8. බ්‍රාහ්මණරාජවාදපඤ්හො
8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං තථාගතෙන ‘අහමස්මි, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණො යාචයොගො’ති. පුන ච භණිතං ‘රාජාහමස්මි සෙලා’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘අහමස්මි, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණො යාචයොගො’ති, තෙන හි ‘රාජාහමස්මි සෙලා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘රාජාහමස්මි සෙලා’ති, තෙන හි ‘අහමස්මි, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණො යාචයොගො’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. ඛත්තියො වා හි භවෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණො වා, නත්ථි එකාය ජාතියා ද්වෙ වණ්ණා නාම, අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.
‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘අහමස්මි, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණො යාචයොගො’ති, පුන ච භණිතං ‘රාජාහමස්මි සෙලා’ති, තත්ථ කාරණං අත්ථි, යෙන කාරණෙන තථාගතො බ්‍රාහ්මණො ච රාජා ච හොතී’’ති.
‘‘කිං පන තං, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණං, යෙන කාරණෙන තථාගතො බ්‍රාහ්මණො ච රාජා ච හොති’’? ‘‘සබ්බෙ, මහාරාජ, පාපකා අකුසලා ධම්මා තථාගතස්ස බාහිතා පහීනා අපගතා බ්‍යපගතා උච්ඡින්නා ඛීණා ඛයං පත්තා නිබ්බුතා උපසන්තා, තස්මා තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.
‘‘බ්‍රාහ්මණො නාම සංසයමනෙකංසං විමතිපථං වීතිවත්තො, භගවාපි, මහාරාජ, සංසයමනෙකංසං විමතිපථං වීතිවත්තො, තෙන කාරණෙන තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.
‘‘බ්‍රාහ්මණො නාම සබ්බභවගතියොනිනිස්සටො මලරජගතවිප්පමුත්තො අසහායො, භගවාපි, මහාරාජ, සබ්බභවගතියොනිනිස්සටො මලරජගතවිප්පමුත්තො අසහායො, තෙන කාරණෙන තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.
‘‘බ්‍රාහ්මණා නාම අග්ගසෙට්ඨවරපවරදිබ්බවිහාරබහුලො, භගවාපි, මහාරාජ, අග්ගසෙට්ඨවරපවරදිබ්බවිහාරබහුලො, තෙනාපි කපරණෙන තථාගතො ‘‘බ්‍රාහ්මණො’’ති වුච්චති.
‘‘බ්‍රාහ්මණො නාම අජ්ඣයන අජ්ඣාපන දානප්පටිග්ගහණ දම සංයමනියමපුබ්බමනුසිට්ඨි පවෙණි වංස ධරණො, භගවාපි, මහාරාජ, අජ්ඣයන අජ්ඣාපන දානප්පටිග්ගහණ දම සංයම නියම පුබ්බජිනාචිණ්ණ අනුසිට්ඨි පවෙණි වංස ධරණො තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.
‘‘බ්‍රාහ්මණො නාම බ්‍රහාසුඛවිහාරජ්ඣානඣායී; භගවාපි, මහාරාජ, බ්‍රහාසුඛවිහාරජ්ඣානඣායී, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.
‘‘බ්‍රාහ්මණො නාම සබ්බභවාභවගතීසු අභිජාතිවත්තිතමනුචරිතං ජානාති, භගවාපි, මහාරාජ, සබ්බභවාභවගතීසු අභිජාතිවත්තිතමනුචරිතං ජානාති, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.
‘‘බ්‍රාහ්මණොති, මහාරාජ, භගවතො නෙතං නාමං මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, විමොක්ඛන්තිකමෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං නාමං බොධියා යෙව මූලෙ මාරසෙනං විධමිත්වා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ බාහෙත්වා සහ සබ්බඤ්ඤුතඤාණස්ස පටිලාභා පටිලද්ධපාතුභූතසමුප්පන්නමත්තෙ සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති යදිදං බ්‍රාහ්මණොති, තෙන කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘බ්‍රාහ්මණො’’’ති.
