အဇာတသတ္တုဥပါသကတ္တပဋိဝေဒနာကထာဝဏ္ဏနာ

၂၅၀. ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝတာ ဒေသိတဿ သာမညဖလသုတ္တဿ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကတွာ ဣဒါနိ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ သင်္ဂီတဿ ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ’’တိအာဒိပါဌဿပိ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရောန္တော ပဌမံ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတုံ ‘‘ရာဇာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သာမညဖလေ၊ သုတ္တပဒေသေ ဝါ. ကရဏံ ကာရော၊ သာဓု ဣတိ ကာရော တထာ၊ ‘‘သာဓု ဘဂဝါ၊ သာဓု သုဂတာ’’တိအာဒိနာ တံ ပဝတ္တေန္တော. အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနန္တိ ဒေသနာယ အာဒိဉ္စ မဇ္ဈဉ္စ ပရိယောသာနဉ္စ. သက္ကစ္စံ သာဒရံ ဂါရဝံ သုတွာ၊ ‘‘စိန္တေတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဣဒံ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာဝစနံ. ဣမေ ပဉှေ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပုစ္ဆန္တော အဟံ စိရံ ဝတ အမှိ၊ ဧဝံ ပုစ္ဆန္တောပိ အဟံ ထုသေ ကောဋ္ဋေန္တော ဝိယ ကဉ္စိ သာရံ နာလတ္ထန္တိ ယောဇနာ. တထာ ယော။ပေ။ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ တဿ ဘဂဝတော ဂုဏသမ္ပဒါ အဟော ဝတ. ဒသဗလဿ ဂုဏာနုဘာဝံ အဇာနန္တော အဟံ ဝဉ္စိတော သုစိရံ ဝတ အမှီတိ. ဝဉ္စိတောတိ စ အညာဏေန ဝဉ္စိတော အာဝဋ္ဋိတော၊ မောဟေန ပဋိစ္ဆာဒိတော အမှီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဒသဗလဿ ဂုဏာနုဘာဝံ အဇာနန္တော’’တိ. သာမညဇောတနာ ဟိ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတိ. စိန္တေတွာ အာဝိကရောန္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥလ္လင်္ဃနသမတ္ထာယပိ ဥဗ္ဗေဂပီတိယာ အနုလ္လင်္ဃနမ္ပိ သိယာတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စဝိဓာယ ပီတိယာ ဖုဋသရီရော’’တိ. ဖုဋသရီရောတိ စ ဖုသိတသရီရောတိ အတ္ထော၊ န ဗျာပိတသရီရောတိ သဗ္ဗာယ ပီတိယာ အဗျာပိတတ္တာ. တန္တိ အတ္တနော ပသာဒဿ အာဝိကရဏံ၊ ဥပါသကတ္တပဝေဒနဉ္စ. အာရဒ္ဓံ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ.

အဘိက္ကန္တာတိ အတိက္ကန္တာ ဝိဂတာ၊ ဝိဂတဘာဝေါ စ ခယော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ခယေ ဒိဿတီ’’တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော’’တိ. အဘိက္ကန္တတရောတိ အတိဝိယ ကန္တတရော မနောရမော၊ တာဒိသော စ သုန္ဒရော ဘဒ္ဒကော နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သုန္ဒရေ’’တိ.

‘‘ကော မေ’’တိအာဒိ ဂါထာ ဝိမာနဝတ္ထုမှိ (ဝိ. ဝ. ၈၅၇). တတ္ထ ကောတိ ဒေဝနာဂယက္ခဂန္ဓဗ္ဗာဒီသု ကတမော. မေတိ မမ. ပါဒါနီတိ ပါဒေ၊ လိင်္ဂဝိပရိယာယောယံ. ဣဒ္ဓိယာတိ ဤဒိသာယ ဒေဝိဒ္ဓိယာ. ယသသာတိ ဤဒိသေန ပရိဝါရေန၊ ပရိဇနေန စ. ဇလန္တိ ဇလန္တော ဝိဇ္ဇောတမာနော. အဘိက္ကန္တေနာတိ အတိဝိယ ကန္တေန ကမနီယေန၊ အဘိရူပေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝဏ္ဏေနာတိ ဆဝိဝဏ္ဏေန သရီရဝဏ္ဏနိဘာယ. သဗ္ဗာ ဩဘာသယံ ဒိသာတိ သဗ္ဗာ ဒသပိ ဒိသာ ဩဘာသယန္တော. စန္ဒော ဝိယ၊ သူရိယော ဝိယ စ ဧကောဘာသံ ဧကာလောကံ ကရောန္တော ကော ဝန္ဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

