7. පාතාලවග්ගවණ්ණනා

649-650. චතුක්කං පාතාලෙ. අධරං භුවනං අධොභුවනං. පතන්ති අස්මිං පාතාලං, අලො, මජ්ඣෙ දීඝො. නාගානං ලොකො. රසාය තලං රසාතලං.

සොබ්භන්තං ඡිද්දමත්තෙ. රණ සද්දෙ, ධො, නත්තං, යදාදි. වර දිත්තියං. විගතො වරො වාරණං අස්ස විවරං, ඡිදි ද්විධාකරණෙ, දො. කුහ විම්හයනෙ, අරො. සුස සොසනෙ, ඉරො. බිල භෙදනෙ, අ. සුසතො ඉ, සුසි. ඡින්දිත්වා ගච්ඡතීති ඡිග්ගලං, යදාදි. සුට්ඨු අබ්භං ආකාසං අස්මිං සොබ්භං.

‘‘සුසිර’’න්ති ඡිද්දසාමඤ්ඤෙ යං නපුංසකවචනං, තං සච්ඡිද්දෙ ඡිද්දවති දබ්බෙ තීසු, යථා ‘‘සුසිරො රුක්ඛො, සුසිරා චිඤ්චා, සුසිරං කට්ඨ’’න්ති.

ද්වයං භූමිඡිද්දෙ. කාස දිත්තියං, උ. අව රක්ඛණෙ, අටො, ආවාටො, අවාටොපි. ද්වයං සප්පානං රාජිනි. වසු රතනං යස්සත්ථීති වාසුකී.

651. ද්වයං නාගානං රාජිනි. දෙවෙහිප්‍යස්සන්තො නොපලද්ධොති අනන්තො, සෙසොපි, සිස හිංසායං, සිසති කප්පන්තෙති සෙසො, අ.

ද්වයං අජගරෙ. වහතිස්මා අසො, වාහසො. අජං ඡාගං ගිලතීති අජගරො, අ, ඉස්සත්තං, ලස්ස රත්තඤ්ච. සයීපි, සයනසීලො සයී.

ද්වයං ගොනසසප්පෙ ‘‘ඞා-ච්වෙ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ගවස්සෙව නාසා අස්සාති ගොනසො, සඤ්ඤායං නාසසද්දස්ස නසො කතො [පාණිනි 5.4.119]. තිලං ඉච්ඡතීති තිලිච්ඡො, තිරියං අඤ්චතීති වා තිලිච්ඡො, යදාදි.

ද්වයං දෙඩ්ඩුභෙ, යො ‘‘ජලසප්පො’’ති වුච්චති. දෙඩ්ඩුනා රාජියා උභතීති දෙඩ්ඩුභො. පිට්ඨෙ රාජියොගා රාජුලො, උලො, බධිරසප්පෙප්‍යෙතෙ.

652. කම්බලො ච අස්සතරො චාති ඉමෙ ද්වෙ නාගකුලා මෙරුපාදෙ වසන්ති.

ද්වයං වෙස්මනිවුට්ඨසප්පෙ. ‘‘වම්මනී’’තිපි පාඨො. ‘‘අසුද්දො ඝරසප්පො’’ති වුත්තත්තා නිබ්බිසතාය අමාරිතත්තා සීලයුත්තං අත්තා මනො යස්මිං සිලුත්තො, අස්සු, රස්සාදි.

ද්වයං රුක්ඛග්ගාදීසු නිවුට්ඨසප්පෙ. නීලො හරිතො සප්පොති නීලසප්පො. ‘‘නීලො කණ්හම්හි හරිතෙ’’ති හි තාරපාලො. පඨමකාලෙ සිලායං භවතීති සිලාභු.

653-654. විසධරන්තං සප්පමත්තෙ. ආසියං විසං එතස්ස ආසීවිසො, ආසී සප්පදාඨා. භුජ කොටිල්‍යෙ, කුටිලායමානො ගච්ඡතීති භුජඞ්ගො, එවං භුජගො, භුජඞ්ගමො ච. අහි ගමනෙ, ඉ. සරන්තො සප්පති ගච්ඡතීති සරීසපො, අස්සී, සංයොගලොපො, අලුත්තසමාසොයං, භුජඞ්ගභුජඞ්ගමාපි, සබ්බධරකතෙ පන ‘‘භුසං, පුනප්පුනං වා කුටිලං සප්පතීති සරීසපො’’ති වුත්තං. ඵණයොගා, ඊ, ඵණී. සප්පතිස්මා අ, භූමිඵුට්ඨෙන ගත්තෙන ගති සප්පනං. අරං සීඝං ගච්ඡතීති අලගද්දො, මස්ස දො, රස්ස ලත්තඤ්ච, අලගද්දො, ජලසප්පෙප්‍යයං, ‘‘අලගද්දො ජලවාළො’’ති [අමර 8.5] හි අමරසීහො. භොගො ඵණිකායො, තංයොගා භොගී. පන්නං ගච්ඡතීති පන්නගො, පාදෙහි වා න ගච්ඡතීති පන්නගො. ද්වෙ ජිව්හා අස්ස. උරසා ගච්ඡතීති උරගො. විසෙසෙන ආලාති ගණ්හාති ආයුන්ති වාළො, ලස්ස ළත්තං, වා ගමනෙ වා, අලො. දීඝසරීරතාය දීඝො. දීඝා පිට්ඨි යස්ස, සමාසෙ කො. උදරමෙව පාදො යස්ස. විසං ධරති. චක්කී, කුණ්ඩලී, ගූළ්හපාදො, චක්ඛුස්සවො, කාකොදරො, දබ්බීකරො, බිලෙසයො, ජිම්හගො, පවනාසනොපි. සිරසි චක්කයොගා චක්කී. කුණ්ඩලමිව වපු අස්සත්ථීති තංයොගා කුණ්ඩලී. චක්ඛුනා සුණොතීති චක්ඛුස්සවො. කාකොදරමිව උදරං අස්ස. දබ්බිගතිකත්තා ඵණා දබ්බී, තං කරොති බන්ධතීති දබ්බීකරො. සාමඤ්ඤනිද්දෙසෙපි කණ්හසප්පාදියෙව දබ්බීකරො. ජිම්හං කුටිලං ගච්ඡතීති. පවනාසනො වාතභොජී.

ඵණිනො සප්පස්ස තනු කායො භොගො නාම. භුජතීති භොගො, භුජ කොටිල්‍යෙ, ණො.

