2. සංකිණ්ණවග්ගවණ්ණනා
758. පුබ්බස්මිං කණ්ඩද්වයෙ බුද්ධාදීනි නාමානි සමානත්ථානි පකරණෙන නිබද්ධානි, අස්මිම්පි කණ්ඩෙ සොභනාදීනි විසෙසනනාමානි, සමයාදීන්‍යනෙකත්ථානි, චිරස්සමාදීනි ච අබ්‍යයානි පකරණෙනෙව නිබද්ධානි, ඉදානි පන පුබ්බවග්ගෙසු විත්ථාරභයා යෙ න නිබද්ධා, තංසඞ්ගහත්ථං, තංසමයානුපාලනත්ථඤ්ච සංකිණ්ණමාරභතෙ ‘‘ඤෙ ය්‍ය’’මිච්චාදිනා. තස්සත්ථො – ඉහාපි සංකිණ්ණවග්ගෙපි ක්වාපි කත්ථචි ක්‍රියාදීසු පච්චයත්ථවසෙන ආපච්චයාදීනං ඉත්ථිලිඞ්ගාදිභාවජොතකස්ස සභාවස්ස වසෙන ලිඞ්ගං ඉත්ථිලිඞ්ගාදිකං ඤෙය්‍යන්ති. චකාරෙන භිය්‍යො රූපන්තරාදිපරිග්ගහොපි. ඉහාති ච උපලක්ඛණං, වග්ගන්තරෙසුපි පච්චයත්ථවසෙන ලිඞ්ගාදිනිච්ඡයසම්භවතො.
කත්තබ්බතො ක්‍රියා, කර කරණෙ, ණ්‍යො, ඉකාරාගමො, අස්සි, වණ්ණවිපරියයෙ ක්‍රියා, ක්‍රියම්පි, රිරියපච්චයෙ කිරියං, කිරියාපි. රම්මපච්චයෙ කම්මං.
තිකං චිත්තොපසමෙ. සමු උපසමෙ,ති, සන්ති. ථම්හි සමථො.අම්හි සමො.
තිකං කායොපසමෙ. දමු උපසමෙ. ථම්හි දමථො. තිම්හි දන්ති. චිත්තොපසමෙප්‍යෙතෙ.
සුද්ධකම්මනි වත්තං භවති. වත්ත වත්තනෙ, වත්ත සමාදානෙ වා වත්තං, අසීතිමහාවත්තාදි.
ආසඞ්ගවචනං ආසත්තවචනං සද්දසරූපං පරායණං නාම වුත්තං, තඤ්ච තීසු. පරං ආයනං ආයත්තො තාණං පරායණං, කම්මාසත්තො ඉච්චත්ථො, සාකල්‍යවචනෙ තු පාරායණං, පාරං පරියන්තං අයන්ති ගච්ඡන්ති කස්සචි අනෙනාති පාරායණං, යු, ණත්තං, යථා – නාමපාරායණං, ධාතුපාරායණං.
759. තිකං ද්විධාභාවෙ. භිදි ද්විධාකරණෙ, ණො. දර විදාරණෙ. ඵුට විකසනෙ, ඵුට භෙදනෙ වා, යු.
ද්වයං තප්පනෙ. තප පීණනෙ, යු. පී තප්පනෙ, යු, කියාදි, නස්ස ණත්තං. අවනම්පි, අව පාලනෙ, දිත්තියඤ්ච අනෙකත්ථත්තා.
ද්වයං සාපෙ. කුස අව්හානෙ, භෙදනෙ ච, යු. සන්ජ සඞ්ගෙ, අභිසඞ්ගො.
තිකං යාචනායං. භික්ඛ යාචනෙ, යු. යාච යාචනෙ. අත්ථ යාචනෙ. අද්දනොප්‍යත්‍ර, අද්ද ගතිම්හි, යාචනෙ ච.
760. නිමිත්තරහිතං යදිච්ඡා නාම, යා යා ඉච්ඡා අධිප්පායො යදිච්ඡා නාම. සෙරිතාපි.
