536. කුණාලජාතකං (4)

එවමක්ඛායති, එවමනුසූයති [සුය්‍යති (ක.)]. සබ්බොසධධරණිධරෙ නෙකපුප්ඵමාල්‍යවිතතෙ ගජ-ගවජ මහිංස-රුරු-චමර-පසද-ඛග්ග-ගොකණ්ණ-සීහ-බ්‍යග්ඝ-දීපි-අච්ඡ-කොක-තරච්ඡ-උද්දාර-කදලිමිග- බිළාර-සස-කණ්ණිකානුචරිතෙආකිණ්ණනෙලමණ්ඩලමහාවරාහනාගකුලකරෙණු [කණෙරු (සී. පී.)] -සඞ්ඝාධිවුට්ඨෙ [වුත්ථෙ (සී. පී.)] ඉස්සමිග- සාඛමිග-සරභමිග-එණීමිග-වාතමිග-පසදමිග-පුරිසාලු [පුරිසල්ලු (සී. පී.)] -කිම්පුරිස-යක්ඛ-රක්ඛසනිසෙවිතෙ අමජ්ජවමඤ්ජරීධර-පහට්ඨ [බ්‍රහට්ඨ (සී. පී.)] -පුප්ඵඵුසිතග්ගා [පුප්ඵිතග්ග (සී. පී.)] නෙකපාදපගණවිතතෙකුරර-චකොර-වාරණ-මයූර-පරභත- ජීවඤ්ජීවක-චෙලාවකා-භිඞ්කාර-කරවීකමත්තවිහඞ්ගගණ-සතත [විහඞ්ගසත (සී. පී.)] සම්පඝුට්ඨෙඅඤ්ජන-මනොසිලා-හරිතාල- හිඞ්ගුලකහෙම-රජතකනකානෙකධාතුසතවිනද්ධපටිමණ්ඩිතප්පදෙසෙ එවරූපෙ ඛලු, භො, රම්මෙ වනසණ්ඩෙ කුණාලො නාම සකුණො පටිවසති අතිවිය චිත්තො අතිවිය චිත්තපත්තච්ඡදනො.

තස්සෙව ඛලු, භො, කුණාලස්ස සකුණස්ස අඩ්ඪුඩ්ඪානි ඉත්ථිසහස්සානි පරිචාරිකා දිජකඤ්ඤායො. අථ ඛලු, භො, ද්වෙ දිජකඤ්ඤායො කට්ඨං මුඛෙන ඩංසිත්වා [ඩසිත්වා (සී. පී.) එවමුපරිපි] තං කුණාලං සකුණං මජ්ඣෙ නිසීදාපෙත්වා උඩ්ඩෙන්ති [ඩෙන්ති (සී. පී.) එවමුපරිපි] – ‘‘මා නං කුණාලං සකුණං අද්ධානපරියායපථෙ කිලමථො උබ්බාහෙත්ථා’’ති [උබ්බාහෙථාති (ස්‍යා. ක.)].

පඤ්චසතා [පඤ්චසත (පී.)] දිජකඤ්ඤායො හෙට්ඨතො හෙට්ඨතො උඩ්ඩෙන්ති – [ඩෙන්ති (සී. පී.) එවමුපරිපි] ‘‘සචායං කුණාලො සකුණො ආසනා පරිපතිස්සති, මයං තං පක්ඛෙහි පටිග්ගහෙස්සාමාති.

පඤ්චසතා දිජකඤ්ඤායො උපරූපරි උඩ්ඩෙන්ති – [ඩෙන්ති (සී. පී.) එවමුපරිපි] ‘‘මා නං කුණාලං සකුණං ආතපො පරිතාපෙසී’’ති [පරිකාපීති (සී. පී.)].

පඤ්චසතා පඤ්චසතා [සී. පී. පොත්ථකෙසු ‘‘පඤ්චසතා’’ති සකිදෙව ආගතං] දිජකඤ්ඤායො උභතොපස්සෙන උඩ්ඩෙන්ති – [ඩෙන්ති (සී. පී.) එවමුපරිපි] ‘‘මා නං කුණාලං සකුණං සීතං වා උණ්හං වා තිණං වා රජො වා වාතො වා උස්සාවො වා උපප්ඵුසී’’ති.

පඤ්චසතා දිජකඤ්ඤායො පුරතො පුරතො උඩ්ඩෙන්ති – ‘‘මා නං කුණාලං සකුණං ගොපාලකා වා පසුපාලකා වා තිණහාරකා වා කට්ඨහාරකා වා වනකම්මිකා වා කට්ඨෙන වා කඨලෙන වා [කථලාය වා (ක.)] පාණිනා වා ( ) [(පාසාණෙන වා) (ස්‍යා.)] ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා සක්ඛරාහි වා [සක්ඛරාය වා (සී.)] පහාරං අදංසු. මායං කුණාලො සකුණො ගච්ඡෙහි වා ලතාහි වා රුක්ඛෙහි වා සාඛාහි වා [ඉදං පදද්වයං සී. පී. පොත්ථකෙසු නත්ථි] ථම්භෙහි වා පාසාණෙහි වා බලවන්තෙහි වා පක්ඛීහි සඞ්ගමෙසී’’ති [සඞ්ගාමෙසීති (සී. පී.)].

පඤ්චසතා දිජකඤ්ඤායො පච්ඡතො පච්ඡතො උඩ්ඩෙන්ති සණ්හාහි සඛිලාහි මඤ්ජූහි මධුරාහි වාචාහි සමුදාචරන්තියො – ‘‘මායං කුණාලො සකුණො ආසනෙ පරියුක්කණ්ඨී’’ති.

පඤ්චසතා දිජකඤ්ඤායො දිසොදිසං උඩ්ඩෙන්ති අනෙකරුක්ඛවිවිධවිකතිඵලමාහරන්තියො – ‘‘මායං කුණාලො සකුණො ඛුදාය පරිකිලමිත්ථා’’ති.

