1. වෙස්සන්තරපඤ්හො
1. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙව බොධිසත්තා පුත්තදාරං දෙන්ති, උදාහු වෙස්සන්තරෙනෙව රඤ්ඤා පුත්තදාරං දින්න’’න්ති? ‘‘සබ්බෙපි, මහාරාජ, බොධිසත්තා පුත්තදාරං දෙන්ති, න වෙස්සන්තරෙනෙව රඤ්ඤා පුත්තදාරං දින්න’’න්ති. ‘‘අපි ච ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, තෙසං අනුමතෙන දෙන්තී’’ති. ‘‘භරියා, මහාරාජ, අනුමතා, දාරකා පන බාලතාය විලපිංසු [ලාලපිංසු (සී. පී.)], යදි තෙ අත්ථතො ජානෙය්‍යුං, තෙපි අනුමොදෙය්‍යුං, න තෙ විලපෙය්‍යු’’න්ති.
‘‘දුක්කරං, භන්තෙ නාගසෙන, බොධිසත්තෙන කතං, යං සො අත්තනො ඔරසෙ පියෙ පුත්තෙ බ්‍රාහ්මණස්ස දාසත්ථාය අදාසි.
‘‘ඉදම්පි දුතියං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං සො අත්තනො ඔරසෙ පියෙ පුත්තෙ බාලකෙ තරුණකෙ ලතාය බන්ධිත්වා තෙන බ්‍රාහ්මණෙන ලතාය අනුමජ්ජීයන්තෙ දිස්වා අජ්ඣුපෙක්ඛි.
‘‘ඉදම්පි තතියං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං සො සකෙන බලෙන බන්ධනා මුච්චිත්වා ආගතෙ දාරකෙ සාරජ්ජමුපගතෙ පුනදෙව ලතාය බන්ධිත්වා අදාසි.
‘‘ඉදම්පි චතුත්ථං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං සො දාරකෙ ‘අයං ඛො, තාත, යක්ඛො ඛාදිතුං නෙති අම්හෙ’ති විලපන්තෙ ‘මා භායිත්ථා’ති න අස්සාසෙසි.
‘‘ඉදම්පි පඤ්චමං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං සො ජාලිස්ස කුමාරස්ස රුදමානස්ස පාදෙසු නිපතිත්වා ‘අලං, තාත, කණ්හාජිනං නිවත්තෙහි, අහමෙව ගච්ඡාමි යක්ඛෙන සහ, ඛාදතු මං යක්ඛො’ති යාචමානස්ස එවං න සම්පටිච්ඡි.
‘‘ඉදම්පි ඡට්ඨං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං සො ජාලිස්ස කුමාරස්ස ‘පාසාණසමං නූන තෙ, තාත, හදයං, යං ත්වං අම්හාකං දුක්ඛිතානං පෙක්ඛමානො නිම්මනුස්සකෙ බ්‍රහාරඤ්ඤෙ යක්ඛෙන නීයමානෙ න නිවාරෙසී’ති විලපමානස්ස කාරුඤ්ඤං නාකාසි.
‘‘ඉදම්පි සත්තමං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං තස්ස රුළරුළස්ස භීමභීමස්ස නීතෙ දාරකෙ අදස්සනං ගමිතෙ න ඵලි හදයං සතධා වා සහස්සධා වා, පුඤ්ඤකාමෙන මනුජෙන කිං පරදුක්ඛාපනෙන, නනු නාම සකදානං දාතබ්බං හොතී’’ති?
