10. විමලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

ධරණී ච සිඤ්චති වාති ආයස්මතො විමලත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? සොපි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ සඞ්ඛධමනකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො තස්මිං සිප්පෙ නිප්ඵත්තිං ගතො එකදිවසං විපස්සිං භගවන්තං පස්සිත්වා පසන්නමානසො සඞ්ඛධමනෙන පූජං කත්වා තතො පට්ඨාය කාලෙන කාලං සත්ථු උපට්ඨානං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ ‘‘අනාගතෙ මෙ විමලො විසුද්ධො කායො හොතූ’’ති බොධිරුක්ඛං ගන්ධොදකෙහි න්හාපෙසි, චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණෙසු ආසනානි ධොවාපෙසි, භික්ඛූනම්පි කිලිට්ඨෙ සමණපරික්ඛාරෙ ධොවාපෙසි.

සො තතො චවිත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච පරිවත්තෙන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ ඉබ්භකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස මාතුකුච්ඡියං වසන්තස්ස නික්ඛමන්තස්ස ච කායො පිත්තසෙම්හාදීහි අසංකිලිට්ඨො පදුමපලාසෙ උදකබින්දු විය අලග්ගො පච්ඡිමභවිකබොධිසත්තස්ස විය සුවිසුද්ධො අහොසි, තෙනස්ස විමලොත්වෙව නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො රාජගහප්පවෙසනෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා කොසලරට්ඨෙ පබ්බතගුහායං විහරති. අථෙකදිවසං චාතුද්දීපිකමහාමෙඝො සකලං චක්කවාළගබ්භං පත්ථරිත්වා පාවස්සි. විවට්ටට්ඨායිම්හි බුද්ධානං චක්කවත්තීනඤ්ච ධරමානකාලෙ එව කිර එවං වස්සති. ඝම්මපරිළාහවූපසමතො උතුසප්පායලාභෙන ථෙරස්ස චිත්තං සමාහිතං අහොසි එකග්ගං. සො සමාහිතචිත්තො තාවදෙව විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා මග්ගපටිපාටියා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.10.56-60) –

‘‘විපස්සිස්ස භගවතො, අහොසිං සඞ්ඛධම්මකො;

නිච්චුපට්ඨානයුත්තොම්හි, සුගතස්ස මහෙසිනො.

‘‘උපට්ඨානඵලං පස්ස, ලොකනාථස්ස තාදිනො;

සට්ඨි තූරියසහස්සානි, පරිවාරෙන්ති මං සදා.

‘‘එකනවුතිතො කප්පෙ, උපට්ඨහිං මහාඉසිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, උපට්ඨානස්සිදං ඵලං.

‘‘චතුවීසෙ ඉතො කප්පෙ, මහානිග්ඝොසනාමකා;

සොළසාසිංසු රාජානො, චක්කවත්තී මහබ්බලා.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා කතකිච්චතාය තුට්ඨමානසො උදානං උදානෙන්තො ‘‘ධරණී ච සිඤ්චති වාති මාලුතො’’ති ගාථං අභාසි.

50. තත්ථ ධරණීති පථවී, සා හි සකලං ධරාධරං ධාරෙතීති ‘‘ධරණී’’ති වුච්චති. සිඤ්චතීති සමන්තතො නභං පූරෙත්වා අභිප්පවස්සතො මහාමෙඝස්ස වුට්ඨිධාරාහි සිඤ්චති. වාති මාලුතොති උදකඵුසිතසම්මිස්සතාය සීතලො වාතො වායති. විජ්ජුතා චරති නභෙති තත්ථ තත්ථ ගජ්ජතා ගළගළායතා මහාමෙඝතො නිච්ඡරන්තියො සතෙරතා ආකාසෙ ඉතො චිතො ච විචරන්ති. උපසමන්ති විතක්කාති උතුසප්පායසිද්ධෙන සමථවිපස්සනාධිගමෙන පුබ්බභාගෙ තදඞ්ගාදිවසෙන වූපසන්තා හුත්වා කාමවිතක්කාදයො සබ්බෙපි නව මහාවිතක්කා අරියමග්ගාධිගමෙන උපසමන්ති. අනවසෙසතො සමුච්ඡිජ්ජන්තීති. වත්තමානසමීපතාය අරියමග්ගක්ඛණං වත්තමානං කත්වා වදති. අතීතත්ථෙ වා එතං පච්චුප්පන්නවචනං. චිත්තං සුසමාහිතං මමාති තතො එව ලොකුත්තරසමාධිනා මම චිත්තං සුට්ඨු සමාහිතං, න දානි තස්ස සමාධානෙ කිඤ්චි කාතබ්බං අත්ථීති ථෙරො අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි.

විමලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

පඤ්චමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.