අථ ඛලු, භො, තා [නත්ථි සී. පී. පොත්ථකෙසු] දිජකඤ්ඤායො තං කුණාලං සකුණං ආරාමෙනෙව ආරාමං උය්‍යානෙනෙව උය්‍යානං නදීතිත්ථෙනෙව නදීතිත්ථං පබ්බතසිඛරෙනෙව පබ්බතසිඛරං අම්බවනෙනෙව අම්බවනං ජම්බුවනෙනෙව ජම්බුවනං ලබුජවනෙනෙව ලබුජවනං නාළිකෙරසඤ්චාරියෙනෙව [සඤ්ජාදියෙනෙව (පී.)] නාළිකෙරසඤ්චාරියං ඛිප්පමෙව අභිසම්භොන්ති රතිත්ථාය [රතත්ථාය (සී. පී.)].

අථ ඛලු, භො, කුණාලො සකුණො තාහි දිජකඤ්ඤාහි දිවසං පරිබ්‍යූළ්හො එවං අපසාදෙති – ‘‘නස්සථ තුම්හෙ වසලියො, විනස්සථ තුම්හෙ වසලියො, චොරියො ධුත්තියො අසතියො ලහුචිත්තායො කතස්ස අප්පටිකාරිකායො අනිලො විය යෙනකාමංගමායො’’ති.

තස්සෙව ඛලු, භො, හිමවතො පබ්බතරාජස්ස පුරත්ථිමදිසාභාගෙ සුසුඛුමසුනිපුණගිරිප්පභව [ප්පභවා (සී. පී.)] – හරිතුපයන්තියො.

උප්පල පදුම කුමුද නළින සතපත්ත සොගන්ධික මන්දාලක [මන්දාලව (සී. පී.), මන්දාරව (ක.)] සම්පතිවිරූළ්හසුචිගන්ධ මනුඤ්ඤමාවකප්පදෙසෙ [පාවකප්පදෙසෙ (සී. පී.)].

කුරවක-මුචලින්ද-කෙතක-වෙදිස-වඤ්ජුල [වෙතසමඤ්ජුල (සී.)] -පුන්නාගබකුල-තිලක-පියක-හසනසාල-සළලචම්පක අසොක-නාගරුක්ඛ-තිරීටි-භුජපත්ත-ලොද්ද-චන්දනොඝවනෙකාළාගරු-පද්මක-පියඞ්ගු-දෙවදාරුකචොචගහනෙ කකුධකුටජඅඞ්කොල-කච්චිකාර [කච්ඡිකාර (ක.)] -කණිකාර-කණ්ණිකාර-කනවෙර-කොරණ්ඩක-කොවිළාර-කිංසුක-යොධික වනමල්ලික [නවමල්ලික (සී. පී.)] -මනඞ්ගණ-මනවජ්ජ-භණ්ඩි-සුරුචිර-භගිනිමාලාමල්‍යධරෙ ජාතිසුමනමධුගන්ධික- [මධුකබන්ධුක (ක.)] ධනුතක්කාරි [ධනුකාරි (සී.), ධනුකාරික (පී.)] තාලීස-තගරමුසීරකොට්ඨ-කච්ඡවිතතෙ අතිමුත්තකසංකුසුමිතලතාවිතතපටිමණ්ඩිතප්පදෙසෙ හංස-පිලව-කාදම්බ-කාරණ්ඩවාභිනදිතෙ විජ්ජාධර-සිද්ධ [සින්ධව (සී. පී.)] -සමණ-තාපසගණාධිවුට්ඨෙ වරදෙව-යක්ඛ-රක්ඛස-දානව-ගන්ධබ්බ-කින්නරමහොරගානුචිණ්ණප්පදෙසෙ එවරූපෙ ඛලු, භො, රම්මෙ වනසණ්ඩෙ පුණ්ණමුඛො නාම ඵුස්සකොකිලො පටිවසති අතිවිය මධුරගිරො විලාසිතනයනො මත්තක්ඛො [සවිලාසිතනයනමත්තක්ඛො (ක.)].

තස්සෙව ඛලු, භො, පුණ්ණමුඛස්ස ඵුස්සකොකිලස්ස අඩ්ඪුඩ්ඪානි ඉත්ථිසතානි පරිචාරිකා දිජකඤ්ඤායො. අථ ඛලු, භො, ද්වෙ දිජකඤ්ඤායො කට්ඨං මුඛෙන ඩංසිත්වා තං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං මජ්ඣෙ නිසීදාපෙත්වා උඩ්ඩෙන්ති – ‘‘මා නං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං අද්ධානපරියායපථෙ කිලමථො උබ්බාහෙත්ථා’’ති.

පඤ්ඤාස දිජකඤ්ඤායො හෙට්ඨතො හෙට්ඨතො උඩ්ඩෙන්ති – ‘‘සචායං පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො ආසනා පරිපතිස්සති, මයං තං පක්ඛෙහි පටිග්ගහෙස්සාමා’’ති.

පඤ්ඤාස දිජකඤ්ඤායො උපරූපරි උඩ්ඩෙන්ති – ‘‘මා නං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං ආතපො පරිතාපෙසී’’ති.

පඤ්ඤාස පඤ්ඤාස දිජකඤ්ඤායො උභතොපස්සෙන උඩ්ඩෙන්ති – ‘‘මා නං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං සීතං වා උණ්හං වා තිණං වා රජො වා වාතො වා උස්සාවො වා උපප්ඵුසී’’ති.