තිකං ආපුච්ඡනෙ, ආපුච්ඡනඤ්ච ගමනාගමනාදිසමයෙ සුහජ්ජ බන්ධවාදීනමාලිඞ්ගන චුම්බනස්වාගතපියවචනාරොග්‍යපුච්ඡනගමනානුඤ්ඤාදිනා ආනන්දනං. පුච්ඡ පුච්ඡනෙ, ආපුච්ඡනං. නන්ද සමිද්ධියං, ආනන්දනං. සභාජ පීතිදස්සනෙසු, සභාජ පීතිවචනෙසු වා, චුරාදි, යු, සභාජනං.
ද්වයං නයෙ. ඤායන්ති යෙනාති ඤායො, ආකාරන්තානමායො. න්‍යායොපි, නිස්සෙසතො අයති යෙන න්‍යායො. නී නයෙ, අයාදෙසො, නයො.
ද්වයං වුද්ධිම්හි. ඵා වුද්ධිම්හි, ඵාය වුද්ධියං වා, යලොපො,ති, ඵාති, නාරියං. වද්ධ වද්ධනෙ,ති, දලොපො, ධඪභහෙහි ධඪා ච, අස්සු, වුද්ධි, වුඩ්ඪිපි.
761. කිලම හාසක්ඛයෙ, ථො, කිලමථො. යුම්හි කිලමනං. සූ පාණිපසවෙ, පසවනං පසවො, තිම්හි පසූති.
කස ගතියං හිංසායඤ්ච, නිග්ගහීතාගමො, උක්කංසො, කස විලෙඛනෙ වා. අතිසයො වුත්තො. භුසාදයො පමාණාතිසයවසෙන වුත්තා, උක්කංසො ගුණාතිසයවසෙන වුත්තො, අතිසයො පන උභයවසෙනාති උභයත්‍ර නිද්දිට්ඨානං භෙදො. තිකං ජයනෙ. ජයනං ජයො, යු, ජයනං. තිම්හි ජිති, නාරී.
762. බන්ධනන්තානි ද්වෙ ද්වෙ නාමානි. වස කන්තියං. කමු කන්තියං,ති. විධ වෙධනෙ, බ්‍යථනෙ ච අනෙකත්ථත්තා, අ, ඉකාරස්ස යාදෙසො, බ්‍යධො, වෙධො. ගහ උපාදානෙ නිබන්ධනෙ ච, ගහො, ගාහො ච. වර ආවරණෙ, වරො. වු සංවරණෙ,ති, වුති. පච පාකෙ, ඉත්ථියමතියවො වා, අ. පචනං පාකො, ණො.
ද්වයං ආහ්වානෙ. හු දානාදනහබ්‍යප්පදානෙසු, ණො, හවො. තිම්හි හුති. ද්වයං අනුභවනෙ. විද ඤාණෙ, ණො, වෙදො. විද වෙදනාඛ්‍යානනිවාසෙසු, චුරාදි, යු, වෙදනං, වාකාරො වෙදනාසද්දස්ස නපුංසකත්තාපෙක්ඛො.
763. ද්වයං ධනාදිජානියං. ජර වයොහානිම්හි, යු, ජීරණං, අස්සී. හා චාගෙ, යු, නදාදි, රස්සො, හස්ස ජො, ජානි. තා පාලනෙ, යු, ණත්තං. ද්වයං පමාණෙ. මා මානෙ,ති, පමිති. අම්හි පමා.
ද්වයං සංයොගෙ. සිලිස ආලිඞ්ගනෙ. සංපුබ්බො ධා ධාරණෙ, ඉ, සන්ධනං සන්ධි. ද්වයං ඛයෙ. ඛි ඛයෙ, ණො, ඉස්සෙ, එ අය, ඛයො. චි චයෙ, අපපුබ්බො ඛයෙ. ද්වයං සද්දෙ. රු සද්දෙ, ණො, වුද්ධ්‍යාදෙසො. රණ සද්දෙ. අ, රණො.