655-656. ද්වයං සප්පස්ස දාඨායං. අසති යෙන අසං, මුඛං, තස්මිං භවා ආසී, සප්පස්ස දාඨා දන්තුත්තමා. ද්වයං සප්පස්ස ජිණ්ණතචෙ, නිමුච්චතෙ යස්මා සප්පොති, ණො. කඤ්චුකසදිසත්තා කඤ්චුකො. සමා තුල්‍යත්ථා.

ද්වයං විසමත්තෙ. සොණිපථගතං විසති දෙහන්ති විසං, විස පවෙසනෙ. ගිරතීති ගරළං, අළො.

හලාහලො, කාළකූටො, ආදිනා කාකොලාදයො ච සත්තාති ඉමෙ නව තබ්භෙදා තස්ස විසස්ස භෙදා. වුත්තඤ්ච –

‘‘පුමෙ පණ්ඩෙ ච කාකොල-කාළකූටහලාහලා;

සොරට්ඨිකො සුක්කිකෙය්‍යො, බ්‍රහ්මපුත්තො පදීපනො;

දාරදො වච්ඡනාභො ච, විසභෙදා ඉමෙ නවා’’ති [අමර 8.10-11].

තත්‍ර හලාහලො පුමෙ, වාකාරෙන නපුංසකෙපි, ‘‘හාලාහල’’න්ති හි තිකණ්ඩසෙසෙ [තිකණ්ඩසෙස 1.8.5] දීඝාදිපි. තාලපත්‍රසණ්ඨානො නීලපත්‍රො ගොථනාකතිඵලො ගච්ඡො හලාහලො. අස්ස ච සමීපෙ රුක්ඛාදයො ඩය්හන්තෙ. හිමවති, කික්කින්දායං, කොඞ්කණෙසු, දක්ඛිණසමුද්දෙ ච ජායතෙ, හනතීති හලො, අ, නස්ස ලො, හලානම්පි හලො හලාහලො, මජ්ඣදීඝො. තිරියලෙඛාය චිතං ද්විජපදෙහි යුත්තං, තථා ගණ්ඨිභි බ්‍යාපිතං බින්දුභිදෙව යං ඝනතරෙහි, තං කාළකූටං. ඉදඤ්ච පුථුමාලිනාමස්සාසුරස්ස සොණිතම්හා එව අසුරසමයෙ [දෙවාසුරරණෙ (?)] සමුප්පන්නස්ස අස්සත්ථරුක්ඛසදිසස්ස රුක්ඛස්ස නිය්‍යාසො, අහිච්ඡත්තමලයකොඞ්කණසිඞ්ගවෙරපබ්බතාදීසු චොප්පජ්ජතෙ. වණ්ණෙන කාළඤ්ච තං සත්තානං ජීවිතහරණතො ලොහමුග්ගරසදිසතාය කූටඤ්චෙති කාළකූටං.

බ්‍රහ්මපුත්තො තු කපිලො, මලයද්දිභවො ඛරො;

පදීපනො තු දහනො, රත්තවණ්ණො’ඤ්ජනද්දිජො [චින්තාමණිටීකා 8.10-11].

දරදෙ භවො දාරදො, සුප්පභනාමකො තංදෙසපසිද්ධො ච. වච්ඡනාභො සින්දුවාරපත්තසදිසො ච තංසමීපෙ රුක්ඛො න වද්ධතෙ, තංසම්ඵස්සවායු ච ජරයති, විඤ්ඣායං, කික්කින්දායඤ්ච ජායතෙ, එවං විසන්තරානම්පි සරූපං ආගමතො විඤ්ඤෙය්‍යං.

ද්වයං ධනත්ථං සප්පග්ගාහෙ. වාළං සප්පං ගණ්හනසීලතාය වාළගාහී. අහිනො තුණ්ඩෙන මුඛෙන දිබ්බතීති අහිතුණ්ඩිකො, ණිකො, ‘‘වාළග්ගාහො’හිතුණ්ඩිකො’’ති [අමරකොසෙ 8.11-ගාථායම්පි] අමරමාලා.

657. තිකං නිරයෙ. අයො ඉට්ඨඵලං, සො නිග්ගතො අස්මාති නිරයො, නින්දිතො රයො ගමනං එත්ථාති වා නිරයො. දුට්ඨා ගති දුග්ගති. අපුඤ්ඤෙ නෙතීති නරකො, ණ්වු, රන්තො ච, නරකො.

තෙසු නිරයෙසු යො ‘‘මහානිරයො’’ති වුත්තො, සො අට්ඨධා හොතීති තං දස්සෙති ‘‘සඤ්ජීවො’’ච්චාදිනා සිලොකෙන. මරන්තාපි කම්මඵලානුභවනත්ථං පුනප්පුනං ජීවන්ති අස්මිං සඤ්ජීවො. යත්ථ නිරයෙ නෙරයිකානං සරීරානි වඩ්ඪකීනං කාළසුත්තෙන සඤ්ඤාණං කත්වා වාසියා තච්ඡන්ති, සො කාළසුත්තො. භුසං, පුනප්පුනං වා දුක්ඛිතසද්දෙන රවන්ති අස්මිං රොරුවො, මහන්තො ච සො රොරුවො චාති මහාරොරුවො. පුන ‘‘රොරුවො’’ති චූළරොරුවො වුත්තො. භුසං පතන්ති අස්මිං පතාපනො, ‘‘වීචි තරඞ්ගෙ අප්පෙ චා’’ති රුද්දො, නත්ථි සුඛස්ස වීචි ලෙසොපි අත්‍රාති අවීචි, ‘‘වීචි සුඛතරඞ්ගෙසූ’’ති තිකණ්ඩසෙසො [තිකණ්ඩසෙස 3.3.78], තස්මා නත්ථි වීචි සුඛං එත්ථාති අවීචි. සමන්තතො ආගතෙහි පබ්බතෙහි හඤ්ඤන්ති අත්‍රාති සඞ්ඝාතො. තපන්ති අත්‍ර තාපනො, ඉතිසද්දො අට්ඨන්නං පරිසමාපනත්ථො.

658. තත්ථ නිරයෙසු වෙතරණී ච ලොහකුම්භී චාති ඉමෙ ද්වෙ නිරයා ජලාසයා ජලාධාරා, තෙ ච ථියං, තරණී නාවා, සා නත්ථි යස්සං වෙතරණී. ලොහමයා කුම්භී ලොහකුම්භී.