පඤ්ඤාස දිජකඤ්ඤායො පුරතො පුරතො උඩ්ඩෙන්ති – ‘‘මා නං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං ගොපාලකා වා පසුපාලකා වා තිණහාරකා වා කට්ඨහාරකා වා වනකම්මිකා වා කට්ඨෙන වා කථලාය වා පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා සක්ඛරාහි වා පහාරං අදංසු. මායං පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො ගච්ඡෙහි වා ලතාහි වා රුක්ඛෙහි වා සාඛාහි වා ථම්භෙහි වා පාසාණෙහි වා බලවන්තෙහි වා පක්ඛීහි සඞ්ගාමෙසී’’ති.

පඤ්ඤාස දිජකඤ්ඤායො පච්ඡතො පච්ඡතො උඩ්ඩෙන්ති සණ්හාහි සඛිලාහි මඤ්ජූහි මධුරාහි වාචාහි සමුදාචරන්තියො – ‘‘මායං පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො ආසනෙ පරියුක්කණ්ඨී’’ති.

පඤ්ඤාස දිජකඤ්ඤායො දිසොදිසං උඩ්ඩෙන්ති අනෙකරුක්ඛවිවිධවිකතිඵලමාහරන්තියො – ‘‘මායං පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො ඛුදාය පරිකිලමිත්ථා’’ති.

අථ ඛලු, භො, තා දිජකඤ්ඤායො තං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං ආරාමෙනෙව ආරාමං උය්‍යානෙනෙව උය්‍යානං නදීතිත්ථෙනෙව නදීතිත්ථං පබ්බතසිඛරෙනෙව පබ්බතසිඛරං අම්බවනෙනෙව අම්බවනං ජම්බුවනෙනෙව ජම්බුවනං ලබුජවනෙනෙව ලබුජවනං නාළිකෙරසඤ්චාරියෙනෙව නාළිකෙරසඤ්චාරියං ඛිප්පමෙව අභිසම්භොන්ති රතිත්ථාය.

අථ ඛලු, භො, පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො තාහි දිජකඤ්ඤාහි දිවසං පරිබ්‍යූළ්හො එවං පසංසති – ‘‘සාධු, සාධු, භගිනියො, එතං ඛො, භගිනියො, තුම්හාකං පතිරූපං කුලධීතානං, යං තුම්හෙ භත්තාරං පරිචරෙය්‍යාථා’’ති.

අථ ඛලු, භො, පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො යෙන කුණාලො සකුණො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසංසු ඛො කුණාලස්ස සකුණස්ස පරිචාරිකා දිජකඤ්ඤායො තං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං දූරතොව ආගච්ඡන්තං; දිස්වාන යෙන පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා තං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං එතදවොචුං – ‘‘අයං, සම්ම පුණ්ණමුඛ, කුණාලො සකුණො අතිවිය ඵරුසො අතිවිය ඵරුසවාචො, අප්පෙවනාම තවම්පි ආගම්ම පියවාචං ලභෙය්‍යාමා’’ති. ‘‘අප්පෙවනාම, භගිනියො’’ති වත්වා යෙන කුණාලො සකුණො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා කුණාලෙන සකුණෙන සද්ධිං පටිසම්මොදිත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො තං කුණාලං සකුණං එතදවොච – ‘‘කිස්ස ත්වං, සම්ම කුණාල, ඉත්ථීනං සුජාතානං කුලධීතානං සම්මාපටිපන්නානං මිච්ඡාපටිපන්නො’සි [පටිපන්නො (සී. පී.)]? අමනාපභාණීනම්පි කිර, සම්ම කුණාල, ඉත්ථීනං මනාපභාණිනා භවිතබ්බං, කිමඞ්ග පන මනාපභාණීන’’න්ති!

එවං වුත්තෙ, කුණාලො සකුණො තං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං එවං අපසාදෙසි – ‘‘නස්ස ත්වං, සම්ම ජම්ම වසල, විනස්ස ත්වං, සම්ම ජම්ම වසල, කො නු තයා වියත්තො ජායාජිනෙනා’’ති. එවං අපසාදිතො ච පන පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො තතොයෙව [තතො හෙව (සී. පී.)] පටිනිවත්ති.

අථ ඛලු, භො, පුණ්ණමුඛස්ස ඵුස්සකොකිලස්ස අපරෙන සමයෙන නචිරස්සෙව [අචිරස්සෙව අච්චයෙන (ක.)] ඛරො ආබාධො උප්පජ්ජි ලොහිතපක්ඛන්දිකා. බාළ්හා වෙදනා වත්තන්ති මාරණන්තිකා [මරණන්තිකා (ස්‍යා.)]. අථ ඛලු, භො, පුණ්ණමුඛස්ස ඵුස්සකොකිලස්ස පරිචාරිකානං දිජකඤ්ඤානං එතදහොසි – ‘‘ආබාධිකො ඛො අයං පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො, අප්පෙවනාම ඉමම්හා ආබාධා වුට්ඨහෙය්‍යා’’ති එකං අදුතියං ඔහාය යෙන කුණාලො සකුණො තෙනුපසඞ්කමිංසු. අද්දසා ඛො කුණාලො සකුණො තා දිජකඤ්ඤායො දූරතොව ආගච්ඡන්තියො, දිස්වාන තා දිජකඤ්ඤායො එතදවොච – ‘‘කහං පන තුම්හං වසලියො භත්තා’’ති? ‘‘ආබාධිකො ඛො, සම්ම කුණාල, පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො අප්පෙවනාම තම්හා ආබාධා වුට්ඨහෙය්‍යා’’ති. එවං වුත්තෙ, කුණාලො සකුණො තා දිජකඤ්ඤායො එවං අපසාදෙසි – ‘‘නස්සථ තුම්හෙ වසලියො, විනස්සථ තුම්හෙ වසලියො, චොරියො ධුත්තියො අසතියො ලහුචිත්තායො කතස්ස අප්පටිකාරිකායො අනිලො විය යෙනකාමංගමායො’’ති; වත්වා යෙන පුණ්ණමුඛො ඵුස්සකොකිලො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං එතදවොච – ‘‘හං, සම්ම, පුණ්ණමුඛා’’ති. ‘‘හං, සම්ම, කුණාලා’’ති.

අථ ඛලු, භො කුණාලො සකුණො තං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං පක්ඛෙහි ච මුඛතුණ්ඩකෙන ච පරිග්ගහෙත්වා වුට්ඨාපෙත්වා නානාභෙසජ්ජානි පායාපෙසි. අථ ඛලු, භො, පුණ්ණමුඛස්ස ඵුස්සකොකිලස්ස සො ආබාධො පටිප්පස්සම්භීති. අථ ඛලු, භො, කුණාලො සකුණො තං පුණ්ණමුඛං ඵුස්සකොකිලං ගිලානවුට්ඨිතං [ගිලානාවුට්ඨිතං (සී. ස්‍යා. පී.)] අචිරවුට්ඨිතං ගෙලඤ්ඤා එතදවොච –

‘‘දිට්ඨා මයා, සම්ම පුණ්ණමුඛ, කණ්හා ද්වෙපිතිකා පඤ්චපතිකාය ඡට්ඨෙ පුරිසෙ චිත්තං පටිබන්ධන්තියා, යදිදං කබන්ධෙ [කවන්ධෙ (සී. පී.)] පීඨසප්පිම්හීති. භවති ච පනුත්තරෙත්ථ [පුනුත්තචෙත්ථ (ක.) එවමුපරිපි] වාක්‍යං –

290. ‘‘අථජ්ජුනො නකුලො භීමසෙනො [භිම්මසෙනො (සී. ස්‍යා. පී.)], යුධිට්ඨිලො සහදෙවො [සීහදෙවො (ක.)] ච රාජා;

එතෙ පතී පඤ්ච මත්තිච්ච නාරී, අකාසි ඛුජ්ජවාමනකෙන [ඛුජ්ජවාමනෙන (පී.)] පාප’’න්ති.

‘‘දිට්ඨා මයා, සම්ම පුණ්ණමුඛ, සච්චතපාපී [සච්චතපාවී (සී. පී.), පඤ්චතපාවී (ස්‍යා.)] නාම සමණී සුසානමජ්ඣෙ වසන්තී චතුත්ථභත්තං පරිණාමයමානා සුරාධුත්තකෙන [තුලාපුත්තකෙන (සී. පී.), සා සුරාධුත්තකෙන (ක.)] පාපමකාසි.

‘‘දිට්ඨා මයා, සම්ම පුණ්ණමුඛ, කාකවතී [කාකාතී (සී.), කාකාති (පී.)] නාම දෙවී සමුද්දමජ්ඣෙ වසන්තී භරියා වෙනතෙය්‍යස්ස නටකුවෙරෙන පාපමකාසි.

දිට්ඨා මයා, සම්ම පුණ්ණමුඛ, කුරුඞ්ගදෙවී [කුරඞ්ගවී (සී. පී.)] නාම ලොමසුද්දරී [ලොමසුන්දරී (සී. ස්‍යා. පී.)] එළිකකුමාරං [එළමාරකං (සී.), එළකකුමාරං (ස්‍යා.), එළකමාරං (පී.)] කාමයමානා ඡළඞ්ගකුමාරධනන්තෙවාසිනා පාපමකාසි.

එවඤ්හෙතං මයා ඤාතං, බ්‍රහ්මදත්තස්ස මාතරං [මාතුකා (ස්‍යා.)] ඔහාය කොසලරාජං පඤ්චාලචණ්ඩෙන පාපමකාසි.

291. ‘‘එතා ච අඤ්ඤා ච අකංසු පාපං, තස්මාහමිත්ථීනං න විස්සසෙ නප්පසංසෙ;

මහී යථා ජගති සමානරත්තා, වසුන්ධරා ඉතරීතරාපතිට්ඨා [ඉතරීතරානං පතිට්ඨා (ස්‍යා.), ඉත්තරීතරප්පතිට්ඨා (?)];

සබ්බසහා අඵන්දනා අකුප්පා, තථිත්ථියො තායො න විස්සසෙ නරො.

292. ‘‘සීහො යථා ලොහිතමංසභොජනො, වාළමිගො පඤ්චාවුධො [පඤ්චහත්ථො (සී. පී.)] සුරුද්ධො;

පසය්හඛාදී පරහිංසනෙ රතො, තථිත්ථියො තායො න විස්සසෙ නරො.

‘‘න ඛලු [න ඛලු භො (ස්‍යා. ක.)], සම්ම පුණ්ණමුඛ, වෙසියො නාරියො ගමනියො, න හෙතා බන්ධකියො නාම, වධිකායො නාම එතායො, යදිදං වෙසියො නාරියො ගමනියො’’ති.

‘‘චොරො [චොරා (සී. ස්‍යා. පී.)] විය වෙණිකතා, මදිරාව [මදිරා විය (සී. ස්‍යා.), මදිරිව (පී.)] දිද්ධා [දිට්ඨා (ක.), විසදුට්ඨා (ස්‍යා.)] වාණිජො [වාණිජා (පී.)] විය වාචාසන්ථුතියො, ඉස්සසිඞ්ඝමිව විපරිවත්තායො [පරිවත්තායො (පී.), විපරිවත්තාරො (ක.)], උරගාමිව දුජිව්හායො, සොබ්භමිව පටිච්ඡන්නා, පාතාලමිව දුප්පූරා රක්ඛසී විය දුත්තොසා, යමොවෙකන්තහාරියො, සිඛීරිව සබ්බභක්ඛා, නදීරිව සබ්බවාහී, අනිලො විය යෙනකාමංචරා, නෙරු විය අවිසෙසකරා, විසරුක්ඛො විය නිච්චඵලිතායො’’ති. භවති ච පනුත්තරෙත්ථ වාක්‍යං –

293. ‘‘යථා චොරො යථා දිද්ධො, වාණිජොව විකත්ථනී;

ඉස්සසිඞ්ඝමිව පරිවත්තා [මිවාවට්ටො (සී.), මිවාවත්තා (පී.)], දුජිව්හා [දුජ්ජිව්හ (පී.)] උරගො විය.

