18. ධම්මහදයවිභඞ්ගො
1. සබ්බසඞ්ගාහිකවාරො
978. කති ඛන්ධා, කති ආයතනානි, කති ධාතුයො, කති සච්චානි, කති ඉන්ද්‍රියානි, කති හෙතූ, කති ආහාරා, කති ඵස්සා, කති වෙදනා, කති සඤ්ඤා, කති චෙතනා, කති චිත්තානි?
පඤ්චක්ඛන්ධා, ද්වාදසායතනානි, අට්ඨාරස ධාතුයො, චත්තාරි සච්චානි, බාවීසතින්ද්‍රියානි, නව හෙතූ, චත්තාරො ආහාරා, සත්ත ඵස්සා, සත්ත වෙදනා, සත්ත සඤ්ඤා, සත්ත චෙතනා, සත්ත චිත්තානි.
979. තත්ථ කතමෙ පඤ්චක්ඛන්ධා? රූපක්ඛන්ධො, වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා’’.
980. තත්ථ කතමානි ද්වාදසායතනානි? චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සොතායතනං, සද්දායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘ද්වාදසායතනානි’’.
981. තත්ථ කතමා අට්ඨාරස ධාතුයො? චක්ඛුධාතු, රූපධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු, සද්දධාතු, සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු, ගන්ධධාතු, ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු, රසධාතු, ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු, ධම්මධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘අට්ඨාරස ධාතුයො’’.
982. තත්ථ කතමානි චත්තාරි සච්චානි? දුක්ඛසච්චං, සමුදයසච්චං, නිරොධසච්චං, මග්ගසච්චං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘චත්තාරි සච්චානි’’.
983. තත්ථ කතමානි බාවීසතින්ද්‍රියානි? චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං, පුරිසින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සුඛින්ද්‍රියං, දුක්ඛින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, දොමනස්සින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං, අඤ්ඤින්ද්‍රියං, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘බාවීසතින්ද්‍රියානි’’.
984. තත්ථ කතමෙ නව හෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, තයො අකුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ තයො කුසලහෙතූ? අලොභො කුසලහෙතු, අදොසො කුසලහෙතු, අමොහො කුසලහෙතු – ඉමෙ තයො කුසලහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ තයො අකුසලහෙතූ? ලොභො අකුසලහෙතු, දොසො අකුසලහෙතු, මොහො අකුසලහෙතු – ඉමෙ තයො අකුසලහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ? කුසලානං වා ධම්මානං විපාකතො කිරියාබ්‍යාකතෙසු වා ධම්මෙසු අලොභො, අදොසො, අමොහො – ඉමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ. ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘නව හෙතූ’’.
985. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො ආහාරා? කබළීකාරාහාරො [කබළිංකාරො ආහාරො (සී. ස්‍යා.)], ඵස්සාහාරො, මනොසඤ්චෙතනාහාරො, විඤ්ඤාණාහාරො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘චත්තාරො ආහාරා’’.
986. තත්ථ කතමෙ සත්ත ඵස්සා? චක්ඛුසම්ඵස්සො, සොතසම්ඵස්සො, ඝානසම්ඵස්සො, ජිව්හාසම්ඵස්සො, කායසම්ඵස්සො, මනොධාතුසම්ඵස්සො, මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘සත්ත ඵස්සා’’.
987. තත්ථ කතමා සත්ත වෙදනා? චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා, සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා, ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා, ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා, කායසම්ඵස්සජා වෙදනා, මනොධාතුසම්ඵස්සජා වෙදනා, මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා වෙදනා – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘සත්ත වෙදනා’’.
988. තත්ථ කතමා සත්ත සඤ්ඤා? චක්ඛුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, සොතසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, ඝානසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, ජිව්හාසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, කායසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, මනොධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘සත්ත සඤ්ඤා’’.
989. තත්ථ කතමා සත්ත චෙතනා? චක්ඛුසම්ඵස්සජා චෙතනා, සොතසම්ඵස්සජා චෙතනා, ඝානසම්ඵස්සජා චෙතනා, ජිව්හාසම්ඵස්සජා චෙතනා, කායසම්ඵස්සජා චෙතනා, මනොධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා, මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘සත්ත චෙතනා’’.
990. තත්ථ කතමානි සත්ත චිත්තානි? චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, ඝානවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, කායවිඤ්ඤාණං, මනොධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘සත්ත චිත්තානි’’.