ද්වයං නිරයපාලෙ. කාරණා යාතනා, සා ච තිබ්බවෙදනා, තං කරොතීති කාරණිකො. නිරයගතසත්තෙ පාතීති නිරයපො.

ද්වයං නිරයගතසත්තෙ. නිරයං ගච්ඡතීති නෙරයිකො. නරකං ගච්ඡතීති නාරකො.

659. උදධි පරියන්තං සමුද්දස්ස නාමං. අණ්ණො ජලං, සො වාති ගච්ඡති යස්මිං අණ්ණවො, අණ්ණො යස්මිං විජ්ජතීති වා අණ්ණවො, අස්සත්ථ්‍යත්ථෙ වො. සගරෙහි රාජකුමාරෙහි ඛතො සාගරො, සානං ධනානං ආකරොති වා සාගරො, කස්ස ගො, සාග සංවරණෙ වා, අරො. සන්දතෙති සින්ධු, සන්ද සවනෙ, යදාදි. උදි ක්ලෙදනෙ, සම්මා ක්ලිදන්ති චන්දොදයෙ අස්මා ආපානීති සමුද්දො. ජලානි, උදකානි ච නිධීයන්තෙ, ධීයන්තෙ චාත්‍රාති ජලනිධි, උදධි ච, උදකස්ස උදාදෙසො.

තස්ස සමුද්දස්ස ඛීරණ්ණවො, ආදිනා ලවණොදො, දධ්‍යුදො, ඝතොදො, උච්ඡුරසොදො, මදිරොදො, සාදුදකො චාති ඉමෙ සත්ත මහණ්ණවවිසෙසා භවන්ති [බ්‍යාඛ්‍යාසුධා 1.10.2]. ඛීරවණ්ණො අණ්ණවො ඛීරණ්ණවො.

660. අස්ස සමුද්දස්ස කූලදෙසො තීරදෙසො වෙලා නාම, විගච්ඡන්ති ඉරා යස්සං වෙලා, ලත්තං. චක්කමිව සලිලානං ජලානං භමො භමනං ආවට්ටො නාම, ආවට්ටන්ති ජලානි අත්‍රාති ආවට්ටො.

තිකං බින්දුම්හි. ථු අභිත්ථවෙ, වො, උස්සෙ. විදි අවයවෙ, උ, බින්දු. ඵුස ඵුසනෙ, තො, ඵුසිතං. පාකාරෙ, ගෙහාදිතිත්තියඤ්ච ජලනිග්ගමො භමො නාම, භමු අනවට්ඨානෙ.

661. සිලොකො උදකෙ. ආප බ්‍යාපනෙ, අප්පොති සබ්බත්‍රාති ආපො. පාතබ්බන්ති පයො, පා පානෙ, ණ්‍යො. රස්සො, පයො. ජල ධඤ්ඤෙ, අ. වාරයති නින්නොනතන්ති වාරි, වර නිසෙධෙ, ණි, වාරයති පිපාසන්ති වා වාරි. පීයතෙති පානීයං, අනීයො. සලතීති සලිලං, සල ගතියං, ඉලො. උදි ක්ලෙදනෙ, ණ්වු, උලොපො, දකං පිපාසච්ඡෙදං කරොතීති වා දකං, ‘‘දා දානච්ඡෙදධාතූ’’ති [එකක්ඛරකොස 20 ගාථා] හි එකක්ඛරකොසෙ, රස්සො. අන සද්දෙ, අ, ද්විත්තං, අර ගමනෙ වා, තො, අන්නාදෙසො, ණත්තං. නී නයෙ, ඊරො. වන සම්භත්තියං. වනීයතෙ පිපාසෙහීති වනං. වා ගමනෙ, අලො. තායතෙ පාලයතෙති තොයං, තා පාලනෙ, චුරාදි, යො, ආකාරස්සොත්තං. අම්බ සද්දෙ, උ, අම්බු. උදි පසවනක්ලෙදනෙසු, ණ්වු, උදකං. කර කරණෙ, ක්වි, කං. කමලං, ඛීරම්පි, කමු ඉච්ඡාකන්තීසු, අලො. ඛනු හිංසායං, ඊරො, නලොපො, ඛී ඛයෙ වා, ඛීරං.

662. චතුක්කං තරඞ්ගෙ. තරන්තො ගච්ඡති, තීරං වා ගච්ඡතීති තරඞ්ගො, අලුත්තසමාසො, පරත්‍ර ඊස්සත්තං. සයමෙව භිජ්ජතෙති භඞ්ගො, අ. ඌහ විතක්කෙ, මි, හලොපො, ඌමි, අර ගමනෙ වා, මි, අස්සූ, රලොපො. විම්හයං විචිත්තං චිනොතීති වීචි, ඉ, උපසග්ගස්ස දීඝො, එතෙ ද්වෙ පුමිත්ථියං.

උල්ලොලො, කල්ලොලො චාති ඉදං ද්වයං මහාවීචීසු කථ්‍යතෙ, ලොල උම්මාදනෙ, උල්ලොලයතීති උල්ලොලො, ණො, උල ගමනෙ වා, ඔලො, ද්විත්තං. කල්ල සද්දෙ, ඔලො, කල්ලොලො.

663. සිලොකද්ධං කද්දමෙ. ජලං බලතෙ ජම්බාලො, කම්මනි ණො, මකාරො වණ්ණවිකාරො. කල සඞ්ඛ්‍යානෙ, අලො. පච විත්ථාරවචනෙ, කම්මනි ණො. චික්ඛ වචනෙ, අලො, ද්විත්තං. කද මද්දෙ, අමො, ද්විත්තං.

ඡක්කං වාලුකායං. පුල මහත්ථෙ, ඉනො, ළත්තං. වල සංවරණෙ, ණ්වු, අස්සු, වාලුකා, ථී. වණ්ණ සද්දෙ, වණ්ණො. මර පාණචාගෙ, උ, මරු, දෙවෙපි. අර ගමනෙ, උ, අස්සු, උරු, මහන්තෙපි, වණ්ණො ච මරු ච උරු ච වණ්ණමරූරු. සිච පග්ඝරණෙ, තො, සිකතා, ථී.

