1. ඛුද්දානුඛුද්දකපඤ්හො

1. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි නො අනභිඤ්ඤායා’ති. පුන ච විනයපඤ්ඤත්තියා එවං භණිතං ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනතූ’ති. කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි දුප්පඤ්ඤත්තානි, උදාහු අවත්ථුස්මිං අජානිත්වා පඤ්ඤත්තානි, යං භගවා අත්තනො අච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනාපෙති? යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි නො අනභිඤ්ඤායා’ති, තෙන හි ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනතූ’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙ විනයපඤ්ඤත්තියා එවං භණිතං ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනතූ’ති තෙන හි ‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි නො අනභිඤ්ඤායා’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො සුඛුමො නිපුණො ගම්භීරො සුගම්භීරො දුන්නිජ්ඣාපයො, සො තවානුප්පත්තො, තත්ථ තෙ ඤාණබලවිප්ඵාරං දස්සෙහී’’ති.

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි නො අනභිඤ්ඤායා’ති, විනයපඤ්ඤත්තියාපි එවං භණිතං ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනතූ’ති, තං පන, මහාරාජ, තථාගතො භික්ඛූ වීමංසමානො ආහ ‘උක්කලෙස්සන්ති [උක්කඩ්ඪිස්සන්ති (සී.), උස්සක්කිස්සන්ති (ස්‍යා.)] නු ඛො මම සාවකා මයා විස්සජ්ජාපීයමානා මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි, උදාහු ආදියිස්සන්තී’ති.

‘‘යථා, මහාරාජ, චක්කවත්තී රාජා පුත්තෙ එවං වදෙය්‍ය ‘අයං ඛො, තාතා, මහාජනපදො සබ්බදිසාසු සාගරපරියන්තො, දුක්කරො, තාතා, තාවතකෙන බලෙන ධාරෙතුං, එථ තුම්හෙ, තාතා, මමච්චයෙන පච්චන්තෙ පච්චන්තෙ දෙසෙ පජහථා’ති. අපි නු ඛො තෙ, මහාරාජ, කුමාරා පිතුඅච්චයෙන හත්ථගතෙ ජනපදෙ සබ්බෙ තෙ පච්චන්තෙ පච්චන්තෙ දෙසෙ මුඤ්චෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘න හි භන්තෙ, රාජතො [රාජානො (සී. පී.)], භන්තෙ, ලුද්ධතරා [ලද්ධතරා (ක.)] කුමාරා රජ්ජලොභෙන තදුත්තරිං දිගුණතිගුණං ජනපදං පරිග්ගණ්හෙය්‍යුං [පරිකඩ්ඪෙය්‍යුං (සී. පී.)], කිං පන තෙ හත්ථගතං ජනපදං මුඤ්චෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො භික්ඛූ වීමංසමානො එවමාහ ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනතූ’ති. දුක්ඛපරිමුත්තියා, මහාරාජ, බුද්ධපුත්තා ධම්මලොභෙන අඤ්ඤම්පි උත්තරිං දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං ගොපෙය්‍යුං, කිං පන පකතිපඤ්ඤත්තං සික්ඛාපදං මුඤ්චෙය්‍යු’’න්ති?

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං භගවා ආහ ‘ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’ති, එත්ථායං ජනො සම්මූළ්හො විමතිජාතො අධිකතො සංසයපක්ඛන්දො. කතමානි තානි ඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි, කතමානි අනුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානීති? දුක්කටං, මහාරාජ, ඛුද්දකං සික්ඛාපදං, දුබ්භාසිතං අනුඛුද්දකං සික්ඛාපදං, ඉමානි ද්වෙ ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි, පුබ්බකෙහිපි, මහාරාජ, මහාථෙරෙහි එත්ථ විමති උප්පාදිතා, තෙහිපි එකජ්ඣං න කතො ධම්මසණ්ඨිතිපරියායෙ භගවතා එසො පඤ්හො උපදිට්ඨොති. චිරනික්ඛිත්තං, භන්තෙ නාගසෙන, ජිනරහස්සං අජ්ජෙතරහි ලොකෙ විවටං පාකටං කත’’න්ති.

ඛුද්දානුඛුද්දකපඤ්හො පඨමො.