මිලින්දපඤ්හපුච්ඡාවිසජ්ජනා

ථෙරො ආහ ‘‘ජානාසි ඛො, මහාරාජ, සම්පති කා වෙලා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානාමි ‘සම්පති පඨමො යාමො අතික්කන්තො, මජ්ඣිමො යාමො පවත්තති, උක්කා පදීපීයන්ති, චත්තාරි පටාකානි ආණත්තානි ගමිස්සන්ති භණ්ඩතො රාජදෙය්‍යානී’’’ති.

යොනකා එවමාහංසු ‘‘කල්ලොසි, මහාරාජ, පණ්ඩිතො ථෙරො’’ති. ‘‘ආම, භණෙ, පණ්ඩිතො ථෙරො, එදිසො ආචරියො භවෙය්‍ය මාදිසො ච අන්තෙවාසී, නචිරස්සෙව පණ්ඩිතො ධම්මං ආජානෙය්‍යා’’ති. තස්ස පඤ්හවෙය්‍යාකරණෙන තුට්ඨො රාජා ථෙරං නාගසෙනං සතසහස්සග්ඝනකෙන කම්බලෙන අච්ඡාදෙත්වා ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අජ්ජතග්ගෙ තෙ අට්ඨසතං භත්තං පඤ්ඤපෙමි, යං කිඤ්චි අන්තෙපුරෙ කප්පියං, තෙන ච පවාරෙමී’’ති ආහ. අලං මහාරාජ ජීවාමී’’ති. ‘‘ජානාමි, භන්තෙ නාගසෙන, ජීවසි, අපි ච අත්තානඤ්ච රක්ඛ, මමඤ්ච රක්ඛාහී’’ති. ‘‘කථං අත්තානං රක්ඛසි, ‘නාගසෙනො මිලින්දං රාජානං පසාදෙති, න ච කිඤ්චි අලභී’ති පරාපවාදො [පරප්පවාදො (ක.)] ආගච්ඡෙය්‍යාති, එවං අත්තානං රක්ඛ. කථං මමං රක්ඛසි, ‘මිලින්දො රාජා පසන්නො පසන්නාකාරං න කරොතී’ති පරාපවාදො ආගච්ඡෙය්‍යාති, එවං මමං රක්ඛාහී’’ති. ‘‘තථා හොතු, මහාරාජා’’ති. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, සීහො මිගරාජා සුවණ්ණපඤ්ජරෙ පක්ඛිත්තොපි බහිමුඛො යෙව හොති, එවමෙව ඛො අහං, භන්තෙ, කිඤ්චාපි අගාරං අජ්ඣාවසාමි බහිමුඛො යෙව පන අච්ඡාමි. සචෙ අහං, භන්තෙ, අගාරස්මා අනාගාරියං පබ්බජෙය්‍යං, න චිරං ජීවෙය්‍යං, බහූ මෙ පච්චත්ථිකා’’ති.

අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො මිලින්දස්ස රඤ්ඤො පඤ්හං විසජ්ජෙත්වා උට්ඨායාසනා සඞ්ඝාරාමං අගමාසි. අචිරපක්කන්තෙ ච ආයස්මන්තෙ නාගසෙනෙ මිලින්දස්ස රඤ්ඤො එතදහොසි ‘‘කිං මයා පුච්ඡිතං, කිං භදන්තෙන නාගසෙනෙන විසජ්ජිත’’න්ති? අථ ඛො මිලින්දස්ස රඤ්ඤො එතදහොසි ‘‘සබ්බං මයා සුපුච්ඡිතං, සබ්බං භදන්තෙන නාගසෙනෙන සුවිසජ්ජිත’’න්ති. ආයස්මතොපි නාගසෙනස්ස සඞ්ඝාරාමගතස්ස එතදහොසි ‘‘කිං මිලින්දෙන රඤ්ඤා පුච්ඡිතං, කිං මයා විසජ්ජිත’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මතො නාගසෙනස්ස එතදහොසි ‘‘සබ්බං මිලින්දෙන රඤ්ඤා සුපුච්ඡිතං, සබ්බං මයා සුවිසජ්ජිත’’න්ති.

අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන මිලින්දස්ස රඤ්ඤො නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච –

‘‘මා ඛො භදන්තස්ස එවං අහොසි ‘නාගසෙනො මයා පඤ්හං පුච්ඡිතො’ති තෙනෙව සොමනස්සෙන තං රත්තාවසෙසං වීතිනාමෙසීති න තෙ එවං දට්ඨබ්බං. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, තං රත්තාවසෙසං එතදහොසි ‘කිං මයා පුච්ඡිතං, කිං භදන්තෙන විසජ්ජිත’න්ති, ‘සබ්බං මයා සුපුච්ඡිතං, සබ්බං භදන්තෙන සුවිසජ්ජිත’’’න්ති.

ථෙරොපි එවමාහ – ‘‘මා ඛො මහාරාජස්ස එවං අහොසි ‘මිලින්දස්ස රඤ්ඤො මයා පඤ්හො විසජ්ජිතො’ති තෙනෙව සොමනස්සෙන තං රත්තාවසෙසං වීතිනාමෙසීති න තෙ එවං දට්ඨබ්බං. තස්ස මය්හං, මහාරාජ, තං රත්තාවසෙසං එතදහොසි ‘කිං මිලින්දෙන රඤ්ඤා පුච්ඡිතං, කිං මයා විසජ්ජිත’න්ති, ‘සබ්බං මිලින්දෙන රඤ්ඤා සුපුච්ඡිතං, සබ්බං මයා සුවිසජ්ජිත’’’න්ති ඉතිහ තෙ මහානාගා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සුභාසිතං සමනුමොදිංසූති.

මිලින්දපඤ්හපුච්ඡාවිසජ්ජනා නිට්ඨිතා.