764. ගද බ්‍යත්තියං වාචායං, ණො, අ ච, නිගාදො, නිගදො ච. ද්වයං මදෙ. මද උම්මාදෙ, මාදො, මදො ච. සි බන්ධනෙ,ති, සිති.
තිකං ආකාරෙ. ආකරණං ආකාරො, අනෙකත්ථත්තා මුඛවඞ්කාද්‍යඞ්ගවිකාරො වා, ඉඞ්ගති ජානාතීති වා යෙන ආකාරො. ඉඞ්ග ගමනත්ථො, තො, අ ච, ඉඞ්ගිතං, ඉඞ්ගො ච. අත්ථස්ස ධනස්ස අපගමො විනාසො බ්‍යයො නාම. බ්‍යය චිත්තසමුස්සග්ගෙ.
765. ද්වයං අන්තරායෙ. චුතිපටිසන්ධීනමන්තරෙ අයතීති අන්තරායො. පටිපක්ඛවසෙන ඌහති පවත්තතීති පච්චූහො, අථ වා කාරියසිද්ධි අන්තරං බ්‍යවධානං අයති ගමයතීති අන්තරායො. පච්චූහන්ති විනිහන්තීති පච්චූහො.
විකරණං අඤ්ඤථා භවනන්ති විකාරො, විකති ච, කර කරණෙ, ණො,ති ච.
ද්වයං සභාවවිගමෙ. සිලිස ආලිඞ්ගනෙ, පවිපුබ්බො තංසභාවවිගමෙ, විගතො ධුරො සදිසභාවො යස්මාති විධුරො, ‘‘විධුරං පවිසිලෙසෙ, ක්ලිවඤ්ච විකලෙ තිසූ’’ති [චින්තාමණිටීකා 22.20] රභසො. විධ විධානෙ වා, උරො. ද්වයං ආසනෙ. විස පවෙසනෙ, උපවෙසනං. ආස උපවෙසනෙ, ආසනං.
766. තිපාදං අධිප්පායෙ. චිත්තමධ්‍යාගන්ත්වා සයතීති අජ්ඣාසයො. අනමිපුබ්බෙ ආසයො. අධිපයති චිත්තෙති අධිප්පායො, ණො, පය ගමනෙ. චිත්තෙ අභිසන්ධායතීති අභිසන්ධි, ද්වීසු. භවති චිත්තෙති භාවො, ණො. අධිමුච්චනං චිත්තෙ අධිට්ඨානං අධිමුත්ති, නාරී. ඡන්දො තණ්හායම්පි වුත්තො.
ද්වයං ආදීනවෙ. දොසො පටිඝෙ වුත්තො. ආ භුසො දීනං වායති ගමයතීති ආදීනවො, දීන දුග්ගතභාවෙ, වො, වී ගමනෙ ච.
767. ද්වයං ආනිසංසෙ. සංස හිංසාථුතීසු, ආනිසංසො අමුඛ්‍යඵලෙ, මුඛ්‍යඵලෙ ච, තථා ගුණො. ගුණ පකාසනෙ, පකාසෙති කාරණන්ති ගුණො, ගණ සඞ්ඛ්‍යානෙ වා, අස්සු, ගුණො. ද්වයං මජ්ඣෙ. මජ සුද්ධියං, ඣො. විපුබ්බෙ වෙමජ්ඣං.
ද්වයං තරුණසූරියට්ඨානෙ. අහස්ස මජ්ඣො මජ්ඣහො, සො එව මජ්ඣන්හිකො, හස්ස න්හො [මොග්ගල්ලාන 3.110 සුත්තං පස්සිතබ්බං]. අහස්ස මජ්ඣො මජ්ඣන්හො, මජ්ඣන්තොපි. ද්වයං නානත්තායං. විගතා මත්තා සදිසප්පමාණං එතෙන හෙතුභූතෙන වෙමත්තං. නානමෙව නානතා, නානසද්දො පුන්නපුංසකෙ, අබ්‍යයෙ තු නානා.
