7. කුසලාකුසලසමවිසමපඤ්හො

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන ‘කුසලකාරිස්සපි අකුසලකාරිස්සපි විපාකො සමසමො, උදාහු කොචි විසෙසො අත්ථී’ති? ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, කුසලස්ස ච අකුසලස්ස ච විසෙසො, කුසලං, මහාරාජ, සුඛවිපාකං සග්ගසංවත්තනිකං, අකුසලං දුක්ඛවිපාකං නිරයසංවත්තනික’’න්ති.

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘දෙවදත්තො එකන්තකණ්හො, එකන්තකණ්හෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො, බොධිසත්තො එකන්තසුක්කො, එකන්තසුක්කෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො’ති. පුන ච දෙවදත්තො භවෙ භවෙ යසෙන ච පක්ඛෙන ච බොධිසත්තෙන සමසමො හොති, කදාචි අධිකතරො වා. යදා දෙවදත්තො නගරෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තස්ස රඤ්ඤො පුරොහිතපුත්තො අහොසි, තදා බොධිසත්තො ඡවකචණ්ඩාලො අහොසි විජ්ජාධරො, විජ්ජං පරිජප්පිත්වා අකාලෙ අම්බඵලානි නිබ්බත්තෙසි, එත්ථ තාව බොධිසත්තො දෙවදත්තතො ජාතියා නිහීනො යසෙන ච නිහීනො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො රාජා අහොසි මහා මහීපති සබ්බකාමසමඞ්ගී, තදා බොධිසත්තො තස්සූපභොගො අහොසි හත්ථිනාගො සබ්බලක්ඛණසම්පන්නො, තස්ස චාරුගතිවිලාසං අසහමානො රාජා වධමිච්ඡන්තො හත්ථාචරියං එවමවොච ‘අසික්ඛිතො තෙ, ආචරිය, හත්ථිනාගො, තස්ස ආකාසගමනං නාම කාරණං කරොහී’ති, තත්ථපි තාව බොධිසත්තො දෙවදත්තතො ජාතියා නිහීනො ලාමකො තිරච්ඡානගතො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි පවනෙ නට්ඨායිකො, තදා බොධිසත්තො මහාපථවී නාම මක්කටො අහොසි, එත්ථපි තාව දිස්සති විසෙසො මනුස්සස්ස ච තිරච්ඡානගතස්ස ච, තත්ථපි තාව බොධිසත්තො දෙවදත්තතො ජාතියා නිහීනො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි සොණුත්තරො නාම නෙසාදො බලවා බලවතරො නාගබලො, තදා බොධිසත්තො ඡද්දන්තො නාම නාගරාජා අහොසි. තදා සො ලුද්දකො තං හත්ථිනාගං ඝාතෙසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තොව අධිකතරො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි වනචරකො අනිකෙතවාසී, තදා බොධිසත්තො සකුණො අහොසි තිත්තිරො මන්තජ්ඣායී, තදාපි සො වනචරකො තං සකුණං ඝාතෙසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තොව ජාතියා අධිකතරො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො කලාබු නාම කාසිරාජා [කාසිකරාජා (ක.)] අහොසි, තදා බොධිසත්තො තාපසො අහොසි ඛන්තිවාදී. තදා සො රාජා තස්ස තාපසස්ස කුද්ධො හත්ථපාදෙ වංසකළීරෙ විය ඡෙදාපෙසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව අධිකතරො ජාතියා ච යසෙන ච.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි වනචරො, තදා බොධිසත්තො නන්දියො නාම වානරින්දො අහොසි, තදාපි සො වනචරො තං වානරින්දං ඝාතෙසි සද්ධිං මාතරා කනිට්ඨභාතිකෙන ච, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව අධිකතරො ජාතියා.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි අචෙලකො කාරම්භියො නාම, තදා බොධිසත්තො පණ්ඩරකො නාම නාගරාජා අහොසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව අධිකතරො ජාතියා.