4. පුබ්බපෙතාදිසපඤ්හො
4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉමෙ දායකා දානං දත්වා පුබ්බපෙතානං ආදිසන්ති [උද්දිසන්ති (ක. සී.)] ‘ඉදං තෙසං පාපුණාතූ’ති, අපි නු තෙ කිඤ්චි තතොනිදානං විපාකං පටිලභන්තී’’ති? ‘‘කෙචි, මහාරාජ, පටිලභන්ති, කෙචි නප්පටිලභන්තී’’ති. ‘‘කෙ, භන්තෙ, පටිලභන්ති, කෙ නප්පටිලභන්තී’’ති? ‘‘නිරයූපපන්නා, මහාරාජ, නප්පටිලභන්ති, සග්ගගතා නප්පටිලභන්ති, තිරච්ඡානයොනිගතා නප්පටිලභන්ති, චතුන්නං පෙතානං තයො පෙතා නප්පටිලභන්ති වන්තාසිකා ඛුප්පිපාසිනො නිජ්ඣාමතණ්හිකා, ලභන්ති පෙතා පරදත්තූපජීවිනො, තෙපි සරමානා යෙව ලභන්තී’’ති.
‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, දායකානං දානං විසොසිතං [විසොතං (සී. පී.)] හොති අඵලං, යෙසං උද්දිස්ස කතං යදි තෙ නප්පටිලභන්තී’’ති? ‘‘න හි තං, මහාරාජ, දානං අඵලං හොති අවිපාකං, දායකා යෙව තස්ස ඵලං අනුභවන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහී’’ති. ‘‘ඉධ, මහාරාජ, කෙචි මනුස්සා මච්ඡමංසසුරාභත්තඛජ්ජකානි පටියාදෙත්වා ඤාතිකුලං ගච්ඡන්ති, යදි තෙ ඤාතකා තං උපායනං න සම්පටිච්ඡෙය්‍යුං, අපි නු තං උපායනං විසොසිතං ගච්ඡෙය්‍ය විනස්සෙය්‍ය වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සාමිකානං යෙව තං හොතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, දායකා යෙව තස්ස ඵලං අනුභවන්ති. යථා පන, මහාරාජ, පුරිසො ගබ්භං පවිට්ඨො අසති පුරතො නික්ඛමනමුඛෙ කෙන නික්ඛමෙය්‍යා’’ති. ‘‘පවිට්ඨෙනෙව භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, දායකා යෙව තස්ස ඵලං අනුභවන්තී’’ති. ‘‘හොතු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමි, දායකා යෙව තස්ස ඵලං අනුභවන්ති, න මයං තං කාරණං විලොමෙමාති.
‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යදි ඉමෙසං දායකානං දින්නදානං පුබ්බපෙතානං පාපුණාති, තෙ ච තස්ස විපාකං අනුභවන්ති. තෙන හි යො පාණාතිපාතී ලුද්දො ලොහිතපාණී පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො මනුස්සෙ ඝාතෙත්වා දාරුණං කම්මං කත්වා පුබ්බපෙතානං ආදිසෙය්‍ය ‘ඉමස්ස මෙ කම්මස්ස විපාකො පුබ්බපෙතානං පාපුණාතූ’ති, අපි නු තස්ස විපාකො පුබ්බපෙතානං පාපුණාතී’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති.
‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කො තත්ථ හෙතු කිං කාරණං, යෙන කුසලං පාපුණාති අකුසලං න පාපුණාතී’’ති? ‘‘නෙසො, මහාරාජ, පඤ්හො පුච්ඡිතබ්බො, මා ච ත්වං, මහාරාජ, ‘විසජ්ජකො අත්ථී’ති අපුච්ඡිතබ්බං පුච්ඡි, ‘කිස්ස ආකාසො නිරාලම්බො, කිස්ස ගඞ්ගා උද්ධම්මුඛා න සන්දති, කිස්ස ඉමෙ මනුස්සා ච දිජා ච ද්විපදා මිගා චතුප්පදා’ති තම්පි මං ත්වං පුච්ඡිස්සසී’’ති. ‘‘නාහං තං, භන්තෙ නාගසෙන, විහෙසාපෙක්ඛො පුච්ඡාමි, අපි ච නිබ්බාහනත්ථාය [නිබ්බානත්ථාය (ක.)] සන්දෙහස්ස පුච්ඡාමි, බහූ මනුස්සා ලොකෙ වාමගාමිනො [පාපගාහිනො (ස්‍යා.)] විචක්ඛුකා, ‘කින්ති තෙ ඔතාරං න ලභෙය්‍යු’න්ති එවාහං තං පුච්ඡාමී’’ති. ‘‘න සක්කා, මහාරාජ, සහ අකතෙන අනනුමතෙන සහ පාපං කම්මං සංවිභජිතුං.