2. උප්පත්තානුප්පත්තිවාරො
1. කාමධාතු
991. කාමධාතුයා කති ඛන්ධා, කති ආයතනානි, කති ධාතුයො, කති සච්චානි, කති ඉන්ද්‍රියානි, කති හෙතූ, කති ආහාරා, කති ඵස්සා, කති වෙදනා, කති සඤ්ඤා, කති චෙතනා, කති චිත්තානි?
කාමධාතුයා පඤ්චක්ඛන්ධා, ද්වාදසායතනානි, අට්ඨාරස ධාතුයො, තීණි සච්චානි, බාවීසතින්ද්‍රියානි, නව හෙතූ, චත්තාරො ආහාරා, සත්ත ඵස්සා, සත්ත වෙදනා, සත්ත සඤ්ඤා, සත්ත චෙතනා, සත්ත චිත්තානි.
992. තත්ථ කතමෙ කාමධාතුයා පඤ්චක්ඛන්ධා? රූපක්ඛන්ධො, වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා පඤ්චක්ඛන්ධා’’.
තත්ථ කතමානි කාමධාතුයා ද්වාදසායතනානි? චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සොතායතනං, සද්දායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා ද්වාදසායතනානි’’.
තත්ථ කතමා කාමධාතුයා අට්ඨාරස ධාතුයො? චක්ඛුධාතු, රූපධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු, සද්දධාතු, සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු, ගන්ධධාතු, ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු, රසධාතු, ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු, ධම්මධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා අට්ඨාරස ධාතුයො’’.
තත්ථ කතමානි කාමධාතුයා තීණි සච්චානි? දුක්ඛසච්චං, සමුදයසච්චං, මග්ගසච්චං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා තීණි සච්චානි’’.
තත්ථ කතමානි කාමධාතුයා බාවීසතින්ද්‍රියානි? චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං…පෙ… අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා බාවීසතින්ද්‍රියානි’’.
තත්ථ කතමෙ කාමධාතුයා නව හෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, තයො අකුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා නව හෙතූ’’.
තත්ථ කතමෙ කාමධාතුයා චත්තාරො ආහාරා? කබළීකාරාහාරො, ඵස්සාහාරො, මනොසඤ්චෙතනාහාරො, විඤ්ඤාණාහාරො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා චත්තාරො ආහාරා’’.
තත්ථ කතමෙ කාමධාතුයා සත්ත ඵස්සා? චක්ඛුසම්ඵස්සො සොතසම්ඵස්සො, ඝානසම්ඵස්සො, ජිව්හාසම්ඵස්සො, කායසම්ඵස්සො, මනොධාතුසම්ඵස්සො, මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා සත්ත ඵස්සා’’.
තත්ථ කතමා කාමධාතුයා සත්ත වෙදනා? චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා, සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා, ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා, ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා, කායසම්ඵස්සජා වෙදනා, මනොධාතුසම්ඵස්සජා වෙදනා, මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා වෙදනා – ඉමා වුච්චත්ති ‘‘කාමධාතුයා සත්ත වෙදනා’’.
තත්ථ කතමා කාමධාතුයා සත්ත සඤ්ඤා? චක්ඛුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, සොතසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, ඝානසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, ජිව්හාසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, කායසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, මනොධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා, මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා සත්ත සඤ්ඤා’’.
තත්ථ කතමා කාමධාතුයා සත්ත චෙතනා? චක්ඛුසම්ඵස්සජා චෙතනා, සොතසම්ඵස්සජා චෙතනා, ඝානසම්ඵස්සජා චෙතනා, ජිව්හාසම්ඵස්සජා චෙතනා, කායසම්ඵස්සජා චෙතනා, මනොධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා, මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා සත්ත චෙතනා’’.
තත්ථ කතමානි කාමධාතුයා සත්ත චිත්තානි? චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, ඝානවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, කායවිඤ්ඤාණං, මනොධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘කාමධාතුයා සත්ත චිත්තානි’’.
2. රූපධාතු
993. රූපධාතුයා කති ඛන්ධා, කති ආයතනා, කති ධාතුයො, කති සච්චානි, කති ඉන්ද්‍රියානි…පෙ… කති චිත්තානි?