‘‘දුක්කරස්ස, මහාරාජ, කතත්තා බොධිසත්තස්ස කිත්තිසද්දො දසසහස්සියා ලොකධාතුයා සදෙවමනුස්සෙසු අබ්භුග්ගතො, දෙවා දෙවභවනෙ පකිත්තෙන්ති, අසුරා අසුරභවනෙ පකිත්තෙන්ති, ගරුළා ගරුළභවනෙ පකිත්තෙන්ති, නාගා නාගභවනෙ පකිත්තෙන්ති, යක්ඛා යක්ඛභවනෙ පකිත්තෙන්ති, අනුපුබ්බෙන තස්ස කිත්තිසද්දො පරම්පරාය අජ්ජෙතරහි ඉධ අම්හාකං සමයං අනුප්පත්තො, තං මයං දානං පකිත්තෙන්තා විකොපෙන්තා නිසින්නා සුදින්නං, උදාහු දුද්දින්නන්ති. සො ඛො පනායං, මහාරාජ, කිත්තිසද්දො නිපුණානං විඤ්ඤූනං විදූනං විභාවීනං බොධිසත්තානං දස ගුණෙ අනුදස්සති. කතමෙ දස? අගෙධතා නිරාලයතා චාගො පහානං අපුනරාවත්තිතා සුඛුමතා මහන්තතා දුරනුබොධතා දුල්ලභතා අසදිසතා බුද්ධධම්මස්ස, සො ඛො පනායං, මහාරාජ, කිත්තිසද්දො නිපුණානං විඤ්ඤූනං විදූනං විභාවීනං බොධිසත්තානං ඉමෙ දස ගුණෙ අනුදස්සතී’’ති.
‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො පරං දුක්ඛාපෙත්වා දානං දෙති, අපි නු තං දානං සුඛවිපාකං හොති සග්ගසංවත්තනික’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, කිං වත්තබ්බ’’න්ති. ‘‘ඉඞ්ඝ, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණං උපදස්සෙහී’’ති. ‘‘ඉධ, මහාරාජ, කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, සො භවෙය්‍ය පක්ඛහතො වා පීඨසප්පී වා අඤ්ඤතරං වා බ්‍යාධිං ආපන්නො, තමෙනං යො කොචි පුඤ්ඤකාමො යානං ආරොපෙත්වා පත්ථිතං දෙසමනුපාපෙය්‍ය, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස පුරිසස්ස තතොනිදානං කිඤ්චි සුඛං නිබ්බත්තෙය්‍ය සග්ගසංවත්තනිකං තං කම්ම’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, කිං වත්තබ්බං? හත්ථියානං වා සො, භන්තෙ, පුරිසො ලභෙය්‍ය අස්සයානං වා රථයානං වා, ථලෙ ථලයානං ජලෙ ජලයානං දෙවෙසු දෙවයානං මනුස්සෙසු මනුස්සයානං, තදනුච්ඡවිකං තදනුලොමිකං භවෙ භවෙ නිබ්බත්තෙය්‍ය, තදනුච්ඡවිකානි තදනුලොමිකානි චස්ස සුඛානි නිබ්බත්තෙය්‍යුං, සුගතිතො සුගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, තෙනෙව කම්මාභිසන්දෙන ඉද්ධියානං අභිරුය්හ පත්ථිතං නිබ්බානනගරං පාපුණෙය්‍යා’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, පරදුක්ඛාපනෙන දින්නදානං සුඛවිපාකං හොති සග්ගසංවත්තනිකං, යං සො පුරිසො බලීබද්දෙ දුක්ඛාපෙත්වා එවරූපං සුඛං අනුභවති.
‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යථා පරදුක්ඛාපනෙන දින්නදානං සුඛවිපාකං හොති සග්ගසංවත්තනිකං. ඉධ, මහාරාජ, යො කොචි රාජා ජනපදතො ධම්මිකං බලිං උද්ධරාපෙත්වා ආණාපවත්තනෙන දානං දදෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, රාජා තතොනිදානං කිඤ්චි සුඛං අනුභවෙය්‍ය සග්ගසංවත්තනිකං තං දාන’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, කිං වත්තබ්බං, තතොනිදානං සො, භන්තෙ, රාජා උත්තරිං අනෙකසතසහස්සගුණං ලභෙය්‍ය. රාජූනං අතිරාජා භවෙය්‍ය, දෙවානං අතිදෙවො භවෙය්‍ය, බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා භවෙය්‍ය, සමණානං අතිසමණො භවෙය්‍ය, බ්‍රාහ්මණානං අතිබ්‍රාහ්මණො භවෙය්‍ය, අරහන්තානං අතිඅරහා [අතිඅරහන්තො (ස්‍යා. ක.)] භවෙය්‍යා’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, පරදුක්ඛාපනෙන දින්නදානං සුඛවිපාකං හොති සග්ගසංවත්තනිකං, යං සො රාජා බලිනා ජනං පීළෙත්වා දින්නදානෙන එවරූපං උත්තරිං යසසුඛං අනුභවතී’’ති.