‘‘යථා, මහාරාජ, මනුස්සා උදකනිබ්බාහනෙන උදකං සුවිදූරම්පි හරන්ති, අපි නු, මහාරාජ, සක්කා ඝනමහාසෙලපබ්බතො [පබ්බතතො (ක.)] නිබ්බාහනෙන යථිච්ඡිතං හරිතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සක්කා කුසලං සංවිභජිතුං, න සක්කා අකුසලං සංවිභජිතුං. යථා වා පන, මහාරාජ, සක්කා තෙලෙන පදීපො ජාලෙතුං, අපි නු, මහාරාජ, සක්කා උදකෙන පදීපො ජාලෙතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සක්කා කුසලං සංවිභජිතුං, න සක්කා අකුසලං සංවිභජිතුං. යථා වා පන, මහාරාජ, කස්සකා තළාකතො උදකං නීහරිත්වා ධඤ්ඤං පරිපාචෙන්ති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, සක්කා මහාසමුද්දතො උදකං නීහරිත්වා ධඤ්ඤං පරිපාචෙතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සක්කා කුසලං සංවිභජිතුං, න සක්කා අකුසලං සංවිභජිතු’’න්ති.
‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන සක්කා කුසලං සංවිභජිතුං, න සක්කා අකුසලං සංවිභජිතුං. කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහි, නාහං අන්ධො අනාලොකො සුත්වා වෙදිස්සාමී’’ති. ‘‘අකුසලං, මහාරාජ, ථොකං, කුසලං බහුකං, ථොකත්තා අකුසලං කත්තාරං යෙව පරියාදියති, බහුකත්තා කුසලං සදෙවකං ලොකං අජ්ඣොත්ථරතී’’ති. ‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති.
‘‘යථා, මහාරාජ, පරිත්තං එකං උදකබින්දු පථවියං නිපතෙය්‍ය, අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, උදකබින්දු දසපි ද්වාදසපි යොජනානි අජ්ඣොත්ථරෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යත්ථ තං උදකබින්දු නිපතිතං, තත්ථෙව පරියාදියතී’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන, මහාරාජා’’ති? ‘‘පරිත්තත්තා, භන්තෙ, උදකබින්දුස්සා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පරිත්තං අකුසලං පරිත්තත්තා කත්තාරං යෙව පරියාදියති, න සක්කා සංවිභජිතුං.
‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මහතිමහාමෙඝො අභිවස්සෙය්‍ය තප්පයන්තො ධරණිතලං, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, මහාමෙඝො සමන්තතො ඔත්ථරෙය්‍යා’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, පූරයිත්වා සො මහාමෙඝො සොබ්භසර සරිතසාඛාකන්දරපදරදහතළාක [මාතිකාතළාක (ක.)] උදපානපොක්ඛරණියො දසපි ද්වාදසපි යොජනානි අජ්ඣොත්ථරෙය්‍යා’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන, මහාරාජා’’ති? ‘‘මහන්තත්තා, භන්තෙ, මෙඝස්සා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කුසලං බහුකං, බහුකත්තා සක්කා දෙවමනුස්සෙහිපි සංවිභජිතු’’න්ති.
‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන අකුසලං ථොකං කුසලං බහුතර’’න්ති? ‘‘ඉධ, මහාරාජ, යො කොචි දානං දෙති, සීලං සමාදියති, උපොසථකම්මං කරොති, සො හට්ඨො පහට්ඨො හසිතො පමුදිතො පසන්නමානසො වෙදජාතො හොති, තස්ස අපරාපරං පීති උප්පජ්ජති, පීතිමනස්ස භිය්‍යො භිය්‍යො කුසලං පවඩ්ඪති.
‘‘යථා, මහාරාජ, උදපානෙ බහුසලිලසම්පුණ්ණෙ එකෙන දෙසෙන උදකං පවිසෙය්‍ය, එකෙන නික්ඛමෙය්‍ය, නික්ඛමන්තෙපි අපරාපරං උප්පජ්ජති, න සක්කා හොති ඛයං පාපෙතුං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කුසලං භිය්‍යො භිය්‍යො පවඩ්ඪති. වස්සසතෙපි චෙ, මහාරාජ, පුරිසො කතං කුසලං ආවජ්ජෙය්‍ය, ආවජ්ජිතෙ ආවජ්ජිතෙ භිය්‍යො භිය්‍යො කුසලං පවඩ්ඪති. තස්ස තං කුසලං සක්කා හොති යථිච්ඡකෙහි සද්ධිං සංවිභජිතුං, ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන කුසලං බහුතරං.
‘‘අකුසලං පන, මහාරාජ, කරොන්තො පච්ඡා විප්පටිසාරී හොති, විප්පටිසාරිනො චිත්තං පටිලීයති පටිකුටති පටිවත්තති න සම්පසාරීයති සොචති තප්පති හායති ඛීයති න පරිවඩ්ඪති තත්ථෙව පරියාදියති. යථා, මහාරාජ, සුක්ඛාය නදියා මහාපුළිනාය උන්නතාවනතාය කුටිලසඞ්කුටිලාය උපරිතො පරිත්තං උදකං ආගච්ඡන්තං හායති ඛීයති න පරිවඩ්ඪති තත්ථෙව පරියාදියති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අකුසලං කරොන්තස්ස චිත්තං පටිලීයති පටිකුටති පටිවත්තති න සම්පසාරීයති සොචති තප්පති හායති ඛීයති න පරිවඩ්ඪති තත්ථෙව පරියාදියති, ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකුසලං ථොක’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.
පුබ්බපෙතාදිසපඤ්හො චතුත්ථො.