26. සරො
ආධාරවිසෙසාපස්සයනන්ති ඔපසිලෙසිකාධාරවිසෙසස්ස නිස්සයනං, ඔපසිලෙසිකාධාරං විනා ආධාරන්තරෙ ගහිතෙ සති වචනන්තරං සුත්තන්තරං විනා බ්‍යවහිතනිවත්ති කාතුං න ච සක්කාති සම්බන්ධො, කෙචීති බුද්ධප්පියාචරියාදයො දස්සෙති, තෙ හි යදි වණ්ණෙන කාලෙන වා බ්‍යවධානෙපි සන්ධි භවෙය්‍ය තදා සරෙති නිමිත්තස්සො පාදානං නිරත්ථකං භවෙය්‍යාති සරෙති නිමිත්තොපාදානසාමත්ථියෙනානෙන වණ්ණාදිබ්‍යවධානෙ නො සන්ධීති මඤ්ඤමානා ‘නිමිත්තො’ච්චාදිකං වාක්‍යමාහු, තදයුත්තන්ති තෙහි’නිමිත්තො’ච්චාදිනා යං වුත්තං, තං අයුත්තන්ති අත්ථො, අයුත්තත්තෙ කාරණං බ්‍යභිචාරසබ්භාවෙන සාමත්ථියාභාවොයෙවාති බ්‍යභිචාරන්දස්සෙත්වා සාමත්ථියාභාවන්දස්සෙතුමාහ-‘අවසානෙ,ච්චාදි, කාරියාභාවෙපීති එත්ථ න කෙවලං ‘ඉදමෙව සච්චං, සුමනා භවන්තු අථොපි’ත්‍යාදො වණ්ණකාලබ්‍යවධානෙයෙව, අථ ඛො ‘එතෙ න සච්චෙන සුවත්ථි හොතූ’ත්‍යාදො අවසානෙ ‘පමාදො මච්චුනො පදං’ ත්‍යාදො අන්ත බින්දු සඞ්ඛාතනිමිත්තන්තරෙ වා කාරියාභාවෙපි නිමිත්තො පාදානස්ස සාත්ථකතොති අපිසද්දස්සත්ථො, සාත්ථකතොති භාවප්පච්චයලොපෙන භාවප්පධානවසෙන වා වුත්තං, සාත්ථකත්තතොති වුත්තං හොති, අඤ්ඤථා නිමිත්තොපාදානමෙව සාත්ථකං නාමාති ‘නිමිත්තො පාදානස්ස සාත්ථකතො’ති න යුජ්ජති, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘අවසානෙ නිමින්තරෙ වා කාරියාභාවෙන බ්‍යභිචාරසබ්භාවා අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණං සාමත්ථියං නත්ථි, නිමිත්තන්තුබ්‍යවධානෙපි චත්ථි, යථා’දාරුනිමිත්තං වනොපසඞ්කමන’න්ති තස්මා වණ්ණකාලබ්‍යවධානෙපි සරෙති නිමිත්තෙ සති ලොපකාරියං පප්පොතෙ වා’ති. ලුප්පතීති ‘තත්‍රිමෙ’ච්චාදිනා කථනකාලෙ න දිස්සතීති අත්ථො, අදස්සනමත්තමෙව හි ලොපො, අඤ්ඤථා ‘තත්‍රා’දිසද්දරූපාභාවප්පත්තියා අත්ථප්පතීති කාරිත්තමෙසං න සියාති, පඨමාය නිද්දිට්ඨො… වුත්තත්තා කම්මස්ස, සරස්සාති වදෙය්‍ය… භාවෙ ඛාදිප්පච්චයෙන අවුත්තකම්මත්තා, ඉහාති ඉමිනා සත්ථන්තරෙ භාවසාධනවසෙන ගහණං විභාවෙති, ගන්ථ ලාඝවො… සරස්ස ලොපොති වා ලොපං පප්පොතීති වා අවත්තබ්බත්තා, සරොති පඨමාය නිද්දිට්ඨත්තා සරො ලොපො නාම හොතීති සඞ්කාපි සියාති ආහ-‘න චෙ’ච්චාදි, ඉහාති ඉමස්මිං සුත්තෙ, හොන්තිච්චාදොපි පුබ්බසරලොපෙ හන්තිච්චාදිකම්පි සියාත්‍යාසඞ්කියාහ-‘සොචෙ’ච්චාදි, උස්සග්ගතො ආගතො සම්භූතො තස්ස වා අයංති ඔස්සග්ගිකො පුබ්බලොපො, තස්ස භාවො ඔස්සග්ගිකත්තං, ඔස්සග්ගිකත්තා පුබ්බලොපස්ස කාරියන්තරෙහි පරලොපාදීහි අපවාදවිධීහි ආබාධිතො එව, සො ච පුබ්බලොපො හොතීති සම්බන්ධො, ‘‘පරො ක්වචී’’ති (91-27) ක්වචිග්ගහණෙන පුබ්බපරලොපානං තුල්‍යබලත්තාභාවා යථා ගමප්පත්තිතො පරලොපස්සාපවාදරූපත්තං, අජ්ඣාසිතෙති පවිට්ඨෙ, න හොති… පරලොපාපවාදෙන බාධිතත්තා, තෙහීති පරලොපාදීහි, සබ්බථා මුත්තවිසයො සද්ධින්ද්‍රියන්ති, විකප්පෙන මුත්තවිසයො ලතෙ වාති.