အဘိရူပေတိ အတိရေကရူပေ ဥဠာရဝဏ္ဏေန သမ္ပန္နရူပေ. အဗ္ဘာနုမောဒနေတိ အဘိအနုမောဒနေ အဘိပ္ပမောဒိတဘာဝေ. ကိမတ္ထိယံ ‘‘အဗ္ဘာနုမောဒနေ’’တိ ဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. ယုတ္တံ တာဝ ဟောတု အဗ္ဘာနုမောဒနေ၊ ကသ္မာ ပနာယံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တောတိ စောဒနာယ သောဓနာမုခေန အာမေဍိတဝိသယံ နိဒ္ဓါရေတိ ‘‘ဘယေ ကောဓေ’’တိအာဒိနာ၊ ဣမိနာ သဒ္ဒလက္ခဏေန ဟေတုဘူတေန ဧဝံ ဝုတ္တော၊ ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ဝိသယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သာဓု သာဓု ဘန္တေ’’တိ အာမေဍိတဝသေန အတ္ထံ ဒဿေတွာ တဿ ဝိသယံ နိဒ္ဓါရေန္တော ဧဝမာဟာတိပိ သမ္ဗန္ဓံ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ‘‘စောရော စောရော၊ သပ္ပေါ သပ္ပေါ’’တိအာဒီသု ဘယေ အာမေဍိတံ၊ ‘‘ဝိဇ္ဈ ဝိဇ္ဈ၊ ပဟရ ပဟရာ’’တိအာဒီသု ကောဓေ၊ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၂၇၊ ၃.၃၅၊ ၅.၁၀၈၅) ပသံသာယံ၊ ‘‘ဂစ္ဆ ဂစ္ဆ၊ လုနာဟိ လုနာဟီ’’တိအာဒီသု တုရိတေ၊ ‘‘အာဂစ္ဆ အာဂစ္ဆာ’’တိအာဒီသု ကောတူဟလေ၊ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ စိန္တေန္တော’’တိအာဒီသု (ဗု. ဝံ. ၂.၄၄) အစ္ဆရေ၊ ‘‘အဘိက္ကမထာယသ္မန္တော အဘိက္ကမထာယသ္မန္တော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၂၀၊ အ. နိ. ၉.၁၁) ဟာသေ၊ ‘‘ကဟံ ဧကပုတ္တက၊ ကဟံ ဧကပုတ္တကာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၆၃) သောကေ၊ ‘‘အဟော သုခံ၊ အဟော သုခ’’န္တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၂၀၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅) ပသာဒေ. စသဒ္ဒေါ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထော၊ တေန ဂရဟာ အသမ္မာနာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ပါပေါ ပါပေါ’’တိအာဒီသု ဟိ ဂရဟာယံ၊ ‘‘အဘိရူပက အဘိရူပကာ’’တိအာဒီသု အသမ္မာနေ. ဧဝမေတေသု နဝသု၊ အညေသု စ ဝိသယေသု အာမေဍိတဝစနံ ဗုဓော ကရေယျ၊ ယောဇေယျာတိ အတ္ထော. အာမေဍနံ ပုနပ္ပုနမုစ္စာရဏံ၊ အာမေဍီယတိ ဝါ ပုနပ္ပုနမုစ္စာရီယတီတိ အာမေဍိတံ၊ ဧကဿေဝတ္ထဿ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဝစနံ. မေဍိသဒ္ဒေါ ဟိ ဥမ္မာဒနေ၊ အာပုဗ္ဗော တု ဒွတ္တိက္ခတ္တုမုစ္စာရဏေ ဝတ္တတိ ယထာ ‘‘ဧတဒေဝ ယဒါ ဝါကျ-မာမေဍယတိ ဝါသဝေါ’’တိ.