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි පවනෙ ජටිලකො, තදා බොධිසත්තො තච්ඡකො නාම මහාසූකරො අහොසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව ජාතියා අධිකතරො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො චෙතීසු සූරපරිචරො නාම රාජා අහොසි උපරි පුරිසමත්තෙ ගගනෙ වෙහාසඞ්ගමො, තදා බොධිසත්තො කපිලො නාම බ්‍රාහ්මණො අහොසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව අධිකතරො ජාතියා ච යසෙන ච.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි සාමො නාම, තදා බොධිසත්තො රුරු නාම මිගරාජා අහොසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව ජාතියා අධිකතරො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි ලුද්දකො පවනචරො, තදා බොධිසත්තො හත්ථිනාගො අහොසි, සො ලුද්දකො තස්ස හත්ථිනාගස්ස සත්තක්ඛත්තුං දන්තෙ ඡින්දිත්වා හරි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව යොනියා අධිකතරො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො සිඞ්ගාලො අහොසි ඛත්තියධම්මො, සො යාවතා ජම්බුදීපෙ පදෙසරාජානො තෙ සබ්බෙ අනුයුත්තෙ අකාසි, තදා බොධිසත්තො විධුරො නාම පණ්ඩිතො අහොසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව යසෙන අධිකතරො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො හත්ථිනාගො හුත්වා ලටුකිකාය සකුණිකාය පුත්තකෙ ඝාතෙසි, තදා බොධිසත්තොපි හත්ථිනාගො අහොසි යූථපති, තත්ථ තාව උභොපි තෙ සමසමා අහෙසුං.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො යක්ඛො අහොසි අධම්මො නාම, තදා බොධිසත්තොපි යක්ඛො අහොසි ධම්මො නාම, තත්ථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුං.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො නාවිකො අහොසි පඤ්චන්නං කුලසතානං ඉස්සරො, තදා බොධිසත්තොපි නාවිකො අහොසි පඤ්චන්නං කුලසතානං ඉස්සරො, තත්ථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුං.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො සත්ථවාහො අහොසි පඤ්චන්නං සකටසතානං ඉස්සරො, තදා බොධිසත්තොපි සත්ථවාහො අහොසි පඤ්චන්නං සකටසතානං ඉස්සරො, තත්ථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුං.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො සාඛො නාම මිගරාජා අහොසි, තදා බොධිසත්තොපි නිග්‍රොධො නාම මිගරාජා අහොසි, තත්ථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුං.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො සාඛො නාම සෙනාපති අහොසි, තදා බොධිසත්තොපි නිග්‍රොධො නාම රාජා අහොසි, තත්ථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුං.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො ඛණ්ඩහාලො නාම බ්‍රාහ්මණො අහොසි, තදා බොධිසත්තො චන්දො නාම රාජකුමාරො අහොසි, තදා සො ඛණ්ඩහාලො යෙව අධිකතරො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො බ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා අහොසි, තදා බොධිසත්තො තස්ස පුත්තො මහාපදුමො නාම කුමාරො අහොසි, තදා සො රාජා සකපුත්තං චොරපපාතෙ ඛිපාපෙසි, යතො කුතොචි පිතාව පුත්තානං අධිකතරො හොති විසිට්ඨොති, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව අධිකතරො.

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මහාපතාපො නාම රාජා අහොසි, තදා බොධිසත්තො තස්ස පුත්තො ධම්මපාලො නාම කුමාරො අහොසි, තදා සො රාජා සකපුත්තස්ස හත්ථපාදෙ සීසඤ්ච ඡෙදාපෙසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව උත්තරො අධිකතරො.

අජ්ජෙතරහි උභොපි සක්‍යකුලෙ ජායිංසු. බොධිසත්තො බුද්ධො අහොසි සබ්බඤ්ඤූ ලොකනායකො, දෙවදත්තො තස්ස දෙවාතිදෙවස්ස සාසනෙ පබ්බජිත්වා ඉද්ධිං නිබ්බත්තෙත්වා බුද්ධාලයං අකාසි. කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, යං මයා භණිතං, තං සබ්බං තථං උදාහු විතථ’’න්ති?

‘‘යං ත්වං, මහාරාජ, බහුවිධං කාරණං ඔසාරෙසි, සබ්බං තං තථෙව, නො අඤ්ඤථා’’ති. ‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, කණ්හොපි සුක්කොපි සමසමගතිකා හොන්ති, තෙන හි කුසලම්පි අකුසලම්පි සමසමවිපාකං හොතී’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජ, කුසලම්පි අකුසලම්පි සමසමවිපාකං හොති, න හි, මහාරාජ, දෙවදත්තො සබ්බජනෙහි පටිවිරුද්ධො, බොධිසත්තෙනෙව පටිවිරුද්ධො. යො තස්ස බොධිසත්තෙන පටිවිරුද්ධො, සො තස්මිං තස්මිං යෙව භවෙ පච්චති ඵලං දෙති. දෙවදත්තොපි, මහාරාජ, ඉස්සරියෙ ඨිතො ජනපදෙසු ආරක්ඛං දෙති, සෙතුං සභං පුඤ්ඤසාලං කාරෙති, සමණබ්‍රාහ්මණානං කපණද්ධිකවණිබ්බකානං නාථානාථානං යථාපණිහිතං දානං දෙති. තස්ස සො විපාකෙන භවෙ භවෙ සම්පත්තියො පටිලභති. කස්සෙතං, මහාරාජ, සක්කා වත්තුං විනා දානෙන දමෙන සංයමෙන උපොසථකම්මෙන සම්පත්තිං අනුභවිස්සතීති?

‘‘යං පන ත්වං, මහාරාජ, එවං වදෙසි ‘දෙවදත්තො ච බොධිසත්තො ච එකතො අනුපරිවත්තන්තී’ති, සො න ජාතිසතස්ස අච්චයෙන සමාගමො අහොසි, න ජාතිසහස්සස්ස අච්චයෙන, න ජාතිසතසහස්සස්ස අච්චයෙන, කදාචි කරහචි බහූනං අහොරත්තානං අච්චයෙන සමාගමො අහොසි. යං පනෙතං, මහාරාජ, භගවතා කාණකච්ඡපොපමං උපදස්සිතං මනුස්සත්තප්පටිලාභාය, තථූපමං, මහාරාජ, ඉමෙසං සමාගමං ධාරෙහි.

‘‘න, මහාරාජ, බොධිසත්තස්ස දෙවදත්තෙනෙව සද්ධිං සමාගමො අහොසි, ථෙරොපි, මහාරාජ, සාරිපුත්තො අනෙකෙසු ජාතිසතසහස්සෙසු බොධිසත්තස්ස පිතා අහොසි, මහාපිතා අහොසි, චූළපිතා අහොසි, භාතා අහොසි, පුත්තො අහොසි, භාගිනෙය්‍යො අහොසි, මිත්තො අහොසි.

‘‘බොධිසත්තොපි, මහාරාජ, අනෙකෙසු ජාතිසතසහස්සෙසු ථෙරස්ස සාරිපුත්තස්ස පිතා අහොසි, මහාපිතා අහොසි, චූළපිතා අහොසි, භාතා අහොසි, පුත්තො අහොසි, භාගිනෙය්‍යො අහොසි, මිත්තො අහොසි, සබ්බෙපි, මහාරාජ, සත්තනිකායපරියාපන්නා සංසාරසොතමනුගතා සංසාරසොතෙන වුය්හන්තා අප්පියෙහිපි පියෙහිපි සමාගච්ඡන්ති. යථා, මහාරාජ, උදකං සොතෙන වුය්හමානං සුචිඅසුචිකල්‍යාණපාපකෙන සමාගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සබ්බෙපි සත්තනිකායපරියාපන්නා සංසාරසොතමනුගතා සංසාරසොතෙන වුය්හන්තා අප්පියෙහිපි පියෙහිපි සමාගච්ඡන්ති. දෙවදත්තො, මහාරාජ, යක්ඛො සමානො අත්තනා අධම්මො පරෙ අධම්මෙ නියොජෙත්වා සත්තපඤ්ඤාසවස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානි මහානිරයෙ පච්චි, බොධිසත්තොපි, මහාරාජ, යක්ඛො සමානො අත්තනා ධම්මො පරෙ ධම්මෙ නියොජෙත්වා සත්තපඤ්ඤාසවස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානි සග්ගෙ මොදි සබ්බකාමසමඞ්ගී, අපි ච, මහාරාජ, දෙවදත්තො ඉමස්මිං භවෙ බුද්ධං අනාසාදනීයමාසාදයිත්වා සමග්ගඤ්ච සඞ්ඝං භින්දිත්වා පථවිං පාවිසි, තථාගතො බුජ්ඣිත්වා සබ්බධම්මෙ පරිනිබ්බුතො උපධිසඞ්ඛයෙ’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

කුසලාකුසලසමවිසමපඤ්හො සත්තමො.