768. ද්වයං නිද්දාපටික්ඛෙපෙ. ජාගර නිද්දක්ඛයෙ, ජාගරමෙව ජාගරියො. ද්වයං ජලාදීනමවිච්ඡන්නායං සන්තතියං. වහතිස්මා ණො, පවාහො. වතු ආවත්තනෙ,ති, පවත්ති.
තිකං විත්ථාරෙ. අසු ඛෙපනෙ, ණො, බ්‍යාසො. පපුබ්බො පඤ්ච විත්ථාරෙ. ථර සන්ථරණෙ, පාදිපුබ්බො ච විත්ථාරෙ. තිකං සංයමෙ. යමු උපරමෙ, ණො, යාමො. ඉතරෙසු අ.
769. ද්වයං ගත්තානං මද්දනෙ. ‘‘සම්බාහනො’ඞ්ගමද්දකො’’ති වොපාලිතො, සංපුබ්බො වාහ පයතනෙ, මද්දනෙ වා, යු. මද්ද මද්දනෙ. ද්වයං නානාරම්මණාදීසු විසප්පනෙ. සර ගමනෙ, ණ. සප්ප ගමනෙ, යු, විසප්පනං.
ද්වයං පරිචයෙ. ථු අභිත්ථවෙ. චි චයෙ. තිකං සඞ්ගමෙ. මිල සිලෙසනෙ, ණො, සකත්ථෙ කො, මෙලකො. සන්ජ සඞ්ගෙ, ණො. සංපුබ්බා ගමිතො අ.
770. සන්නිකට්ඨම්හි සමීපෙ සන්නිධිසද්දො, සන්නිධානං සන්නිධි, පුමෙ, ඨපනෙප්‍යයං. නස අදස්සනෙ, ණො. දිස පෙක්ඛනෙ, යු, දිස්සාදෙසො, ඉස්සත්තං.
තිකං ධඤ්ඤාදීනං ලවනෙ. ලූ ඡෙදනෙ, අ. ණම්හි අභිලාවො. යුම්හි ලවනං. ද්වයං ඛණප්පත්තියං. පපුබ්බො ථු අභිත්ථවෙ. සර ගමනෙ, අවසරො. සමාති ද්වෙ තුල්‍යත්ථා.
771. චතුක්කං පරියොසානෙ. සා තනුකරණෙ, යු, ඔසානං. පරිපුබ්බො පරියොසානං. උක්කංසාතිසයා පකට්ඨෙප්‍යුත්තා.
ද්වයං සණ්ඨානෙ. විස පවෙසනෙ, සන්නිවෙසො. ඨා ගතිනිවත්තියං, යු, සණ්ඨානං. ද්වයං අබ්භන්තරවාචකං පාටිපදිකං. අථ වා අභි බන්ධනෙ, අරො, ධාත්වත්ථානුවත්තකො අභි, අබ්භන්තරං. අබ්භාභාවෙ අන්තරං.
772. තිකං පාටිහාරියෙ. හි ගතිම්හි, පටිතො හිස්ස හෙරණ හීරණ, පාටිහෙරං, පාටිහීරං. යදාදිනා හාරියඤ්ච, පාටිහාරියං, අථ වා පටිපක්ඛෙ හරතීති පාටිහීරං, ණො, අස්සී. එකාරාදෙසෙ පාටිහෙරං. ණ්‍යම්හි පාටිහාරියං, විහතුපක්කිලෙසෙන පච්චාහරිතබ්බං පවත්තෙතබ්බන්ති පාටිහීරන්තිආදිපි කාතබ්බං.
ද්වයං කත්තබ්බමත්තෙ. කරම්හා රිච්ච, කිච්චං, අවස්සං කාතබ්බෙපි. අනීයපච්චයෙ කරණීයං.
