9. රාමණෙය්‍යකත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

චිහචිහාභිනදිතෙති ආයස්මතො රාමණෙය්‍යකත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පුප්ඵෙහි පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා සුගතීසු එව පරිවත්තෙන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං ඉබ්භකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො ජෙතවනපටිග්ගහණෙ සඤ්ජාතප්පසාදො පබ්බජිත්වා චරියානුකූලං කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා අරඤ්ඤෙ විහරති. තස්ස අත්තනො සම්පත්තියා පබ්බජිතසාරුප්පාය ච පටිපත්තියා පාසාදිකභාවතො රාමණෙය්‍යකොත්වෙව සමඤ්ඤා අහොසි. අථෙකදිවසං මාරො ථෙරං භිංසාපෙතුකාමො භෙරවසද්දං අකාසි. තං සුත්වා ථෙරො ථිරපකතිතාය තෙන අසන්තසන්තො ‘‘මාරො අය’’න්ති ඤත්වා තත්ථ අනාදරං දස්සෙන්තො ‘‘චිහචිහාභිනදිතෙ’’ති ගාථං අභාසි.

49. තත්ථ චිහචිහාභිනදිතෙති චිහචිහාති අභිණ්හං පවත්තසද්දතාය ‘‘චිහචිහා’’ති ලද්ධනාමානං වට්ටකානං අභිනාදනිමිත්තං, විරවහෙතූති අත්ථො. සිප්පිකාභිරුතෙහි චාති සිප්පිකා වුච්චන්ති දෙවකා පරනාමකා ගෙලඤ්ඤෙන ඡාතකිසදාරකාකාරා සාඛාමිගා. ‘‘මහාකලන්දකා’’ති කෙචි, සිප්පිකානං අභිරුතෙහි මහාවිරවෙහි, හෙතුම්හි චෙතං කරණවචනං, තං හෙතූති අත්ථො. න මෙ තං ඵන්දති චිත්තන්ති මම චිත්තං න ඵන්දති න චවති. ඉදං වුත්තං හොති – ඉමස්මිං අරඤ්ඤෙ විරවහෙතු සිප්පිකාභිරුතහෙතු විය, පාපිම, තව විස්සරකරණහෙතු මම චිත්තං කම්මට්ඨානතො න පරිපතතීති. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘එකත්තනිරතඤ්හි මෙ’’ති. හි-සද්දො හෙතු අත්ථො, යස්මා මම චිත්තං ගණසඞ්ගණිකං පහාය එකත්තෙ එකීභාවෙ, බහිද්ධා වා වික්ඛෙපං පහාය එකත්තෙ එකග්ගතාය, එකත්තෙ එකසභාවෙ වා නිබ්බානෙ නිරතං අභිරතං, තස්මා කම්මට්ඨානතො න ඵන්දති න චවතීති, ඉමං කිර ගාථං වදන්තො එව ථෙරො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.21.5-9) –

‘‘සුවණ්ණවණ්ණො භගවා, සතරංසී පතාපවා;

චඞ්කමනං සමාරූළ්හො, මෙත්තචිත්තො සිඛීසභො.

‘‘පසන්නචිත්තො සුමනො, වන්දිත්වා ඤාණමුත්තමං;

මිනෙලපුප්ඵං පග්ගය්හ, බුද්ධස්ස අභිරොපයිං.

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, යං පුප්ඵමභිපූජයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.

‘‘එකූනතිංසකප්පම්හි, සුමෙඝඝනනාමකො;

සත්තරතනසම්පන්නො, චක්කවත්තී මහබ්බලො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අයමෙව ච ථෙරස්ස අඤ්ඤාබ්‍යාකරණගාථා අහොසි.

රාමණෙය්‍යකත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.