294. ‘‘සොබ්භමිව පටිච්ඡන්නා, පාතාලමිව දුප්පුරා;

රක්ඛසී විය දුත්තොසා, යමොවෙකන්තහාරියො.

295. [යථා සිඛී නදීවාහො, අනිලො කාමචාරවා;§නෙරූව අවිසෙසා ච, විසරුක්ඛො විය නිච්චඵලා;§නාසයන්ති ඝරෙ භොගං, රතනානන්තකරිත්ථි යොති; (සී. ස්‍යා.)]

‘‘යථා සිඛී නදී වාතො, නෙරුනාව සමාගතා.

විසරුක්ඛො විය නිච්චඵලා, නාසයන්ති ඝරෙ භොගං;

රතනන්තකරිත්ථියො’’ති [යථා සිඛී නදීවාහො, අනිලො කාමචාරවා;§නෙරූව අවිසෙසා ච, විසරුක්ඛො විය නිච්චඵලා;§නාසයන්ති ඝරෙ භොගං, රතනානන්තකරිත්ථි යොති; (සී. ස්‍යා.)].

‘‘චත්තාරිමානි, සම්ම පුණ්ණමුඛ, යානි (වත්ථූනි කිච්චෙ ජාතෙ අනත්ථචරානි භවන්ති; තානි) [( ) සී. ස්‍යා. පොත්ථකෙසු න දිස්සති] පරකුලෙ න වාසෙතබ්බානි – ගොණං ධෙනුං යානං භරියා. චත්තාරි එතානි පණ්ඩිතො ධනානි [යානි (සී. ස්‍යා. පී.)] ඝරා න විප්පවාසයෙ.

296. ‘ගොණං ධෙනුඤ්ච යානඤ්ච, භරියං ඤාතිකුලෙ න වාසයෙ;

භඤ්ජන්ති රථං අයානකා, අතිවාහෙන හනන්ති පුඞ්ගවං;

දොහෙන හනන්ති වච්ඡකං, භරියා ඤාතිකුලෙ පදුස්සතී’’’ති.

‘‘ඡ ඉමානි, සම්ම පුණ්ණමුඛ, යානි (වත්ථූනි) [( ) සී. පී. පොත්ථකෙසු නු දිස්සති] කිච්චෙ ජාතෙ අනත්ථචරානි භවන්ති –

297. ‘අගුණං ධනු ඤාතිකුලෙ ච භරියා, පාරං නාවා අක්ඛභග්ගඤ්ච යානං;

දූරෙ මිත්තො පාපසහායකො ච, කිච්චෙ ජාතෙ අනත්ථචරානි භව’’’න්ති.

‘‘අට්ඨහි ඛලු, සම්ම පුණ්ණමුඛ, ඨානෙහි ඉත්ථී සාමිකං අවජානාති. දලිද්දතා, ආතුරතා, ජිණ්ණතා, සුරාසොණ්ඩතා, මුද්ධතා, පමත්තතා, සබ්බකිච්චෙසු අනුවත්තනතා, සබ්බධනඅනුප්පදානෙන – ඉමෙහි ඛලු, සම්ම පුණ්ණමුඛ, අට්ඨහි ඨානෙහි ඉත්ථී සාමිකං අවජානාති. භවති ච පනුත්තරෙත්ථ වාක්‍යං –

298. ‘දලිද්දං ආතුරඤ්චාපි, ජිණ්ණකං සුරසොණ්ඩකං;

පමත්තං මුද්ධපත්තඤ්ච, සබ්බකිච්චෙසු [රත්තං කිච්චෙසු (සී. පී.)] හාපනං;

සබ්බකාමප්පදානෙන [සබ්බකාමපණිධානෙන (ස්‍යා)], අවජානාති [අවජානන්ති (සී. පී.)] සාමික’’’න්ති.

‘‘නවහි ඛලු, සම්ම පුණ්ණමුඛ, ඨානෙහි ඉත්ථී පදොසමාහරති. ආරාමගමනසීලා ච හොති, උය්‍යානගමනසීලා ච හොති, නදීතිත්ථගමනසීලා ච හොති, ඤාතිකුලගමනසීලා ච හොති, පරකුලගමනසීලා ච හොති, ආදාසදුස්සමණ්ඩනානුයොගමනුයුත්තසීලා ච හොති, මජ්ජපායිනී ච හොති, නිල්ලොකනසීලා ච හොති, සද්වාරඨායිනී [පද්වාරට්ඨායිනී (සී. ස්‍යා. පී.)] ච හොති – ඉමෙහි ඛලු, සම්ම පුණ්ණමුඛ, නවහි ඨානෙහි ඉත්ථී පදොසමාහරතීති. භවති ච පනුත්තරෙත්ථ වාක්‍යං –

299. ‘ආරාමසීලා ච [ආරාමසීලා (සී. පී.)] උය්‍යානං, නදී ඤාති පරකුලං;

ආදාසදුස්සමණ්ඩනමනුයුත්තා, යා චිත්ථී මජ්ජපායිනී.

300. ‘යා ච නිල්ලොකනසීලා, යා ච සද්වාරඨායිනී;

නවහෙතෙහි ඨානෙහි, පදොසමාහරන්ති ඉත්ථියො’’’ති.

‘‘චත්තාලීසාය [චත්තාලීසායි (පී. ක.)] ඛලු, සම්ම පුණ්ණමුඛ, ඨානෙහි ඉත්ථී පුරිසං අච්චාචරති [අච්චාවදති (සී. ස්‍යා. පී.)]. විජම්භති, විනමති, විලසති, විලජ්ජති, නඛෙන නඛං ඝට්ටෙති, පාදෙන පාදං අක්කමති, කට්ඨෙන පථවිං විලිඛති [ලිඛති (සී. පී.)], දාරකං උල්ලඞ්ඝති උල්ලඞ්ඝාපෙති [දාරකං උල්ලඞ්ඝෙති ඔලඞ්ඝෙති (සී. පී.)], කීළති කීළාපෙති, චුම්බති චුම්බාපෙති, භුඤ්ජති භුඤ්ජාපෙති, දදාති, යාචති, කතමනුකරොති, උච්චං භාසති, නීචං භාසති, අවිච්චං භාසති, විවිච්චං භාසති, නච්චෙන ගීතෙන වාදිතෙන රොදනෙන [රොදිතෙන (සී. පී.)] විලසිතෙන විභූසිතෙන ජග්ඝති, පෙක්ඛති, කටිං චාලෙති, ගුය්හභණ්ඩකං සඤ්චාලෙති, ඌරුං විවරති, ඌරුං පිදහති, ථනං දස්සෙති, කච්ඡං දස්සෙති, නාභිං දස්සෙති, අක්ඛිං නිඛනති, භමුකං උක්ඛිපති, ඔට්ඨං උපලිඛති [ඔට්ඨං පලිඛති ජිව්හං පලිඛති (සී. පී.)], ජිව්හං නිල්ලාලෙති, දුස්සං මුඤ්චති, දුස්සං පටිබන්ධති, සිරසං මුඤ්චති, සිරසං බන්ධති – ඉමෙහි ඛලු, සම්ම පුණ්ණමුඛ, චත්තාලීසාය ඨානෙහි ඉත්ථී පුරිසං අච්චාචරති.

‘‘පඤ්චවීසාය [පඤ්චවීසාහි (පී. ක.)] ඛලු, සම්ම පුණ්ණමුඛ, ඨානෙහි ඉත්ථී පදුට්ඨා වෙදිතබ්බා භවති. සාමිකස්ස පවාසං වණ්ණෙති, පවුට්ඨං න සරති, ආගතං නාභිනන්දති, අවණ්ණං තස්ස භණති, වණ්ණං තස්ස න භණති, අනත්ථං තස්ස චරති, අත්ථං තස්ස න චරති, අකිච්චං තස්ස කරොති, කිච්චං තස්ස න කරොති, පරිදහිත්වා සයති, පරම්මුඛී නිපජ්ජති, පරිවත්තකජාතා ඛො පන හොති කුඞ්කුමියජාතා, දීඝං අස්සසති, දුක්ඛං වෙදයති, උච්චාරපස්සාවං අභිණ්හං ගච්ඡති, විලොමමාචරති, පරපුරිසසද්දං සුත්වා කණ්ණසොතං විවරමොදහති [විවරති කමොදහති (පී.)], නිහතභොගා ඛො පන හොති, පටිවිස්සකෙහි සන්ථවං කරොති, නික්ඛන්තපාදා ඛො පන හොති, විසිඛානුචාරිනී අතිචාරිනී ඛො පන හොති, නිච්චං [නත්ථි සී. ස්‍යා. පී. පොත්ථකෙසු] සාමිකෙ අගාරවා පදුට්ඨමනසඞ්කප්පා, අභිණ්හං ද්වාරෙ තිට්ඨති, කච්ඡානි අඞ්ගානි ථනානි දස්සෙති, දිසොදිසං ගන්ත්වා පෙක්ඛති – ඉමෙහි ඛලු, සම්ම පුණ්ණමුඛ, පඤ්චවීසාය [පඤ්චවීසාහි (ක.)] ඨානෙහි ඉත්ථී පදුට්ඨා වෙදිතබ්බා භවති. භවති ච පනුත්තරෙත්ථ වාක්‍යං –

301. ‘පවාසං තස්ස වණ්ණෙති, ගතං තස්ස න සොචති [පවාස’මස්ස වණ්ණෙති ගතිං නානුසොචති (සී. පී.)];

දිස්වාන පතිමාගතං [දිස්වාපතිං ආගතං (සී. පී.)] නාභිනන්දති;

භත්තාරවණ්ණං න කදාචි භාසති, එතෙ පදුට්ඨාය භවන්ති ලක්ඛණා.

302. ‘අනත්ථං තස්ස චරති අසඤ්ඤතා, අත්ථඤ්ච හාපෙති අකිච්චකාරිනී;

පරිදහිත්වා සයති පරම්මුඛී, එතෙ පදුට්ඨාය භවන්ති ලක්ඛණා.

303. ‘පරිවත්තජාතා ච [පරාවත්තකජාතා ච (සී.)] භවති කුඞ්කුමී, දීඝඤ්ච අස්සසති දුක්ඛවෙදිනී;

උච්චාරපස්සාවමභිණ්හං ගච්ඡති, එතෙ පදුට්ඨාය භවන්ති ලක්ඛණා.

304. ‘‘විලොමමාචරති අකිච්චකාරිනී, සද්දං නිසාමෙති පරස්ස භාසතො;

නිහතභොගා ච කරොති සන්ථවං, එතෙ පදුට්ඨාය භවන්ති ලක්ඛණා.

305. ‘කිච්ඡෙන ලද්ධං කසිරාභතං [කසිරෙනාභතං (සී.)] ධනං, විත්තං විනාසෙති දුක්ඛෙන සම්භතං;

පටිවිස්සකෙහි ච කරොති සන්ථවං, එතෙ පදුට්ඨාය භවන්ති ලක්ඛණා.

306. ‘නික්ඛන්තපාදා විසිඛානුචාරිනී, නිච්චඤ්ච සාමිම්හි [නිච්චං සසාමිම්හි (පී. ක.)] පදුට්ඨමානසා;

අතිචාරිනී හොති අපෙතගාරවා [තථෙව’ගාරවා (සී. පී.)], එතෙ පදුට්ඨාය භවන්ති ලක්ඛණා.