664. ජලමජ්ඣගතං තලං කම්මභූතං ‘‘අන්තරීපං, දීපො’’ති චොච්චතෙ. ද්විධාගතානං ආපානං අන්තරගතං අන්තරීපං, ආකාරස්සී. ‘‘අන්තරීය’’න්ති වා පාඨො, තදා ද්විධාගතානං ආපානං අන්තරෙ භවං අන්තරීයන්ති විග්ගහො, අකාරස්සී. ද්විධාගතානි ආපානි අස්මිං හෙතුභූතෙති දීපො. වකාරආකාරානං ලොපො, ඉස්සී ච, දීපො, වාකාරෙන දීපම්පි.

පඤ්චකං තීරස්ස නාමං. පාර තීර කම්මසම්පත්තියං, චුරාදි, අ. කූල ආවරණෙ, ණො. රුධ ආවරණෙ, රොධං. අඤ්ඤපාරාදිනිවත්තනත්ථං ‘‘පතීර’’න්ති වුත්තං. තට උස්සයෙ, අ, ථියං, තටී.

665. පරම්හි තීරස්මිං පාරසද්දො, සො ච නපුංසකෙ, පාර තීර කම්මසම්පත්තියං, පාර සාමත්ථියෙ වා, පාරයති තරඞ්ගාදයො වාරෙතුන්ති පාරං. ඔරන්තුතීරං ‘‘අපාර’’න්ත්‍යුච්චතෙ, අවරෙ තීරදෙසෙ භවං ඔරං, ණො. පාරතො අඤ්ඤං තීරං අපාරං.

පඤ්චකං උළුම්පෙ. උළුතො දකතො පාති රක්ඛති උළුපො, සොයෙව නිග්ගහීතාගමවසෙන උළුම්පො. ප්ලවති, ප්ලවන්ති අනෙනාති වා ප්ලවො, ප්ලව ගමනෙ, ගමනං අත්‍ර ජලගමනං. කුල සන්තානෙ, අ, කෙ උලති ගච්ඡතීති වා කුල්ලො, අ, ද්විත්තං. තරන්ති අනෙන තරො, තර ප්ලවතරණෙසු. ගමනාගමනවසෙන පුනප්පුනං ජලෙ අරන්ති යාය, සා පච්චරී, අ, නදාදි.

666. තිකං නාවායං. තරන්ති යාය තරණී, යු, නදාදි, ඉපච්චයෙ තරි, ඊම්හි තු තරී. නු ථුතියං, අ, වුඩ්ඪාවාදෙසා, නාවා. ද්වයං ලඞ්කාරථම්භෙ. කූප ගමනෙ, ණ්වු, කූපකො, අපච්චයො වා, තදා සකත්ථෙ කො. කමු ඉච්ඡායං, භො, සකත්ථෙ කො, අස්සු ච, කුම්භකං.

ද්වයං ‘‘පෙ සෙං’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. තරස්ස පච්ඡාභාගෙ බන්ධිතබ්බොති පච්ඡාබන්ධො. ග’මිච්ඡිතදිසං අටති යෙන ගොටවිසො, ඉසො, අවන්තො ච අස්සොත්තඤ්ච, ගොටවිසො. ද්වයං ‘‘පෙ තමා’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. නාවාය කණ්ණො විය කණ්ණො, මහන්තො කෙනිපාතො, තෙන පවහණපතිසවනතො, තං ධරතීති, කම්මනි ණො. නාවාය යුත්තො නාවිකො.

667. ද්වයං නාවාය ගමනොපායෙ. අරති යෙනාති අරිත්තං, ඡදාදීහි තත්‍රණ, ඉකාරාගමො, ද්විත්තඤ්ච. කෙ ජලෙ නිපාතියතෙ කෙනිපාතො, අලුත්තසමාසොයං.

ද්වයං නියාමකෙ. පොතො පවහනං, තං වාහයතීති පොතවාහො. නියච්ඡති පොතන්ති නියාමකො, යමු උපරමෙ, නිපුබ්බො ගමනෙ, ණ්වු, නියාමකො, චුරාදි. නියාමකෙපි.

යෙ වාණිජා නාවාය වාණිජකම්මං ආචරන්ති, තෙ සංයත්තිකා නාම, සංයානං සංයාත්‍රා, දීපන්තරගමනං, ත්‍රණ, සා පයොජනමෙතෙසං සංයත්තිකා, ණිකො, රලොපො, රස්සො ච. තපච්චයෙන වා සිද්ධං. පොතවාණිජාපි, පොතො පවහනං, තස්ස වාණිජා.

668. ලඞ්කාරාදයො, ඵියාදයො ච නාවාය අඞ්ගා අවයවා. ලො ඉන්දො, තස්ස කාරණං ලඞ්කාරො. වටො වුච්චති සිවටො, තදාකාරතාය වටාකාරො. ‘‘වටො කමද්දෙ නිග්‍රොධෙ’’ති හි නානත්ථසඞ්ගහො. ඵා වුඩ්ඪියං, ඉයො, ඵියො.

ද්වයං ‘‘තලක’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. පූ පවනෙ, තො, වුඩ්ඪි, පවහති නියාමකෙති පවහනං. වුත්තන්ති ක්‍රියාපදං. ද්වයං කට්ඨම්බුවාහිනියං, දුණ ගතිහිංසාසු, අ, නදාදි, වුඩ්ඪි, දොණී. අම්බුං නෙති යෙන අම්බණං, උස්සත්තං, ණත්තඤ්ච, අම්බ සද්දෙ වා, යු.

669. තිකං ගම්භීරෙ. ගමු ගමනෙ, ඊරො, භොන්තො ච මලොපො ච, ගභීරො. මාලොපෙ තු ගම්භීරො, ගච්ඡන්තා භායන්ති අස්මින්ති වා ගභීරො, ගම්භීරො ච. නිපුබ්බො මන අභ්‍යාසෙ, ණො, මස්ස නො. තබ්බිපක්ඛතො ගම්භීරවිපරීතතො උත්තානං නාම, උග්ගතං තානං පමාණං අස්ස උත්තානං, අගම්භීරං.

ද්වයං අගාධෙ. ගාධ පතිට්ඨාකඞ්ඛාසු, ගන්ථෙ ච, නත්ථි ගාධං යත්‍ර අගාධං. න හෙට්ඨිමතලං ඵුසති යත්‍ර අතලම්ඵස්සං.

තිකං අප්පසන්නෙ. නත්ථි අච්ඡභාවො අත්‍ර අනච්ඡො. කලුසං පාපෙපි වුත්තං. විල භෙදනෙ, ණො, ආවිලො. අව රක්ඛණෙ වා, ඉලො.