‘‘අතිදානං, භන්තෙ නාගසෙන, වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා දින්නං, යං සො සකං භරියං පරස්ස භරියත්ථාය අදාසි, සකෙ ඔරසෙ පුත්තෙ බ්‍රාහ්මණස්ස දාසත්ථාය අදාසි, අතිදානං නාම, භන්තෙ නාගසෙන, ලොකෙ විදූහි නින්දිතං ගරහිතං, යථා නාම, භන්තෙ නාගසෙන, අතිභාරෙන සකටස්ස අක්ඛො භිජ්ජති, අතිභාරෙන නාවා ඔසීදති, අතිභුත්තෙන භොජනං විසමං පරිණමති, අතිවස්සෙන ධඤ්ඤං විනස්සති, අතිදානෙන භොගක්ඛයං උපෙති, අතිතාපෙන පථවී උපඩය්හති, අතිරාගෙන උම්මත්තකො හොති, අතිදොසෙන වජ්ඣො හොති, අතිමොහෙන අනයං ආපජ්ජති, අතිලොභෙන චොරග්ගහණමුපගච්ඡති, අතිභයෙන නිරුජ්ඣති, අතිපූරෙන නදී උත්තරති, අතිවාතෙන අසනි පතති, අතිඅග්ගිනා ඔදනං උත්තරති, අතිසඤ්චරණෙන න චිරං ජීවති. එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අතිදානං නාම ලොකෙ විදූහි නින්දිතං ගරහිතං, අතිදානං, භන්තෙ නාගසෙන, වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා දින්නං, න තත්ථ කිඤ්චි ඵලං ඉච්ඡිතබ්බ’’න්ති.
‘‘අතිදානං, මහාරාජ, ලොකෙ විදූහි වණ්ණිතං ථුතං පසත්ථං, යෙ කෙචි යාදිසං කීදිසං දානං දෙන්ති [කෙචි යාදිසං තාදිසං දානං දෙන්ති (ස්‍යා.)], අතිදානදායී ලොකෙ කිත්තිං පාපුණාති. යථා, මහාරාජ, අතිපවරතාය දිබ්බං වනමූලං ගහිතම්පි හත්ථපාසෙ ඨිතානං පරජනානං න දස්සයති, අගදො අතිජච්චතාය [අතිඋසභතාය (ක.)] පීළාය සමුග්ඝාතකො රොගානං අන්තකරො, අග්ගි අතිජොතිතාය ඩහති, උදකං අතිසීතතාය නිබ්බාපෙති, පදුමං පරිසුද්ධතාය න උපලිම්පති වාරිකද්දමෙන, මණි අතිගුණතාය කාමදදො, වජිරං අතිතිඛිණතාය විජ්ඣති මණිමුත්තාඵලිකං, පථවී අතිමහන්තතාය නරොරගමිගපක්ඛිජලසෙලපබ්බතදුමෙ ධාරෙති, සමුද්දො අතිමහන්තතාය අපරිපූරණො, සිනෙරු අතිභාරතාය අචලො, ආකාසො අතිවිත්ථාරතාය අනන්තො, සූරියො අතිප්පභතාය තිමිරං ඝාතෙති, සීහො අතිජාතිතාය විගතභයො, මල්ලො අතිබලවතාය පටිමල්ලං ඛිප්පං උක්ඛිපති, රාජා අතිපුඤ්ඤතාය අධිපති, භික්ඛු අතිසීලවන්තතාය නාගයක්ඛනරමරූහි නමස්සනීයො, බුද්ධො අතිඅග්ගතාය [අතිවිසිට්ඨතාය (ස්‍යා.)] අනුපමො. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අතිදානං නාම ලොකෙ විදූහි වණ්ණිතං ථුතං පසත්ථං, යෙ කෙචි යාදිසං කීදිසං දානං දෙන්ති, අතිදානදායී ලොකෙ කිත්තිං පාපුණාති, අතිදානෙන වෙස්සන්තරො රාජා දසසහස්සියා ලොකධාතුයා වණ්ණිතො ථුතො පසත්ථො මහිතො කිත්තිතො, තෙනෙව අතිදානෙන වෙස්සන්තරො රාජා අජ්ජෙතරහි බුද්ධො ජාතො අග්ගො සදෙවකෙ ලොකෙ.