රූපධාතුයා පඤ්චක්ඛන්ධා, ඡ ආයතනානි, නව ධාතුයො, තීණි සච්චානි, චුද්දසින්ද්‍රියානි, අට්ඨ හෙතූ, තයො ආහාරා, චත්තාරො ඵස්සා, චතස්සො වෙදනා, චතස්සො සඤ්ඤා, චතස්සො චෙතනා, චත්තාරි චිත්තානි.
994. තත්ථ කතමෙ රූපධාතුයා පඤ්චක්ඛන්ධා? රූපක්ඛන්ධො, වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා පඤ්චක්ඛන්ධා’’.
තත්ථ කතමානි රූපධාතුයා ඡ ආයතනානි? චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සොතායතනං, සද්දායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා ඡ ආයතනානි’’.
තත්ථ කතමා රූපධාතුයා නව ධාතුයො? චක්ඛුධාතු, රූපධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු, සද්දධාතු, සොතවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු, ධම්මධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා නව ධාතුයො’’.
තත්ථ කතමානි රූපධාතුයා තීණි සච්චානි? දුක්ඛසච්චං, සමුදයසච්චං, මග්ගසච්චං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා තීණි සච්චානි’’.
තත්ථ කතමානි රූපධාතුයා චුද්දසින්ද්‍රියානි? චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං, අඤ්ඤින්ද්‍රියං, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා චුද්දසින්ද්‍රියානි’’.
තත්ථ කතමෙ රූපධාතුයා අට්ඨ හෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, ද්වෙ අකුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ තයො කුසලහෙතූ? අලොභො කුසලහෙතු, අදොසො කුසලහෙතු, අමොහො කුසලහෙතු – ඉමෙ තයො කුසලහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ ද්වෙ අකුසලහෙතූ? ලොභො අකුසලහෙතු, මොහො අකුසලහෙතු – ඉමෙ ද්වෙ අකුසලහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ? කුසලානං වා ධම්මානං විපාකතො කිරියාබ්‍යාකතෙසු වා ධම්මෙසු අලොභො, අදොසො, අමොහො – ඉමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ. ඉමෙ වුච්චන්ති රූපධාතුයා අට්ඨ හෙතූ.
තත්ථ කතමෙ රූපධාතුයා තයො ආහාරා? ඵස්සාහාරො, මනොසඤ්චෙතනාහාරො, විඤ්ඤාණාහාරො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා තයො ආහාරා’’.
තත්ථ කතමෙ රූපධාතුයා චත්තාරො ඵස්සා? චක්ඛුසම්ඵස්සො, සොතසම්ඵස්සො, මනොධාතුසම්ඵස්සො, මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා චත්තාරො ඵස්සා’’.
තත්ථ කතමා රූපධාතුයා චතස්සො වෙදනා…පෙ… චතස්සො සඤ්ඤා…පෙ… චතස්සො චෙතනා…පෙ… චත්තාරි චිත්තානි? චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, මනොධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘රූපධාතුයා චත්තාරි චිත්තානි’’.
3. අරූපධාතු
995. අරූපධාතුයා කති ඛන්ධා…පෙ… කති චිත්තානි?
අරූපධාතුයා චත්තාරො ඛන්ධා, ද්වෙ ආයතනානි, ද්වෙ ධාතුයො, තීණි සච්චානි, එකාදසින්ද්‍රියානි, අට්ඨ හෙතූ, තයො ආහාරා, එකො ඵස්සො, එකා වෙදනා, එකා සඤ්ඤා, එකා චෙතනා, එකං චිත්තං.
996. තත්ථ කතමෙ අරූපධාතුයා චත්තාරො ඛන්ධා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘අරූපධාතුයා චත්තාරො ඛන්ධා’’.
තත්ථ කතමානි අරූපධාතුයා ද්වෙ ආයතනානි? මනායතනං, ධම්මායතනං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘අරූපධාතුයා ද්වෙ ආයතනානි’’.
තත්ථ කතමා අරූපධාතුයා ද්වෙ ධාතුයො? මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘අරූපධාතුයා ද්වෙ ධාතුයො’’.
තත්ථ කතමානි අරූපධාතුයා තීණි සච්චානි? දුක්ඛසච්චං, සමුදයසච්චං, මග්ගසච්චං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘අරූපධාතුයා තීණි සච්චානි’’.