670. තිකං නිම්මලෙ. ඡො ඡෙදනෙ, න ඡින්දති දස්සනන්ති අච්ඡො, ණො, සච්ඡොපි, සර විසරණෙ, තො, අන්නාදෙසො. නත්ථි මලං එතස්මිං විමලො. ගභීරප්පභුතී ගභීරාදයො විමලන්තා තීසු ලිඞ්ගෙසු.

පඤ්චකං කෙවට්ටෙ. ධා ධාරණෙ, ඊවරො. මච්ඡෙ හන්ත්වා ජීවතීති මච්ඡිකො, ඉකො. මච්ඡෙ බන්ධති ජාලෙනාති මච්ඡබන්ධො, මච්ඡෙ වධතීති වා මච්ඡබන්ධො, නිග්ගහීතාගමො, කං ජලං, තස්ස ඊලක්ඛී, තාය වට්ටො වට්ටනං අස්සත්ථීති කෙවට්ටො. කෙවත්තොපි, ණො. ජාලෙ නියුත්තො, ජාලෙන හන්තීති වා ජාලිකො, දාසොප්‍යත්‍ර, දාස දානෙ, අ, ‘‘දාසො කෙවට්ටභච්චෙසූ’’ති [චින්තාමණිටීකා 10.15] රුද්දො.

671-672. ඣසාන්තං මච්ඡෙ. මස ආමසනෙ, ඡො, මරධාතුවසෙන වා සිද්ධො, මර පාණචාගෙ, ඉනො, රලොපො. මුඛප්පදෙසෙ පුථූනි ලොමානි අස්ස පුථුලොමො. පාඨීනාදීනං මච්ඡත්තා විසෙසතො අලොමකෙප්‍යස්ස වුත්ති. ඣස හිංසත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, අ, ඣසො. අණ්ඩජො, විසාරො, සකලීපි, විචිත්‍රං සරති අනෙන විසාරො, ණො. රොහිතාදීනං වක්කලප්පායො [බත්තලප්පායො (ක.)] තචො සකලං. තංයොගා, ඊ, සකලී.

රොහිතාදයො, මකරාදයො ච මච්ඡප්පභෙදා. රුහ ජනනෙ, තො, රොහිතො. විපාකෙ මධුරසත්තා මග්ගුරො, වණ්ණවිකාරො, මජ්ජතීති වා මග්ගුරො, ඌරො, මජ්ජ සුද්ධියං, ජ්ජස්ස ග්ගත්තං, රස්සො ච, මග්ගුරො, ‘‘ඞා ඛූ’’. සිඞ්ගයුත්තතාය සිඞ්ගී, ණො, නදාදි, සඞ්ගුපි, සරති වාතන්ති වා සිඞ්ගී, සර හිංසායං, අ, රස්ස ගො, අස්සි, නිග්ගහීතාගමො, නදාදි, සිඞ්ගී, ‘‘ඞ ච්වෙ’’. බල සංවරණෙ, අලො, ලස්ස ජො, බලජො,’’ඞ පා’’. මුඤ්ජ සද්දත්ථො, මුඤ්ජො. පූ පවනෙ, උසො, වුද්ධ්‍යාවාදෙසා, පාවුසො, මහාමුඛමච්ඡො, ‘‘ඞ ටා’’.

සත්තක්ඛත්තුං වඞ්කතීති සත්තවඞ්කො, ‘‘ඞ සෙ’’. සහ වඞ්කෙන, සංවිජ්ජමානො වා වඞ්කො යස්ස සවඞ්කො, ‘‘ඞ ම්වෙ’’. නළසණ්ඨානො මීනො නළමීනො, ‘‘ඞ ඵ්ौ-යො’’. කඩි සන්නිචයවදනෙකදෙසෙසු, ණ්වු, ගණ්ඩකො, ‘‘ඞ මා’’. සසු හිංසායං, උ, අස්සු, සුසුකා, සකත්ථෙකො, ‘‘ඞ-ප්ौ-ටයෙ’’. සයනතො පස්සෙන ඵරතීති සඵරී, නදාදි, ඵර ඵරණෙ, සඵරී ද්වීසු, ‘‘ඞ ඛූ-මා’’. පාණිග්ගහණෙ මුඛං කිරතීති මකරො, යදාදි.

673. තිමිආදයො සත්ත මහාමච්ඡා නාම. තිම අද්දභාවෙ, තිමතීති තිමි, ඉ, තිමි මච්ඡමත්තෙපි. ගිර නිග්ගිරණෙ, ණො, ලත්තං, ඉස්සත්තං. තිමිනො ගලො තිමිඞ්ගලො, නිග්ගහීතාගමො. වණ්ණෙන පිඞ්ගලතිමිරසදිසතාය තිමිරපිඞ්ගලො. ආ භුසො නන්දතීති ආනන්දො, නන්ද සමිද්ධියං. තිමිනො මච්ඡෙ නන්දයතීති තිමිනන්දො. ‘‘තිමින්දො’’තිපි පාඨො, තිමීනං මච්ඡානං ඉන්දො තිමින්දො. අධිකො ආරොහො යස්ස අජ්ඣාරොහො. මහන්තො තිමි මච්ඡො මහාතිමි.

674. ද්වයං ‘‘ඞ ඵෙ’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. පාසාණසදිසසණ්ඨානො මච්ඡො පාසාණමච්ඡො. පඨ වියත්තියං වාචායං, ඉනො, උභයත්‍ර දීඝො, පාඨීනො, ‘‘ඞ-ප්ौ’’ති ච වදන්ති. ද්වයං බළිසෙ. වඞ්කතීති වඞ්කො, වඞ්ක කොටිල්‍යෙ. බල සංවරණෙ, ඉසො, ළත්තං. මච්ඡවෙධනම්පි, විධ විධානෙ, භෙදනෙ ච, අනෙකත්ථත්තා, යු.

තිකං කුම්භීලෙ. ‘‘සුංසුමාරො’’ති සමුදිතනාමං, සසතීති සුසු. සුසු එව සුංසු, මාරෙතීති මාරො, සුංසු එව මාරො සුංසුමාරො. කෙන උභති පූරෙතීති කුම්භො, ජලාසයො, තත්‍ර උලති ගච්ඡතීති කුම්භීලො, කුම්භී වා ඝටො, තං ලාතීති කුම්භීලො. න කමතීති නක්කො, ක්වි, සඤ්ඤාසද්දත්තා නස්ස පකති, නක්ක නාසනෙ වා, චුරාදි.