‘‘අත්ථි පන, මහාරාජ, ලොකෙ ඨපනීයං දානං, යං දක්ඛිණෙය්‍යෙ අනුප්පත්තෙ න දාතබ්බ’’න්ති? ‘‘දස ඛො පනිමානි, භන්තෙ නාගසෙන, දානානි, යානි ලොකෙ අදානසම්මතානි, යො තානි දානානි දෙති, සො අපායගාමී හොති. කතමානි දස? මජ්ජදානං, භන්තෙ නාගසෙන, ලොකෙ අදානසම්මතං, යො තං දානං දෙති, සො අපායගාමී හොති. සමජ්ජදානං…පෙ… ඉත්ථිදානං…පෙ… උසභදානං…පෙ… චිත්තකම්මදානං…පෙ… සත්ථදානං …පෙ… විසදානං…පෙ… සඞ්ඛලිකදානං…පෙ… කුක්කුටසූකරදානං…පෙ… තුලාකූටමානකූටදානං, භන්තෙ නාගසෙන, ලොකෙ අදානසම්මතං හොති, යො තං දානං දෙති, සො අපායගාමී හොති. ඉමානි ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, දස දානානි ලොකෙ අදානසම්මතානි, යො තානි දානානි දෙති, සො අපායගාමී හොතී’’ති.
‘‘නාහං තං, මහාරාජ, අදානසම්මතං පුච්ඡාමි, ඉමං ඛ්වාහං, මහාරාජ, තං පුච්ඡාමි ‘අත්ථි පන, මහාරාජ, ලොකෙ ඨපනීයං දානං, යං දක්ඛිණෙය්‍යෙ අනුප්පත්තෙ න දාතබ්බ’න්ති. ‘‘නත්ථි, භන්තෙ නාගසෙන, ලොකෙ ඨපනීයං දානං. යං දක්ඛිණෙය්‍යෙ අනුප්පත්තෙ න දාතබ්බං, චිත්තප්පසාදෙ උප්පන්නෙ කෙචි දක්ඛිණෙය්‍යානං භොජනං දෙන්ති, කෙචි අච්ඡාදනං, කෙචි සයනං, කෙචි ආවසථං, කෙචි අත්ථරණපාවුරණං, කෙචි දාසිදාසං, කෙචි ඛෙත්තවත්ථුං, කෙචි ද්විපදචතුප්පදං, කෙචි සතං සහස්සං සතසහස්සං, කෙචි මහාරජ්ජං, කෙචි ජීවිතම්පි දෙන්තී’’ති. ‘‘යදි පන, මහාරාජ, කෙචි ජීවිතම්පි දෙන්ති, කිං කාරණා වෙස්සන්තරං දානපතිං අතිබාළ්හං පරිපාතෙසි සුදින්නෙ පුත්තෙ ච දාරෙ ච?
‘‘අපි නු ඛො, මහාරාජ, අත්ථි ලොකපකති ලොකාචිණ්ණං, ලභති පිතා පුත්තං ඉණට්ටො වා ආජීවිකපකතො වා ආවපිතුං වා [ආධාපෙතුං වා (ස්‍යා.), ආධපිතුං වා (ක.)] වික්කිණිතුං වා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ලභති පිතා පුත්තං ඉණට්ටො වා ආජීවිකපකතො වා ආවපිතුං වා වික්කිණිතුං වා’’ති. ‘‘යදි, මහාරාජ, ලභති පිතා පුත්තං ඉණට්ටො වා ආජීවිකපකතො වා ආවපිතුං වා වික්කිණිතුං වා, වෙස්සන්තරොපි, මහාරාජ, රාජා අලභමානො සබ්බඤ්ඤුතඤාණං උපද්දුතො දුක්ඛිතො තස්ස ධම්මධනස්ස පටිලාභාය පුත්තදාරං ආවපෙසි ච වික්කිණි ච. ඉති, මහාරාජ, වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා අඤ්ඤෙසං දින්නං යෙව දින්නං, කතං යෙව කතං. කිස්ස පන ත්වං, මහාරාජ, තෙන දානෙන වෙස්සන්තරං දානපතිං අතිබාළ්හං අපසාදෙසී’’ති?