තත්ථ කතමානි අරූපධාතුයා එකාදසින්ද්‍රියානි? මනින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, අඤ්ඤින්ද්‍රියං, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘අරූපධාතුයා එකාදසින්ද්‍රියානි’’.
තත්ථ කතමෙ අරූපධාතුයා අට්ඨ හෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, ද්වෙ අකුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ…පෙ… ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘අරූපධාතුයා අට්ඨ හෙතූ’’.
තත්ථ කතමෙ අරූපධාතුයා තයො ආහාරා? ඵස්සාහාරො, මනොසඤ්චෙතනාහාරො, විඤ්ඤාණාහාරො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘අරූපධාතුයා තයො ආහාරා’’.
තත්ථ කතමො අරූපධාතුයා එකො ඵස්සො? මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සො – අයං වුච්චති ‘‘අරූපධාතුයා එකො ඵස්සො’’.
තත්ථ කතමා අරූපධාතුයා එකා වෙදනා…පෙ… එකා සඤ්ඤා…පෙ… එකා චෙතනා…පෙ… එකං චිත්තං? මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං වුච්චති ‘‘අරූපධාතුයා එකං චිත්තං’’.
4. අපරියාපන්නං
997. අපරියාපන්නෙ කති ඛන්ධා…පෙ… කති චිත්තානි?
අපරියාපන්නෙ චත්තාරො ඛන්ධා, ද්වෙ ආයතනානි, ද්වෙ ධාතුයො, ද්වෙ සච්චානි, ද්වාදසින්ද්‍රියානි, ඡ හෙතූ, තයො ආහාරා, එකො ඵස්සො, එකා වෙදනා, එකා සඤ්ඤා, එකා චෙතනා, එකං චිත්තං.
998. තත්ථ කතමෙ අපරියාපන්නෙ චත්තාරො ඛන්ධා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘අපරියාපන්නෙ චත්තාරො ඛන්ධා’’.
තත්ථ කතමානි අපරියාපන්නෙ ද්වෙ ආයතනානි? මනායතනං, ධම්මායතනං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘අපරියාපන්නෙ ද්වෙ ආයතනානි’’.
තත්ථ කතමා අපරියාපන්නෙ ද්වෙ ධාතුයො? මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු – ඉමා වුච්චන්ති ‘‘අපරියාපන්නෙ ද්වෙ ධාතුයො’’.
තත්ථ කතමානි අපරියාපන්නෙ ද්වෙ සච්චානි? මග්ගසච්චං, නිරොධසච්චං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘අපරියාපන්නෙ ද්වෙ සච්චානි’’.
තත්ථ කතමානි අපරියාපන්නෙ ද්වාදසින්ද්‍රියානි? මනින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං, අඤ්ඤින්ද්‍රියං, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං – ඉමානි වුච්චන්ති ‘‘අපරියාපන්නෙ ද්වාදසින්ද්‍රියානි’’.
තත්ථ කතමෙ අපරියාපන්නෙ ඡ හෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ තයො කුසලහෙතූ? අලොභො කුසලහෙතු, අදොසො කුසලහෙතු, අමොහො කුසලහෙතු – ඉමෙ තයො කුසලහෙතූ.
තත්ථ කතමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ? කුසලානං ධම්මානං විපාකතො අලොභො, අදොසො, අමොහො – ඉමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ. ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘අපරියාපන්නෙ ඡ හෙතූ’’.
තත්ථ කතමෙ අපරියාපන්නෙ තයො ආහාරා? ඵස්සාහාරො, මනොසඤ්චෙතනාහාරො, විඤ්ඤාණාහාරො – ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘අපරියාපන්නෙ තයො ආහාරා’’.
තත්ථ කතමො අපරියාපන්නෙ එකො ඵස්සො? මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සො – අයං වුච්චති ‘‘අපරියාපන්නෙ එකො ඵස්සො’’.
තත්ථ කතමා අපරියාපන්නෙ එකා වෙදනා…පෙ… එකා සඤ්ඤා…පෙ… එකා චෙතනා…පෙ… එකං චිත්තං? මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං වුච්චති ‘‘අපරියාපන්නෙ එකං චිත්තං’’.
3. පරියාපන්නාපරියාපන්නවාරො
1. කාමධාතු
999. පඤ්චන්නං ඛන්ධානං කති කාමධාතුපරියාපන්නා, කති න කාමධාතුපරියාපන්නා…පෙ… සත්තන්නං චිත්තානං කති කාමධාතුපරියාපන්නා, කති න කාමධාතුපරියාපන්නා?
