သရဏဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

သရဏဂမနဿ ဝိသယပ္ပဘေဒဖလသံကိလေသဘေဒါနံ ဝိယ၊ ကတ္တု စ ဝိဘာဝနာ တတ္ထ ကောသလ္လာယ ဟောတိ ယေဝါတိ သဟ ကတ္တုနာ တံ ဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒါနိ တေသု သရဏဂမနေသု ကောသလ္လတ္ထံ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဣမိနာ ဟိ ကတ္တာရံ ဝိဘာဝေတိ တေန ဝိနာ သရဏဂမနဿေဝ အသမ္ဘဝတော၊ ‘‘သရဏဂမန’’န္တိ ဣမိနာ စ သရဏဂမနမေဝ၊ ‘‘သရဏ’’န္တိအာဒီဟိ ပန ယထာက္ကမံ ဝိသယာဒယော. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဝေါဒါနံ န ဂဟိတံ၊ နနု ဝေါဒါနဝိဘာဝနာပိ တတ္ထ ကောသလ္လာယ ဟောတီတိ? သစ္စမေတံ၊ တံ ပန သံကိလေသဂ္ဂဟဏေနေဝ အတ္ထတော ဝိဘာဝိတံ ဟောတီတိ န ဂဟိတံ. ယာနိ ဟိ နေသံ သံကိလေသကာရဏာနိ အညာဏာဒီနိ၊ တေသံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အနုပ္ပန္နာနံ အနုပ္ပါဒနေန၊ ဥပ္ပန္နာနဉ္စ ပဟာနေန ဝေါဒါနံ ဟောတီတိ. အတ္ထတောတိ သရဏသဒ္ဒတ္ထတော၊ ‘‘သရဏတ္ထတော’’တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော. ဟိံသတ္ထဿ သရသဒ္ဒဿ ဝသေနေတံ သိဒ္ဓန္တိ ဒဿေန္တော ဓာတွတ္ထဝသေန ‘‘ဟိံသတီတိ သရဏ’’န္တိ ဝတွာ တံ ပန ဟိံသနံ ကေသံ၊ ကထံ၊ ကဿ ဝါတိ စောဒနံ သောဓေတိ ‘‘သရဏဂတာန’’န္တိအာဒိနာ. ကေသန္တိ ဟိ သရဏဂတာနံ. ကထန္တိ တေနေဝ သရဏဂမနေန. ကဿာတိ ဘယာဒီနန္တိ ယထာက္ကမံ သောဓနာ. တတ္ထ သရဏဂတာနန္တိ ‘‘သရဏ’’န္တိ ဂတာနံ. သရဏဂမနေနာတိ ‘‘သရဏ’’န္တိ ဂမနေန ကုသလဓမ္မေန. ဘယန္တိ ဝဋ္ဋဘယံ. သန္တာသန္တိ စိတ္တုတြာသံ တေနေဝ စေတသိကဒုက္ခဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ဒုက္ခန္တိ ကာယိကဒုက္ခဂ္ဂဟဏံ. ဒုဂ္ဂတိပရိကိလေသန္တိ ဒုဂ္ဂတိပရိယာပန္နံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခံ ‘‘ဒုဂ္ဂတိယံ ပရိကိလိဿနံ သံဝိဗာဓနံ၊ သမုပတာပနံ ဝါ’’တိ ကတွာ၊ တယိဒံ သဗ္ဗံ ပရတော ဖလကထာယံ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဟိံသနဉ္စေတ္ထ ဝိနာသနမေဝ၊ န ပန သတ္တဟိံသနမိဝါတိ ဒဿေတိ ‘‘ဟနတိ ဝိနာသေတီ’’တိ ဣမိနာ. ဧတန္တိ သရဏပဒံ. အဓိဝစနန္တိ နာမံ၊ ပသိဒ္ဓဝစနံ ဝါ၊ ယထာဘုစ္စံ ဝါ ဂုဏံ အဓိကိစ္စ ပဝတ္တဝစနံ. တေနာဟ ‘‘ရတနတ္တယဿေဝါ’’တိ.

ဧဝံ ဟိံသနတ္ထဝသေန အဝိသေသတော သရဏသဒ္ဒတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဒတ္ထဝသေနေဝ ဝိသေသတော ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ရတနတ္တယဿ ပစ္စေကံ ဟိံသနကာရဏဒဿနမေဝ ဟိ ပုရိမနယတော ဣမဿ ဝိသေသောတိ. တတ္ထ ဟိတေ ပဝတ္တနေနာတိ ‘‘သမ္ပန္နသီလာ ဘိက္ခဝေ ဝိဟရထာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၆၄၊ ၆၉) အတ္ထေ သတ္တာနံ နိယောဇနေန. အဟိတာ စ နိဝတ္တနေနာတိ ‘‘ပါဏာတိပါတဿ ခေါ ပါပကော ဝိပါကော၊ ပါပကံ အဘိသမ္ပရာယ’’န္တိအာဒိနာ အာဒီနဝဒဿနာဒိမုခေန အနတ္ထတော စ သတ္တာနံ နိဝတ္တနေန. ဘယံ ဟိံသတီတိ ဟိတာဟိတေသု အပ္ပဝတ္တိပဝတ္တိဟေတုကံ ဗျသနံ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန ဝိနာသေတိ. ဘဝကန္တာရာ ဥတ္တာရဏေန မဂ္ဂသင်္ခါတော ဓမ္မော၊ ဖလနိဗ္ဗာနသင်္ခါတော ပန အဿာသဒါနေန သတ္တာနံ ဘယံ ဟိံသတီတိ ယောဇနာ. ကာရာနန္တိ ဒါနဝသေန၊ ပူဇာဝသေန စ ဥပနီတာနံ သက္ကာရာနံ. အနုပသဂ္ဂေါပိ ဟိ သဒ္ဒေါ သဥပသဂ္ဂေါ ဝိယ အတ္ထဝိသေသဝါစကော ‘‘အပ္ပကမ္ပိ ကတံ ကာရံ၊ ပုညံ ဟောတိ မဟပ္ဖလ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝတော ဝိပုလဖလပဋိလာဘကရဏေန သတ္တာနံ ဘယံ ဟိံ သတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣမိနာပိ ပရိယာယေနာတိ ရတနတ္တယဿ ပစ္စေကံ ဟိံသကဘာဝကာရဏဒဿနဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တေန ဣမိနာပိ ကာရဏေန. ယသ္မာ ပနိဒံ သရဏပဒံ နာထပဒံ ဝိယ သုဒ္ဓနာမပဒတ္တာ ဓာတွတ္ထံ အန္တောနီတံ ကတွာ သင်္ကေတတ္ထမ္ပိ ဝဒတိ၊ တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ သရဏံ ပရာယဏန္တိ အတ္ထော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧဝံ သရဏတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သရဏဂမနတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘တပ္ပသာဒါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော၊ သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’တိ ဧဝမာဒိနာ တသ္မိံ ရတနတ္တယေ ပသာဒေါ တပ္ပသာဒေါ၊ တဒေဝ ရတနတ္တယံ ဂရု ဧတဿာတိ တဂ္ဂရု၊ တဿ ဘာဝေါ တဂ္ဂရုတာ၊ တပ္ပသာဒေါ စ တဂ္ဂရုတာ စ တပ္ပသာဒတဂ္ဂရုတာ၊ တာဟိ. ဝိဟတကိလေသော ဝိဓုတဝိစိကိစ္ဆာသမ္မောဟာသဒ္ဓိယာဒိပါပဓမ္မတ္တာ၊ တဒေဝ ရတနတ္တယံ ပရာယဏံ ပရာဂတိ တာဏံ လေဏံ ဧတဿာတိ တပ္ပရာယဏော၊ တဿ ဘာဝေါ တပ္ပရာယဏတာ၊ သာယေဝ အာကာရော တပ္ပရာယဏတာကာရော၊ တေန ပဝတ္တော တပ္ပရာယဏတာကာရပ္ပဝတ္တော. ဧတ္ထ စ ပသာဒဂ္ဂဟဏေန လောကိယံ သရဏဂမနမာဟ. တဉှိ သဒ္ဓါပဓာနံ၊ န ဉာဏပဓာနံ၊ ဂရုတာဂဟဏေန ပန လောကုတ္တရံ. အရိယာ ဟိ ရတနတ္တယံ ဂုဏာဘိညတာယ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုံ ကတွာ ပဿန္တိ၊ တသ္မာ တပ္ပသာဒေန တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန ဝိဟတကိလေသော၊ တဂ္ဂရုတာယ စ အဂါရဝကရဏဟေတူနံ သမုစ္ဆေဒဝသေနာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တပ္ပရာယဏတာ ပနေတ္ထ တဂ္ဂတိကတာတိ တာယ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဝက္ခမာနံ သရဏဂမနံ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဝိသေသေန ဝါ ပသာဒဂရုတာ ဇောတိတာတိ ပသာဒဂ္ဂဟဏေန အနဝေစ္စပ္ပသာဒဿ လောကိယဿ၊ အဝေစ္စပ္ပသာဒဿ စ လောကုတ္တရဿ ဂဟဏံ၊ တထာ ဂရုတာဂဟဏေန လောကိယဿ ဂရုကရဏဿ၊ လောကုတ္တရဿ စာတိ ဥဘယေနပိ ပဒေန ဥဘယမ္ပိ လောကိယလောကုတ္တရသရဏဂမနံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ စိတ္တမေတေနာတိ ဥပ္ပါဒေါ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မသမူဟော၊ စိတ္တဉ္စ တံ ဥပ္ပါဒေါ စာတိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ. သမာဟာရဒွန္ဒေပိ ဟိ ကတ္ထစိ ပုလ္လိင်္ဂမိစ္ဆန္တိ သဒ္ဒဝိဒူ၊ တဒါကာရပ္ပဝတ္တံ သဒ္ဓါပညာဒိသမ္ပယုတ္တဓမ္မသဟိတံ စိတ္တံ သရဏဂမနံ နာမ ‘‘သရဏန္တိ ဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘တံသမင်္ဂီ’’တိအာဒိ ကတ္တုဝိဘာဝနာ. တေန ယထာဝုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေန သမင်္ဂီတိ တံသမင်္ဂီ. တေနာဟ ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရေနစိတ္တုပ္ပါဒေနာ’’တိ. ဥပေတီတိ ဘဇတိ သေဝတိ ပယိရုပါသတိ၊ ဇာနာတိ ဝါ၊ ဗုဇ္ဈတီတိ အတ္ထော.

လောကုတ္တရံ သရဏဂမနံ ကေသန္တိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌသစ္စာန’’န္တိ၊ အဋ္ဌန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနန္တိ အတ္ထော. ကဒါ တံ ဣဇ္ဈတီတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂက္ခဏေ’’တိ၊ ‘‘ဣဇ္ဈတီ’’တိ ပဒေန စေတဿ သမ္ဗန္ဓော. မဂ္ဂက္ခဏေ ဣဇ္ဈမာနေနေဝ ဟိ စတုသစ္စာဓိဂမေန ဖလဋ္ဌာနမ္ပိ သရဏဂမကတာ သိဇ္ဈတိ လောကုတ္တရသရဏဂမနဿ ဘေဒါဘာဝတော၊ တေသဉ္စ ဧကသန္တာနတ္တာ. ကထံ တံ ဣဇ္ဈတီတိ အာဟ ‘‘သရဏဂမနုပက္ကိလေသသမုစ္ဆေဒေနာ’’တိအာဒိ၊ ဥပပက္ကိလေသသမုစ္ဆေဒတော၊ အာရမ္မဏတော၊ ကိစ္စတော စ သကလေပိ ရတနတ္တယေ ဣဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သရဏဂမနုပက္ကိလေသသမုစ္ဆေဒေနာတိ စေတ္ထ ပဟာနာဘိသမယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အာရမ္မဏတောတိ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယံ. နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ အာရမ္မဏတော ဣဇ္ဈတီတိ ဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ တွာ-သဒ္ဒေါ စ ဟေတုတ္ထဝါစကော ယထာ ‘‘သက္ကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တီ’’တိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.၂.၂၉). အပိစ ‘‘အာရမ္မဏတော’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သရူပတော နိယမေတိ ‘‘နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ’’တိ ဣမိနာ. ‘‘ကိစ္စတော’’တိ တဒဝသေသံ ဘာဝနာဘိသမယံ ပရိညာဘိသမယဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘အာရမ္မဏတော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ’’တိ ဧတေန ဝါ မဂ္ဂက္ခဏာနုရူပံ ဧကာရမ္မဏတံ ဒဿေတွာ ‘‘ကိစ္စတော’’တိ ဣမိနာ ပဟာနတော အဝသေသံ ကိစ္စတ္တယံ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘မဂ္ဂက္ခဏေ၊ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ အတ္ထတော မဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတော စတုသစ္စာဓိဂမော ဧဝ လောကုတ္တရသရဏဂမနန္တိ ဝိညာယတိ. တတ္ထ ဟိ စတုသစ္စာဓိဂမနေ သရဏဂမနုပက္ကိလေသဿ ပဟာနာဘိသမယဝသေန သမုစ္ဆိန္ဒနံ ဘဝတိ၊ နိဗ္ဗာနဓမ္မော ပန သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန၊ မဂ္ဂဓမ္မော စ ဘာဝနာဘိသမယဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနောယေဝ သရဏဂမနတ္ထံ သာဓေတိ၊ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ပန သာဝကဂေါစရဘူတာ ပရိညာဘိသမယဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနာ သရဏဂမနတ္ထံ သာဓေန္တိ၊ တထာ အရိယသံဃဂုဏာ. တေနာဟ ‘‘သကလေပိ ရတနတ္တယေ ဣဇ္ဈတီ’’တိ.

