3. මච්චුභායනාභායනපඤ්හො

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති, පුන භණිතං ‘අරහා සබ්බභයමතික්කන්තො’ති. කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අරහා දණ්ඩභයා තසති, නිරයෙ වා නෙරයිකා සත්තා ජලිතා කුථිතා තත්තා සන්තත්තා තම්හා ජලිතග්ගිජාලකා මහානිරයා චවමානා මච්චුනො භායන්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති, තෙන හි ‘අරහා සබ්බභයමතික්කන්තො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි භගවතා භණිතං ‘අරහා සබ්බභයමතික්කන්තො’ති, තෙන හි ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයං උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

‘‘නෙතං, මහාරාජ, වචනං භගවතා අරහන්තෙ උපාදාය භණිතං ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති. ඨපිතො අරහා තස්මිං වත්ථුස්මිං, සමූහතො භයහෙතු අරහතො. යෙ තෙ, මහාරාජ, සත්තා සකිලෙසා, යෙසඤ්ච අධිමත්තා අත්තානුදිට්ඨි, යෙ ච සුඛදුක්ඛෙසු උන්නතාවනතා, තෙ උපාදාය භගවතා භණිතං ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති. අරහතො, මහාරාජ, සබ්බගති උපච්ඡින්නා, යොනි විද්ධංසිතා, පටිසන්ධි උපහතා, භග්ගා ඵාසුකා, සමූහතා සබ්බභවාලයා, සමුච්ඡින්නා සබ්බසඞ්ඛාරා, හතං කුසලාකුසලං, විහතා අවිජ්ජා, අබීජං විඤ්ඤාණං කතං, දඩ්ඪා සබ්බකිලෙසා, අතිවත්තා ලොකධම්මා, තස්මා අරහා න තසති සබ්බභයෙහි.

‘‘ඉධ, මහාරාජ, රඤ්ඤො චත්තාරො මහාමත්තා භවෙය්‍යුං අනුරක්ඛා ලද්ධයසා විස්සාසිකා ඨපිතා මහති ඉස්සරියෙ ඨානෙ. අථ රාජා කිස්මිඤ්චි දෙව කරණීයෙ සමුප්පන්නෙ යාවතා සකවිජිතෙ සබ්බජනස්ස ආණාපෙය්‍ය ‘සබ්බෙව මෙ බලිං කරොන්තු, සාධෙථ තුම්හෙ චත්තාරො මහාමත්තා තං කරණීය’න්ති. අපි නු ඛො, මහාරාජ, තෙසං චතුන්නං මහාමත්තානං බලිභයා සන්තාසො උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන මහාරාජා’’ති. ‘‘ඨපිතා තෙ, භන්තෙ, රඤ්ඤා උත්තමට්ඨානෙ, නත්ථි තෙසං බලි, සමතික්කන්තබලිනො තෙ, අවසෙසෙ උපාදාය රඤ්ඤා ආණාපිතං ‘සබ්බෙව මෙ බලිං කරොන්තූ’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙතං වචනං භගවතා අරහන්තෙ උපාදාය භණිතං, ඨපිතො අරහා තස්මිං වත්ථුස්මිං, සමූහතො භයහෙතු අරහතො, යෙ තෙ, මහාරාජ, සත්තා සකිලෙසා, යෙසඤ්ච අධිමත්තා අත්තානුදිට්ඨි, යෙ ච සුඛදුක්ඛෙසු උන්නතාවනතා, තෙ උපාදාය භගවතා භණිතං ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති. තස්මා අරහා න තසති සබ්බභයෙහී’’ති.

‘‘නෙතං, භන්තෙ නාගසෙන, වචනං සාවසෙසං, නිරවසෙසවචනමෙතං ‘සබ්බෙ’ති. තත්ථ මෙ උත්තරිං කාරණං බ්‍රූහි තං වචනං පතිට්ඨාපෙතු’’න්ති.