1000. රූපක්ඛන්ධො කාමධාතුපරියාපන්නො; චත්තාරො ඛන්ධා සියා කාමධාතුපරියාපන්නා, සියා න කාමධාතුපරියාපන්නා.
දසායතනා කාමධාතුපරියාපන්නා; ද්වෙ ආයතනා සියා කාමධාතුපරියාපන්නා, සියා න කාමධාතුපරියාපන්නා.
සොළස ධාතුයො කාමධාතුපරියාපන්නා; ද්වෙ ධාතුයො සියා කාමධාතුපරියාපන්නා, සියා න කාමධාතුපරියාපන්නා.
සමුදයසච්චං කාමධාතුපරියාපන්නං; ද්වෙ සච්චා න කාමධාතුපරියාපන්නා; දුක්ඛසච්චං සියා කාමධාතුපරියාපන්නං, සියා න කාමධාතුපරියාපන්නං.
දසින්ද්‍රියා කාමධාතුපරියාපන්නා; තීණින්ද්‍රියා න කාමධාතුපරියාපන්නා; නවින්ද්‍රියා සියා කාමධාතුපරියාපන්නා, සියා න කාමධාතුපරියාපන්නා.
තයො අකුසලහෙතූ කාමධාතුපරියාපන්නා; ඡ හෙතූ සියා කාමධාතුපරියාපන්නා, සියා න කාමධාතුපරියාපන්නා.
කබළීකාරො ආහාරො කාමධාතුපරියාපන්නො; තයො ආහාරා සියා කාමධාතුපරියාපන්නා, සියා න කාමධාතුපරියාපන්නා.
ඡ ඵස්සා කාමධාතුපරියාපන්නා; මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සො සියා කාමධාතු පරියාපන්නො, සියා න කාමධාතුපරියාපන්නො.
ඡ වෙදනා…පෙ… ඡ සඤ්ඤා… ඡ චෙතනා… ඡ චිත්තා කාමධාතුපරියාපන්නා; මනොවිඤ්ඤාණධාතු සියා කාමධාතුපරියාපන්නා, සියා න කාමධාතුපරියාපන්නා.
2. රූපධාතු
1001. පඤ්චන්නං ඛන්ධානං කති රූපධාතුපරියාපන්නා, කති න රූපධාතුපරියාපන්නා …පෙ… සත්තන්නං චිත්තානං කති රූපධාතුපරියාපන්නා, කති න රූපධාතුපරියාපන්නා?
1002. රූපක්ඛන්ධො න රූපධාතුපරියාපන්නො; චත්තාරො ඛන්ධා සියා රූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න රූපධාතුපරියාපන්නා.
දසායතනා න රූපධාතුපරියාපන්නා; ද්වෙ ආයතනා සියා රූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න රූපධාතුපරියාපන්නා.
සොළස ධාතුයො න රූපධාතුපරියාපන්නා; ද්වෙ ධාතුයො සියා රූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න රූපධාතුපරියාපන්නා.
තීණි සච්චානි න රූපධාතුපරියාපන්නා; දුක්ඛසච්චං සියා රූපධාතුපරියාපන්නං, සියා න රූපධාතුපරියාපන්නං.
තෙරසින්ද්‍රියා න රූපධාතුපරියාපන්නා; නවින්ද්‍රියා සියා රූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න රූපධාතුපරියාපන්නා.
තයො අකුසලහෙතූ න රූපධාතුපරියාපන්නා; ඡ හෙතූ සියා රූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න රූපධාතුපරියාපන්නා.
කබළීකාරො ආහාරො න රූපධාතුපරියාපන්නො; තයො ආහාරා සියා රූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න රූපධාතුපරියාපන්නා.
ඡ ඵස්සා න රූපධාතුපරියාපන්නා; මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සො සියා රූපධාතුපරියාපන්නො, සියා න රූපධාතුපරියාපන්නො.
ඡ වෙදනා…පෙ… ඡ සඤ්ඤා… ඡ චෙතනා… ඡ චිත්තා න රූපධාතුපරියාපන්නා; මනොවිඤ්ඤාණධාතු සියා රූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න රූපධාතුපරියාපන්නා.
3. අරූපධාතු
1003. පඤ්චන්නං ඛන්ධානං කති අරූපධාතුපරියාපන්නා, කති න අරූපධාතුපරියාපන්නා…පෙ… සත්තන්නං චිත්තානං කති අරූපධාතුපරියාපන්නා, කති න අරූපධාතුපරියාපන්නා?
