2. රූපධාතු
993. රූපධාතුයා කති ඛන්ධා, කති ආයතනා, කති ධාතුයො, කති සච්චානි, කති ඉන්ද්‍රියානි…පෙ… කති චිත්තානි?
රූපධාතුයා පඤ්චක්ඛන්ධා, ඡ ආයතනානි, නව ධාතුයො, තීණි සච්චානි, චුද්දසින්ද්‍රියානි, අට්ඨ හෙතූ, තයො ආහාරා, චත්තාරො ඵස්සා, චතස්සො වෙදනා, චතස්සො සඤ්ඤා, චතස්සො චෙතනා, චත්තාරි චිත්තානි.
994. තත්ථ කතමෙ රූපධාතුයා පඤ්චක්ඛන්ධා? රූපක්ඛන්ධො, වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා පඤ්චක්ඛන්ධා’’.
තත්ථ කතමානි රූපධාතුයා ඡ ආයතනානි? චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සොතායතනං, සද්දායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා ඡ ආයතනානි’’.
තත්ථ කතමා රූපධාතුයා නව ධාතුයො? චක්ඛුධාතු, රූපධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු, සද්දධාතු, සොතවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු, ධම්මධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා නව ධාතුයො’’.
තත්ථ කතමානි රූපධාතුයා තීණි සච්චානි? දුක්ඛසච්චං, සමුදයසච්චං, මග්ගසච්චං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා තීණි සච්චානි’’.
තත්ථ කතමානි රූපධාතුයා චුද්දසින්ද්‍රියානි? චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං, අඤ්ඤින්ද්‍රියං, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා චුද්දසින්ද්‍රියානි’’.
තත්ථ කතමෙ රූපධාතුයා අට්ඨ හෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, ද්වෙ අකුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ තයො කුසලහෙතූ? අලොභො කුසලහෙතු, අදොසො කුසලහෙතු, අමොහො කුසලහෙතු – ඉමෙ තයො කුසලහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ ද්වෙ අකුසලහෙතූ? ලොභො අකුසලහෙතු, මොහො අකුසලහෙතු – ඉමෙ ද්වෙ අකුසලහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ? කුසලානං වා ධම්මානං විපාකතො කිරියාබ්‍යාකතෙසු වා ධම්මෙසු අලොභො, අදොසො, අමොහො – ඉමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ. ඉමෙ වුච්චන්ති රූපධාතුයා අට්ඨ හෙතූ.
තත්ථ කතමෙ රූපධාතුයා තයො ආහාරා? ඵස්සාහාරො, මනොසඤ්චෙතනාහාරො, විඤ්ඤාණාහාරො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා තයො ආහාරා’’.
තත්ථ කතමෙ රූපධාතුයා චත්තාරො ඵස්සා? චක්ඛුසම්ඵස්සො, සොතසම්ඵස්සො, මනොධාතුසම්ඵස්සො, මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා චත්තාරො ඵස්සා’’.
තත්ථ කතමා රූපධාතුයා චතස්සො වෙදනා…පෙ… චතස්සො සඤ්ඤා…පෙ… චතස්සො චෙතනා…පෙ… චත්තාරි චිත්තානි? චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, මනොධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා චත්තාරි චිත්තානි’’.