‘‘කෙන පන, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’’’ති? ‘‘රාජා නාම, මහාරාජ, යො කොචි රජ්ජං කාරෙති ලොකමනුසාසති, භගවාපි, මහාරාජ, දසසහස්සියා ලොකධාතුයා ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙති, සදෙවකං ලොකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං අනුසාසති, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති.
‘‘රාජා නාම, මහාරාජ, සබ්බජනමනුස්සෙ අභිභවිත්වා නන්දයන්තො ඤාතිසඞ්ඝං, සොචයන්තො අමිත්තසඞ්ඝං, මහතිමහායසසිරිහරං ථිරසාරදණ්ඩං අනූනසතසලාකාලඞ්කතං උස්සාපෙති පණ්ඩරවිමලසෙතච්ඡත්තං, භගවාපි, මහාරාජ, සොචයන්තො මාරසෙනං මිච්ඡාපටිපන්නං, නන්දයන්තො දෙවමනුස්සෙ සම්මාපටිපන්නෙ දසසහස්සියා ලොකධාතුයා මහතිමහායසසිරිහරං ඛන්තිථිරසාරදණ්ඩං ඤාණවරසතසලාකාලඞ්කතං උස්සාපෙති අග්ගවරවිමුත්තිපණ්ඩරවිමලසෙතච්ඡත්තං, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති.
‘‘රාජා නාම උපගතසම්පත්තජනානං බහූනමභිවන්දනීයො භවති, භගවාපි, මහාරාජ, උපගතසම්පත්තදෙවමනුස්සානං බහූනමභිවන්දනීයො, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති.
‘‘රාජා නාම යස්ස කස්සචි ආරාධකස්ස පසීදිත්වා වරිතං වරං දත්වා කාමෙන තප්පයති, භගවාපි, මහාරාජ, යස්ස කස්සචි කායෙන වාචාය මනසා ආරාධකස්ස පසීදිත්වා වරිතං වරමනුත්තරං සබ්බදුක්ඛපරිමුත්තිං දත්වා අසෙසකාමවරෙන ච තප්පයති, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති.
‘‘රාජා නාම ආණං වීතික්කමන්තං විගරහති ඣාපෙති [ජාපෙති (සී. පී.)] ධංසෙති, භගවතොපි, මහාරාජ, සාසනවරෙ ආණං අතික්කමන්තො අලජ්ජී මඞ්කුභාවෙන ඔඤ්ඤාතො හීළිතො ගරහිතො භවිත්වා වජ්ජති ජිනසාසනවරම්හා, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති.
‘‘රාජා නාම පුබ්බකානං ධම්මිකානං රාජූනං පවෙණිමනුසිට්ඨියා ධම්මාධම්මමනුදීපයිත්වා ධම්මෙන රජ්ජං කාරයමානො පිහයිතො පියො පත්ථිතො භවති ජනමනුස්සානං, චිරං රාජකුලවංසං ඨපයති ධම්මගුණබලෙන, භගවාපි, මහාරාජ, පුබ්බකානං සයම්භූනං පවෙණිමනුසිට්ඨියා ධම්මාධම්මමනුදීපයිත්වා ධම්මෙන ලොකමනුසාසමානො පිහයිතො පියො පත්ථිතො දෙවමනුස්සානං චිරං සාසනං පවත්තෙති ධම්මගුණබලෙන, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති. එවමනෙකවිධං, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන තථාගතො බ්‍රාහ්මණොපි භවෙය්‍ය රාජාපි භවෙය්‍ය, සුනිපුණො භික්ඛු කප්පම්පි නො නං සම්පාදෙය්‍ය, කිං අතිබහුං භණිතෙන, සංඛිත්තං සම්පටිච්ඡිතබ්බ’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.
බ්‍රාහ්මණරාජවාදපඤ්හො අට්ඨමො.