ဖလပရိယတ္တီနမ္ပေတ္ထ ဝုတ္တနယေန မဂ္ဂါနုဂုဏပ္ပဝတ္တိယာ ဂဟဏံ၊ အပရိညေယျဘူတာနဉ္စ ဗုဒ္ဓသံဃဂုဏာနံ တဂ္ဂုဏသာမညတာယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ သကလဘာဝဝိသိဋ္ဌဝစနံ ဥပပန္နံ ဟောတီတိ. ဣဇ္ဈန္တဉ္စ သဟေဝ ဣဇ္ဈတိ၊ န လောကိယံ ဝိယ ပဋိပါဋိယာ အသမ္မောဟပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပဒီပဿ ဝိယ ဟိ ဧကက္ခဏေယေဝ မဂ္ဂဿ စတုကိစ္စသာဓနန္တိ. ယေ ပန ဝဒန္တိ ‘‘သရဏဂမနံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ န ပဝတ္တတိ၊ မဂ္ဂဿ အဓိဂတတ္တာ ပန အဓိဂတမေဝ တံ ဟောတိ ဧကစ္စာနံ တေဝိဇ္ဇာဒီနံ လောကိယဝိဇ္ဇာဒယော ဝိယာ’’တိ၊ တေသံ ပန ဝစနေ လောကိယမေဝ သရဏဂမနံ သိယာ၊ န လောကုတ္တရံ၊ တဉ္စ အယုတ္တမေဝ ဒုဝိဓဿာပိ တဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ. တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန သရဏဂမနုပက္ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနံ. အာရမ္မဏတော ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏာရမ္မဏံ ဟုတွာတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော၊ သရဏဂမနုပက္ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတော၊ အာရမ္မဏတော စ သကလေပိ ရတနတ္တယေ ဣဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

တန္တိ လောကိယသရဏဂမနံ. ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ သဒ္ဓါပဋိလာဘော. သဒ္ဓါမူလိကာတိ ယထာဝုတ္တသဒ္ဓါပုဗ္ဗင်္ဂမာ. သဟဇာတဝသေန ပုဗ္ဗင်္ဂမတာယေဝ ဟိ တမ္မူလိကတာ သဒ္ဓါဝိရဟိတဿ ဗုဒ္ဓါဒီသု သမ္မာဒဿနဿ အသမ္ဘဝတော. သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ၊ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပန္နတဉ္စ လောကိယာဝဗောဓဝသေန သမ္မာ ဉာယေန ဒဿနတော. ‘‘သဒ္ဓါပဋိလာဘော’’တိ ဣမိနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိဝိရဟိတာပိ သဒ္ဓါ လောကိယသရဏဂမနန္တိ ဒဿေတိ၊ ‘‘သဒ္ဓါမူလိကာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ပန ဧတေန သဒ္ဓူပနိဿယာ ယထာဝုတ္တာ ပညာတိ. လောကိယမ္ပိ ဟိ သရဏဂမနံ ဒုဝိဓံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တဉ္စ. တတ္ထ ပဌမေန ပဒေန မာတာဒီဟိ ဥဿာဟိတဒါရကာဒီနံ ဝိယ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံ သရဏဂမနံ ဂဟိတံ၊ ဒုတိယေန ပန ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ. တဒုဘယမေဝ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဝိသေသဘာဝေန ဒဿေတုံ ‘‘ဒသသု ပုညကိရိယဝတ္ထူသု ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ အာဟ. ဒိဋ္ဌိ ဧဝ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဥဇုံ ကရီယတီတိ ဟိ အတ္ထေန သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မဘာဝေါ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥဇုံ ကရီယတိ ဧတေနာတိ အတ္ထေန ပန သဒ္ဓါယပိ. သဒ္ဓါသမ္မာဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တပ္ပဓာနဿာပိ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ဂဟဏံ၊ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မပဒေန စ ယထာဝုတ္တေန ကရဏသာဓနေန၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘တပ္ပရာယဏတာကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ၊ သဒ္ဓါသမ္မာဒိဋ္ဌီနံ ပန ဝိသုံ ဂဟဏံ တံသမ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒဿ တပ္ပဓာနတာယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တယိဒန္တိ လောကိယံ သရဏဂမနမေဝ ပစ္စာမသတိ လောကုတ္တရဿ တထာ ဘေဒါဘာဝတော. တဿ ဟိ မဂ္ဂက္ခဏေယေဝ ဝုတ္တနယေန ဣဇ္ဈနတော တထာဝိဓဿ သမာဒါနဿ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဧသ ဘေဒေါ န သမ္ဘဝတီတိ. အတ္တာ သန္နိယျာတီယတိ အပ္ပီယတိ ပရိစ္စဇီယတိ ဧတေနာတိ အတ္တသန္နိယျာတနံ၊ ယထာဝုတ္တံ သရဏဂမနသင်္ခါတံ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ. တံ ရတနတ္တယံ ပရာယဏံ ပဋိသရဏမေတဿာတိ တပ္ပရာယဏော၊ ပုဂ္ဂလော၊ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဝါ၊ တဿ ဘာဝေါ တပ္ပရာယဏတာ၊ တဒေဝ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ. ‘‘သရဏ’’န္တိ အဓိပ္ပါယေန သိဿဘာဝံ အန္တေဝါသိကဘာဝသင်္ခါတံ ဝတ္တပဋိဝတ္တာဒိကရဏံ ဥပဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ သိဿဘာဝူပဂမနံ. သရဏဂမနာဓိပ္ပါယေနေဝ ပဏိပတတိ ဧတေနာတိ ပဏိပါတော၊ ပဏိပတနဉ္စေတ္ထ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနအဉ္ဇလိကမ္မသာမီစိကမ္မမေဝ၊ သဗ္ဗတ္ထ စ အတ္ထတော ယထာဝုတ္တဒိဋ္ဌိဇုကမ္မမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သံသာရဒုက္ခနိတ္ထရဏတ္ထံ အတ္တနော အတ္တဘာဝဿ ပရိစ္စဇနံ အတ္တပရိစ္စဇနံ. တပ္ပရာယဏတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဟိတောပဒေသကထာပရိယာယေန ဓမ္မဿာပိ အာစရိယဘာဝေါ သမုဒါစရီယတိ ‘‘ဖလော အမ္ဗော အဖလော စ၊ တေ သတ္ထာရော ဥဘော မမာ’’တိအာဒီသု ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မဿ အန္တေဝါသိကော’’တိ. ‘‘အဘိဝါဒနာ’’တိအာဒိ ပဏိပါတဿ အတ္ထဒဿနံ. ဗုဒ္ဓါဒီနံယေဝါတိ အဝဓာရဏဿ အတ္တသန္နိယျာတနာဒီသုပိ သီဟဂတိကဝသေန အဓိကာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ တဒညနိဝတ္တနံ ကတံ ဟောတီတိ. ‘‘ဣမေသဉှီ’’တိအာဒိ စတုဓာ ပဝတ္တနဿ သမတ္ထနံ၊ ကာရဏဒဿနံ ဝါ.

ဧဝံ အတ္တသန္နိယျာတနာဒီနိ ဧကေန ပကာရေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အပရေဟိပိ ပကာရေဟိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ၊ ဧတေန အတ္တသန္နိယျာတနတပ္ပရာယဏတာဒီနံ စတုန္နံ ပရိယာယန္တရေဟိပိ အတ္တသန္နိယျာတနတပ္ပရာယဏတာဒိ ကတမေဝ ဟောတိ အတ္ထဿ အဘိန္နတ္တာ ယထာ တံ ‘‘သိက္ခာပစ္စက္ခာနအဘူတာရောစနာနီ’’တိ ဒဿေတိ. ဇီဝိတပရိယန္တိကန္တိ ဘာဝနပုံသကဝစနံ၊ ယာဝဇီဝံ ဂစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. မဟာကဿပေါ ကိရ သယမေဝ ပဗ္ဗဇိတဝေသံ ဂဟေတွာ မဟာတိတ္ထဗြာဟ္မဏဂါမတော နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆန္တော တိဂါဝုတမဂ္ဂံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ အန္တရာ စ ရာဇဂဟံ၊ အန္တရာ စ နာဠန္ဒံ ဗဟုပုတ္တကနိဂြောဓရုက္ခမူလေ ဧကကမေဝ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ပဿိတွာ ‘‘အယံ ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ အဇာနန္တောယေဝ ‘‘သတ္ထာရဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ၊ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) သရဏဂမနမကာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မဟာကဿပဿ သရဏဂမနံ ဝိယာ’’တိ. ဝိတ္ထာရော ကဿပသံယုတ္တဋ္ဌကထာယံ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၅၄) ဂဟေတဗ္ဗော. တတ္ထ သတ္ထာရဉ္စဝတာဟံ ပဿေယျံ၊ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျန္တိ သစေ အဟံ သတ္ထာရံ ပဿေယျံ၊ ဣမံ ဘဂဝန္တံယေဝ ပဿေယျံ. န ဟိ မေ ဣတော အညေန သတ္ထာရာ ဘဝိတုံ သက္ကာ. သုဂတဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ၊ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျန္တိ သစေ အဟံ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဂတတ္တာ သုဂတံ နာမ ပဿေယျံ၊ ဣမံ ဘဂဝန္တံယေဝ ပဿေယျံ. န ဟိ မေ ဣတော အညေန သုဂတေန ဘဝိတုံ သက္ကာ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ၊ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျန္တိ သစေ အဟံ သမ္မာ သာမဉ္စ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ နာမ ပဿေယျံ၊ ဣမံ ဘဂဝန္တံယေဝ ပဿေယျံ၊ န ဟိ မေ ဣတော အညေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဘဝိတုံ သက္ကာတိ အယမေတ္ထ အဋ္ဌကထာ. သဗ္ဗတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ၊ ဝတ-သဒ္ဒေါ စ ပဒပူရဏမတ္တံ၊ စေ-သဒ္ဒေန ဝါ ဘဝိတဗ္ဗံ ‘‘သစေ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၅၄) ဝုတ္တတ္တာ. ဝတ-သဒ္ဒေါ စ ပဿိတုကာမတာယ ဧကံသတ္ထံ ဒီပေတီတိပိ ယုဇ္ဇတိ.

‘‘သော အဟ’’န္တိအာဒိ သုတ္တနိပါတေ အာဠဝကသုတ္တေ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ မဂ္ဂေနေဝ တဿ သရဏဂမနမာဂတံ၊ သောတာပန္နဘာဝဒဿနတ္ထံ၊ ပန ပသာဒါနုရူပဒဿနတ္ထဉ္စ ဧဝံ ဝါစံ ဘိန္ဒတီတိ တဒဋ္ဌကထာယံ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၈၁) ဝုတ္တံ. ဂါမာ ဂါမန္တိ အညသ္မာ ဒေဝဂါမာ အညံ ဒေဝဂါမံ၊ ဒေဝတာနံ ဝါ ခုဒ္ဒကံ၊ မဟန္တဉ္စ ဂါမန္တိပိ အတ္ထော. ပုရာ ပုရန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတန္တိ ဗုဒ္ဓဿ သုဗုဒ္ဓတံ၊ ဓမ္မဿ သုဓမ္မတံ၊ သံဃဿ သုပ္ပဋိပန္နတဉ္စ အဘိတ္ထဝိတွာတိ သဟ သမုစ္စယေန၊ ပါဌသေသေန စ အတ္ထော၊ သမ္ဗုဒ္ဓံ နမဿမာနော ဓမ္မဃောသကော ဟုတွာ ဝိစရိဿာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အာဠဝကာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သာတာဂိရဟေမဝတာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော. နနု စ ဧတေ အာဠဝကာဒယော အဓိဂတမဂ္ဂတ္တာ မဂ္ဂေနေဝ အာဂတသရဏဂမနာ၊ ကသ္မာ တေသံ တပ္ပရာယဏတာသရဏဂမနံ ဝုတ္တန္တိ? မဂ္ဂေနာဂတသရဏဂမနေဟိပိ တေဟိ တပ္ပရာယဏတာကာရဿ ပဝေဒိတတ္တာ. ‘‘သော အဟံ ဝိစရိဿာမိ။ပေ။ သုဓမ္မတံ၊ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၉၄) တေ မယံ ဝိစရိဿာမ၊ ဂါမာ ဂါမံ နဂါ နဂံ။ပေ။ သုဓမ္မတ’’န္တိ (သု. နိ. ၁၈၂) စ ဟိ ဧတေဟိ တပ္ပရာယဏတာကာရော ပဝေဒိတော. တသ္မာ သရဏဂမနဝိသေသမနပေက္ခိတွာ ပဝေဒနာကာရမတ္တံ ဥပဒိသန္တေန ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထာတိ ‘‘ကထံ ခေါ ဗြာဟ္မဏော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ပုဋ္ဌဿ အဋ္ဌဝိဓပဉှဿ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ယော ဝေဒီ’’တိအာဒိနာ ဗျာကရဏပရိယောသာနကာလေ. ဣဒဉှိ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသကေ ဗြဟ္မာယုသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၉၄) ပရိစုမ္ဗတီတိ ပရိဖုသတိ. ပရိသမ္ဗာဟတီတိ ပရိမဇ္ဇတိ. ဧဝမ္ပိ ပဏိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ဧဝမ္ပိ ပရမနိပစ္စကာရေန ပဏိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

သော ပနေသာတိ ပဏိပါတော. ဉာတိ။ပေ။ ဝသေနာတိ ဧတ္ထ ဉာတိဝသေန၊ ဘယဝသေန၊ အာစရိယဝသေန၊ ဒက္ခိဏေယျဝသေနာတိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ ဒွန္ဒပရတော သုယျမာနတ္တာ. တတ္ထ ဉာတိဝသေနာတိ ဉာတိဘာဝဝသေန. ဘာဝပ္ပဓာနနိဒ္ဒေသော ဟိ အယံ၊ ဘာဝလောပနိဒ္ဒေသော ဝါ တဗ္ဘာဝဿေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဧဝံ သေသေသုပိ ပဏိပါတပဒေန စေတေသံ သမ္ဗန္ဓော တဗ္ဗသေန ပဏိပါတဿ စတုဗ္ဗိဓတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဒက္ခိဏေယျပဏိပါတေနာ’’တိ၊ ဒက္ခိဏေယျတာဟေတုကေန ပဏိပါတေနေဝါတိ အတ္ထော. ဣတရေဟီတိ ဉာတိဘာဝါဒိဟေတုကေဟိ ပဏိပါတေဟိ. ‘‘သေဋ္ဌဝသေနေဝါ’’တိအာဒိ တဿေဝတ္ထဿ သမတ္ထနံ. ဣဒါနိ ‘‘န ဣတရေဟီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝ အတ္ထတ္တယံ ယထာက္ကမံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘သာကိယော ဝါ’’တိ ပိတုပက္ခတော ဉာတိကုလဒဿနံ၊ ‘‘ကောလိယော ဝါ’’တိ ပန မာတုပက္ခတော. ဝန္ဒတီတိ ပဏိပါတဿ ဥပလက္ခဏဝစနံ. ရာဇပူဇိတောတိ ရာဇူဟိ၊ ရာဇူနံ ဝါ ပူဇိတော ယထာ ‘‘ဂါမပူဇိတော’’တိ. ပူဇာဝစနပယောဂေ ဟိ ကတ္တရိ သာမိဝစနမိစ္ဆန္တိ သဒ္ဒဝိဒူ. ဘဂဝတောတိ ဗောဓိသတ္တဘူတဿ၊ ဗုဒ္ဓဘူတဿ ဝါ ဘဂဝတော. ဥဂ္ဂဟိတန္တိ သိက္ခိတသိပ္ပံ.

‘‘စတုဓာ’’တိအာဒိ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၃.၂၆၅) ဃရမာဝသန္တိ ဃရေ ဝသန္တော၊ ကမ္မပ္ပဝစနီယယောဂတော စေတ္ထ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ. ကမ္မံ ပယောဇယေတိ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ ပယောဇေယျ. ကုလာနဉှိ န သဗ္ဗကာလံ ဧကသဒိသံ ဝတ္တတိ၊ ကဒါစိ ရာဇာဒိဝသေန အာပဒါပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ‘‘အာပဒါသု ဥပ္ပန္နာသု ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ မနသိ ကတွာ နိဓာပေယျာတိ အာဟ ‘‘အာပဒါသု ဘဝိဿတီ’’တိ. ဣမေသု ပန စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ‘‘ဧကေန ဘောဂေ ဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ ဝုတ္တကောဋ္ဌာသတောယေဝ ဂဟေတွာ ဘိက္ခူနမ္ပိ ကပဏဒ္ဓိကာဒီနမ္ပိ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ၊ ပေသကာရနှာပိတကာဒီနမ္ပိ ဝေတနံ ဒါတဗ္ဗန္တိ အယံ ဘောဂပရိဂ္ဂဟဏာနုသာသနီ၊ ဧဝရူပံ အနုသာသနိံ ဥဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. ဣဒဉှိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံယေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ၊ သမ္ပရာယိကံ၊ ပန နိယျာနိကံ ဝါ အနုသာသနိံ ပစ္စာသိသန္တောပိ ဒက္ခိဏေယျပဏိပါတမေဝ ကရောတိ နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ ‘‘သေဋ္ဌဝသေနေဝ။ပေ။ ဂဏှာတီ’’တိ ဝုတ္တဿတ္ထဿ ဝိတ္ထာရဝစနံ.

‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ ပန ‘‘သေဋ္ဌဝသေန စ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တဿ ဗျတိရေကဒဿနံ. အတ္ထဝသာ လိင်္ဂဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမောတိ ကတွာ ဂဟိတသရဏာယ ဥပါသိကာယ ဝါတိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝမီဒိသေသု. ပဗ္ဗဇိတမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဂေဝ အပဗ္ဗဇိတ’’န္တိ. သရဏဂမနံ န ဘိဇ္ဇတိ သေဋ္ဌဝသေန အဝန္ဒိတတ္တာ. တထာတိ အနုကဍ္ဎနတ္ထေ နိပါတော ‘‘သရဏဂမနံ န ဘိဇ္ဇတီ’’တိ. ရဋ္ဌပူဇိတတ္တာတိ ရဋ္ဌေ၊ ရဋ္ဌဝါသီနံ ဝါ ပူဇိတတ္တာ. တယိဒံ ဘယဝသေန ဝန္ဒိတဗ္ဗဘာဝဿေဝ သမတ္ထနံ၊ န တု အဘေဒဿ ကာရဏဒဿနံ၊ တဿ ပန ကာရဏံ သေဋ္ဌဝသေန အဝန္ဒိတတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘သေဋ္ဌဝသေန စ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ. သေဋ္ဌဝသေနာတိ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျတာယ သေဋ္ဌဘာဝဝသေနာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အယံ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျောတိ ဝန္ဒတီ’’တိ. တိတ္ထိယမ္ပိ ဝန္ဒတော န ဘိဇ္ဇတိ၊ ပဂေဝ ဣတရံ. သရဏဂမနပ္ပဘေဒေါတိ သရဏဂမနဝိဘာဂေါ၊ တဗ္ဗိဘာဂသမ္ဗန္ဓတော စေတ္ထ သက္ကာ အဘေဒေါပိ သုခေန ဒဿေတုန္တိ အဘေဒဒဿနံ ကတံ.

အရိယမဂ္ဂေါ ဧဝ လောကုတ္တရသရဏဂမနန္တိ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ဝိပါကဖလဘာဝေန ဝုတ္တာနိ. သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယောတိ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အနုပ္ပါဒနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ. ဧတ္ထ စ ကမ္မသဒိသံ ဝိပါကဖလံ၊ တဗ္ဗိပရီတံ အာနိသံသဖလန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာ ဟိ သာလိဗီဇာဒီနံ ဖလာနိ တံသဒိသာနိ ဝိပက္ကာနိ နာမ ဟောန္တိ၊ ဝိပါကနိရုတ္တိဉ္စ လဘန္တိ၊ န မူလင်္ကုရပတ္တက္ခန္ဓနာဠာနိ၊ ဧဝံ ကုသလာကုသလာနံ ဖလာနိ အရူပဓမ္မဘာဝေန၊ သာရမ္မဏဘာဝေန စ သဒိသာနိ ဝိပက္ကာနိ နာမ ဟောန္တိ၊ ဝိပါကနိရုတ္တိဉ္စ လဘန္တိ၊ န တဒညာနိ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနိပိ ကမ္မအသဒိသာနိ၊ တာနိ ပန အာနိသံသာနိ နာမ ဟောန္တိ၊ အာနိသံသနိရုတ္တိမတ္တဉ္စ လဘန္တီတိ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိနာ ဓမ္မပဒေ အဂ္ဂိဒတ္တဗြာဟ္မဏဝတ္ထုပါဠိမာဟရိတွာ ဒဿေတိ.

ယော စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ၊ ယော ပနာတိ အတ္ထော. တတြာယမဓိပ္ပါယော – ဗျတိရေကတ္ထဒီပနေ ယဒိ ‘‘ဗဟုံ ဝေ သရဏံ ယန္တိ၊ ပဗ္ဗတာနိ ဝနာနိ စာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. ပ. ၁၈၈) ဝုတ္တံ ခေမံ သရဏံ န ဟောတိ၊ န ဥတ္တမံ သရဏံ၊ ဧတဉ္စ သရဏမာဂမ္မ သဗ္ဗဒုက္ခာ န ပမုစ္စတိ၊ ဧဝံ သတိ ကိံ နာမ ဝတ္ထု ခေမံ သရဏံ ဟောတိ၊ ဥတ္တမံ သရဏံ၊ ကိံ နာမ ဝတ္ထုံ သရဏမာဂမ္မ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ စေ?

ယော စ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ၊ သံဃဉ္စ သရဏံ ဂတော။ပေ။

ဧတံ ခေါ သရဏံ ခေမံ၊ ဧတံ သရဏမုတ္တမံ၊

ဧတံ သရဏမာဂမ္မ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ. (ဓ. ပ. ၁၉၀-၉၂)၊

ဧဝမီဒိသေသု. လောကိယဿ သရဏဂမနဿ အညတိတ္ထိယာဝန္ဒနာဒိနာ ကုပ္ပနတော၊ စလနတော စ အကုပ္ပံ အစလံ လောကုတ္တရမေဝ သရဏဂမနံ ပကာသေတုံ ‘‘စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ၊ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါစာသိလိဋ္ဌတ္ထဉ္စေတ္ထ သမ္မာသဒ္ဒဿ ရဿတ္တံ. ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ ‘‘စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီ’’တိ ဝုတ္တဿ သရူပဒဿနံ. ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမန္တိ ဒုက္ခနိရောဓံ. ဒုက္ခူပသမဂါမိနန္တိ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိံ. ‘‘ဧတ’’န္တိ ‘‘စတ္တာရိ။ပေ။ ပဿတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၉၀) ဧဝံ ဝုတ္တံ လောကုတ္တရသရဏဂမနသင်္ခါတံ အရိယသစ္စဒဿနံ. ခေါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထော ပဒတ္တယေပိ ယောဇေတဗ္ဗော.

နိစ္စတော အနုပဂမနာဒိဝသေနာတိ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ အဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန၊ ဣတိနာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗေဟိ တော-သဒ္ဒမိစ္ဆန္တိ သဒ္ဒဝိဒူ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိနာ ဉာဏဝိဘင်္ဂါဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ အ. နိ. ၁.၂၆၈) အာဂတံ ပါဠိံ သာဓကဘာဝေန အာဟရတိ. အဋ္ဌာနန္တိ ဇနကဟေတုပဋိက္ခေပေါ. အနဝကာသောတိ ပစ္စယဟေတုပဋိက္ခေပေါ. ဥဘယေနာပိ ကာရဏမေဝ ပဋိက္ခိပတိ. ယန္တိ ယေန ကာရဏေန. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နောတိ မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပန္နော သောတာပန္နော. ကဉ္စိ သင်္ခါရန္တိ စတုဘူမကေသု သင်္ခတသင်္ခါရေသု ဧကမ္ပိ သင်္ခါရံ. နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ ‘‘နိစ္စော’’တိ ဂဏှေယျ. သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ ‘‘ဧကန္တသုခီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၇၆) ဧဝံ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန ‘‘သုခေါ’’တိ ဂဏှေယျ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ပန အရိယသာဝကော ပရိဠာဟဝူပသမတ္ထံ မတ္တဟတ္ထိပရိတ္တာသိတော စောက္ခဗြာဟ္မဏော ဝိယ ဥက္ကာရဘူမိံ ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတော ဥပဂစ္ဆတိ. အတ္တဝါရေ ကသိဏာဒိပဏ္ဏတ္တိသင်္ဂဟဏတ္ထံ ‘‘သင်္ခါရ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဓမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယထာဟ ပရိဝါရေ –

‘‘အနိစ္စာ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ၊ ဒုက္ခာနတ္တာ စ သင်္ခတာ၊

နိဗ္ဗာနဉ္စေဝ ပညတ္တိ၊ အနတ္တာ ဣတိ နိစ္ဆယာ’’တိ. (ပရိ. ၂၅၇)၊

ဣမေသု ပန တီသုပိ ဝါရေသု အရိယသာဝကဿ စတုဘူမကဝသေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တေဘူမကဝသေနေဝ ဝါ. ယံ ယဉှိ ပုထုဇ္ဇနော ‘‘နိစ္စံ သုခံ အတ္တာ’’တိ ဂါဟံ ဂဏှာတိ၊ တံ တံ အရိယသာဝကော ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’’တိ ဂဏှန္တော ဂါဟံ ဝိနိဝေဌေတိ.

‘‘မာတရ’’န္တိအာဒီသု ဇနိကာ မာတာ၊ ဇနကော ပိတာ၊ မနုဿဘူတော ခီဏာသဝေါ အရဟာတိ အဓိပ္ပေတော. ကိံ ပန အရိယသာဝကော တေဟိ အညမ္ပိ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ? ဧတမ္ပိ အဋ္ဌာနမေဝ. စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇသကဇီဝိတဟေတုပိ ဟိ သော တံ ဇီဝိတာ န ဝေါရောပေယျ၊ တထာပိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ မဟာသာဝဇ္ဇတာဒဿနတ္ထံ အရိယဘာဝဿ စ ဗလဝတာပကာသနတ္ထံ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ ဝဓကစိတ္တေန ပဒူသနစိတ္တော၊ ပဒူသိတစိတ္တော ဝါ. လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျာတိ ဇီဝမာနကသရီရေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ. သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ သမာနသံဝါသကံ သမာနသီမာယံ ဌိတံ သံဃံ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဘိန္ဒေယျ၊ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ပဉ္စဟုပါလိ အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ ကမ္မေန၊ ဥဒ္ဒေသေန၊ ဝေါဟရန္တော၊ အနုဿာဝနေန၊ သလာကဂ္ဂါဟေနာ’’တိ (ပရိ. ၄၅၈) အညံ သတ္ထာရန္တိ ဣတော အညံ တိတ္ထကရံ ‘‘အယံ မေ သတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ဂဏှေယျ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဘဝသမ္ပဒါတိ သုဂတိဘဝေန သမ္ပဒါ၊ ဣဒံ ဝိပါကဖလံ. ဘောဂသမ္ပဒါတိ မနုဿဘောဂဒေဝဘောဂေဟိ သမ္ပဒါ၊ ဣဒံ ပန အာနိသံသဖလံ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိနာ ဒေဝတာသံယုတ္တာဒိပါဠိံ (သံ. နိ. ၁.၃၇) သာဓကဘာဝေန ဒဿေတိ.

ဂတာ သေတိ ဧတ္ထ သေ-ဣတိ နိပါတမတ္တံ. န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိန္တိ တေ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ တန္နိမိတ္တံ အပါယံ န ဂမိဿန္တိ. မာနုသန္တိ စ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝိသညောဂနိဒ္ဒေသော၊ မနုဿေသု ဇာတန္တိ အတ္ထော. ဒေဝကာယန္တိ ဒေဝသံဃံ၊ ဒေဝပုရံ ဝါ ‘‘ဒေဝါနံ ကာယော သမူဟော ဧတ္ထာ’’တိ ကတွာ.

‘‘အပရမ္ပီ’’တိအာဒိနာ သဠာယတနဝဂ္ဂေ မောဂ္ဂလ္လာနသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁) အာဂတံ အညမ္ပိ ဖလမာဟ၊ အပရမ္ပိ ဖလံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရေန ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. အညေ ဒေဝေတိ အသရဏင်္ဂတေ ဒေဝေ. ဒသဟိ ဌာနေဟီတိ ဒသဟိ ကာရဏေဟိ. ‘‘ဒိဗ္ဗေနာ’’တိအာဒိ တဿရူပဒဿနံ. အဓိဂဏှန္တီတိ အဘိဘဝန္တိ အတိက္ကမိတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ‘‘ဧသ နယော’’တိ ဣမိနာ ‘‘သာဓု ခေါ ဒေဝါနမိန္ဒ ဓမ္မသရဏဂမနံ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁) သုတ္တပဒံ အတိဒိသတိ. ဝေလာမသုတ္တံ နာမ အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ နဝနိပါတေ ဇာတိဂေါတ္တရူပဘောဂသဒ္ဓါပညာဒီဟိ မရိယာဒဝေလာတိက္ကန္တေဟိ ဥဠာရေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ဝေလာမနာမကဿ ဗောဓိသတ္တဘူတဿ စတုရာသီတိသဟဿရာဇူနံ အာစရိယဗြာဟ္မဏဿ ဒါနကထာပဋိသညုတ္တံ သုတ္တံ (အ. နိ. ၉.၂၀) တတ္ထ ဟိ ကရီသဿ စတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏာနံ စတုရာသီတိသဟဿသင်္ချာနံ သုဝဏ္ဏပါတိရူပိယပါတိကံသပါတီနံ ယထာက္ကမံ ရူပိယသုဝဏ္ဏ ဟိရညပူရာနံ၊ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာနံ၊ စတုရာသီတိယာ ဟတ္ထိသဟဿာနံ စတုရာသီတိယာ အဿသဟဿာနံ၊ စတုရာသီတိယာ ရထသဟဿာနံ၊ စတုရာသီတိယာ ဓေနုသဟဿာနံ၊ စတုရာသီတိယာ ကညာသဟဿာနံ၊ စတုရာသီတိယာ ပလ္လင်္ကသဟဿာနံ၊ စတုရာသီတိယာ ဝတ္ထကောဋိသဟဿာနံ၊ အပရိမာဏဿ စ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာဒိဘေဒဿ အာဟာရဿ ပရိစ္စဇနဝသေန သတ္တမာသာဓိကာနိ သတ္တသံဝစ္ဆရာနိ နိရန္တရံ ပဝတ္တဝေလာမမဟာဒါနတော ဧကဿ သောတာပန္နဿ ဒိန္နဒါနံ မဟပ္ဖလတရံ၊ တတော သတံသောတာပန္နာနံ ဒိန္နဒါနတော ဧကဿ သကဒါဂါမိနော၊ တတော ဧကဿ အနာဂါမိနော၊ တတော ဧကဿ အရဟတော၊ တတော ဧကဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ၊ တတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ၊ တတော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ ဒိန္နဒါနံ မဟပ္ဖလတရံ၊ တတော စာတုဒ္ဒိသံ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟာရကရဏံ၊ တတော သရဏဂမနံ မဟပ္ဖလတရန္တိ အယမတ္ထော ပကာသိတော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယံ ဂဟပတိ ဝေလာမော ဗြာဟ္မဏော ဒါနံ အဒါသိ မဟာဒါနံ၊ ယော စေကံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နံ ဘောဇေယျ၊ ဣဒံ တတော မဟပ္ဖလတရံ၊ ယော စ သတံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နာနံ ဘောဇေယျ၊ ယော စေကံ သကဒါဂါမိံ ဘောဇေယျ၊ ဣဒံ တတော မဟပ္ဖလတရ’’န္တိအာဒိ (အ. နိ. ၉.၂၀).

ဣမိနာ စ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော လောကုတ္တရဿေဝ သရဏဂမနဿ ဖလံ ဒဿိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဝေလာမသုတ္တဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘သရဏံ ဂစ္ဆေယျာတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂေနာဂတံ အနိဝတ္တနသရဏံ အဓိပ္ပေတံ၊ အပရေ ပနာဟု ‘အတ္တာနံ နိယျာတေတွာ ဒိန္နတ္တာ သရဏဂမနံ တတော မဟပ္ဖလတရ’န္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၉.၂၀) ကူဋဒန္တသုတ္တဋ္ဌကထာယံ ပန ဝက္ခတိ ‘‘ယသ္မာ စ သရဏဂမနံ နာမ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဇီဝိတပရိစ္စာဂမယံ ပုညကမ္မံ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ၊ တသ္မာ မဟပ္ဖလတရဉ္စ မဟာနိသံသတရဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၅၀၊ ၃၅၁) ဣမိနာ ပန နယေန လောကိယဿာပိ သရဏဂမနဿ ဖလံ ဣဓ ဒဿိတမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေနပိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၅၀) ဟိ အယမေဝတ္ထော ဣစ္ဆိတောတိ ဝိညာယတိ ဣဓ စေဝ အညာသု စ မဇ္ဈိမာဂမဋီကာဒီသု အဝိသေသတောယေဝ ဝုတ္တတ္တာ၊ အာစရိယသာရိပုတ္တတ္ထေရေနာပိ အယမတ္ထော အဘိမတော သိယာ သာရတ္ထဒီပနိယံ၊ (သာရတ္ထ. ဋီ. ဝေရဉ္ဇကအဏ္ဍဝဏ္ဏနာ.၁၅) အင်္ဂုတ္တရဋီကာယဉ္စ တဒုဘယသာဓာရဏဝစနတော. အပရေ ပန ဝဒန္တိ ‘‘ကူဋဒန္တသုတ္တဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၄၉) လောကုတ္တရဿေဝ သရဏဂမနဿ ဖလံ ဝုတ္တ’’န္တိ၊ တဒယုတ္တမေဝ တထာ အဝုတ္တတ္တာ. ‘‘ယသ္မာ။ပေ။ ဒေတီ’’တိ ဟိ တဒုဘယသာဓာရဏကာရဏဝသေန တဒုဘယဿာပိ ဖလံ တတ္ထ ဝုတ္တန္တိ. ဝေလာမသုတ္တာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀) အဂ္ဂပ္ပသာဒသုတ္တဆတ္တမာဏဝကဝိမာနာဒီနံ (ဝိ. ဝ. ၈၈၆ အာဒယော) သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အညာဏံ နာမ ဝတ္ထုတ္တယဿ ဂုဏာနမဇာနနံ တတ္ထ သမ္မောဟော. သံသယော နာမ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ၊ န နု ခေါ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၁၆) ဝိစိကိစ္ဆာ. မိစ္ဆာဉာဏံ နာမ ဝတ္ထုတ္တယဿ ဂုဏာနံ အဂုဏဘာဝပရိကပ္ပနေန ဝိပရီတဂ္ဂါဟော. အာဒိသဒ္ဒေန အနာဒရာဂါရဝါဒီနံ သင်္ဂဟော. သံကိလိဿတီတိ သံကိလိဋ္ဌံ မလီနံ ဘဝတိ. န မဟာဇုတိကန္တိအာဒိပိ သံကိလေသပရိယာယော ဧဝ. တတ္ထ န မဟာဇုတိကန္တိ န မဟုဇ္ဇလံ၊ အပရိသုဒ္ဓံ အပရိယောဒါတန္တိ အတ္ထော. န မဟာဝိပ္ဖါရန္တိ န မဟာနုဘာဝံ၊ အပဏီတံ အနုဠာရန္တိ အတ္ထော. သာဝဇ္ဇောတိ တဏှာဒိဋ္ဌာဒိဝသေန သဒေါသော. တဒေဝ ဖလဝသေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အနိဋ္ဌဖလော’’တိ ဝုတ္တံ၊ သာဝဇ္ဇတ္တာ အကန္တိဖလော ဟောတီတိ အတ္ထော. လောကိယသရဏဂမနံ သိက္ခာသမာဒါနံ ဝိယ အဂဟိတကာလပရိစ္ဆေဒံ ဇီဝိတပရိယန္တမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ တဿ ခန္ဓဘေဒေန ဘေဒေါ၊ သော စ တဏှာဒိဋ္ဌာဒိဝိရဟိတတ္တာ အဒေါသောတိ အာဟ ‘‘အနဝဇ္ဇော ကာလကိရိယာယ ဟောတီ’’တိ. သောတိ အနဝဇ္ဇော သရဏဂမနဘေဒေါ. သတိပိ အနဝဇ္ဇတ္တေ ဣဋ္ဌဖလောပိ န ဟောတိ၊ ပဂေဝ အနိဋ္ဌဖလော အဝိပါကတ္တာ. န ဟိ တံ အကုသလံ ဟောတိ၊ အထ ခေါ ဘေဒနမတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဘဝန္တရေပီတိ အညသ္မိမ္ပိ ဘဝေ.

ဓရသဒ္ဒဿ ဒွိကမ္မိကတ္တာ ‘‘ဥပါသက’’န္တိ ဣဒမ္ပိ ကမ္မမေဝ၊ တဉ္စ ခေါ အာကာရဋ္ဌာနေတိ အတ္ထမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပါသကော အယန္တိ ဧဝံဓာရေတူ’’တိ ဝုတ္တံ. ဓာရေတူတိ စ ဥပဓာရေတူတိ အတ္ထော. ဥပဓာရဏဉ္စေတ္ထ ဇာနနမေဝါတိ ဒဿေတိ ‘‘ဇာနာတူ’’တိ ဣမိနာ. ဥပါသကဝိဓိကောသလ္လတ္ထန္တိ ဥပါသကဘာဝဝိဓာနကောသလ္လတ္ထံ. ကော ဥပါသကောတိ သရူပပုစ္ဆာ၊ ကိံ လက္ခဏော ဥပါသကော နာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာတိ ဟေတုပုစ္ဆာ၊ ကေန ပဝတ္တိနိမိတ္တေန ဥပါသကသဒ္ဒေါ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ နိရုဠှောတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘ကသ္မာ ဥပါသကောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. သဒ္ဒဿ ဟိ အဘိဓေယျေ ပဝတ္တိနိမိတ္တမေဝ တဒတ္ထဿ တဗ္ဘာဝကာရဏံ. ကိမဿ သီလန္တိ ဝတသမာဒါနပုစ္ဆာ၊ ကီဒိသံ အဿ ဥပါသကဿ သီလံ၊ ကိတ္တကေန ဝတသမာဒါနေနာယံ သီလသမ္ပန္နော နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကော အာဇီဝေါတိ ကမ္မသမာဒါနပုစ္ဆာ၊ ကော အဿ သမ္မာအာဇီဝေါ၊ ကေန ကမ္မသမာဒါနေန အဿ အာဇီဝေါ သမ္ဘဝတီတိ ပုစ္ဆတိ၊ သော ပန မိစ္ဆာဇီဝဿ ပရိဝဇ္ဇနေန ဟောတီတိ မိစ္ဆာဇီဝေါပိ ဝိဘဇီယတိ. ကာ ဝိပတ္တီတိ တဒုဘယေသံ ဝိပ္ပဋိပတ္တိပုစ္ဆာ၊ ကာ အဿ ဥပါသကဿ သီလဿ၊ အာဇီဝဿ စ ဝိပတ္တီတိ အတ္ထော. သာမညနိဒ္ဒိဋ္ဌေ ဟိ သတိ အနန္တရဿေဝ ဝိဓိ ဝါ ပဋိသေဓော ဝါတိ အနန္တရဿ ဂဟဏံ. ကာ သမ္ပတ္တီတိ တဒုဘယေသမေဝ သမ္မာပဋိပတ္တိပုစ္ဆာ၊ ကာ အဿ ဥပါသကဿ သီလဿ၊ အာဇီဝဿ စ သမ္ပတ္တီတိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော. သရူပဝစနတ္ထာဒိသင်္ခါတေန ပကာရေန ကိရတီတိ ပကိဏ္ဏံ၊ တဒေဝ ပကိဏ္ဏကံ၊ အနေကာကာရေန ပဝတ္တံ အတ္ထဝိနိစ္ဆယန္တိ အတ္ထော.

ယော ကောစီတိ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒီသု ယော ကောစိ၊ ဣမိနာ ပဒေန အကာရဏမေတ္ထ ဇာတိအာဒိဝိသေသောတိ ဒဿေတိ၊ ‘‘သရဏဂတော’’တိ ဣမိနာ ပန သရဏဂမနမေဝေတ္ထ ပမာဏန္တိ. ‘‘ဂဟဋ္ဌော’’တိ စ ဣမိနာ အာဂါရိကေသွေဝ ဥပါသကသဒ္ဒေါ နိရုဠှော၊ န ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတေသူတိ. တမတ္ထံ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တေ မဟာနာမသုတ္တေန (သံ. နိ. ၅.၁၀၃၃) သာဓေန္တော ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယတောတိ ဗုဒ္ဓါဒိသရဏဂမနတော. မဟာနာမာတိ အတ္တနော စူဠပိတုနော သုက္ကောဒနဿ ပုတ္တံ မဟာနာမံ နာမ သကျရာဇာနံ ဘဂဝါ အာလပတိ. ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကေန ဗုဒ္ဓါဒိသရဏဂမနေန ဥပါသကော နာမ ဟောတိ၊ န ဇာတိအာဒီဟိ ကာရဏေဟီတိ အဓိပ္ပါယော. ကာမဉ္စ တပုဿဘလ္လိကာနံ ဝိယ ဒွေဝါစိကဥပါသကဘာဝေါပိ အတ္ထိ၊ သော ပန တဒါ ဝတ္ထုတ္တယာဘာဝတော ကဒါစိယေဝ ဟောတီတိ သဗ္ဗဒါ ပဝတ္တံ တေဝါစိကဥပါသကဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သရဏဂတော’’တိ ဝုတ္တံ. တေပိ ဟိ ပစ္ဆာ တိသရဏဂတာ ဧဝ၊ န စေတ္ထ သမ္ဘဝတိ အညံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ သရဏဂတော ဥပါသကော နာမာတိ ဣမမတ္ထမ္ပိ ဉာပေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဥပါသနတောတိ တေနေဝ သရဏဂမနေန၊ တတ္ထ စ သက္ကစ္စကာရိတာယ ဂါရဝဗဟုမာနာဒိယောဂေန ပယိရုပါသနတော၊ ဣမိနာ ကတွတ္ထံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ.

ဝေရမဏိယောတိ ဧတ္ထ ဝေရံ ဝုစ္စတိ ပါဏာတိပါတာဒိဒုဿီလျံ၊ တဿ မဏနတော ဟနနတော ဝိနာသနတော ဝေရမဏိယော နာမ၊ ပဉ္စ ဝိရတိယော ဝိရတိပဓာနတ္တာ တဿ သီလဿ. တထာ ဟိ ဥဒါဟဋေ မဟာနာမသုတ္တေ ဝုတ္တံ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၃၃) ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိနာ သာဓကံ၊ သရူပဉ္စ ဒဿေတိ ယထာ တံ ဥယျာနပါလဿ ဧကေနေဝ ဥဒကပတိဋ္ဌာနပယောဂေန အမ္ဗသေစနံ၊ ဂရုသိနာနဉ္စ. ယထာဟ အမ္ဗဝိမာနေ (ဝိ. ဝ. ၁၁၅၁ အာဒယော) –

‘‘အမ္ဗော စ သိတ္တော သမဏော စ နှာပိတော၊

မယာ စ ပုညံ ပသုတံ အနပ္ပကံ၊

ဣတိ သော ပီတိယာ ကာယံ၊ သဗ္ဗံ ဖရတိ အတ္တနော’’တိ.

[‘‘အမ္ဗော စ သိဉ္စတော အာသိ၊ သမဏော စ နဟာပိတော၊

ဗဟုဉ္စ ပုညံ ပသုတံ၊ အဟော သဖလံ ဇီဝိတ’’န္တိ. (ဣဓ ဋီကာယံ မူလပါဌော)]

ဧဝမီဒိသေသု. ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကေန ပဉ္စဝေရဝိရတိမတ္တေန.

မိစ္ဆာဝဏိဇ္ဇာတိ အယုတ္တဝဏိဇ္ဇာ၊ န သမ္မာဝဏိဇ္ဇာ၊ အသာရုပ္ပဝဏိဇ္ဇကမ္မာနီတိ အတ္ထော. ပဟာယာတိ အကရဏေနေဝ ပဇဟိတွာ. ဓမ္မေနာတိ ဓမ္မတော အနပေတေန၊ တေန မိစ္ဆာဝဏိဇ္ဇကမ္မေန အာဇီဝနတော အညမ္ပိ အဓမ္မိကံ အာဇီဝနံ ပဋိက္ခိပတိ. သမေနာတိ အဝိသမေန၊ တေန ကာယဝိသမာဒိဒုစ္စရိတံ ဝဇ္ဇေတွာ ကာယသမာဒိနာ သုစရိတေန အာဇီဝနံ ဒဿေတိ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိနာ ပဉ္စင်္ဂုတ္တရပါဠိမာဟရိတွာ သာဓကံ၊ သရူပဉ္စ ဒဿေတိ. ဝါဏိဇာနံ အယန္တိ ဝဏိဇ္ဇာ၊ ယဿ ကဿစိ ဝိက္ကယော၊ ဣတ္ထိလိင်္ဂပဒမေတံ. သတ္ထဝဏိဇ္ဇာတိ အာဝုဓဘဏ္ဍံ ကတွာ ဝါ ကာရေတွာ ဝါ ယထာကတံ ပဋိလဘိတွာ ဝါ တဿ ဝိက္ကယော. သတ္တဝဏိဇ္ဇာတိ မနုဿဝိက္ကယော. မံသဝဏိဇ္ဇာတိ သူနကာရာဒယော ဝိယ မိဂသူကရာဒိကေ ပေါသေတွာ မံသံ သမ္ပာဒေတွာ ဝိက္ကယော. မဇ္ဇဝဏိဇ္ဇာတိ ယံ ကိဉ္စိ မဇ္ဇံ ယောဇေတွာ တဿ ဝိက္ကယော. ဝိသဝဏိဇ္ဇာတိ ဝိသံ ယောဇေတွာ၊ သင်္ဂဟေတွာ ဝါ တဿ ဝိက္ကယော. တတ္ထ သတ္ထဝဏိဇ္ဇာ ပရောပရောဓနိမိတ္တတာယ အကရဏီယာတိ ဝုတ္တာ၊ သတ္တဝဏိဇ္ဇာ အဘုဇိဿဘာဝကရဏတော၊ မံသဝဏိဇ္ဇာ ဝဓဟေတုတော၊ မဇ္ဇဝဏိဇ္ဇာ ပမာဒဋ္ဌာနတော၊ ဝိသဝဏိဇ္ဇာ ပရူပဃာတကာရဏတော.

တဿေဝါတိ ယထာဝုတ္တဿ ပဉ္စဝေရမဏိလက္ခဏဿ သီလဿ စေဝ ပဉ္စမိစ္ဆာဝဏိဇ္ဇာဒိပ္ပဟာနလက္ခဏဿ အာဇီဝဿ စ ပဋိနိဒ္ဒေသော. ဝိပတ္တီတိ ဘေဒေါ၊ ပကောပေါ စ. ဧဝံ သီလအာဇီဝဝိပတ္တိဝသေန ဥပါသကဿ ဝိပတ္တိံ ဒဿေတွာ အဿဒ္ဓိယာဒိဝသေနပိ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ယာယာတိ အဿဒ္ဓိယာဒိဝိပ္ပဋိပတ္တိယာ. စဏ္ဍာလောတိ နီစဓမ္မဇာတိကဋ္ဌေန ဥပါသကစဏ္ဍာလော. မလန္တိ မလီနဋ္ဌေန ဥပါသကမလံ. ပတိကိဋ္ဌောတိ လာမကဋ္ဌေန ဥပါသကနိဟီနော. သာပိဿာတိ သာပိ အဿဒ္ဓိယာဒိဝိပ္ပဋိပတ္တိ အဿ ဥပါသကဿ ဝိပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကာ ပနာယန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘တေ စာ’’တိအာဒိ. ဥပါသကစဏ္ဍာလသုတ္တံ၊ (အ. နိ. ၅.၁၇၅) ဥပါသကရတနသုတ္တဉ္စ ပဉ္စင်္ဂုတ္တရေ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓါဒီသု၊ ကမ္မကမ္မဖလေသု စ သဒ္ဓါဝိပရိယာယော မိစ္ဆာဝိမောက္ခော အဿဒ္ဓိယံ၊ တေန သမန္နာဂတော အဿဒ္ဓေါ. ယထာဝုတ္တသီလဝိပတ္တိအာဇီဝဝိပတ္တိဝသေန ဒုဿီလော. ‘‘ဣမိနာ ဒိဋ္ဌာဒိနာ ဣဒံ နာမ မင်္ဂလံ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ဗာလဇနပရိကပ္ပိတေန ကောတူဟလသင်္ခါတေန ဒိဋ္ဌသုတမုတမင်္ဂလေန သမန္နာဂတော ကောတူဟလမင်္ဂလိကော. မင်္ဂလံ ပစ္စေတီတိ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလာဒိဘေဒံ မင်္ဂလမေဝ ပတ္တိယာယတိ နော ကမ္မန္တိ ကမ္မဿကတံ နော ပတ္တိယာယတိ. ဣတော စ ဗဟိဒ္ဓါတိ ဣတော သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓသာသနတော ဗဟိဒ္ဓါ ဗာဟိရကသမယေ. စ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပယုတ္တော၊ သဗ္ဗတ္ထ ‘‘အဿဒ္ဓေါ’’တိအာဒီသု ယောဇေတဗ္ဗော. ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသတီတိ ဒုပ္ပဋိပန္နံ ဒက္ခိဏာရဟသညီ ဂဝေသတိ. တတ္ထာတိ ဗဟိဒ္ဓါ ဗာဟိရကသမယေ. ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတီတိ ပဌမတရံ ဒါနမာနနာဒိကံ ကုသလကိရိယံ ကရောတိ၊ ဗာဟိရကသမယေ ပဌမတရံ ကုသလကိရိယံ ကတွာ ပစ္ဆာ သာသနေ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ. တတ္ထာတိ ဝါ တေသံ ဗာဟိရကာနံ တိတ္ထိယာနန္တိပိ ဝဒန္တိ. ဧတ္ထ စ ဒက္ခိဏေယျပရိယေသနပုဗ္ဗကာရေ ဧကံ ကတွာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အဿာတိ ဥပါသကဿ. သီလသမ္ပဒါတိ ယထာဝုတ္တေန ပဉ္စဝေရမဏိလက္ခဏေန သီလေန သမ္ပဒါ. အာဇီဝသမ္ပဒါတိ ပဉ္စမိစ္ဆာဝဏိဇ္ဇာဒိပ္ပဟာနလက္ခဏေန အာဇီဝေန သမ္ပဒါ. ဧဝံ သီလသမ္ပဒါအာဇီဝသမ္ပဒါဝသေန ဥပါသကဿ သမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ သဒ္ဓါဒိဝသေနပိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ စဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ယေ စ ပဉ္စ ဓမ္မာ၊ တေပိ အဿ သမ္ပတ္တီတိ ယောဇနာ. ဓမ္မေဟီတိ ဂုဏေဟိ. စတုန္နံ ပရိသာနံ ရတိဇနနဋ္ဌေန ဥပါသကောဝ ရတနံ ဥပါသကရတနံ. ဂုဏသောဘာကိတ္တိသဒ္ဒသုဂန္ဓတာဒီဟိ ဥပါသကောဝ ပဒုမံ ဥပါသကပဒုမံ. တထာ ဥပါသကပုဏ္ဍရီကံ. သေသံ ဝိပတ္တိယံ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

နိဂဏ္ဌီနန္တိ နိဂဏ္ဌသမဏီနံ. အာဒိမှီတိ ပဌမတ္ထေ. ဥစ္ဆဂ္ဂန္တိ ဥစ္ဆုအဂ္ဂံ ဥစ္ဆုကောဋိ. တထာ ဝေဠဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထာပိ. ကောဋိယန္တိ ပရိယန္တကောဋိယံ၊ ပရိယန္တတ္ထေတိ အတ္ထော. အမ္ဗိလဂ္ဂန္တိ အမ္ဗိလကောဋ္ဌာသံ. တထာ တိတ္တကဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထာပိ. ဝိဟာရဂ္ဂေနာတိ ဩဝရကကောဋ္ဌာသေန ‘‘ဣမသ္မိံ ဂဗ္ဘေ ဝသန္တာနံ ဣဒံ နာမ ဖလံ ပါပုဏာတီ’’တိအာဒိနာ တံတံဝသနဋ္ဌာနကောဋ္ဌာသေနာတိ အတ္ထော. ပရိဝေဏဂ္ဂေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အဂ္ဂေတိ ဧတ္ထ ဥပယောဂဝစနဿ ဧကာရာဒေသော၊ ဝစနဝိပလ္လာသော ဝါ၊ ကတွာ-သဒ္ဒေါ စ သေသောတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာဒိံ ကတွာ’’တိ. ဘာဝတ္ထေ တာ-သဒ္ဒေါတိ ဒဿေတိ ‘‘အဇ္ဇဘာဝ’’န္တိ ဣမိနာ၊ အဇ္ဇဘာဝေါ စ နာမ တသ္မိံ ဓမ္မဿဝနသမယေ ဓရမာနကတာပါပုဏကဘာဝေါ. တဒါ ဟိ တံ နိဿယဝသေန ဓရမာနတံ နိမိတ္တံ ကတွာ တံဒိဝသနိဿိတအရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပုန အရုဏုဂ္ဂမနာ ဧတ္ထန္တရေ အဇ္ဇသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ၊ တသ္မာ တသ္မိံ သမယေ ဓရမာနကတာသင်္ခါတံ အဇ္ဇဘာဝံ အာဒိံ ကတွာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဇ္ဇတန္တိ ဝါ အဇ္ဇဣစ္စေဝ အတ္ထော တာ-သဒ္ဒဿ သကတ္ထဝုတ္တိတော ယထာ ‘‘ဒေဝတာ’’တိ၊ အယံ အာစရိယာနံ မတိ. ဧဝံ ပဌမက္ခရေန ဒိဿမာနပါဌာနုရူပံ အတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတိယက္ခရေန ဒိဿမာနပါဌာနုရူပံ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အဇ္ဇဒဂ္ဂေတိ ဝါ ပါဌော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဂမမတ္တတ္တာ ဒကာရော ပဒသန္ဓိကရော. အဇ္ဇာတိ ဟိ နေပါတိကမိဒံ ပဒံ. တေနာဟ ‘‘အဇ္ဇ အဂ္ဂန္တိ အတ္ထော’’တိ.

‘‘ပါဏော’’တိ ဣဒံ ပရမတ္ထတော ဇီဝိတိန္ဒြိယေ ဧဝ၊ ‘‘ပါဏုပေတ’’န္တိ စ ကရဏတ္ထေနေဝ သမာသောတိ ဉာပေတုံ ‘‘ယာဝ မေ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ၊ တာဝ ဥပေတ’’န္တိ အာဟ. ဥပေတိ ဥပဂစ္ဆတီတိ ဟိ ဥပေတော၊ ပါဏေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဥပေတော ပါဏုပေတောတိ အတ္ထော အာစရိယေဟိ အဘိမတော. ဣမိနာ စ ‘‘ပါဏုပေတန္တိ ဣဒံ ပဒံ တဿ သရဏဂမနဿ အာပါဏကောဋိကတာဒဿန’’န္တိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ. ‘‘ပါဏုပေတ’’န္တိ ဟိ ဣမိနာ ယာဝ မေ ပါဏာ ဓရန္တိ၊ တာဝ သရဏံ ဥပေတော၊ ဥပေန္တော စ န ဝါစာမတ္တေန၊ န စ ဧကဝါရံ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန၊ အထ ခေါ ပါဏာနံ ပရိစ္စဇနဝသေန ယာဝဇီဝံ ဥပေတောတိ အာပါဏကောဋိကတာ ဒဿိတာ. ‘‘တီဟိ။ပေ။ ဂတ’’န္တိ ဣဒံ ‘‘သရဏံ ဂတ’’န္တိ ဧတဿ အတ္ထဝစနံ. ‘‘အနညသတ္ထုက’’န္တိ ဣဒံ ပန အန္တောဂဓာဝဓာရဏေန၊ အညတ္ထာပေါဟနေန စ နိဝတ္တေတဗ္ဗတ္ထဒဿနံ. ဧကစ္စော ကပ္ပိယကာရကသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဥပါသကသဒ္ဒဿ ဝစနီယောပိ ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပါသကံ ကပ္ပိယကာရက’’န္တိ၊ အတ္တသန္နိယျာတနသရဏဂမနံ ဝါ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ‘‘ပါဏုပေတ’’န္တိ ဣမိနာ နီတတ္ထတော ဒဿိတံ တဿ သရဏဂမနဿ အာပါဏကောဋိကတံ ဒဿေတွာ ဧဝံ ဝဒန္တော ပနေသ ရာဇာ ‘‘ဇီဝိတေန သဟ ဝတ္ထုတ္တယံ ပဋိပူဇေန္တော သရဏဂမနံ ရက္ခာမီ’’တိ အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေတီတိ နေယျတ္ထတော ဝိဘာဝိတံ တဿ ရညော အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘အဟဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟိ-သဒ္ဒေါ သမတ္ထနေ၊ ကာရဏတ္ထေ ဝါ၊ တေန ဣမာယ ယုတ္တိယာ၊ ဣမိနာ ဝါ ကာရဏေန ဥပါသကံ မံ ဘဂဝါ ဓာရေတူတိ အယမတ္ထော ပကာသိတော.

အစ္စယနံ သာဓုမရိယာဒံ အတိက္ကမ္မ မဒ္ဒိတွာ ပဝတ္တနံ အစ္စယော၊ ကာယိကာဒိအဇ္ဈာစာရသင်္ခါတော ဒေါသောတိ အာဟ ‘‘အပရာဓော’’တိ၊ အစ္စေတိ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တတိ ဧတေနာတိ ဝါ အစ္စယော၊ ကာယိကာဒိဝီတိက္ကမဿ ပဝတ္တနကော အကုသလဓမ္မသင်္ခါတော ဒေါသော ဧဝ၊ သော စ အပရဇ္ဈတိ ဧတေနာတိ အပရာဓောတိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ အပရဇ္ဈန္တံ ပုရိသံ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တတိ. တေနာဟ ‘‘အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တော’’တိ. ဓမ္မန္တိ ဒသရာဇဓမ္မံ. ဝိတ္ထာရော ပနေတဿ မဟာဟံသဇာတကာဒီဟိ ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. စရတီတိ အာစရတိ ကရောတိ. ဓမ္မေနေဝါတိ ဓမ္မတော အနပေတေနေဝ၊ အနပေတကုသလဓမ္မေနေဝါတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘န ပိတုဃာတနာဒိနာ အဓမ္မေနာ’’တိ. ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတူ’’တိ ဧတဿ အဓိဝါသနံ သမ္ပဋိစ္ဆတူတိ သဒ္ဒတော အတ္ထော၊ အဓိပ္ပါယတော ပန အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ခမတူ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုန အကရဏမေတ္ထ သံဝရောတိ ဒဿေတိ ‘‘ပုန ဧဝရူပဿာ’’တိအာဒိနာ. ‘‘အပရာဓဿာ’’တိအာဒိ အညမညံ ဝေဝစနံ.

၂၅၁. ‘‘ယထာဓမ္မော ဌိတော၊ တထေဝါ’’တိ ဣမိနာပိ ယထာ-သဒ္ဒဿ အနုရူပတ္ထမာဟ၊ သာဓုသမာစိဏ္ဏကုသလဓမ္မာနုရူပန္တိ အတ္ထော. ပဋိသဒ္ဒဿ အနတ္ထကတံ ဒဿေတိ ‘‘ကရောသီ’’တိ ဣမိနာ. ပဋိကမ္မံ ကရောသီတိပိ ဝဒန္တိ. ယထာဓမ္မံ ပဋိကရဏံ နာမ ကတာပရာဓဿ ခမာပနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ခမာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာမာ’’တိ ဧတဿ အဓိဝါသနံ သမ္ပဋိစ္ဆာမာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ခမာမာ’’တိ ဣမိနာ. ဝုဒ္ဓိ ဟေသာတိ ဧတ္ထ ဟ-ကာရော ပဒသိလိဋ္ဌတာယ အာဂမော၊ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဝါ နိပါတမတ္တံ. ဧသာတိ ယထာဓမ္မံ ပဋိကိရိယာ၊ အာယတိံ သံဝရာပဇ္ဇနာ စ. တေနာဟ ‘‘ယော အစ္စယံ။ပေ။ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. သဒေဝကေန လောကေန ‘‘သရဏ’’န္တိ အရဏီယတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော တထာဂတော အရိယော နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော’’တိ. ဝိနေတိ သတ္တေ ဧတေနာတိ ဝိနယော၊ သာသနံ. ဝဒ္ဓတိ သဂ္ဂမောက္ခသမ္ပတ္တိ ဧတာယာတိ ဝုဒ္ဓိ. ကတမာ ပန သာ၊ ယာ ‘‘ဧသာ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဝုဒ္ဓီတိ စောဒနမပနေတုံ ‘‘ယော အစ္စယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတိ ‘‘ကတမာ’’တိအာဒိနာ၊ ယာ အယံ သံဝရာပဇ္ဇနာ၊ သာ ‘‘ဧသာ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဝုဒ္ဓိ နာမာတိ အတ္ထော. ‘‘ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတီ’’တိ ဣဒံ အာယတိံ သံဝရာပဇ္ဇနာယ ပုဗ္ဗကိရိယာဒဿနန္တိ ဝိညာပနတ္ထံ ‘‘ယထာဓမ္မံ ပဋိကရိတွာ အာယတိံ သံဝရာပဇ္ဇနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသာ ဟိ အာစရိယာနံ ပကတိ၊ ယဒိဒံ ယေန ကေနစိ ပကာရေန အဓိပ္ပါယန္တရဝိညာပနံ၊ ဧတပဒေန ပန တဿာပိ ပဋိနိဒ္ဒေသော သမ္ဘဝတိ ‘‘ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတီ’’ တိပိ ပဋိနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ ဒဿနတော. ကေစိ ပန ‘‘ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတီ’တိ ဣဒံ ပုဗ္ဗကိရိယာမတ္တဿေဝ ဒဿနံ၊ န ပဋိနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ. ‘အာယတိဉ္စ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’တိ ဣဒံ ပန ပဋိနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿေဝါတိ ဝိညာပနတ္ထံ ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တဒယုတ္တမေဝ ခမာပနဿာပိ ဝုဒ္ဓိဟေတုဘာဝေန အရိယူပဝါဒေ ဝုတ္တတ္တာ. ဣတရထာ ဟိ ခမာပနာဘာဝေပိ အာယတိံ သံဝရာပဇ္ဇနာယ ဧဝ အရိယူပဝါဒါပဂမနံ ဝုတ္တံ သိယာ၊ န စ ပန ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

ကသ္မာ ပန ‘‘ယာယ’’န္တိအာဒိနာ ဓမ္မနိဒ္ဒေသော ဒဿိတော၊ နနု ပါဠိယံ ‘‘ယော အစ္စယ’’န္တိအာဒိနာ ပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော ကတောတိ စောဒနံ သောဓေတုံ ‘‘ဒေသနံ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ကရောန္တောတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဓမ္မဒေသနံ ကရောန္တော. ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာပိ ဟိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဓမ္မဒေသနာ၊ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနပုဂ္ဂလဒေသနာတိ ဒုဝိဓာ ဟောတိ. အယမေတ္ထာဓိပ္ပါယော – ကိဉ္စာပိ ‘‘ဝုဒ္ဓိ ဟေသာ’’တိအာဒိနာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဒေသနာ အာရဒ္ဓါ၊ တထာပိ ပုန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ကရောန္တေန ‘‘ယော အစ္စယ’’န္တိအာဒိနာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဒေသနာ အာရဒ္ဓါ ဒေသနာဝိလာသဝသေန၊ ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန စာတိ. တဒုဘယဝသေနေဝ ဟိ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာဒိဘေဒေန စတုဗ္ဗိဓာ ဒေသနာ.

၂၅၂. ဝစသာယတ္တေတိ ဝစသာ အာယတ္တေ. ဝါစာပဋိဗန္ဓတ္တေတိ ဝဒန္တိ၊ တံ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိနာ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဝစသာယတ္ထေတိ ပန ဝါစာပရိယောသာနတ္ထေတိ အတ္ထော ယုတ္တော ဩသာနကရဏတ္ထဿ သာသဒ္ဒဿ ဝသေန သာယသဒ္ဒနိပ္ဖတ္တိတော ယထာ ‘‘ဒါယော’’တိ. ဧဝဉှိ သမတ္ထနဝစနမ္ပိ ဥပပန္နံ ဟောတိ. ဂမနာယ ကတံ ဝါစာပရိယောသာနံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ တသ္မိံယေဝ အတ္ထေ ဝတ္တတီတိ. ဟန္ဒသဒ္ဒဉှိ စောဒနတ္ထေ၊ ဝစသဂ္ဂတ္ထေ စ ဣစ္ဆန္တိ. ‘‘ဟန္ဒ ဒါနိ ဘိက္ခဝေ အာမန္တယာမီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၈၊ သံ. နိ. ၁.၁၈၆) ဟိ စောဒနတ္ထေ၊ ‘‘ဟန္ဒ ဒါနိ အပါယာမီ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၈၄၃) ဝစသဂ္ဂတ္ထေ၊ ဝစသဂ္ဂေါ စ နာမ ဝါစာဝိဿဇ္ဇနံ၊ တဉ္စ ဝါစာပရိယောသာနမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒုက္ကရကိစ္စဝသေန ဗဟုကိစ္စတာတိ အာဟ ‘‘ဗလဝကိစ္စာ’’တိ. ‘‘အဝဿံ ကတ္တဗ္ဗံ ကိစ္စံ၊ ဣတရံ ကရဏီယံ. ပဌမံ ဝါ ကတ္တဗ္ဗံ ကိစ္စံ၊ ပစ္ဆာ ကတ္တဗ္ဗံ ကရဏီယံ. ခုဒ္ဒကံ ဝါ ကိစ္စံ၊ မဟန္တံ ကရဏီယ’’န္တိပိ ဥဒါနဋ္ဌကထာဒီသု (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁၅) ဝုတ္တံ. ယံ-တံ-သဒ္ဒါနံ နိစ္စသမ္ဗန္ဓတ္တာ၊ ဂမနကာလဇာနနတော၊ အညကိရိယာယ စ အနုပယုတ္တတ္တာ ‘‘တဿ ကာလံ တွမေဝ ဇာနာသီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘တယာ ဉာတံ ဂမနကာလံ တွမေဝ ဉတွာ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ. အထ ဝါ ယထာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စနိယောဇနေ ‘‘ဣမံ ဇာန၊ ဣမံ ဒေဟိ၊ ဣမံ အာဟရာ’’တိ (ပါစိ. ၈၈၊ ၉၃) ဝုတ္တံ၊ တထာ ဣဓာပိ တယာ ဉာတံ ကာလံ တွမေဝ ဇာနာသိ၊ ဂမနဝသေန ကရောဟီတိ ဂမနေ နိယောဇေတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တွမေဝ ဇာနာသီ’’တိ ပါဌသေသော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ’’တိအာဒိ ယထာသမာစိဏ္ဏံ ပကရဏာဓိဂတမတ္တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဒက္ခိဏန္တိ ပကာရတော ကတံ ဒက္ခိဏံ. တေနာဟ ‘‘တိက္ခတ္တု’’န္တိ. ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလန္တိ ဒွီသု ဟတ္ထေသု ဇာတာနံ ဒသန္နံ နခါနံ သမောဓာနေန ဧကီဘာဝေန သမုဇ္ဇလန္တံ၊ တေန ဒွိန္နံ ကရတလာနံ သမဋ္ဌပနံ ဒဿေတိ. အဉ္ဇလိန္တိ ဟတ္ထပုဋံ. အဉ္ဇတိ ဗျတ္တိံ ပကာသေတိ ဧတာယာတိ အဉ္ဇလိ. အဉ္ဇု-သဒ္ဒဉှိ ဗျတ္တိယံ၊ အလိပစ္စယဉ္စ ဣစ္ဆန္တိ သဒ္ဒဝိဒူ. အဘိမုခေါဝါတိ သမ္မုခေါ ဧဝ၊ န ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိံ ဒဿေတွာတိ အတ္ထော. ပဉ္စပ္ပတိဋ္ဌိတဝန္ဒနာနယော ဝုတ္တော ဧဝ.

၂၅၃. ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပစ္စနကာနံ အတ္တနော ပုဗ္ဗေ ကတကုသလမူလာနံ ခဏနေန ခတော၊ တေသမေဝ ဥပဟနနေန ဥပဟတော၊ ပဒဒွယေနပိ တဿ ကမ္မာပရာဓမေဝ ဒဿေတိ ပရိယာယဝစနတ္တာ ပဒဒွယဿ. ကုသလမူလသင်္ခါတပတိဋ္ဌာဘေဒနေန ခတူပဟတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိန္နပတိဋ္ဌော ဇာတော’’တိ ဝုတ္တံ. ပတိဋ္ဌာ၊ မူလန္တိ စ အတ္ထတော ဧကံ. ပတိဋ္ဌဟတိ သမ္မတ္တနိယာမောက္ကမနံ ဧတာယာတိ ဟိ ပတိဋ္ဌာ၊ တဿ ကုသလူပနိဿယသမ္ပဒါ၊ သာ ကိရိယာပရာဓေန ဘိန္နာ ဝိနာသိတာ ဧတေနာတိ ဘိန္နပတိဋ္ဌော. တဒေဝ ဝိတ္ထာရေန္တော ‘‘တထာ’’တိအာဒိမာဟ. ယထာ ကုသလမူလသင်္ခါတာ အတ္တနော ပတိဋ္ဌာနဇာတာ၊ တထာ အနေန ရညာ အတ္တနာဝ အတ္တာ ခတော ခနိတောတိ ယောဇနာ. ခတောတိ ဟိ ဣဒံ ဣဓ ကမ္မဝသေန သိဒ္ဓံ၊ ပါဠိယံ ပန ကတ္တုဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဒဒွယဿ ပရိယာယတ္တာ ‘‘ဥပဟတော’’တိ ဣဓ န ဝုတ္တံ.

‘‘ရာဂေါ ရဇော န စ ပန ရေဏု ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ (မဟာနိ. ၂၀၉၊ စူဠနိ. ၇၄) ဝစနတော ရာဂဒေါသမောဟာဝ ဣဓ ရဇော နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ရာဂရဇာဒိဝိရဟိတ’’န္တိ. ဝီတသဒ္ဒဿ ဝိဂတပရိယာယတံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိဂတတ္တာ’’တိ ဣမိနာ. ဓမ္မေသု စက္ခုန္တိ စတုသစ္စဓမ္မေသု ပဝတ္တံ တေသံ ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခုံ. ဓမ္မေသူတိ ဝါ ဟေဋ္ဌိမေသု တီသု မဂ္ဂဓမ္မေသု. စက္ခုန္တိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဧကံ စက္ခုံ၊ သမုဒါယေကဒေသဝသေန အာဓာရတ္ထသမာသောယံ၊ န တု နိဒ္ဓါရဏတ္ထသမာသော. သော ဟိ သာသနဂန္ထေသု၊ သက္ကတဂန္ထေသု စ သဗ္ဗတ္ထ ပဋိသိဒ္ဓေါတိ. ဓမ္မမယန္တိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေန နိဗ္ဗတ္တံ၊ ဣမိနာ ‘‘ဓမ္မေန နိဗ္ဗတ္တံ စက္ခု ဓမ္မစက္ခူ’’တိ အတ္ထမာဟ. အပိစ ဓမ္မမယန္တိ သီလာဒိတိဝိဓဓမ္မက္ခန္ဓောယေဝ မယ-သဒ္ဒဿ သကတ္ထေ ပဝတ္တနတော၊ အနေန ‘‘ဓမ္မောယေဝ စက္ခု ဓမ္မစက္ခူ’’တိ အတ္ထမာဟ. အညေသု ဌာနေသူတိ အညေသု သုတ္တပဒေသေသု၊ ဧတေန ယထာပါဌံ တိဝိဓတ္ထတံ ဒဿေတိ. ဣဓ ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿေဝေတံ အဓိဝစနံ၊ တသ္မိမ္ပိ အနဓိဂတေ အညေသံ ဝတ္တဗ္ဗတာယေဝ အဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣဒါနိ ‘‘ခတာယံ ဘိက္ခဝေ ရာဇာ’’တိအာဒိပါဌဿ သုဝိညေယျမဓိပ္ပါယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နာဘဝိဿာတိ သစေ န အဘဝိဿထ၊ ဧဝံ သတီတိ အတ္ထော. အတီတေ ဟိ ဣဒံ ကာလာတိပတ္တိဝစနံ၊ န အနာဂတေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပတ္တော အဘဝိဿာတိ ဧတ္ထာပိ. နနု စ မဂ္ဂပါပုဏနဝစနံ ဘဝိဿမာနတ္တာ အနာဂတကာလိကန္တိ? သစ္စံ အနိယမိတေ၊ ဣဓ ပန ‘‘ဣဓေဝါသနေ နိသိန္နော’’တိ နိယမိတတ္တာ အတီတကာလိကမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒဉှိ ဘဂဝါ ရညော အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ အစိရပက္ကန္တဿေဝ အဝေါစာတိ. ပါပမိတ္တသံသဂ္ဂေနာတိ ဒေဝဒတ္တေန၊ ဒေဝဒတ္တပရိသာသင်္ခါတေန စ ပါပမိတ္တေန သံသဂ္ဂတော. အဿာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ. ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိအာဒိနာ ပါဌာနာရုဠှံ ဝစနာဝသေသံ ဒဿေတိ. တသ္မာတိ သရဏံ ဂတတ္တာ မုစ္စိဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မမ စ သာသနမဟန္တတာယာ’’တိ ပါဌော ယုတ္တော၊ ကတ္ထစိ ပန စ-သဒ္ဒေါ န ဒိဿတိ၊ တတ္ထ သော လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ကေဝလံ သရဏံ ဂတတ္တာယေဝ မုစ္စိဿတိ၊ အထ ခေါ ယတ္ထ ဧသ ပသန္နော၊ ပသန္နာကာရဉ္စ ကရောတိ၊ တဿ စ တိဝိဓဿပိ သာသနဿ ဥတ္တမတာယာတိ ဟိ သဟ သမုစ္စယေန အတ္ထော အဓိပ္ပေတောတိ.

‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိ ဒုက္ကရကမ္မဝိပါကတော သုကရေန မုစ္စနေန ဥပမာဒဿနံ. ကောစီတိ ကောစိ ပုရိသော. ကဿစီတိ ကဿစိ ပုရိသဿ၊ ‘‘ဝဓ’’န္တိ ဧတ္ထ ဘာဝယောဂေ ကမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ. ပုပ္ဖမုဋ္ဌိမတ္တေန ဒဏ္ဍေနာတိ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိမတ္တသင်္ခါတေန ဓနဒဏ္ဍေန. မုစ္စေယျာတိ ဝဓကမ္မဒဏ္ဍတော မုစ္စေယျ၊ ဒဏ္ဍေနာတိ ဝါ နိဿက္ကတ္ထေ ကရဏဝစနံ ‘‘သုမုတ္တာ မယံ တေန မဟာသမဏေနာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၃၂၊ စူဠဝ. ၄၃၇) ဝိယ၊ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိမတ္တေန ဓနဒဏ္ဍတော၊ ဝဓဒဏ္ဍတော စ မုစ္စေယျာတိ အတ္ထော. လောဟကုမ္ဘိယန္တိ လောဟကုမ္ဘိနရကေ. တတ္ထ ဟိ တဒနုဘဝနကာနံ သတ္တာနံ ကမ္မဗလေန လောဟမယာ မဟတီ ကုမ္ဘီ နိဗ္ဗတ္တာ၊ တသ္မာ တံ ‘‘လောဟကုမ္ဘီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥပရိမတလတော အဓော ပတန္တော၊ ဟေဋ္ဌိမတလတော ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆန္တော၊ ဥဘယထာ ပန သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ ဟောန္တိ. ဝုတ္တဉ္စ –

‘‘သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ၊ ပရိပုဏ္ဏာနိ သဗ္ဗသော၊

နိရယေ ပစ္စမာနာနံ၊ ကဒါ အန္တော ဘဝိဿတီ’’တိ. (ပေ. ဝ. ၈၀၂၊ ဇာ. ၁.၄.၅၄)၊

‘‘ဟေဋ္ဌိမတလံ ပတွာ၊ ဥပရိမတလံ ပါပုဏိတွာ မုစ္စိဿတီ’’တိ ဝဒန္တော ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ – ယထာ အညေ သေဋ္ဌိပုတ္တာဒယော အပရာပရံ အဓော ပတန္တာ၊ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆန္တာ စ အနေကာနိ ဝဿသတသဟဿာနိ တတ္ထ ပစ္စန္တိ၊ န တထာ အယံ၊ အယံ ပန ရာဇာ ယထာဝုတ္တကာရဏေန ဧကဝါရမေဝ အဓော ပတန္တော၊ ဥဒ္ဓဉ္စ ဂစ္ဆန္တော သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိယေဝ ပစ္စိတွာ မုစ္စိဿတီတိ. အယံ ပန အတ္ထော ကုတော လဒ္ဓေါတိ အနုယောဂံ ပရိဟရန္တော ‘‘ဣဒမ္ပိ ကိရ ဘဂဝတာ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ အာဟ. ကိရသဒ္ဒေါ စေတ္ထ အနုဿဝနတ္ထော၊ တေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တဘာဝဿ အာစရိယပရမ္ပရတော သုယျမာနတံ၊ ဣမဿ စ အတ္ထဿ အာစရိယပရမ္ပရာဘတဘာဝံ ဒီပေတိ. အထ ပါဠိယံ သင်္ဂီတံ သိယာတိ စောဒနမပနေတိ ‘‘ပါဠိယံ ပန န အာရုဠှ’’န္တိ ဣမိနာ၊ ပကိဏ္ဏကဒေသနာဘာဝေန ပါဠိယမနာရုဠှတ္တာ ပါဌဘာဝေန န သင်္ဂီတန္တိ အဓိပ္ပါယော. ပကိဏ္ဏကဒေသနာ ဟိ ပါဠိယမနာရုဠှာတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ.

ယဒိ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ နရကေ ပစ္စတိ၊ ဧဝံ သတိ ဣမံ ဒေသနံ သုတွာ ကော ရညော အာနိသံသော လဒ္ဓေါတိ ကဿစိ အာသင်္ကာ သိယာတိ တဒါသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ စောဒနံ ဥဒ္ဓရိတွာ ပရိဟရိတုံ ‘‘ဣဒံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒါလာဘာဒိကံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကံ အနေကဝိဓံ မဟာနိသံသံ သရူပတော နိယမေတွာ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘အယံ။ပေ။ နိဒ္ဒံ လဘတီ’’တိ ဣမိနာ နိဒ္ဒါလာဘံ ဒဿေတိ၊ တဒါ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခာပဂတဘာဝဉ္စ နိဒ္ဒါလာဘသီသေန၊ ‘‘တိဏ္ဏံ။ပေ။ အကာသီ’’တိ ဣမိနာ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ မဟာသက္ကာရကိရိယံ၊ ‘‘ပေါထုဇ္ဇနိကာယ။ပေ။ နာဟောသီ’’တိ ဣမိနာ သာတိသယံ ပေါထုဇ္ဇနိကသဒ္ဓါပဋိလာဘံ ဒဿေတီတိ ဧဝမာဒိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော၊ ‘‘အနာဂတေ။ပေ။ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ ဣမိနာ ပန ဥက္ကံသတော သမ္ပရာယိကော ဒဿိတော၊ အနဝသေသတော ပန အပရာပရေသု ဘဝေသု အပရိမာဏောယေဝ သမ္ပရာယိကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ မဓုရာယာတိ မဓုရရသဘူတာယ. ဩဇဝန္တိယာတိ မဓုရရသဿာပိ သာရဘူတာယ ဩဇာယ ဩဇဝတိယာ. ပုထုဇ္ဇနေ ဘဝါ ပေါထုဇ္ဇနိကာ. ပဉ္စ မာရေ ဝိသေသတော ဇိတဝါတိ ဝိဇိတာဝီ၊ ပရူပဒေသဝိရဟတာ စေတ္ထ ဝိသေသဘာဝေါ. ပစ္စေကံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ၊ အနာစရိယကော ဟုတွာ သာမညေဝ သမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ ‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သယမေဝ ဗုဇ္ဈန္တိ၊ န ပရေ ဗောဓေန္တိ၊ အတ္ထရသမေဝ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ၊ န ဓမ္မရသံ. န ဟိ တေ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပညတ္တိံ အာရောပေတွာ ဒေသေတုံ သက္ကောန္တိ၊ မူဂေန ဒိဋ္ဌသုပိနော ဝိယ၊ ဝနစရကေန နဂရေ သာယိတဗျဉ္ဇနရသော ဝိယ စ နေသံ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ သဗ္ဗံ ဣဒ္ဓိသမာပတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒံ ပါပုဏန္တီ’’တိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ အပ. အဋ္ဌ. ၁.၉၀၊ ၉၁) အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ.

ဧတ္ထာဟ – ယဒိ ရညော ကမ္မန္တရာယာဘာဝေ တသ္မိံယေဝ အာသနေ ဓမ္မစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇိဿထ၊ အထ ကထံ အနာဂတေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ. ယဒိ စ အနာဂတေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ၊ အထ ကထံ တသ္မိံယေဝ အာသနေ ဓမ္မစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇိဿထ၊ နနု ဣမေ သာဝကဗောဓိပစ္စေကဗောဓိဥပနိဿယာ ဘိန္နနိဿယာ ဒွိန္နံ ဗောဓီနံ အသာဓာရဏဘာဝတော. အသာဓာရဏာ ဟိ ဧတာ ဒွေ ယထာက္ကမံ ပဉ္စင်္ဂဒွယင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ၊ အဘိနီဟာရသမိဒ္ဓိဝသေန၊ ပါရမီသမ္ဘရဏကာလဝသေန၊ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနဝသေန စာတိ? နာယံ ဝိရောဓော ဣတော ပရတောယေဝဿ ပစ္စေကဗောဓိသမ္ဘာရာနံ သမ္ဘရဏီယတ္တာ. သာဝကဗောဓိယာ ဗုဇ္ဈနကသတ္တာပိ ဟိ အသတိ တဿာ သမဝါယေ ကာလန္တရေ ပစ္စေကဗောဓိယာ ဗုဇ္ဈိဿန္တိ တထာဘိနီဟာရဿ သမ္ဘဝတောတိ. အပရေ ပန ဘဏန္တိ – ‘‘ပစ္စေကဗောဓိယာယေဝါယံ ရာဇာ ကတာဘိနီဟာရော. ကတာဘိနီဟာရာပိ ဟိ တတ္ထ နိယတိမပ္ပတ္တာ တဿ ဉာဏဿ ပရိပါကံ အနုပဂတတ္တာ သတ္ထု သမ္မုခီဘာဝေ သာဝကဗောဓိံ ပါပုဏိဿန္တီတိ ဘဂဝါ ‘သစာယံ ဘိက္ခဝေ ရာဇာ’တိအာဒိမဝေါစ၊ မဟာဗောဓိသတ္တာနမေဝ စ အာနန္တရိယပရိမုတ္တိ ဟောတိ၊ န ဣတရေသံ ဗောဓိသတ္တာနံ. တထာ ဟိ ပစ္စေကဗောဓိယံ နိယတော သမာနော ဒေဝဒတ္တော စိရကာလသမ္ဘူတေန လောကနာထေ အာဃာတေန ဂရုတရာနိ အာနန္တရိယကမ္မာနိ ပသဝိ၊ တသ္မာ ကမ္မန္တရာယေန အယံ ဣဒါနိ အသမဝေတဒဿနာဘိသမယော ရာဇာ ပစ္စေကဗောဓိနိယာမေန အနာဂတေ ဝိဇိတာဝီ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယုတ္တတရမေတ္ထ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ယထာဝုတ္တံ ပါဠိမေဝ သံဝဏ္ဏနာယ နိဂမဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဟိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောတိ. အပိစ ပါဠိယမနာရုဠှမ္ပိ အတ္ထံ သင်္ဂဟေတုံ ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိအာဒိနာ နိဂမနံ ကရောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ ပရမသုခုမဂမ္ဘီရဒုရနုဗောဓတ္ထပရိဒီပနာယ သုဝိမလဝိပုလပညာဝေယျတ္တိယဇနနာယ အဇ္ဇဝမဒ္ဒဝသောရစ္စသဒ္ဓါသတိဓိတိဗုဒ္ဓိခန္တိဝီရိယာဒိဓမ္မသမင်္ဂိနာ သာဋ္ဌကထေ ပိဋကတ္တယေ အသင်္ဂါသံဟိရဝိသာရဒဉာဏစာရိနာ အနေကပ္ပဘေဒသကသမယသမယန္တရဂဟနဇ္ဈောဂါဟိနာ မဟာဂဏိနာ မဟာဝေယျာကရဏေန ဉာဏာဘိဝံသဓမ္မသေနာပတိနာမထေရေန မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂရုနာ ကတာယ သာဓုဝိလာသိနိယာ နာမ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယာ သာမညဖလသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ.

သာမညဖလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.