1004. රූපක්ඛන්ධො න අරූපධාතුපරියාපන්නො; චත්තාරො ඛන්ධා සියා අරූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න අරූපධාතුපරියාපන්නා.
දසායතනා න අරූපධාතුපරියාපන්නා; ද්වෙ ආයතනා සියා අරූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න අරූපධාතුපරියාපන්නා.
සොළස ධාතුයො න අරූපධාතුපරියාපන්නා; ද්වෙ ධාතුයො සියා අරූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න අරූපධාතුපරියාපන්නා.
තීණි සච්චානි න අරූපධාතුපරියාපන්නානි.
දුක්ඛසච්චං සියා අරූපධාතුපරියාපන්නං, සියා න අරූපධාතුපරියාපන්නං.
චුද්දසින්ද්‍රියා න අරූපධාතුපරියාපන්නා; අට්ඨින්ද්‍රියා සියා අරූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න අරූපධාතුපරියාපන්නා.
තයො අකුසලහෙතූ න අරූපධාතුපරියාපන්නා; ඡ හෙතූ සියා අරූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න අරූපධාතුපරියාපන්නා.
කබළීකාරො ආහාරො න අරූපධාතුපරියාපන්නො; තයො ආහාරා සියා අරූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න අරූපධාතුපරියාපන්නා.
ඡ ඵස්සා න අරූපධාතුපරියාපන්නා; මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සො සියා අරූපධාතුපරියාපන්නො, සියා න අරූපධාතුපරියාපන්නො.
ඡ වෙදනා…පෙ… ඡ සඤ්ඤා … ඡ චෙතනා… ඡ චිත්තා න අරූපධාතුපරියාපන්නා; මනොවිඤ්ඤාණධාතු සියා අරූපධාතුපරියාපන්නා, සියා න අරූපධාතුපරියාපන්නා.
4. පරියාපන්නාපරියාපන්නං
1005. පඤ්චන්නං ඛන්ධානං කති පරියාපන්නා, කති අපරියාපන්නා…පෙ… සත්තන්නං චිත්තානං කති පරියාපන්නා, කති අපරියාපන්නා?
1006. රූපක්ඛන්ධො පරියාපන්නො; චත්තාරො ඛන්ධා සියා පරියාපන්නා, සියා අපරියාපන්නා.
දසායතනා පරියාපන්නා; ද්වෙ ආයතනා සියා පරියාපන්නා, සියා අපරියාපන්නා.
සොළස ධාතුයො පරියාපන්නා; ද්වෙ ධාතුයො සියා පරියාපන්නා, සියා අපරියාපන්නා.
ද්වෙ සච්චා පරියාපන්නා; ද්වෙ සච්චා අපරියාපන්නා.
දසින්ද්‍රියා පරියාපන්නා, තීණින්ද්‍රියා අපරියාපන්නා; නවින්ද්‍රියා සියා පරියාපන්නා, සියා අපරියාපන්නා.
තයො අකුසලහෙතූ පරියාපන්නා; ඡ හෙතූ සියා පරියාපන්නා, සියා අපරියාපන්නා.
කබළීකාරො ආහාරො පරියාපන්නො; තයො ආහාරා සියා පරියාපන්නා, සියා අපරියාපන්නා.
ඡ ඵස්සා පරියාපන්නා; මනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සො සියා පරියාපන්නො, සියා අපරියාපන්නො.
ඡ වෙදනා…පෙ… ඡ සඤ්ඤා… ඡ චෙතනා… ඡ චිත්තා පරියාපන්නා; මනොවිඤ්ඤාණධාතු සියා පරියාපන්නා, සියා අපරියාපන්නා.
4. ධම්මදස්සනවාරො
1. කාමධාතු
1007. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කති ඛන්ධා පාතුභවන්ති…පෙ… කති චිත්තානි පාතුභවන්ති?