‘‘ඉධ, මහාරාජ, ගාමෙ ගාමස්සාමිකො ආණාපකං ආණාපෙය්‍ය ‘එහි, භො ආණාපක, යාවතා ගාමෙ ගාමිකා, තෙ සබ්බෙ සීඝං මම සන්තිකෙ සන්නිපාතෙහී’ති. සො ‘සාධු සාමී’ති සම්පටිච්ඡිත්වා ගාමමජ්ඣෙ ඨත්වා තික්ඛත්තුං සද්දමනුස්සාවෙය්‍ය ‘යාවතා ගාමෙ ගාමිකා, තෙ සබ්බෙ සීඝසීඝං සාමිනො සන්තිකෙ සන්නිපතන්තූ’ති. තතො තෙ ගාමිකා ආණාපකස්ස වචනෙන තුරිතතුරිතා සන්නිපතිත්වා ගාමස්සාමිකස්ස ආරොචෙන්ති ‘සන්නිපතිතා, සාමි, සබ්බෙ ගාමිකා, යං තෙ කරණීයං තං කරොහී’ති. ඉති සො, මහාරාජ, ගාමස්සාමිකො කුටිපුරිසෙ සන්නිපාතෙන්තො සබ්බෙ ගාමිකෙ ආණාපෙති, තෙ ච ආණත්තා න සබ්බෙ සන්නිපතන්ති, කුටිපුරිසා යෙව සන්නිපතන්ති, ‘එත්තකා යෙව මෙ ගාමිකා’ති ගාමස්සාමිකො ච තථා සම්පටිච්ඡති, අඤ්ඤෙ බහුතරා අනාගතා ඉත්ථිපුරිසා දාසිදාසා භතකා කම්මකරා ගාමිකා ගිලානා ගොමහිංසා අජෙළකා සුවානා, යෙ අනාගතා, සබ්බෙ තෙ අගණිතා, කුටිපුරිසෙ යෙව උපාදාය ආණාපිතත්තා ‘සබ්බෙ සන්නිපතන්තූ’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙතං වචනං භගවතා අරහන්තෙ උපාදාය භණිතං, ඨපිතො අරහා තස්මිං වත්ථුස්මිං, සමූහතො භයහෙතු අරහතො, යෙ තෙ, මහාරාජ, සත්තා සකිලෙසා, යෙසඤ්ච අධිමත්තා අත්තානුදිට්ඨි, යෙ ච සුඛදුක්ඛෙසු උන්නතාවනතා, තෙ උපාදාය භගවතා භණිතං ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති. තස්මා අරහා න තසති සබ්බභයෙහි.

‘‘අත්ථි, මහාරාජ, සාවසෙසං වචනං සාවසෙසො අත්ථො, අත්ථි සාවසෙසං වචනං නිරවසෙසො අත්ථො, අත්ථි නිරවසෙසං වචනං සාවසෙසො අත්ථො, අත්ථි නිරවසෙසං වචනං නිරවසෙසො අත්ථො. තෙන තෙන අත්ථො සම්පටිච්ඡිතබ්බො.

‘‘පඤ්චවිධෙහි, මහාරාජ, කාරණෙහි අත්ථො සම්පටිච්ඡිතබ්බො ආහච්චපදෙන රසෙන ආචරියවංසෙන [ආචරියවංසතාය (පී. ක.)] අධිප්පායා කාරණුත්තරියතාය. එත්ථ හි ආහච්චපදන්ති සුත්තං අධිප්පෙතං. රසොති සුත්තානුලොමං. ආචරියවංසොති ආචරියවාදො. අධිප්පායොති අත්තනො මති. කාරණුත්තරියතාති ඉමෙහි චතූහි සමෙන්තං [සමෙතං (සී.)] කාරණං. ඉමෙහි ඛො, මහාරාජ, පඤ්චහි කාරණෙහි අත්ථො සම්පටිච්ඡිතබ්බො. එවමෙසො පඤ්හො සුවිනිච්ඡිතො හොතී’’ති.

‘‘හොතු, භන්තෙ නාගසෙන, තථා තං සම්පටිච්ඡාමි. ඨපිතො හොතු අරහා තස්මිං වත්ථුස්මිං, තසන්තු අවසෙසා සත්තා, නිරයෙ පන නෙරයිකා සත්තා දුක්ඛා තිබ්බා කටුකා වෙදනා වෙදයමානා ජලිතපජ්ජලිතසබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගා රුණ්ණකාරුඤ්ඤකන්දිතපරිදෙවිතලාලප්පිතමුඛා අසය්හතිබ්බදුක්ඛාභිභූතා අතාණා අසරණා අසරණීභූතා අනප්පසොකාතුරා අන්තිමපච්ඡිමගතිකා එකන්තසොකපරායණා උණ්හතිඛිණචණ්ඩඛරතපනතෙජවන්තො භීමභයජනකනිනාදමහාසද්දා සංසිබ්බිතඡබ්බිධජාලාමාලාකුලා සමන්තා සතයොජනානුඵරණච්චිවෙගා කදරියා තපනා මහානිරයා චවමානා මච්චුනො භායන්තී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති.

‘‘නනු, භන්තෙ නාගසෙන, නිරයො එකන්තදුක්ඛවෙදනීයො, කිස්ස පන තෙ නෙරයිකා සත්තා එකන්තදුක්ඛවෙදනීයා නිරයා චවමානා මච්චුනො භායන්ති, කිස්ස නිරයෙ රමන්තී’’ති? ‘‘න තෙ, මහාරාජ, නෙරයිකා සත්තා නිරයෙ රමන්ති, මුඤ්චිතුකාමාව තෙ නිරයා. මරණස්සෙව සො [මරණස්සෙසො (සී. පී.)], මහාරාජ, ආනුභාවො, යෙන තෙසං සන්තාසො උප්පජ්ජතී’’ති. ‘‘එතං ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, න සද්දහාමි, යං මුච්චිතුකාමානං චුතියා සන්තාසො උප්පජ්ජතීති, හාසනීයං, භන්තෙ නාගසෙන, තං ඨානං, යං තෙ පත්ථිතං ලභන්ති, කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහී’’ති.