307. ‘අභික්ඛණං තිට්ඨති ද්වාරමූලෙ, ථනානි කච්ඡානි ච දස්සයන්තී;

දිසොදිසං පෙක්ඛති භන්තචිත්තා, එතෙ පදුට්ඨාය භවන්ති ලක්ඛණා.

308. ‘සබ්බා නදී වඞ්කගතී [වඞ්කනදී (ක.)], සබ්බෙ කට්ඨමයා වනා;

සබ්බිත්ථියො කරෙ පාපං, ලභමානෙ නිවාතකෙ.

309. ‘සචෙ ලභෙථ ඛණං වා රහො වා, නිවාතකං වාපි ලභෙථ තාදිසං;

සබ්බාව ඉත්ථී කයිරුං නු [කරෙය්‍යු නො (සී.), කරෙය්‍යුං නො (පී.)] පාපං, අඤ්ඤං අලත්ථ [අලද්ධා (ස්‍යා. පී. ක.)] පීඨසප්පිනාපි සද්ධිං.

310. ‘‘නරානමාරාමකරාසු නාරිසු, අනෙකචිත්තාසු අනිග්ගහාසු ච;

සබ්බත්ථ නාපීතිකරාපි [සබ්බ’ත්තනා’පීතිකාරාපි (සී. ස්‍යා.)] චෙ සියා [සියුං (ස්‍යා.)], න විස්සසෙ තිත්ථසමා හි නාරියො’’ති.

311. ‘යං වෙ [යඤ්ච (ස්‍යා. ක.)] දිස්වා කණ්ඩරීකින්නරානං [කින්නරකින්නරීනං (ස්‍යා.), කින්නරීකින්නරානං (ක.)], සබ්බිත්ථියො න රමන්ති අගාරෙ;

තං තාදිසං මච්චං චජිත්වා භරියා, අඤ්ඤං දිස්වා පුරිසං පීඨසප්පිං.

312. ‘බකස්ස ච බාවරිකස්ස [පාවාරිකස්ස (සී.), බාවරියස්ස (ස්‍යා.)] රඤ්ඤො, අච්චන්තකාමානුගතස්ස භරියා;

අවාචරී [අච්චාචරි (ස්‍යා.), අනාචරි (ක.)] පට්ඨවසානුගස්ස [බද්ධවසානුගස්ස (සී. ස්‍යා.), පත්තවසානුගතස්ස (ක.)], කං වාපි ඉත්ථී නාතිචරෙ තදඤ්ඤං.

313. ‘පිඞ්ගියානී සබ්බලොකිස්සරස්ස, රඤ්ඤො පියා බ්‍රහ්මදත්තස්ස භරියා;

අවාචරී පට්ඨවසානුගස්ස, තං වාපි සා නාජ්ඣගා කාමකාමිනී.

314. ‘ලුද්ධානං [ඛුද්දානං (සී. ස්‍යා. පී.)] ලහුචිත්තානං, අකතඤ්ඤූන දුබ්භිනං;

නාදෙවසත්තො පුරිසො, ථීනං සද්ධාතුමරහති.

315. ‘න තා පජානන්ති කතං න කිච්චං, න මාතරං පිතරං භාතරං වා;

අනරියා සමතික්කන්තධම්මා, සස්සෙව චිත්තස්ස වසං වජන්ති.

316. ‘චිරානුවුට්ඨම්පි [චිරානුවුත්ථම්පි (සී. පී.)] පියං මනාපං, අනුකම්පකං පාණසමම්පි භත්තුං [සන්තං (සී. ස්‍යා. පී.)];

ආවාසු කිච්චෙසු ච නං ජහන්ති, තස්මාහමිත්ථීනං න විස්සසාමි.

317. ‘ථීනඤ්හි චිත්තං යථා වානරස්ස, කන්නප්පකන්නං යථා රුක්ඛඡායා;

චලාචලං හදයමිත්ථියානං, චක්කස්ස නෙමි විය පරිවත්තති.

318. ‘යදා තා පස්සන්ති සමෙක්ඛමානා, ආදෙය්‍යරූපං පුරිසස්ස විත්තං;

සණ්හාහි වාචාහි නයන්ති මෙනං, කම්බොජකා ජලජෙනෙව අස්සං.

319. ‘යදා න පස්සන්ති සමෙක්ඛමානා, ආදෙය්‍යරූපං පුරිසස්ස විත්තං;

සමන්තතො නං පරිවජ්ජයන්ති, තිණ්ණො නදීපාරගතොව කුල්ලං.

320. ‘සිලෙසූපමාං සිඛිරිව සබ්බභක්ඛා, තික්ඛමායා නදීරිව සීඝසොතා;

සෙවන්ති හෙතා පියමප්පියඤ්ච, නාවා යථා ඔරකූලං [ඔරකුලං (සී.) එවමුපරිපි] පරඤ්ච.

321. ‘න තා එකස්ස න ද්වින්නං, ආපණොව පසාරිතො;

යො තා මය්හන්ති මඤ්ඤෙය්‍ය, වාතං ජාලෙන බාධයෙ [බන්ධයෙ (ස්‍යා. ක.)].

322. ‘යථා නදී ච පන්ථො ච, පානාගාරං සභා පපා;

එවං ලොකිත්ථියො නාම, වෙලා තාසං න විජ්ජති [කෙසුචි පොත්ථකෙසු ඉමිස්සා ගාථාය පුබ්බද්ධාපරද්ධං විපරියායෙන දිස්සති].

323. ‘ඝතාසනසමා එතා, කණ්හසප්පසිරූපමා;

ගාවො බහිතිණස්සෙව, ඔමසන්ති වරං වරං.