ဧဝံ အာမေဍိတဝသေန ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နယိဒံ အာမေဍိတဝသေနေဝ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ ပစ္စေကမတ္ထဒွယဝသေနပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. အာမေဍိတဝသေန အတ္ထံ ဒဿေတွာ ဝိစ္ဆာဝသေနာပိ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟာတိပိ ဝဒန္တိ၊ တဒယုတ္တမေဝ ဗျာပေတဗ္ဗဿ ဒွိက္ခတ္တုမဝုတ္တတ္တာ. ဗျာပေတဗ္ဗဿ ဟိ ဗျာပကေန ဂုဏကိရိယာဒဗ္ဗေန ဗျာပနိစ္ဆာယ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဝစနံ ဝိစ္ဆာ ယထာ ‘‘ဂါမော ဂါမော ရမဏီယော’’တိ. တတ္ထ အဘိက္ကန္တန္တိ အဘိက္ကမနီယံ၊ တဗ္ဘာဝေါ စ အတိဣဋ္ဌတာယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အတိဣဋ္ဌ’’န္တိအာဒိ၊ ပဒတ္တယဉ္စေတံ ပရိယာယဝစနံ. ဧတ္ထာတိ ဒွီသု အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေသု. ‘‘အဘိက္ကန္တ’’န္တိ ဝစနံ အပေက္ခိတွာ နပုံသကလိင်္ဂေန ဝုတ္တံ၊ တံ ပန ဘဂဝတော ဝစနံ ဓမ္မဒေသနာယေဝါတိ ကတွာ ‘‘ယဒိဒံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ’’တိ အာဟ၊ ယာယံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ မယာ သုတာ၊ တဒိဒံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာသင်္ခါတံ ဝစနံ အဘိက္ကန္တန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ ပဋိနိဒ္ဒေသောပိ ဟိ အတ္ထတော အဘေဒတ္တာ ယုတ္တော ဧဝ ‘‘ယတ္ထ စ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလမာဟူ’’တိအာဒီသု (ဝိ. ဝ. ၈၈၈) ဝိယ. ‘‘အဘိက္ကန္တ’’န္တိ ဝုတ္တဿ ဝါ အတ္ထမတ္တဒဿနံ ဧတံ၊ တသ္မာ အတ္ထဝသေန လိင်္ဂဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ကာရိယဝိပရိဏာမဝသေန စေတ္ထ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမတာ. ဝစနန္တိ ဟေတ္ထ သေသော၊ အဘိက္ကန္တံ ဘဂဝတော ဝစနံ၊ ယာယံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ မယာ သုတာ၊ သာ အဘိက္ကန္တံ အဘိက္ကန္တာတိ အတ္ထော. ဒုတိယပဒေပိ ‘‘အဘိက္ကန္တန္တိ ပသာဒနံ အပေက္ခိတွာ နပုံသကလိင်္ဂေန ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ယထာရဟမေသ နယော နေတဗ္ဗော.

