8. අජ්ජුනත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

අසක්ඛිං වත අත්තානන්ති ආයස්මතො අජ්ජුනත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ සීහයොනියං නිබ්බත්තො එකදිවසං අරඤ්ඤෙ අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං සත්ථාරං දිස්වා ‘‘අයං ඛො ඉමස්මිං කාලෙ සබ්බසෙට්ඨො පුරිසසීහො’’ති පසන්නමානසො සුපුප්ඵිතසාලසාඛං භඤ්ජිත්වා සත්ථාරං පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති. අජ්ජුනොතිස්ස නාමං අහොසි. සො විඤ්ඤුතං පත්තො නිගණ්ඨෙහි කතපරිචයො හුත්වා ‘‘එවාහං අමතං අධිගමිස්සාමී’’ති විවට්ටජ්ඣාසයතාය දහරකාලෙයෙව නිගණ්ඨෙසු පබ්බජිත්වා තත්ථ සාරං අලභන්තො සත්ථු යමකපාටිහාරියං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො සාසනෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.14.60-65) –

‘‘මිගරාජා තදා ආසිං, අභිජාතො සුකෙසරී;

ගිරිදුග්ගං ගවෙසන්තො, අද්දසං ලොකනායකං.

‘‘අයං නු ඛො මහාවීරො, නිබ්බාපෙති මහාජනං;

යංනූනාහං උපාසෙය්‍යං, දෙවදෙවං නරාසභං.

‘‘සාඛං සාලස්ස භඤ්ජිත්වා, සකොසං පුප්ඵමාහරිං;

උපගන්ත්වාන සම්බුද්ධං, අදාසිං පුප්ඵමුත්තමං.

‘‘එකනවුතිතො කප්පෙ, යං පුප්ඵමභිරොපයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, පුප්ඵදානස්සිදං ඵලං.

‘‘ඉතො ච නවමෙ කප්පෙ, විරොචනසනාමකා;

තයො ආසිංසු රාජානො, චක්කවත්තී මහබ්බලා.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අනුත්තරසුඛාධිගමසම්භූතෙන පීතිවෙගෙන උදානං උදානෙන්තො –

88. ‘‘අසක්ඛිං වත අත්තානං, උද්ධාතුං උදකා ථලං;

වුය්හමානො මහොඝෙව, සච්චානි පටිවිජ්ඣහ’’න්ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ අසක්ඛින්ති සක්කොසිං. වතාති විම්හයෙ නිපාතො. අතිවිම්හයනීයඤ්හෙතං යදිදං සච්චපටිවෙධො. තෙනාහ –

‘‘තං කිංමඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො දුක්කරතරං වා දුරභිසම්භවතරං වා, යං සත්තධා භින්නස්ස වාලස්ස කොටියා කොටිං පටිවිජ්ඣෙය්‍යා’’තිආදි (සං. නි. 5.1115)?

අත්තානන්ති නියකජ්ඣත්තං සන්ධාය වදති. යො හි පරො න හොති සො අත්තාති. උද්ධාතුන්ති උද්ධරිතුං, ‘‘උද්ධට’’න්තිපි පාඨො. උදකාති සංසාරමහොඝසඞ්ඛාතා උදකා. ථලන්ති නිබ්බානථලං. වුය්හමානො මහොඝෙවාති මහණ්ණවෙ වුය්හමානො විය. ඉදං වුත්තං හොති – යථා නාම ගම්භීරවිත්ථතෙ අප්පතිට්ඨෙ මහති උදකොඝෙ වෙගසා වුය්හමානො පුරිසො කෙනචි අත්ථකාමෙන උපනීතං ඵියාරිත්තසම්පන්නං දළ්හනාවං ලභිත්වා සුඛෙනෙව තතො අත්තානං උද්ධරිතුං සක්කුණෙය්‍ය පාරං පාපුණෙය්‍ය, එවමෙවාහං සංසාරමහොඝෙ කිලෙසාභිසඞ්ඛාරවෙගෙන වුය්හමානො සත්ථාරා උපනීතං සමථවිපස්සනුපෙතං අරියමග්ගනාවං ලභිත්වා තතො අත්තානං උද්ධරිතුං නිබ්බානථලං පත්තුං අහො අසක්ඛින්ති. යථා පන අසක්ඛි, තං දස්සෙතුං ‘‘සච්චානි පටිවිජ්ඣහ’’න්ති ආහ. යස්මා අහං දුක්ඛාදීනි චත්තාරි අරියසච්චානි පරිඤ්ඤාපහානසච්ඡිකිරියාභාවනාපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣිං අරියමග්ගඤාණෙන අඤ්ඤාසිං, තස්මා අසක්ඛිං වත අත්තානං උද්ධාතුං උදකා ථලන්ති යොජනා.

අජ්ජුනත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.