10. සාමිදත්තත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතාති ආයස්මතො සාමිදත්තත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ තස්ස ථූපෙ පුප්ඵෙහි ඡත්තාතිඡත්තං කත්වා පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, සාමිදත්තොතිස්ස නාමං අහොසි. සො අනුක්කමෙන විඤ්ඤුතං පත්තො බුද්ධානුභාවං සුත්වා උපාසකෙහි සද්ධිං විහාරං ගතො සත්ථාරං ධම්මං දෙසෙන්තං දිස්වා පසන්නමානසො එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයං ඔලොකෙත්වා තථා ධම්මං දෙසෙසි, යථා සද්ධං පටිලභි සංසාරෙ ච සංවෙගං. සො පටිලද්ධසද්ධො සංවෙගජාතො පබ්බජිත්වා ඤාණස්ස අපරිපක්කත්තා කතිපයකාලං අලසබහුලී විහාසි. පුන සත්ථාරා ධම්මදෙසනාය සමුත්තෙජිතො විපස්සනාය කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා තත්ථ යුත්තප්පයුත්තො විහරන්තො නචිරෙනෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.15.1-4) –

‘‘පරිනිබ්බුතෙ භගවති, අත්ථදස්සීනරුත්තමෙ;

ඡත්තාතිඡත්තං කාරෙත්වා, ථූපම්හි අභිරොපයිං.

‘‘කාලෙන කාලමාගන්ත්වා, නමස්සිං ලොකනායකං;

පුප්ඵච්ඡදනං කත්වාන, ඡත්තම්හි අභිරොපයිං.

‘‘සත්තරසෙ කප්පසතෙ, දෙවරජ්ජමකාරයිං;

මනුස්සත්තං න ගච්ඡාමි, ථූපපූජායිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං, භවා සබ්බෙ සමූහතා;

නාගොව බන්ධනං ඡෙත්වා, විහරාමි අනාසවො.

‘‘ස්වාගතං වත මෙ ආසි, බුද්ධසෙට්ඨස්ස සන්තිකෙ;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

සො අපරභාගෙ භික්ඛූහි ‘‘කිං තයා, ආවුසො, උත්තරිමනුස්සධම්මො අධිගතො’’ති පුට්ඨො සාසනස්ස නිය්‍යානිකභාවං අත්තනො ච ධම්මානුධම්මප්පටිපත්තිං තෙසං පවෙදෙන්තො අඤ්ඤාබ්‍යාකරණවසෙන –

90. ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා, තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා;

වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතාති මයා ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා ‘‘ඉදං දුක්ඛං, එත්තකං දුක්ඛං, න තතො භිය්‍යො’’ති තීහි පරිඤ්ඤාහි පරිච්ඡින්දිත්වා ඤාතා විදිතා පටිවිද්ධා. තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකාති තථා පරිඤ්ඤාතත්තායෙව මූලභූතස්ස සමුදයස්ස සබ්බසො පහීනත්තා තෙ ඉදානි යාව චරිමකචිත්තනිරොධො තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා, චරිමකචිත්තනිරොධෙන පන අප්පටිසන්ධිකාව නිරුජ්ඣන්ති. තෙනාහ – ‘‘වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.

සාමිදත්තත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

නවමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.