ද්වයං කච්ඡපෙ. කුච්ඡිතො ඌමි වෙගො අස්ස කුම්මො, ‘‘පකාසෙ වෙගභඞ්ගෙසු, තරඞ්ගෙ ඌමි පුංථිය’’න්ති [චින්තාමණිටීකා 10.21] රභසො, ‘‘වෙගෙ භඞ්ගප්පකාසෙසු, බිලායං ඌමි වීචිය’’න්ති නානත්ථසඞ්ගහො. කච්ඡෙන පිවතීති කච්ඡපො, ණො, කමඨොප්‍යත්‍ර, කමු ඉච්ඡායං, අඨො.

675. ද්වයං කක්කටෙ. කකතීති කක්කටකො. සකත්ථෙ කො, කුක ආදානෙ වා, අටො, උස්සත්තං. කුල සන්තානෙ, බන්ධුම්හි ච, ඊරො, කුං වා පථවිං ලුනාතීති කුළීරො, ඊරො. ද්වයං රත්තපෙ. ජලස්ස ඌකා කිමිවිසෙසො ජලූකා, ජලං ඔකං ගෙහං එතිස්සාති වා ජලූකා, ඔස්සූ, උච සමවායෙ, ණො, ඔකං. රත්තං රුධිරං පිවතීති රත්තපා.

තිකං මණ්ඩූකෙ. මණ්ඩ භූසනෙ, උකො, දීඝො. දද දානෙ, උරො, ද්විත්තං. භී භයෙ, සප්පතො භායතීති භෙකො, ඉකො, ඊස්සෙ. වස්සාභූ, සාලුරො, ප්ලවොපි. ද්වයං ‘‘තී’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ගණ්ඩං වච්චසන්නිචයං උප්පාදෙතීති ගණ්ඩුප්පාදො. මහියා ලතා මහීලතා, කිඤ්චුලුකොපි. කිඤ්ච චුලතීති කිඤ්චුලුකො, උකො.

676. ද්වයං මුත්තාඵොටෙ. සප්ප ගමනෙ, ඉ, අස්සි, සිප්පි, ථී. සු අභිසවෙ, ත්ති, සුත්ති. ද්වයං සඞ්ඛෙ. ඛනු අවදාරණෙ, ක්වි, සඞ්ඛො. සමු උපසමෙ වා, ඛො, සඞ්ඛො. කං වාති ගච්ඡතීති කුම්බු, උ, ද්වෙප්‍යනිත්ථියං.

ද්වයං ඛුද්දසඞ්ඛජාතියං. සඞ්ඛස්ස නඛො ඉව සඞ්ඛනඛො. ද්වයං ‘‘ඛරු’’ඉති ඛ්‍යාතෙ. ජලෙ සවතීති ජලසුත්ති, සු පසවෙ, ත්ති. සමතීති සම්බුකො, උකො, බොන්තො ච, ‘‘සම්බුකො ජලසුත්ති’ත්ථී’’ති [චින්තාමණිටීකා 10.23] පුංකණ්ඩෙ වොපාලිතො.

677. ද්වයං ජලාසයෙ. ජලානං ආසයො පතිට්ඨිතට්ඨානං ජලාසයො. තෙසු ජලාසයෙසු මජ්ඣෙ යො ගම්භීරො අගාධො, සො රහදාඛ්‍යො, හර හරණෙ, භූවාදි, දො, වණ්ණවිපරියයො, රහදො.

ද්වයං උදපානෙ. උදකං පිවන්ති අස්මිං, යු, කලොපො. පිවන්ති අස්මිං පානො, සො එව කූපො පානකූපො, කු සද්දෙ, පො, දීඝාදි, කූපො, කෙන උභතීති වා කූපො, භස්ස පො. අන්ධුපි, අන්ධ දස්සනුපසඞ්ඝාතෙ, චුරාදි, උ. ද්වයං සමචතුරස්සපොක්ඛරණියං. ඛනු අවදාරණෙ, කම්මෙ තො, නලොපො, දීඝාදි. පොක්ඛරං ජලං, තංයොගා අනො, නදාදි, පොක්ඛරණී.

678. තිපාදෙන මහතො සදා අගාධජලස්ස පද්මට්ඨානස්ස ච පද්මසුඤ්ඤස්ස ච යොග්‍යතාය නාමං [අමර 10.28 ගාථායං පස්සිතබ්බං]. තළ ආඝාතෙ, තල පතිට්ඨායං වා, ආකො, අපරපක්ඛෙ ළත්තං. සර ගමනෙ, අ, සරො. වප බීජනික්ඛෙපෙ, වපන්ති යාය වාපී, ආයතචතුරස්සායම්පි. සරතිස්මා අසො, නදාදි, සරසී. දහ භස්මීකරණෙ, අ, දධ ධාරණෙ වා, ධස්ස හො. අම්බුජානං පද්ධානං ආකරො උප්පත්තිට්ඨානං.

ඛුද්දකො සරො ‘‘පල්ලල’’න්ත්‍යුච්චතෙ. යත්‍ර වස්සාසු අධිකං ජලං, ගිම්හෙසු ජාණුමත්තං, සුක්ඛත්‍යෙව වා, පල්ල රක්ඛණෙ, චුරාදි, අලො, පල්ලලං.

679-680. අනොතත්තාදයො එතෙ සත්ත මහාසරා නාම. තත්‍ර සූරියරංසිසම්ඵුට්ඨාභාවෙන න අවතපති උදකමෙත්ථාති අනොතත්තො. කණ්ණමුණ්ඩපබ්බතසමීපත්තා කණ්ණමුණ්ඩො. රථං කරොතීති රථකාරකො, යථාකථඤ්චි අයං බ්‍යුප්පත්ති නාම, සඤ්ඤා පන ලොකතොයෙවාවගන්තබ්බා. ඡබ්බණ්ණදන්තවන්තතාය ඡද්දන්තො, නාගරාජා, තස්ස නිවාසනට්ඨානසමීපත්තා ඡද්දන්තො, සරො. කුණාලසකුණා බහවො යත්ථ සන්ති කුණාලො. මන්දාකිනී ආකාසගඞ්ගායම්පි වුත්තා. බහවො සීහා පපතන්ති අස්මිං සීහප්පපාතො.