ද්වයං පුප්ඵාදිනා උදකාදීනං පරිභාවනෙ. සුන්දරං කරීයතෙ යෙනාති සඞ්ඛාරො, ණො, ඛරාදෙසො. වස නිවාසෙ, යු, වාසනා, කිලෙසාදීනං සත්තිවිසෙසෙපි. සා හි කුසලාපි අත්ථි අකුසලාපි අබ්‍යාකතාපි, තථා පහාතබ්බාපි අත්ථි අප්පහාතබ්බාපි. තත්ථ යා කුසලාබ්‍යාකතා, න සා පහාතබ්බා. යා පන අකුසලා, සා සුඛුමතරතාය භගවතොයෙව අරියමග්ගෙන පහාතබ්බා, නාඤ්ඤෙසං. එවං සන්තෙ අරියානම්පි අපායූපපත්ති සියාති? න සියා, සබ්බෙසමෙව අරියානං අපායූපපත්තිහෙතුකාය වාසනාය පහීනත්තා. දුවිධා හි අකුසලා වාසනා කායවචීපයොගහෙතුභූතා ච අපායූපපත්තිහෙතුභූතා ච. තත්ථ පුරිමා භගවතොයෙව අරියමග්ගෙන පහාතබ්බා, ඉතරා සබ්බෙසම්පි අරියමග්ගෙනාති, තස්මා යං වුත්තං ‘‘බුද්ධාව සවාසනෙ කිලෙසෙ පජහිතුං සක්කොන්ති, නාඤ්ඤෙ’’ති, තං කායවචීපයොගහෙතුභූතං වාසනං සන්ධාය වුත්තං, නෙතරන්ති නිට්ඨමෙත්ථාවගන්තබ්බං.
773. තිකං ධඤ්ඤාදීනං පූතකරණෙ. පූ පවනෙ, යු. අපච්චයෙ පවො. ණම්හි නිප්පාවො. ද්වයං තසරෙ. තස උබ්බෙගෙ, අරො. සුත්තෙන වෙඨනං සුත්තවෙඨනං.
ද්වයං දුග්ගසඤ්චාරෙ. සඞ්කම්‍යතෙ යෙනාති සඞ්කමො. සඤ්චරන්ති අනෙනාති සඤ්චාරො, දුග්ගස්ස සඤ්චාරො දුග්ගසඤ්චාරො. ද්වයං පඨමාරම්භෙ. පඨමං කමො පක්කමො, උපක්කමො ච.
774. තිකං පාඨෙ. පඨ වියත්තියං වාචායං, ණො, පාඨො. නිපුබ්බෙ නිපාඨො, අම්හි නිපඨො. ද්වයං අපහරිතාදිනො වත්ථුනො අන්වෙසනෙ. චි චයෙ, චයනමත්‍ර අන්වෙසනං. මග්ග අන්වෙසනෙ, චුරාදි, යු, එතෙ ද්වෙ අපුමෙ, සංවික්ඛනංප්‍යත්‍ර.
චතුක්කං ආලිඞ්ගනෙ. ලිඞ්ග ගත්‍යත්ථො. සන්ජ සඞ්ගෙ. සිලිස ආලිඞ්ගනෙ. ගුහ සංවරණෙ, යු, පරිරම්භොප්‍යත්‍ර. රම්භ සද්දෙ.
775. චතුක්කං ආලොකනෙ. ලොක දස්සනෙ. ඣෙ චින්තායං. ඉක්ඛ දස්සනඞ්කෙසු. දිස පෙක්ඛනෙ, සබ්බත්‍ර භාවෙ යු.
චතුක්කං නිරාකරණෙ. දිස පෙක්ඛනෙ. අසු ඛෙපනෙ, නිරසනං. පති ආපුබ්බො ඛාකථනෙ. කර කරණෙ, ඉත්ථියමතියවො වා,ති.
776. පඤ්චකං විපරියයෙ. විපරිපුබ්බො අසු ඛෙපනෙ, ණො, විපල්ලාසො. අඤ්ඤෙන පකාරෙන භවනං අඤ්ඤථාභාවො. විපරිපුබ්බො අය ගමනෙ, විපරියයො. අසු ඛෙපනෙ, විපරියාසො.
තිකං අතික්කමෙ. අතික්කමනං අතික්කමො. අතික්කම්ම පතනං අතිපාතො. අය ගමනෙ, උපච්චයො.
සංකිණ්ණවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.