‘‘මරණන්ති ඛො, මහාරාජ, එතං අදිට්ඨසච්චානං තාසනීයට්ඨානං, එත්ථායං ජනො තසති ච උබ්බිජ්ජති ච. යො ච, මහාරාජ, කණ්හසප්පස්ස භායති, සො මරණස්ස භායන්තො කණ්හසප්පස්ස භායති. යො ච හත්ථිස්ස භායති…පෙ… සීහස්ස…පෙ… බ්‍යග්ඝස්ස…පෙ… දීපිස්ස…පෙ… අච්ඡස්ස…පෙ… තරච්ඡස්ස…පෙ… මහිංසස්ස…පෙ… ගවයස්ස…පෙ… අග්ගිස්ස…පෙ… උදකස්ස…පෙ… ඛාණුකස්ස…පෙ… කණ්ටකස්ස භායති. යො ච සත්තියා භායති, සො මරණස්ස භායන්තො සත්තියා භායති. මරණස්සෙව සො [මරණස්සෙසො (සී. පී.)], මහාරාජ, සරසසභාවතෙජො [සරසභාවතෙජො (සී. පී.)], තස්ස සරසසභාවතෙජෙන සකිලෙසා සත්තා මරණස්ස තසන්ති භායන්ති, මුච්චිතුකාමාපි, මහාරාජ, නෙරයිකා සත්තා මරණස්ස තසන්ති භායන්ති.

‘‘ඉධ, මහාරාජ, පුරිසස්ස කායෙ මෙදො ගණ්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය. සො තෙන රොගෙන දුක්ඛිතො උපද්දවා පරිමුච්චිතුකාමො භිසක්කං සල්ලකත්තං ආමන්තාපෙය්‍ය. තස්ස වචනං සො භිසක්කො සල්ලකත්තො සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස රොගස්ස උද්ධරණාය උපකරණං උපට්ඨාපෙය්‍ය, සත්ථකං තිඛිණං කරෙය්‍ය, යමකසලාකා [දහනසලාකං (ක.)] අග්ගිම්හි පක්ඛිපෙය්‍ය, ඛාරලවණං නිසදාය පිසාපෙය්‍ය, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස ආතුරස්ස තිඛිණසත්ථකච්ඡෙදනෙන යමකසලාකාදහනෙන ඛාරලොණප්පවෙසනෙන තාසො උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘ඉති, මහාරාජ, තස්ස ආතුරස්ස රොගා මුච්චිතුකාමස්සාපි වෙදනාභයා සන්තාසො උප්පජ්ජති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිරයා මුච්චිතුකාමානම්පි නෙරයිකානං සත්තානං මරණභයා සන්තාසො උප්පජ්ජති.

‘‘ඉධ, මහාරාජ, පුරිසො ඉස්සරාපරාධිකො බද්ධො සඞ්ඛලිකබන්ධනෙන ගබ්භෙ පක්ඛිත්තො පරිමුච්චිතුකාමො අස්ස, තමෙනං සො ඉස්සරො මොචෙතුකාමො පක්කොසාපෙය්‍ය. අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස ඉස්සරාපරාධිකස්ස පුරිසස්ස ‘කතදොසො අහ’න්ති ජානන්තස්ස ඉස්සරදස්සනෙන සන්තාසො උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘ඉති, මහාරාජ, තස්ස ඉස්සරාපරාධිකස්ස පුරිසස්ස පරිමුච්චිතුකාමාස්සාපි ඉස්සරභයා සන්තාසො උප්පජ්ජති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිරයා මුච්චිතුකාමානම්පි නෙරයිකානං සත්තානං මරණභයා සන්තාසො උප්පජ්ජතී’’ති.

‘‘අපරම්පි, භන්තෙ, උත්තරිං කාරණං බ්‍රූහි, යෙනාහං කාරණෙන ඔකප්පෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘ඉධ, මහාරාජ, පුරිසො දට්ඨවිසෙන ආසීවිසෙන දට්ඨො භවෙය්‍ය, සො තෙන විසවිකාරෙන පතෙය්‍ය උප්පතෙය්‍ය වට්ටෙය්‍ය පවට්ටෙය්‍ය, අථඤ්ඤතරො පුරිසො බලවන්තෙන මන්තපදෙන තං දට්ඨවිසං ආසීවිසං ආනෙත්වා තං දට්ඨවිසං පච්චාචමාපෙය්‍ය, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස විසගතස්ස පුරිසස්ස තස්මිං දට්ඨවිසෙ සප්පෙ සොත්ථිහෙතු උපගච්ඡන්තෙ සන්තාසො උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ඉති, මහාරාජ, තථාරූපෙ අහිම්හි සොත්ථිහෙතුපි උපගච්ඡන්තෙ තස්ස සන්තාසො උප්පජ්ජති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිරයා මුච්චිතුකාමානම්පි නෙරයිකානං සන්තානං මරණභයා සන්තාසො උප්පජ්ජති. අනිට්ඨං, මහාරාජ, සබ්බසත්තානං මරණං, තස්මා නෙරයිකා සත්තා නිරයා පරිමුච්චිතුකාමාපි මච්චුනො භායන්තී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

මච්චුභායනාභායනපඤ්හො තතියො.