324. ‘ඝතාසනං කුඤ්ජරං කණ්හසප්පං, මුද්ධාභිසිත්තං පමදා ච සබ්බා;

එතෙ නරො [එතෙන සො (පී.)] නිච්චයතො [නිච්චයත්තො (සී. පී.)] භජෙථ, තෙසං හවෙ දුබ්බිදු සබ්බභාවො [සච්චභාවො (ස්‍යා.)].

325. ‘නච්චන්තවණ්ණා න බහූනං කන්තා, න දක්ඛිණා පමදා සෙවිතබ්බා;

න පරස්ස භරියා න ධනස්ස හෙතු, එතිත්ථියො පඤ්ච න සෙවිතබ්බා’’’.

අථ ඛලු, භො, ආනන්දො ගිජ්ඣරාජා කුණාලස්ස සකුණස්ස ආදිමජ්ඣකථාපරියොසානං [ආදිමජ්ඣගාථාපරියොසානං (ස්‍යා. ක.)] විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමා ගාථායො අභාසි –

326. ‘‘පුණ්ණම්පි චෙමං පථවිං ධනෙන, දජ්ජිත්ථියා පුරිසො සම්මතාය;

ලද්ධා ඛණං අතිමඤ්ඤෙය්‍ය තම්පි, තාසං වසං අසතීනං න ගච්ඡෙ.

327. ‘‘උට්ඨාහකං චෙපි අලීනවුත්තිං, කොමාරභත්තාරං පියං මනාපං;

ආවාසු කිච්චෙසු ච නං ජහන්ති, තස්මාහමිත්ථීනං [තස්මා හි ඉත්ථීනං (සී. පී.)] න විස්සසාමි.

328. ‘‘න විස්සසෙ ඉච්ඡති මන්ති පොසො, න විස්සසෙ රොදති මෙ සකාසෙ;

සෙවන්ති හෙතා පියමප්පියඤ්ච, නාවා යථා ඔරකූලං පරඤ්ච.

329. ‘‘න විස්සසෙ සාඛපුරාණසන්ථතං, න විස්සසෙ මිත්තපුරාණචොරං;

න විස්සසෙ රාජානං සඛා [රාජා සඛා (සී. පී.)] මමන්ති, න විස්සසෙ ඉත්ථි දසන්න මාතරං.

330. ‘‘න විස්සසෙ රාමකරාසු නාරිසු, අච්චන්තසීලාසු අසඤ්ඤතාසු;

අච්චන්තපෙමානුගතස්ස භරියා, න විස්සසෙ තිත්ථසමා හි නාරියො.

331. ‘‘හනෙය්‍යුං ඡින්දෙය්‍යුං ඡෙදාපෙය්‍යුම්පි [හනෙය්‍යු ඡින්දෙය්‍යුංපි ඡදයෙය්‍යුං (සී. පී.), හනෙය්‍යුංපි ඡින්දෙය්‍යුංපි ඡෙදාපෙය්‍යුංපි (ස්‍යා.)], කණ්ඨෙපි [කණ්ඨම්පි (සී. ස්‍යා.)] ඡෙත්වා රුධිරං පිවෙය්‍යුං;

මා දීනකාමාසු අසඤ්ඤතාසු, භාවං කරෙ ගඞ්ගතිත්ථූපමාසු.

332. ‘‘මුසා තාසං යථා සච්චං, සච්චං තාසං යථා මුසා;

ගාවො බහිතිණස්සෙව, ඔමසන්ති වරං වරං.

333. ‘‘ගතෙනෙතා පලොභෙන්ති, පෙක්ඛිතෙන ම්හිතෙන ච;

අථොපි දුන්නිවත්ථෙන, මඤ්ජුනා භණිතෙන ච.

334. ‘‘චොරියො කථිනා [කඨිනා (සී. ස්‍යා. පී.)] හෙතා, වාළා ච ලපසක්ඛරා;

න තා කිඤ්චි න ජානන්ති, යං මනුස්සෙසු වඤ්චනං.

335. ‘‘අසා ලොකිත්ථියො නාම, වෙලා තාසං න විජ්ජති;

සාරත්තා ච පගබ්භා ච, සිඛී සබ්බඝසො යථා.

336. ‘‘නත්ථිත්ථීනං පියො නාම, අප්පියොපි න විජ්ජති;

සෙවන්ති හෙතා පියමප්පියඤ්ච, නාවා යථා ඔරකූලං පරඤ්ච.

337. ‘‘නත්ථිත්ථීනං පියො නාම, අප්පියොපි න විජ්ජති;

ධනත්තා [ධනත්ථා (ස්‍යා.)] පටිවල්ලන්ති, ලතාව දුමනිස්සිතා.

338. ‘‘හත්ථිබන්ධං අස්සබන්ධං, ගොපුරිසඤ්ච මණ්ඩලං [චණ්ඩලං (සී. ස්‍යා. පී.)];

ඡවඩාහකං පුප්ඵඡඩ්ඩකං, සධනමනුපතන්ති නාරියො.

339. ‘‘කුලපුත්තම්පි ජහන්ති අකිඤ්චනං, ඡවකසමසදිසම්පි [ඡවකසමං (ස්‍යා. පී.)];

අනුගච්ඡන්ති [ගච්ඡන්ති (පී.)] අනුපතන්ති, ධනහෙතු හි නාරියො’’ති [ධනහෙතු ච නාරියො (ස්‍යා.), ධනහෙතු නාරියො (පී.)].

අථ ඛලු, භො, නාරදො දෙවබ්‍රාහ්මණො ආනන්දස්ස ගිජ්ඣරාජස්ස ආදිමජ්ඣකථාපරියොසානං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමා ගාථායො අභාසි –

340. ‘‘චත්තාරොමෙ න පූරෙන්ති, තෙ මෙ සුණාථ භාසතො;

සමුද්දො බ්‍රාහ්මණො රාජා, ඉත්ථී චාපි දිජම්පති.