ද්වයං ජලප්පායෙ දෙසෙ කූපනිකටෙ පසුපානත්ථං පත්ථාරාදිරචිතෙ ජලාසයෙ. ආහූයන්තෙ පසවො අත්‍ර පානායාති ආහාවො, ණො, වුඩ්ඪාවාදෙසො. නිපිවන්ති අස්මිං නිපානං, යු. ද්වයං සුරඛාතෙ, අපොරිසෙ දෙවනිම්මිතෙති භාවො, සොණ්ඩෙඉච්චඤ්ඤෙ. ‘‘අඛාතො දෙවඛාතකො’’ති [අමර 10.27] හි අමරමාලායං පුංසකණ්ඩං.

681. නද්‍යන්තං නදීයං. සවතීති, අන්තො, නදාදි, සවන්තී. නින්නට්ඨානං ගච්ඡතීති නින්නගා, ක්වි. සන්ද පසවනෙ, උ, අස්සිත්තං, වණ්ණවිකාරො, සින්ධු. සර ගමනෙ, තො, ඉකාරාගමො, සරිතා. ආපානං නිවාසො ආපො, සමුද්දො, ණො, තං ගච්ඡතීති ආපගා. නද අබ්‍යත්තසද්දෙ, නදතීති නදී, නදාදි, තරඞ්ගනීප්‍යත්‍ර.

ද්වයං ගඞ්ගායං. භගීරථෙන රඤ්ඤා නිබ්බත්තිතා භාගීරථීති ලොකියා, අස්මාකන්තු මතෙන නාමමත්තමෙවෙතං තස්සාති සන්නිට්ඨානං, එවං සබ්බත්‍ර. ගච්ඡතීති ගඞ්ගා, ගමිතො ගො, තිපථගතාපි, තයො සග්ගමච්චපාතාලපථෙ ගතා තිපථගතා. සින්ධූනං නදීනං සඞ්ගමො මෙලකො සම්භෙදො. සම්මා භිජ්ජන්ති අස්මිං සම්භෙදො, සංපුබ්බො භිදි මෙලනෙ, ණො.

682. ගඞ්ගාදිකා ඉමා පඤ්ච නදියො මහානදී නාම. අචිරං සීඝගමනං එතිස්සමත්ථීති අචිරවතී. යමු උපරමෙ, උනො, යමස්ස භගිනී වා යමුනා, භගින්‍යත්ථෙ උනො. සරානි භවන්ති යාය අවධිභූතායාති සරභූ, සර ගතිහිංසාචින්තාසු වා, ඌ, අභොන්තො ච, සරභූ. මහ පූජායං, අ, නදාදි.

චන්දභාගාදිකා නින්නගා පඤ්ච මහානදිතො අඤ්ඤාසං නදීනං භෙදා. චන්දභාගො නාම පබ්බතො, තතො පභවතීති චන්දභාගා. සරයොගා වන්තු, මජ්ඣෙ සකාරාගමො, නදාදි, සරස්වතී. වන්තුරත්‍රාතිසයෙ.

683. නිද්දොසං ජලං අස්සං නෙරඤ්ජරා, යදාදි, අථ වා නෙරඤ්ජරා නාම තූරියවිසෙසො, තංසමානසද්දතාය අයං නදී නෙරඤ්ජරා නාම. නානාගාහාකුලීභූතතාය කුච්ඡිතං වෙරං අස්සා කාවෙරී, නදාදි. නම්මං සුඛං දදාතීති නම්මදා, ණො. ආදිනා සරාවතී වෙත්තවතී කණ්ටකී කොසිකීආදිකා අනෙකා නදීභෙදා සඞ්ගහිතා.

ද්වයං හම්මියදෙවාලයාදීසු ජලමග්ගෙ. වාරිනො නික්ඛමනමග්ගො වාරිමග්ගො. නල ගන්ධෙ, අ, නදාදි, ළත්තං, පනාළි, අයං ඉත්ථියං, පුමෙ ච.

තිකං ගාමද්වාරම්හි අසුචිපූතිපඞ්කසම්පුණ්ණායං කාසුයං. චිත්තං දුනොතීති චන්දනිකා, යදාදි.

684-685. ජමු අදනෙ, අලො, නදාදි, බොන්තො ච, ළත්තං, ජම්බාළී. අවලග්ගන්ති අස්මිං ඔළිගල්ලො, ලග්ග සඞ්ගෙ, අලො, ළත්තං, අස්සි, ගලොපො, ද්විත්තඤ්ච. සාද්ධපජ්ජෙන පදුමස්ස නාමං. සරසි රුහතීති සරොරුහං, රො. සතං පත්තානි අස්ස, පද්මවිසෙසත්ථෙප්‍යස්ස පද්මත්තා විසෙසතො අභෙදො. අරං වින්දතීති අරවින්දං. පද ගමනෙ, උමො. පදුමං, අනිත්ථී. පඞ්කෙ කද්දමෙ රුහතීති පඞ්කෙරුහං, අලුත්තසමාසොයං. නල ගන්ධෙ, ඉනො, ළත්තං. පුස වුඩ්ඪිම්හි, ඛරො, වුඩ්ඪි, සස්ස කො, පොක්ඛරෙ ජලෙ ජාතන්ති වා පොක්ඛරං. මුළාලතොපි උග්ගන්ත්වා පුප්ඵති මුළාලපුප්ඵං. කං ජලං අලයති භූසයතීති කමලං, අල භූසනෙ. භිසතොපි උග්ගන්ත්වා පුප්ඵතීති භිසපුප්ඵං. කුසෙ ජලෙ සෙති තිට්ඨතීති කුසෙසයං, රො, අලුත්තසමාසො. තාමරසම්පි, තාමරං ජලං, ‘‘තාමරං ඝතමණ්ණො චෙ’’ති තන්තතන්තරං, තත්‍ර සෙති තිට්ඨතීති තාමරසං, රො.

686. සිතං සෙතං කමලං ‘‘පුණ්ඩරීක’’න්ත්‍යුච්චතෙ, පුඩි ඛණ්ඩනෙ, මුඩිරිත්‍යෙකෙ, ඉකො, අරාගමො ච, මස්ස පො, ඉස්සීකාරො ච, පුණ්ඩරීකං. රත්තං තු කමලං ‘‘කොකනදං, කොකාසකො’’ති චොච්චතෙ. කොකෙ නාදයතීති කොකනාදං, ණො. රත්තුප්පලෙ ච, ‘‘කොකනදං, කොකනුද’’න්තිපි පාඨො, කෙ කනති දිබ්බතීති වා කොකනදං, භූවාදි, දො, අස්සො. කන දිත්තිකන්තිගතීසු, කෙ කාසතීති කොකාසකො, ණ්වු, කාස දිත්තියං.