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ සබ්බෙසං පඤ්චක්ඛන්ධා පාතුභවන්ති; කස්සචි එකාදසායතනානි පාතුභවන්ති; කස්සචි දසායතනානි පාතුභවන්ති; කස්සචි අපරානි දසායතනානි පාතුභවන්ති; කස්සචි නවායතනානි පාතුභවන්ති; කස්සචි සත්තායතනානි පාතුභවන්ති; කස්සචි එකාදස ධාතුයො පාතුභවන්ති; කස්සචි දස ධාතුයො පාතුභවන්ති; කස්සචි අපරා දස ධාතුයො පාතුභවන්ති; කස්සචි නව ධාතුයො පාතුභවන්ති; කස්සචි සත්ත ධාතුයො පාතුභවන්ති; සබ්බෙසං එකං සච්චං පාතුභවති; කස්සචි චුද්දසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි තෙරසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි අපරානි තෙරසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි ද්වාදසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි දසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි නවින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි අපරානි නවින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි අට්ඨින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි අපරානි අට්ඨින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි සත්තින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි පඤ්චින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි චත්තාරින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති; කස්සචි තයො හෙතූ පාතුභවන්ති; කස්සචි ද්වෙ හෙතූ පාතුභවන්ති; කස්සචි [කෙචි (ස්‍යා.)] අහෙතුකා පාතුභවන්ති; සබ්බෙසං චත්තාරො ආහාරා පාතුභවන්ති; සබ්බෙසං එකො ඵස්සො පාතුභවති; සබ්බෙසං එකා වෙදනා… එකා සඤ්ඤා… එකා චෙතනා… එකං චිත්තං පාතුභවති.
1008. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ සබ්බෙසං කතමෙ පඤ්චක්ඛන්ධා පාතුභවන්ති? රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ සබ්බෙසං ඉමෙ පඤ්චක්ඛන්ධා පාතුභවන්ති.
1009. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස එකාදසායතනානි පාතුභවන්ති? කාමාවචරානං දෙවානං, පඨමකප්පිකානං මනුස්සානං, ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං, නෙරයිකානං පරිපුණ්ණායතනානං උපපත්තික්ඛණෙ එකාදසායතනානි පාතුභවන්ති – චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සොතායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි එකාදසායතනානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස දසායතනානි පාතුභවන්ති? ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං, ජච්චන්ධානං උපපත්තික්ඛණෙ දසායතනානි පාතුභවන්ති – රූපායතනං, සොතායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි දසායතනානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස අපරානි දසායතනානි පාතුභවන්ති? ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං, ජච්චබධිරානං උපපත්තික්ඛණෙ දසායතනානි පාතුභවන්ති – චක්ඛායතනං, රූපායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි දසායතනානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස නවායතනානි පාතුභවන්ති? ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං, ජච්චන්ධබධිරානං උපපත්තික්ඛණෙ නවායතනානි පාතුභවන්ති – රූපායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි නවායතනානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස සත්තායතනානි පාතුභවන්ති? ගබ්භසෙය්‍යකානං සත්තානං උපපත්තික්ඛණෙ සත්තායතනානි පාතුභවන්ති – රූපායතනං, ගන්ධායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි සත්තායතනානි පාතුභවන්ති.
1010. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස එකාදස ධාතුයො පාතුභවන්ති? කාමාවචරානං දෙවානං, පඨමකප්පිකානං මනුස්සානං, ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං පරිපුණ්ණායතනානං උපපත්තික්ඛණෙ එකාදස ධාතුයො පාතුභවන්ති – චක්ඛුධාතු, රූපධාතු, සොතධාතු, ඝානධාතු, ගන්ධධාතු, ජිව්හාධාතු, රසධාතු, කායධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමා එකාදස ධාතුයො පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස දස ධාතුයො පාතුභවන්ති? ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං, ජච්චන්ධානං උපපත්තික්ඛණෙ දස ධාතුයො පාතුභවන්ති – රූපධාතු, සොතධාතු, ඝානධාතු, ගන්ධධාතු, ජිව්හාධාතු, රසධාතු, කායධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමා දස ධාතුයො පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස අපරා දස ධාතුයො පාතුභවන්ති? ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං, ජච්චබධිරානං උපපත්තික්ඛණෙ දස ධාතුයො පාතුභවන්ති – චක්ඛුධාතු, රූපධාතු, ඝානධාතු, ගන්ධධාතු, ජිව්හාධාතු, රසධාතු, කායධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමා දස ධාතුයො පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස නව ධාතුයො පාතුභවන්ති? ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං, ජච්චන්ධබධිරානං උපපත්තික්ඛණෙ නව ධාතුයො පාතුභවන්ති – රූපධාතු, ඝානධාතු, ගන්ධධාතු, ජිව්හාධාතු, රසධාතු, කායධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමා නව ධාතුයො පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස සත්ත ධාතුයො පාතුභවන්ති? ගබ්භසෙය්‍යකානං සත්තානං උපපත්තික්ඛණෙ සත්ත ධාතුයො පාතුභවන්ති – රූපධාතු, ගන්ධධාතු, රසධාතු, කායධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමා සත්ත ධාතුයො පාතුභවන්ති.
1011. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ සබ්බෙසං කතමං එකං සච්චං පාතුභවති? දුක්ඛසච්චං – කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ සබ්බෙසං ඉදං එකං සච්චං පාතුභවති.
1012. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස චුද්දසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? කාමාවචරානං දෙවානං, සහෙතුකානං ඤාණසම්පයුත්තානං උපපත්තික්ඛණෙ චුද්දසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං වා පුරිසින්ද්‍රියං වා, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං වා උපෙක්ඛින්ද්‍රියං වා, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි චුද්දසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස තෙරසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? කාමාවචරානං දෙවානං සහෙතුකානං ඤාණවිප්පයුත්තානං උපපත්තික්ඛණෙ තෙරසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං වා පුරිසින්ද්‍රියං වා, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං වා උපෙක්ඛින්ද්‍රියං වා, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි තෙරසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස අපරානි තෙරසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? පඨමකප්පිකානං මනුස්සානං සහෙතුකානං ඤාණසම්පයුත්තානං උපපත්තික්ඛණෙ තෙරසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං වා උපෙක්ඛින්ද්‍රියං වා, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි තෙරසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස ද්වාදසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? පඨමකප්පිකානං මනුස්සානං සහෙතුකානං ඤාණවිප්පයුත්තානං උපපත්තික්ඛණෙ ද්වාදසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං වා උපෙක්ඛින්ද්‍රියං වා, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි ද්වාදසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස දසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? ගබ්භසෙය්‍යකානං සත්තානං සහෙතුකානං ඤාණසම්පයුත්තානං උපපත්තික්ඛණෙ දසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං වා පුරිසින්ද්‍රියං වා, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං වා උපෙක්ඛින්ද්‍රියං වා, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි දසින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස නවින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? ගබ්භසෙය්‍යකානං සත්තානං සහෙතුකානං ඤාණවිප්පයුත්තානං උපපත්තික්ඛණෙ නවින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං වා පුරිසින්ද්‍රියං වා, ජීවිතින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං වා උපෙක්ඛින්ද්‍රියං වා, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි නවින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස අපරානි නවින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං පරිපුණ්ණායතනානං උපපත්තික්ඛණෙ නවින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං වා පුරිසින්ද්‍රියං වා, ජීවිතින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි නවින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස අට්ඨින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං, ජච්චන්ධානං උපපත්තික්ඛණෙ අට්ඨින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං වා පුරිසින්ද්‍රියං වා, ජීවිතින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි අට්ඨින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස අපරානි අට්ඨින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං, ජච්චබධිරානං උපපත්තික්ඛණෙ අට්ඨින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – චක්ඛුන්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං වා පුරිසින්ද්‍රියං වා, ජීවිතින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි අට්ඨින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස සත්තින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? ඔපපාතිකානං පෙතානං, ඔපපාතිකානං අසුරානං, ඔපපාතිකානං තිරච්ඡානගතානං නෙරයිකානං, ජච්චන්ධබධිරානං උපපත්තික්ඛණෙ සත්තින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං වා පුරිසින්ද්‍රියං වා, ජීවිතින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි සත්තින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස පඤ්චින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? ගබ්භසෙය්‍යකානං සත්තානං අහෙතුකානං, ඨපෙත්වා නපුංසකානං, උපපත්තික්ඛණෙ පඤ්චින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං වා පුරිසින්ද්‍රියං වා, ජීවිතින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.
කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ කස්ස චත්තාරින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති? ගබ්භසෙය්‍යකානං සත්තානං අහෙතුකානං, නපුංසකානං උපපත්තික්ඛණෙ චත්තාරින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති – කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං. කාමධාතුයා උපපත්තික්ඛණෙ එතෙසං ඉමානි චත්තාරින්ද්‍රියානි පාතුභවන්ති.