6. මෙත්තාභාවනානිසංසපඤ්හො

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘මෙත්තාය, භික්ඛවෙ, චෙතොවිමුත්තියා ආසෙවිතාය භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය එකාදසානිසංසා පාටිකඞ්ඛා. කතමෙ එකාදස? සුඛං සුපති, සුඛං පටිබුජ්ඣති, න පාපකං සුපිනං පස්සති, මනුස්සානං පියො හොති, අමනුස්සානං පියො හොති, දෙවතා රක්ඛන්ති, නාස්ස අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති [සත්ථං කමති (ස්‍යා.) අ. නි. 11.15 පස්සිතබ්බං], තුවටං චිත්තං සමාධියති, මුඛවණ්ණො විප්පසීදති, අසම්මූළ්හො කාලං කරොති, උත්තරිං අප්පටිවිජ්ඣන්තො බ්‍රහ්මලොකූපගො හොතී’ති. පුන ච තුම්හෙ භණථ ‘සාමො කුමාරො මෙත්තාවිහාරී මිගසඞ්ඝෙන පරිවුතො පවනෙ විචරන්තො පීළියක්ඛෙන රඤ්ඤා විද්ධො විසපීතෙන සල්ලෙන තත්ථෙව මුච්ඡිතො පතිතො’ති.

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘මෙත්තාය භික්ඛවෙ…පෙ… බ්‍රහ්මලොකූපගො හොතී’ති, තෙන හි ‘‘සාමො කුමාරො මෙත්තාවිහාරී මිගසඞ්ඝෙන පරිවුතො පවනෙ විචරන්තො පීළියක්ඛෙන රඤ්ඤා විද්ධො විසපීතෙන සල්ලෙන තත්ථෙව මුච්ඡිතො පතිතො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි සාමො කුමාරො මෙත්තාවිහාරී මිගසඞ්ඝෙන පරිවුතො පවනෙ විචරන්තො පීළියක්ඛෙන රඤ්ඤා විද්ධො විසපීතෙන සල්ලෙන තත්ථෙව මුච්ඡිතො පතිතො, තෙන හි ‘මෙත්තාය, භික්ඛවෙ…පෙ… සත්ථං වා කමතී’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො සුනිපුණො පරිසණ්හො සුඛුමො ගම්භීරො, අපි සුනිපුණානං මනුජානං ගත්තෙ සෙදං මොචෙය්‍ය, සො තවානුප්පත්තො, විජටෙහි තං මහාජටාජටිතං, අනාගතානං ජිනපුත්තානං චක්ඛුං දෙහි නිබ්බාහනායා’’ති.

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘මෙත්තාය භික්ඛවෙ…පෙ... සත්ථං වා කමතී’ති. සාමො ච කුමාරො මෙත්තාවිහාරී මිගසඞ්ඝෙන පරිවුතො පවනෙ විචරන්තො පීළියක්ඛෙන රඤ්ඤා විද්ධො විසපීතෙන සල්ලෙන තත්ථෙව මුච්ඡිතො පතිතො, තත්ථ පන, මහාරාජ, කාරණං අත්ථි. කතමං තත්ථ කාරණං? නෙතෙ, මහාරාජ, ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා, සාමො, මහාරාජ, කුමාරො ඝටං උක්ඛිපන්තො තස්මිං ඛණෙ මෙත්තාභාවනාය පමත්තො අහොසි.

‘‘යස්මිං, මහාරාජ, ඛණෙ පුග්ගලො මෙත්තං සමාපන්නො හොති, න තස්ස පුග්ගලස්ස තස්මිං ඛණෙ අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති. තස්ස යෙ කෙචි අහිතකාමා උපගන්ත්වා තං න පස්සන්ති, න තස්මිං ඔකාසං ලභන්ති. නෙතෙ, මහාරාජ, ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා. ඉධ, මහාරාජ, පුරිසො සඞ්ගාමසූරො අභෙජ්ජකවචජාලිකං සන්නය්හිත්වා සඞ්ගාමං ඔතරෙය්‍ය, තස්ස සරා ඛිත්තා උපගන්ත්වා පතන්ති විකිරන්ති, න තස්මිං ඔකාසං ලභන්ති, නෙසො, මහාරාජ, ගුණො සඞ්ගාමසූරස්ස, අභෙජ්ජකවචජාලිකායෙසො ගුණො, යස්ස සරා ඛිත්තා උපගන්ත්වා පතන්ති විකිරන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙතෙ ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා.

‘‘යස්මිං, මහාරාජ, ඛණෙ පුග්ගලො මෙත්තං සමාපන්නො හොති, න තස්ස පුග්ගලස්ස තස්මිං ඛණෙ අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති. තස්ස යෙ කෙචි අහිතකාමා උපගන්ත්වා තං න පස්සන්ති, තස්මිං ඔකාසං න ලභන්ති, නෙතෙ, මහාරාජ, ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා. ඉධ පන, මහාරාජ, පුරිසො දිබ්බං අන්තරධානං මූලං හත්ථෙ කරෙය්‍ය, යාව තං මූලං තස්ස හත්ථගතං හොති, තාව න අඤ්ඤො කොචි පකතිමනුස්සො තං පුරිසං පස්සති. නෙසො, මහාරාජ, ගුණො පුරිසස්ස, මූලස්සෙසො ගුණො අන්තරධානස්ස, යං සො පකතිමනුස්සානං චක්ඛුපථෙ න දිස්සති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙතෙ ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා.

‘‘යස්මිං, මහාරාජ, ඛණෙ පුග්ගලො මෙත්තං සමාපන්නො හොති, න තස්ස පුග්ගලස්ස තස්මිං ඛණෙ අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති. තස්ස යෙ කෙචි අහිතකාමා උපගන්ත්වා තං න පස්සන්ති, න තස්මිං ඔකාසං ලභන්ති. නෙතෙ, මහාරාජ, ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා. යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසං සුකතං මහාලෙණමනුප්පවිට්ඨං මහතිමහාමෙඝො අභිවස්සන්තො න සක්කොති තෙමයිතුං, නෙසො, මහාරාජ, ගුණො පුරිසස්ස, මහාලෙණස්සෙසො ගුණො, යං මහාමෙඝො අභිවස්සමානො න තං තෙමෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙතෙ ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා.

‘‘යස්මිං, මහාරාජ, ඛණෙ පුග්ගලො මෙත්තං සමාපන්නො හොති, න තස්ස පුග්ගලස්ස තස්මිං ඛණෙ අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති. තස්ස යෙ කෙචි අහිතකාමා උපගන්ත්වා තං න පස්සන්ති, න තස්ස සක්කොන්ති අහිතං කාතුං නෙතෙ, මහාරාජ, ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බපාපනිවාරණා මෙත්තාභාවනා’’ති. ‘‘සබ්බකුසලගුණාවහා, මහාරාජ, මෙත්තාභාවනා හිතානම්පි අහිතානම්පි, යෙ තෙ සත්තා විඤ්ඤාණබද්ධා, සබ්බෙසං මහානිසංසා මෙත්තාභාවනා සංවිභජිතබ්බා’’ති.

මෙත්තාභාවනානිසංසපඤ්හො ඡට්ඨො.