‘‘නාහං, භන්තෙ නාගසෙන, වෙස්සන්තරස්ස දානපතිනො දානං ගරහාමි, අපි ච පුත්තදාරං යාචන්තෙ නිමිනිත්වා අත්තානං දාතබ්බ’’න්ති. ‘‘එතං ඛො, මහාරාජ, අසබ්භිකාරණං, යං පුත්තදාරං යාචන්තෙ අත්තානං දදෙය්‍ය, යං යං හි යාචන්තෙ තං තදෙව දාතබ්බං, එතං සප්පුරිසානං කම්මං. යථා, මහාරාජ, කොචි පුරිසො පානීයං ආහරාපෙය්‍ය, තස්ස යො භොජනං දදෙය්‍ය, අපි නු සො, මහාරාජ, පුරිසො තස්ස කිච්චකාරී අස්සා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යං සො ආහරාපෙති, තමෙව තස්ස දෙන්තො කිච්චකාරී අස්සා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා බ්‍රාහ්මණෙ පුත්තදාරං යාචන්තෙ පුත්තදාරං යෙව අදාසි. සචෙ, මහාරාජ, බ්‍රාහ්මණො වෙස්සන්තරස්ස සරීරං යාචෙය්‍ය, න සො, මහාරාජ, අත්තානං රක්ඛෙය්‍ය න කම්පෙය්‍ය න රජ්ජෙය්‍ය, තස්ස දින්නං පරිච්චත්තං යෙව සරීරං භවෙය්‍ය. සචෙ, මහාරාජ, කොචි වෙස්සන්තරං දානපතිං උපගන්ත්වා යාචෙය්‍ය ‘දාසත්තං මෙ උපෙහී’ති, දින්නං පරිච්චත්තං යෙවස්ස සරීරං භවෙය්‍ය, න සො දත්වා තපෙය්‍ය [ඨපෙය්‍ය (සී.)], රඤ්ඤො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරස්ස කායො බහුසාධාරණො.
‘‘යථා, මහාරාජ, පක්කා මංසපෙසි බහුසාධාරණා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, රඤ්ඤො වෙස්සන්තරස්ස කායො බහුසාධාරණො. යථා වා පන, මහාරාජ, ඵලිතො [ඵලිනො (?)] රුක්ඛො නානාදිජගණසාධාරණො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, රඤ්ඤො වෙස්සන්තරස්ස කායො බහුසාධාරණො. කිං කාරණා? ‘එවාහං පටිපජ්ජන්තො සම්මාසම්බොධිං පාපුණිස්සාමී’ති.
‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො අධනො ධනත්ථිකො ධනපරියෙසනං චරමානො අජපථං සඞ්කුපථං වෙත්තපථං ගච්ඡති, ජලථලවාණිජ්ජං කරොති, කායෙන වාචාය මනසා ධනං ආරාධෙති, ධනප්පටිලාභාය වායමති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො දානපති අධනො බුද්ධධනෙන සබ්බඤ්ඤුතඤාණරතනප්පටිලාභාය යාචකානං ධනධඤ්ඤං දාසිදාසං යානවාහනං සකලසාපතෙය්‍යං සකං පුත්තදාරං අත්තානඤ්ච චජිත්වා සම්මාසම්බොධිං යෙව පරියෙසති.
‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, අමච්චො මුද්දකාමො මුද්දාධිකරණං යං කිඤ්චි ගෙහෙ ධනධඤ්ඤං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං, තං සබ්බං දත්වාපි මුද්දප්පටිලාභාය වායමති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො දානපති සබ්බං තං බාහිරබ්භන්තරධනං දත්වා ජීවිතම්පි පරෙසං දත්වා සම්මාසම්බොධිං යෙව පරියෙසති.