ද්වයං කෙසරෙ, කෙ ජායතීති කි, කමලාදි, තස්මිං ජායති, ජලතීති වා කිඤ්ජක්ඛො, ඛො, නස්ස, ලස්ස වා කො, නිග්ගහීතාගමො, කෙ සරතීති, අ, සත්තමියා අලොපො, ද්වයමනිත්ථී. ද්වයං පද්මාදිදණ්ඩෙ. දණ්ඩසදිසතාය දණ්ඩො. නල ගන්ධෙ, ණො.

687. ද්වයං මුළාලෙ. විස පෙරණෙ, වස්ස භො, භිසං, භාස දිත්තියං වා, ආකාරස්සි. මූලෙ ජායතීති මුළාලො, අඤ්ඤත්ථෙ අලො, රස්සාදි, ළත්තඤ්ච, මූල පතිට්ඨායං වා, අලො, සෙසං පුබ්බසදිසං, ද්වයංප්‍යනිත්ථී.

ද්වයං කණ්ණිකායං. බීජස්ස කොසො ආකරො බීජකොසො. කණ්ණෙ කරීයතීති කණ්ණිකා, කණ්ණාලඞ්කාරො, තංසදිසසණ්ඨානතාය කණ්ණිකා, පදුමාදීනං සමූහෙ ගහනෙ වනෙත්‍යත්ථො. සණ දානෙ, ඩො, සණ්ඩං, ‘‘සණ්ඩං පද්ධාදිසඞ්ඝාතෙ, ගොපතිම්හි පුමෙ භවෙ’’ති නානත්ථසඞ්ගහො.

688. ද්වයං පද්මකුමුදාදිසාමඤ්ඤෙ, තථා හි පද්මං මහොප්පලං සිතොප්පලමුච්චතෙ, ‘‘කුවලයං උප්පලඤ්ච, නීලමින්දීවරන්ති හි’’ඉති බ්‍යාඩි, ‘‘උප්පලඤ්ච කුවලයං, නීලමින්දීවරං මත’’න්ති භාගුරි ච, ‘‘රොමො සිති ච නීලො, කුවලයමින්දීවරඤ්ච නීලම්බුජ’’න්ති තු වරරුචි. ‘‘කුවලයදලසාමොප්‍යඞ්ගදධිති පරිධූ සර’’න්ති මාලධි, මාධවො ච, තත්‍ර පුබ්බකමතමිහ නිස්සීයතෙ. යද්‍යෙවං කථමුප්පලසද්දෙන නීලුප්පලාදීස්වෙව බුද්ධි, න පන මහොප්පලාදිම්හීති? වුච්චතෙ – සාමඤ්ඤෙපි ධඤ්ඤත්තෙ යථා ධඤ්ඤසද්දෙන කලමාදීස්වෙව බුද්ධි, න පන මුග්ගාදීසු, එවමිහාපි. උපුබ්බො පා පානෙ, අලො, ද්විත්තං, උදකෙ ප්ලවතීති වා උප්පලං, යදාදි. කුයා පථවියා වලයං ඉව සොභාකරත්තා කුවලයං.

ද්වයං නීලුප්පලෙ. නීලවණ්ණෙ, අ, නීලං, ඉන්දතීති ඉන්දී, නදාදි, ඉන්දී ලක්ඛී, තස්සා වරං ඉන්දීවරං, ඉන්ද පරමිස්සරියෙ වා, ඊරො.

අස්මිං නීලුප්පලෙ සෙතෙ කුමුදං නාම. කුයං මොදතෙ කුමුදං, ණො. අස්ස පදුමාදිනො කන්දො සාලූකමුච්චතෙ. කං සුඛං දදාතීති කන්දො, කන්ද අව්හානෙ වා රොදනෙ ච. සල ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, උකො, දීඝො, සාලූකං.

689. තිකං රත්තාරත්තසාමඤ්ඤෙ. කමලතො අඤ්ඤතරස්මිං ජලකුසුමෙ, න තු රත්තෙයෙව, සුගන්ධෙන යුත්තං සොගන්ධිකං. කස්ස හාරං ඉව සොභාකරත්තා කල්ලහාරං, ලාගමො, ද්විත්තඤ්ච. දකං සීතලං කරොතීති දකසීතලිකං.

ද්වයං සෙවාලෙ. උදකං සෙවතීති සෙවාලො, අලො, වකාරාගමො, ඉස්සෙ ච. නීලතීති නීලිකා, නීල වණ්ණෙ, ඉකො, නීලවණ්ණයොගතො වා නීලිකා, සෙවලොපි, ද්වයං පද්මයුත්තෙ දෙසෙ, පද්මසමූහෙ ච. නළිනී ච පඞ්කජිනී විසිනී ච සරොජිනී පද්මිනීති පරියායා. ‘‘පද්මසණ්ඩං තදාකරෙ’’ති හි පරියායං රතනමාලායං මාධවො, විසං සමං, තබ්බන්තතාය විසිනී, ඉනො, නදාදි. අම්බුජයොගතො, අම්බුජානං සමූහතො වා අම්බුජිනී.

690. තිලබීජාදයො සෙවාලො නාම. තත්‍ර තිලබීජප්පමාණං ජලසණ්ඨිතං නීලාදිවණ්ණයුත්තං තිලබීජං නාම. සඞ්ඛො නාම සපත්තො අප්පකණ්ඩො උඛාපිධානාදිප්පමාණො සමූලො එකො සෙවාලවිසෙසො. පණකො නාම භමරසණ්ඨානො නීලවණ්ණො එකො සෙවාලවිසෙසො, පණ සඞ්ඛාතෙ, ණ්වු, පණකො.

පාතාලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ඉති සකලබ්‍යාකරණමහාවනාසඞ්ගඤාණචාරිනා කවිකුඤ්ජරකෙසරිනා ධීමතා සිරිමහාචතුරඞ්ගබලෙන මහාමච්චෙන විරචිතායං අභිධානප්පදීපිකාවණ්ණනායං භූකණ්ඩවණ්ණනා සමත්තා.