‘‘ဘဂဝတော ဝစန’’န္တိအာဒိနာ အတ္ထဒွယသရူပံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဒေါသနာသနတောတိ ရာဂါဒိကိလေသဒေါသဝိဒ္ဓံသနတော. ဂုဏာဓိဂမနတောတိ သီလာဒိဂုဏာနံ သမ္ပာဒနဝသေန အဓိဂမာပနတော. ယေ ဂုဏေ ဒေသနာ အဓိဂမေတိ၊ တေသု ‘‘ဂုဏာဓိဂမနတော’’တိ ဝုတ္တေသုယေဝ ဂုဏေသု ပဓာနဘူတာ ဂုဏာ ဒဿေတဗ္ဗာတိ တေ ပဓာနဘူတေ ဂုဏေ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘သဒ္ဓါဇနနတော ပညာဇနနတော’’တိ ဝုတ္တံ. သဒ္ဓါပဓာနာ ဟိ လောကိယာ ဂုဏာ၊ ပညာပဓာနာ လောကုတ္တရာတိ၊ ပဓာနနိဒ္ဒေသော စေသ ဒေသနာယ အဓိဂမေတဗ္ဗေဟိ သီလသမာဓိဒုကာဒီဟိပိ ယောဇနာသမ္ဘဝတော. အညမ္ပိ အတ္ထဒွယံ ဒဿေတိ ‘‘သာတ္ထတော’’တိအာဒိနာ. သီလာဒိအတ္ထသမ္ပတ္တိယာ သာတ္ထတော. သဘာဝနိရုတ္တိသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနတော. သုဝိညေယျသဒ္ဒပယောဂတာယ ဥတ္တာနပဒတော. သဏှသုခုမဘာဝေန ဒုဗ္ဗိညေယျတ္ထတာယ ဂမ္ဘီရတ္ထတော. သိနိဒ္ဓမုဒုမဓုရသဒ္ဒပယောဂတာယ ကဏ္ဏသုခတော. ဝိပုလဝိသုဒ္ဓပေမနီယတ္ထတာယ ဟဒယင်္ဂမတော. မာနာတိမာနဝိဓမနေန အနတ္တုက္ကံသနတော. ထမ္ဘသာရမ္ဘနိမ္မဒ္ဒနေန အပရဝမ္ဘနတော. ဟိတာဓိပ္ပါယပ္ပဝတ္တိယာ ပရေသံ ရာဂပရိဠာဟာဒိဝူပသမနေန ကရုဏာသီတလတော. ကိလေသန္ဓကာရဝိဓမနေန ပညာဝဒါတတော. အဝဒါတံ၊ ဩဒါတန္တိ စ အတ္ထတော ဧကံ. ကရဝီကရုတမဉ္ဇုတာယ အာပါထရမဏီယတော. ပုဗ္ဗာပရာဝိရုဒ္ဓသုဝိသုဒ္ဓတာယ ဝိမဒ္ဒက္ခမတော. အာပါထရမဏီယတာယ ဧဝ သုယျမာနသုခတော. ဝိမဒ္ဒက္ခမတာယ၊ ဟိတဇ္ဈာသယပ္ပဝတ္တိတာယ စ ဝီမံသိယမာနဟိတတောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဒိသဒ္ဒေန ပန သံသာရစက္ကနိဝတ္တနတော၊ သဒ္ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတော၊ မိစ္ဆာဝါဒဝိဒ္ဓံသနတော၊ သမ္မာဝါဒပတိဋ္ဌာပနတော၊ အကုသလမူလသမုဒ္ဓရဏတော၊ ကုသလမူလသံရောပနတော၊ အပါယဒွါရဝိဓာနတော၊ သဂ္ဂမဂ္ဂဒွါရဝိဝရဏတော၊ ပရိယုဋ္ဌာနဝူပသမနတော၊ အနုသယသမုဂ္ဃါဋနတောတိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

န ကေဝလံ ပဒဒွယေနေဝ၊ တတော ပရမ္ပိ စတူဟိ ဥပမာဟီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. ‘‘စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီ’’တိ ဣဒံ ‘‘တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျာ’’တိ စတုတ္ထဥပမာယ အာကာရမတ္တဒဿနံ၊ န ပန ဥပမန္တရဒဿနန္တိ အာဟ ‘‘စတူဟိ ဥပမာဟီ’’တိ. အဓောမုခဋ္ဌပိတန္တိ ကေနစိ အဓောမုခံ ဌပိတံ. ဟေဋ္ဌာမုခဇာတန္တိ သဘာဝေနေဝ ဟေဋ္ဌာမုခံ ဇာတံ. ဥဂ္ဃါဋေယျာတိ ဝိဝဋံ ကရေယျ. ‘‘ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ’’တိ သမာစိက္ခဏဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ပုရတ္ထာဘိမုခေါ၊ ဥတ္တရာဘိမုခေါ ဝါ ဂစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ ဝစနမတ္တံ အဝတွာ ‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ၊ ဧဝံ ဂစ္ဆာ’’တိ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ နိဿန္ဒေဟံ ဒဿေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာဠပက္ခေ စာတုဒ္ဒသီ ကာဠပက္ခစာတုဒ္ဒသီ. နိရန္တရရုက္ခဂဟနေန ဧကဂ္ဃနော ဝနသဏ္ဍော ဃနဝနသဏ္ဍော. မေဃဿ ပဋလံ မေဃပဋလံ၊ မေဃစ္ဆန္နတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဥက္ကုဇ္ဇေယျာတိ ကဿစိပိ အာဓေယျဿ အနာဓာရဘူတံ ကိဉ္စိ ဘာဇနံ အာဓာရဘာဝါပါဒနဝသေန ဥက္ကုဇ္ဇေယျ ဥပရိ မုခံ ဌပေယျ. ဟေဋ္ဌာမုခဇာတတာယ ဝိမုခံ၊ အဓောမုခဋ္ဌပိတတာယ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိတန္တိ ဧဝံ ပဒဒွယံ နိက္ကုဇ္ဇိတပဒဿ ယထာဒဿိတေန အတ္ထဒွယေန ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ န ယထာသင်္ချံ. အတ္တနော သဘာဝေနေဝ ဟိ ဧသ ရာဇာ သဒ္ဓမ္မဝိမုခေါ၊ ပါပမိတ္တေန ပန ဒေဝဒတ္တေန ပိတုဃာတာဒီသု ဥယျောဇိတတ္တာ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိတောတိ. ဝုဋ္ဌာပေန္တေန ဘဂဝတာတိ သမ္ဗန္ဓော.

