27. පරො

ඉතිසද්දො ඉදමත්ථෙ, ක්වචි ලොපනීයො හොතීති ඉදං වචනං දීපෙතීති සම්බන්ධො, කින්ති ආහ-‘පයොගානුසාරිත’න්ති, කස්සාති ආහ-‘කාරියස්ස පරලොපස්සා’ති, කෙන හෙතුනාති ආහ ‘ක්වචිග්ගහණෙනා’ති, කත්ථාති ආහ-‘ඉහ ඉමස්මිං සුත්තෙ’ති, තෙනාති තෙන පයොගානුසාරිතාදීපනෙන, යථාපයොගන්ති ආගමපයොගානතික්කමෙන, නිච්චං පක්ඛෙවා පරලොපො සියාති හොන්තිච්චාදො නිච්චං, ලතාවාතිආදීසු පක්ඛෙ වා පරලොපො භවෙය්‍ය, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘කස්මින්ති අත්ථෙ ක්වාති නිප්ඵන්නෙනානියමවුත්තිනා අනියමත්ථස්සෙව විසෙසකතො වචනෙ සබ්බත්ථෙවානියතත්ථවුත්තිත්තා ක්වචිසද්දො-යං යථාගමං නිච්චමනිච්චමසන්තඤ්ච විධිං දීපෙති, තත්ථ හොන්තිච්චාදිකො නිච්ච පක්ඛො පරලොපස්සෙව විසයො, ලතාවාතිආදිකො අනිච්චපක්ඛො උභයසාධාරණත්තා පුබ්බලොපස්සාපි විසයොති ඉමිනා නිච්චං පක්ඛෙ වා පරලොපො හොති, අසන්තපක්ඛො පන සද්ධින්ද්‍රියන්තිආදිකො පුබ්බලොපස්සෙව විසයො සබ්බථානෙන පරිච්චත්තත්තා’’ති, තීසුපි චෙතෙසු පන පක්ඛෙසු නිච්චානිච්චපක්ඛෙසු යෙවස්සාපවාදරූපතා… පුබ්බලොපස්ස සබ්බථා හොන්තිච්චාදො නිවාරකත්තා වා විධායකත්තා වා පරලොපස්ස, න ත්වසන්තපක්ඛෙ… පුබ්බලොපස්සෙව සබ්බථානෙන දින්නා වසරත්තා, ලොකග්ගොතිආදි තු ක්වචිසද්දස්ස පයොගානුසාරිතා දීපකත්තා නිච්චෙ අසන්තෙවාපි විධිම්හි දීපිතෙ පරලොපෙන වා නිප්ඵජ්ජතීති නෙට්ඨබ්‍යාඝාතො, එවං තාව ක්වචිග්ගහණෙ සබ්බථානිට්ඨපරිහාරෙන ඉට්ඨප්පසිද්ධි සියා, තදභාවෙකථන්ති තදභාවෙ විරොධමාහ-‘අඤ්ඤතෙ’ච්චාදි, පරියායෙන භවන්තීති ක්වචිග්ගහණාභාවෙ ‘පරො’ති සුත්තං සියා තථා සති සුත්තද්වයමෙකවිසයං තුල්‍යබලඤ්ච සියා, තත්ථ විප්පටිසෙධාභාවා පමාණභූතානමාචරිය (වචනා)නං නිරත්ථකතා මා භවීති වාරෙන භවන්තීති අත්ථො, ඉතීති ඉමිනා පරියායභවනකාරණෙන, පක්ඛෙයෙව සියාති ලතාවාතිආදීසු පුබ්බලොපෙ පරියායප්පවත්තෙ පරියායෙන පරලොපස්සාප්පවත්තිතො ලතාවාති පක්ඛෙයෙව පරලොපො භවෙය්‍ය, හොන්තිච්චාදො නිච්චං න සියාති සම්බන්ධො, තඤ්චාති තං පරියායභවනඤ්ච, ඛො වාක්‍යාලඞ්කාරෙ, පටිපදන්ති පදම්ප දම්පති හොති, නෙකදෙසපරිහාරෙනාපි, තෙනාහ ‘න කත්ථචී’ති, ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘සබ්බත්ථ විකප්පප්පසත්තියා හන්ති, සද්ධන්ද්‍රියංත්‍යාදිකං ‘‘න ද්වෙවා’’ති (1-28) සුත්තෙපි හන්තිච්චාදිකඤ්චානිට්ඨරූපම්පි සම්පජ්ජතී’’ති. නචෙවමිට්ඨන්ති එවමිදං යථාවුත්තං විකප්පවිධානං සද්දලක්ඛණඤ්ඤූහි නෙවාභිමතන්ති අත්ථො, තමෙව සාධෙති ‘පරලොපො හි’ච්චාදිනා, අථා නිච්චපක්ඛෙ වා පරලොපෙ කතෙ-නෙන පරිච්චත්තට්ඨානෙ උස්සග්ගප්පවත්තියා ලතාව ලතෙවාති රූපද්වයං සම්පජ්ජති තස්මා පයොගානුසාරිතාදීපකෙන ක්වචිසද්දෙනෙව හොන්ති සද්ධින්ද්‍රියං ලතාව ලතෙවාති පයොග සම්භවොපි, තථාපි අනිච්චපක්ඛෙ ලතාඉවාති තතියරූපප්පසිද්ධියා පරියායෙන භවිතබ්බන්ති පරිකප්පෙති ‘නනු චෙත්‍යාදිනා, අථ ‘‘පරො ක්වචී’ති ක්වචිග්ගහණෙ සති අප(වාදරූප)ත්තා කථම්පරියායප්පවත්තීති මනසි නිධායානිච්චපක්ඛෙ පරියායප්පවත්තිදීපනත්ථං ‘‘න ද්වෙවා’’ති සුත්තිතන්ති අපවාදෙ රූපත්තයෙපි පරියායප්පවත්තියං දොසාභාවමාහ-‘නායං දොසො’ච්චාදි, තථාහිච්චාදිනා ‘‘න ද්වෙවා’’ති සුත්තෙනෙව පරියායස්සාපි දීපිතත්තං සාධෙති, සා ච එකත්ථප්පවත්ති පරියායං විනා න සම්භවති… එකක්ඛණෙ පවත්‍යසබ්භාවාති අධිප්පායො, නනු ච ක්වචාභාවෙ පරියායප්පවත්තියං යථාවුත්ත දොසස්සෙවාප්පසඞ්ගතො මා හොතු පරියායො, භින්නවිසයෙ පන පුබ්බපරලොපප්පවත්තියා ‘‘න ද්වෙවා’ති නිසෙධෙ ලතෙව ලතාව ලතාඉවාති රූපත්තයං නිප්ඵජ්ජතීති චොදනං මනසි නිධායාහ-‘නචෙ’ච්චාදි, තත්ථ දොසමාහ-‘තථා ච සති’ච්චාදිනා, කත්ථචි දෙමිච්චාදො නිච්චං පුබ්බලොපස්සෙව, කත්ථචි හොන්තිච්චාදො නිච්චං පරලොපස්සෙව, විකප්පෙන වා කත්ථචි යථොදකං යථාඋදකං ත්‍යාදො පුබ්බලොපස්සෙව කත්ථචි ඉතිපි ඉච්චපිච්චාදො පරලොපස්සෙව කත්ථචි ලතෙව ලතාව ලතාඉවාච්චාදො පරියායෙනුභයලොපස්සෙව දස්සනතොති සම්බන්ධො, එත්ථච ඉතිපීති වවත්ථිතවිභාසත්ත දීපනෙන ක්වචිසද්දෙන පරලොපෙ කතෙ-ඤ්ඤත්‍ර පුබ්බ ලොපෙ සම්පත්තෙ ‘‘න ද්වෙවා’’ති එත්ථානුවත්තමාන ක්වචානුභාවෙන නිච්චං නිසෙධෙ ඉච්චපිච්චෙව භවති. සම්බජ්ඣති තෙසු තෙසු සුත්තෙසු. පරිච්ඡෙදොති කම්මත්ථවසෙන ආධාරවසෙන වාති ආහ-‘පරිච්ඡිජ්ජති’ච්චාදි.