‘‘අපි ච, මහාරාජ, වෙස්සන්තරස්ස දානපතිනො එවං අහොසි ‘යං සො බ්‍රාහ්මණො යාචති, තමෙවාහං තස්ස දෙන්තො කිච්චකාරී නාම හොමී’ති, එවං සො තස්ස පුත්තදාරමදාසි. න ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො දානපති දෙස්සතාය බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තදාරමදාසි, න අදස්සනකාමතාය පුත්තදාරමදාසි, න අතිබහුකා මෙ පුත්තදාරා, ‘න සක්කොමි තෙ පොසෙතු’න්ති පුත්තදාරමදාසි, න උක්කණ්ඨිතො ‘අප්පියා මෙ’ති නීහරිතුකාමතාය පුත්තදාරමදාසි. අථ ඛො සබ්බඤ්ඤුතඤාණරතනස්සෙව පියත්තා සබ්බඤ්ඤුතඤාණස්ස කාරණා වෙස්සන්තරො රාජා එවරූපං අතුලං විපුලමනුත්තරං පියං මනාපං දයිතං පාණසමං පුත්තදාරදානවරං බ්‍රාහ්මණස්ස අදාසි.
‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන චරියාපිටකෙ –
‘‘‘න මෙ දෙස්සා උභො පුත්තා, මද්දී දෙවී න දෙස්සියා;
සබ්බඤ්ඤුතං පියං මය්හං, තස්මා පියෙ අදාසහ’න්ති.
‘‘තස්මා, මහාරාජ, වෙස්සතරො රාජා පුත්තදානං [පුත්තදාරං (ක.)] දත්වා පණ්ණසාලං පවිසිත්වා නිපජ්ජි. තස්ස අතිපෙමෙන දුක්ඛිතස්ස බලවසොකො උප්පජ්ජි, හදයවත්ථු උණ්හමහොසි. නාසිකාය අප්පහොන්තියා මුඛෙන උණ්හෙ අස්සාසපස්සාසෙ විස්සජ්ජෙසි, අස්සූනි පරිවත්තිත්වා ලොහිතබින්දූනි හුත්වා නෙත්තෙහි නික්ඛමිංසු. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, දුක්ඛෙන වෙස්සන්තරො රාජා බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තදාරමදාසි ‘මා මෙ දානපථො පරිහායී’ති.
‘‘අපි ච, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා ද්වෙ අත්ථවසෙ පටිච්ච බ්‍රාහ්මණස්ස ද්වෙ දාරකෙ අදාසි. කතමෙ ද්වෙ? දානපථො ච මෙ අපරිහීනො භවිස්සති, දුක්ඛිතෙ ච මෙ පුත්තකෙ වනමූලඵලෙහි ඉතොනිදානං අය්‍යකො මොචෙස්සතීති. ජානාති හි, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා ‘න මෙ දාරකා සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං, ඉමෙ ච දාරකෙ අය්‍යකො නික්කිණිස්සති, එවං අම්හාකම්පි ගමනං භවිස්සතී’ති. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, ද්වෙ අත්ථවසෙ පටිච්ච බ්‍රාහ්මණස්ස ද්වෙ දාරකෙ අදාසි.
‘‘අපි ච, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා ජානාති ‘අයං ඛො බ්‍රාහ්මණො ජිණ්ණො වුඩ්ඪො මහල්ලකො දුබ්බලො භග්ගො දණ්ඩපරායණො ඛීණායුකො පරිත්තපුඤ්ඤො, නෙසො සමත්ථො ඉමෙ දාරකෙ දාසභොගෙන භුඤ්ජිතු’න්ති. සක්කුණෙය්‍ය පන, මහාරාජ, පුරිසො පාකතිකෙන බලෙන ඉමෙ චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ ගහෙත්වා පෙළාය වා සමුග්ගෙ වා පක්ඛිපිත්වා නිප්පභෙ කත්වා ථාලකපරිභොගෙන [පදීපපරිභොගෙන (ස්‍යා.)] පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමස්මිං ලොකෙ චන්දිමසූරියප්පටිභාගස්ස වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුන්ති.
‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස මණිරතනං සුභං ජාතිමන්තං අට්ඨංසං සුපරිකම්මකතං චතුහත්ථායාමං සකටනාභිපරිණාහං න සක්කා කෙනචි පිලොතිකාය වෙඨෙත්වා පෙළාය පක්ඛිපිත්වා සත්ථකනිසානපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතුං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ලොකෙ චක්කවත්තිරඤ්ඤො මණිරතනප්පටිභාගස්ස වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං.
‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, තිධා පභින්නො සබ්බසෙතො සත්තප්පතිට්ඨිතො අට්ඨරතනුබ්බෙධො නවරතනායාමපරිණාහො පාසාදිකො දස්සනීයො උපොසථො නාගරාජා න සක්කා කෙනචි සුප්පෙන වා සරාවෙන වා පිදහිතුං, ගොවච්ඡකො විය වච්ඡකසාලාය පක්ඛිපිත්වා පරිහරිතුං වා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ලොකෙ උපොසථනාගරාජප්පටිභාගස්ස වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං.
‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, මහාසමුද්දො දීඝපුථුලවිත්ථිණ්ණො ගම්භීරො අප්පමෙය්‍යො දුරුත්තරො අපරියොගාළ්හො අනාවටො න සක්කා කෙනචි සබ්බත්ථ පිදහිත්වා එකතිත්ථෙන පරිභොගං කාතුං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ලොකෙ මහාසමුද්දප්පටිභාගස්ස වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං.
‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, හිමවන්තො පබ්බතරාජා පඤ්චයොජනසතං අච්චුග්ගතො නභෙ තිසහස්සයොජනායාමවිත්ථාරො චතුරාසීතිකූටසහස්සප්පටිමණ්ඩිතො පඤ්චන්නං මහානදීසතානං පභවො මහාභූතගණාලයො නානාවිධගන්ධධරො දිබ්බොසධසතසමලඞ්කතො නභෙ වලාහකො විය අච්චුග්ගතො දිස්සති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ලොකෙ හිමවන්තපබ්බතරාජප්පටිභාගස්ස වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං.
‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, රත්තන්ධකාරතිමිසායං උපරිපබ්බතග්ගෙ ජලමානො මහාඅග්ගික්ඛන්ධො සුවිදූරෙපි පඤ්ඤායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා පබ්බතග්ගෙ ජලමානො මහාඅග්ගික්ඛන්ධො විය සුවිදූරෙපි පාකටො පඤ්ඤායති, තස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං.
‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, හිමවන්තෙ පබ්බතෙ නාගපුප්ඵසමයෙ උජුවාතෙ වායන්තෙ දස ද්වාදස යොජනානි පුප්ඵගන්ධො වායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරස්ස රඤ්ඤො අපි යොජනසහස්සෙහිපි යාව අකනිට්ඨභවනං එත්ථන්තරෙ සුරාසුරගරුළගන්ධබ්බයක්ඛරක්ඛසමහොරගකින්නරඉන්දභවනෙසු කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො, සීලවරගන්ධො චස්ස සම්පවායති, තෙන තස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. අනුසිට්ඨො, මහාරාජ, ජාලී කුමාරො පිතරා වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා ‘අය්‍යකො තෙ, තාත, තුම්හෙ බ්‍රාහ්මණස්ස ධනං දත්වා නික්කිණන්තො තං නික්ඛසහස්සං දත්වා නික්කිණාතු, කණ්හාජිනං නික්කිණන්තො දාසසතං දාසිසතං හත්ථිසතං අස්සසතං ධෙනුසතං උසභසතං නික්ඛසතන්ති සබ්බසතං දත්වා නික්කිණාතු, යදි තෙ, තාත, අය්‍යකො තුම්හෙ බ්‍රාහ්මණස්ස හත්ථතො ආණාය බලසා මුධා ගණ්හාති, මා තුම්හෙ අය්‍යකස්ස වචනං කරිත්ථ, බ්‍රාහ්මණස්සෙව අනුයායිනො හොථා’ති, එවමනුසාසිත්වා පුත්තෙ පෙසෙසි, තතො ජාලීකුමාරො ගන්ත්වා අය්‍යකෙන පුට්ඨො කථෙසි –
‘‘‘සහස්සග්ඝං හි මං තාත, බ්‍රාහ්මණස්ස පිතා අදා;
අථො කණ්හාජිනං කඤ්ඤං, හත්ථීනඤ්ච සතෙන චා’’’ති.
‘‘සුනිබ්බෙඨිතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො; සුභින්නං දිට්ඨිජාලං; සුමද්දිතො පරවාදො; සකසමයො සුදීපිතො; බ්‍යඤ්ජනං සුපරිසොධිතං; සුවිභත්තො අත්ථො; එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.
වෙස්සන්තරපඤ්හො පඨමො.