‘‘ကဿပဿ ဘဂဝတော’’တိအာဒိနာ တဒါ ရညာ အဝုတ္တဿာပိ အတ္ထာပတ္တိမတ္တဒဿနံ. ကာမဉ္စ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယောပိ ပဋိစ္ဆာဒကာ နီဝရဏဘာဝတော၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပန သဝိသေသံ ပဋိစ္ဆာဒိကာ သတ္တေ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဝသေနာတိ အာဟ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္န’’န္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာဟံ ဘိက္ခဝေ ဝဇ္ဇံ ဝဒါမီ’’တိ၊ [အ. နိ. ၁.၃၁၀ (အတ္ထတော သမာနံ)] မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတဂုမ္ဗပဋိစ္ဆန္နန္တိ အတ္ထော. ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္နံ သာသနံ ဝိဝရန္တေနာ’’တိ ဝဒန္တော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဧကာဝ အနုသန္ဓိ၊ ဧကံဝ သာသနန္တိ ကတွာ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနမ္ပိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဧကသာသနံ ကရောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာဒီသုပိ ဟိ တထာ စေဝ ဝုတ္တံ၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္နဿ သာသနဿ ဝိဝရဏဝစနံ ဥပပန္နံ ဟောတီတိ.

သဗ္ဗော အကုသလဓမ္မသင်္ခါတော အပါယဂါမိမဂ္ဂေါ ကုမ္မဂ္ဂေါ ကုစ္ဆိတော မဂ္ဂေါတိ ကတွာ. သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ဥဇုပဋိပက္ခတာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တဓမ္မာ မိစ္ဆာမဂ္ဂေါ မောက္ခမဂ္ဂတော မိစ္ဆာ ဝိတထော မဂ္ဂေါတိ ကတွာ. တေနေဝ ဟိ တဒုဘယဿ ပဋိပက္ခတံ သန္ဓာယ ‘‘သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂံ အာဝိကရောန္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗော ဟိ ကုသလဓမ္မော သဂ္ဂမဂ္ဂေါ. သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော အဋ္ဌ သမ္မတ္တဓမ္မာ မောက္ခမဂ္ဂေါ. သပ္ပိအာဒိသန္နိဿယော ပဒီပေါ န တထာ ဥဇ္ဇလော၊ ယထာ တေလသန္နိဿယောတိ တေလပဇ္ဇောတဂ္ဂဟဏံ. ဓာရေယျာတိ ဓရေယျ၊ သမာဟရေယျ သမာဒဟေယျာတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓါဒိရတနရူပါနီတိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဝဏ္ဏာယတနာနိ. တေသံ ဗုဒ္ဓါဒိရတနရူပါနံ ပဋိစ္ဆာဒကဿ မောဟန္ဓကာရဿ ဝိဒ္ဓံသကံ တထာ. ဒေသနာသင်္ခါတံ ပဇ္ဇောတံ တထာ. တဒုဘယံ တုလျာဓိကရဏဝသေန ဝိယူဟိတွာ တဿ ဓာရကော သမာဒဟကောတိ အတ္ထေန ‘‘တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသကဒေသနာပဇ္ဇောတဓာရကေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေဟိ ပရိယာယေဟီတိ ယထာဝုတ္တေဟိ နိက္ကုဇ္ဇိတုက္ကုဇ္ဇနပဋိစ္ဆန္နