4. මච්චුපාසමුත්තිපඤ්හො

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා –

‘‘‘න අන්තලික්ඛෙ න සමුද්දමජ්ඣෙ, න පබ්බතානං විවරං පවිස්ස;

න විජ්ජතී සො ජගතිප්පදෙසො, යත්ථට්ඨිතො මුච්චෙය්‍ය මච්චුපාසා’ති.

‘‘පුන භගවතා පරිත්තා ච උද්දිට්ඨා. සෙය්‍යථිදං, රතනසුත්තං මෙත්තසුත්තං ඛන්ධපරිත්තං මොරපරිත්තං ධජග්ගපරිත්තං ආටානාටියපරිත්තං අඞ්ගුලිමාලපරිත්තං. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ආකාසගතොපි සමුද්දමජ්ඣගතොපි පාසාදකුටිලෙණගුහාපබ්භාරදරිබිලගිරි විවරපබ්බතන්තරගතොපි න මුච්චති මච්චුපාසා, තෙන හි පරිත්තකම්මං මිච්ඡා. යදි පරිත්තකරණෙන මච්චුපාසා පරිමුත්ති භවති, තෙන හි ‘න අන්තලික්ඛෙ…පෙ… මච්චුපාසා’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො ගණ්ඨිතොපි ගණ්ඨිතරො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘න අන්තලික්ඛෙ…පෙ… මච්චුපාසා’ති, පරිත්තා ච භගවතා උද්දිට්ඨා, තඤ්ච පන සාවසෙසායුකස්ස වයසම්පන්නස්ස අපෙතකම්මාවරණස්ස, නත්ථි, මහාරාජ, ඛීණායුකස්ස ඨිතියා කිරියා වා උපක්කමො වා.

‘‘යථා මහාරාජ මතස්ස රුක්ඛස්ස සුක්ඛස්ස කොළාපස්ස නිස්නෙහස්ස උපරුද්ධජීවිතස්ස ගතායුසඞ්ඛාරස්ස කුම්භසහස්සෙනපි උදකෙ ආකිරන්තෙ අල්ලත්තං වා පල්ලවිතහරිතභාවො වා න භවෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භෙසජ්ජපරිත්තකම්මෙන නත්ථි ඛීණායුකස්ස ඨිතියා කිරියා වා උපක්කමො වා, යානි තානි, මහාරාජ, මහියා ඔසධානි භෙසජ්ජානි, තානිපි ඛීණායුකස්ස අකිච්චකරානි භවන්ති. සාවසෙසායුකං, මහාරාජ, වයසම්පන්නං අපෙතකම්මාවරණං පරිත්තං රක්ඛති ගොපෙති, තස්සත්ථාය භගවතා පරිත්තා උද්දිට්ඨා.

‘‘යථා, මහාරාජ, කස්සකො පරිපක්කෙ ධඤ්ඤෙ මතෙ සස්සනාළෙ උදකප්පවෙසනං වාරෙය්‍ය, යං පන සස්සං තරුණං මෙඝසන්නිභං වයසම්පන්නං, තං උදකවඩ්ඪියා වඩ්ඪති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඛීණායුකස්ස භෙසජ්ජපරිත්තකිරියා ඨපිතා පටික්ඛිත්තා, යෙ පන තෙ මනුස්සා සාවසෙසායුකා වයසම්පන්නා, තෙසං අත්ථාය පරිත්තභෙසජ්ජානි භණිතානි, තෙ පරිත්තභෙසජ්ජෙහි වඩ්ඪන්තී’’ති.

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ඛීණායුකො මරති, සාවසෙසායුකො ජීවති, තෙන හි පරිත්තභෙසජ්ජානි නිරත්ථකානි හොන්තී’’ති? ‘‘දිට්ඨපුබ්බො පන තයා, මහාරාජ, කොචි රොගො භෙසජ්ජෙහි පටිනිවත්තිතො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අනෙකසතානි දිට්ඨානී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, ‘පරිත්තභෙසජ්ජකිරියා නිරත්ථකා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවතී’’ති.

‘‘දිස්සන්ති, භන්තෙ නාගසෙන, වෙජ්ජානං උපක්කමා භෙසජ්ජපානානුලෙපා, තෙන තෙසං උපක්කමෙන රොගො පටිනිවත්තතී’’ති. ‘‘පරිත්තානම්පි, මහාරාජ, පවත්තීයමානානං සද්දො සුය්‍යති, ජිව්හා සුක්ඛති, හදයං බ්‍යාවට්ටති, කණ්ඨො ආතුරති. තෙන තෙසං පවත්තෙන සබ්බෙ බ්‍යාධයො වූපසමන්ති, සබ්බා ඊතියො අපගච්ඡන්තීති.

‘‘දිට්ඨපුබ්බො පන තයා, මහාරාජ, කොචි අහිනා දට්ඨො මන්තපදෙන විසං පාතීයමානො විසං චික්ඛස්සන්තො උද්ධමධො ආචමයමානො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අජ්ජෙතරහිපි තං ලොකෙ වත්තතී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, ‘පරිත්තභෙසජ්ජකිරියා නිරත්ථකා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවති. කතපරිත්තඤ්හි, මහාරාජ, පුරිසං ඩංසිතුකාමො අහි න ඩංසති, විවටං මුඛං පිදහති, චොරානං උක්ඛිත්තලගුළම්පි න සම්භවති, තෙ ලගුළං මුඤ්චිත්වා පෙමං කරොන්ති, කුපිතොපි හත්ථිනාගො සමාගන්ත්වා උපරමති, පජ්ජලිතමහාඅග්ගික්ඛන්ධොපි උපගන්ත්වා නිබ්බායති, විසං හලාහලම්පි ඛායිතං අගදං සම්පජ්ජති, ආහාරත්ථං වා ඵරති, වධකා හන්තුකාමා උපගන්ත්වා දාසභූතා සම්පජ්ජන්ති, අක්කන්තොපි පාසො න සංවරති [න සංචරති (සී.)].

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘මොරස්ස කතපරිත්තස්ස සත්තවස්සසතානි ලුද්දකො නාසක්ඛි පාසං උපනෙතුං, අකතපරිත්තස්ස තං යෙව දිවසං පාසං උපනෙසී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යති, අබ්භුග්ගතො සො සද්දො සදෙවකෙ ලොකෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ ‘පරිත්තභෙසජ්ජකිරියා නිරත්ථකා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවති.

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘දානවො භරියං පරිරක්ඛන්තො සමුග්ගෙ පක්ඛිපිත්වා ගිලිත්වා කුච්ඡිනා පරිහරති, අථෙකො විජ්ජාධරො තස්ස දානවස්ස මුඛෙන පවිසිත්වා තාය සද්ධිං අභිරමති, යදා සො දානවො අඤ්ඤාසි, අථ සමුග්ගං වමිත්වා විවරි, සහ සමුග්ගෙ විවටෙ විජ්ජාධරො යථාකාමං [යෙන කාමං (ක.)] පක්කාමී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යති, අබ්භුග්ගතො සොපි සද්දො සදෙවකෙ ලොකෙ’’ති. ‘‘නනු සො, මහාරාජ, විජ්ජාධරො පරිත්තබලෙන [මන්තබලෙන (?)] ගහණා මුත්තො’’ති. ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, අත්ථි පරිත්තබලං.

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘අපරොපි විජ්ජාධරො බාරාණසිරඤ්ඤො අන්තෙපුරෙ මහෙසියා සද්ධිං සම්පදුට්ඨො [සංසට්ඨො (සී.)] ගහණප්පත්තො සමානො ඛණෙන අදස්සනං ගතො මන්තබලෙනා’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යතී’’ති. ‘‘නනු සො, මහාරාජ, විජ්ජාධරො පරිත්තබලෙන ගහණා මුත්තො’’ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, අත්ථි පරිත්තබල’’න්ති.

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කිං සබ්බෙ යෙව පරිත්තං රක්ඛතී’ති? ‘‘එකච්චෙ, මහාරාජ, රක්ඛති, එකච්චෙ න රක්ඛතී’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, පරිත්තං න සබ්බත්ථික’’න්ති? ‘‘අපි නු ඛො, මහාරාජ, භොජනං සබ්බෙසං ජීවිතං රක්ඛතී’’ති? ‘‘එකච්චෙ, භන්තෙ, රක්ඛති, එකච්චෙ න රක්ඛතී’’ති. ‘‘කිං කාරණා’’ති. ‘‘යතො, භන්තෙ, එකච්චෙ තං යෙව භොජනං අතිභුඤ්ජිත්වා විසූචිකාය මරන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, භොජනං න සබ්බෙසං ජීවිතං රක්ඛතී’’ති? ‘‘ද්වීහි, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණෙහි භොජනං ජීවිතං හරති අතිභුත්තෙන වා උස්මාදුබ්බලතාය වා, ආයුදදං, භන්තෙ නාගසෙන, භොජනං දුරුපචාරෙන ජීවිතං හරතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පරිත්තං එකච්චෙ රක්ඛති, එකච්චෙ න රක්ඛති.

‘‘තීහි, මහාරාජ, කාරණෙහි පරිත්තං න රක්ඛති කම්මාවරණෙන, කිලෙසාවරණෙන, අසද්දහනතාය. සත්තානුරක්ඛණං, මහාරාජ, පරිත්තං අත්තනා කතෙන ආරක්ඛං ජහති, යථා, මහාරාජ, මාතා පුත්තං කුච්ඡිගතං පොසෙති, හිතෙන උපචාරෙන ජනෙති, ජනයිත්වා අසුචිමලසිඞ්ඝාණිකමපනෙත්වා උත්තමවරසුගන්ධං උපලිම්පති, සො අපරෙන සමයෙන පරෙසං පුත්තෙ අක්කොසන්තෙ වා පහරන්තෙ වා පහාරං දෙති. තෙ තස්ස කුජ්ඣිත්වා පරිසාය ආකඩ්ඪිත්වා තං ගහෙත්වා සාමිනො උපනෙන්ති, යදි පන තස්සා පුත්තො අපරද්ධො හොති වෙලාතිවත්තො. අථ නං සාමිනො මනුස්සා ආකඩ්ඪයමානා දණ්ඩමුග්ගරජාණුමුට්ඨීහි තාළෙන්ති පොථෙන්ති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස මාතා ලභති ආකඩ්ඪනපරිකඩ්ඪනං ගාහං සාමිනො උපනයනං කාතු’’න්ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන, මහාරාජා’’ති. ‘‘අත්තනො, භන්තෙ, අපරාධෙනා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සත්තානං ආරක්ඛං පරිත්තං අත්තනො අපරාධෙන වඤ්ඣං කරොතී’’ති [කාරෙතීති (සී.)]. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, සුවිනිච්ඡිතො පඤ්හො, ගහනං අගහනං කතං, අන්ධකාරො ආලොකො කතො, විනිවෙඨිතං දිට්ඨිජාලං, ත්වං ගණිවරපවරමාසජ්ජා’’ති.

මච්චුපාසමුත්තිපඤ්හො චතුත්ථො.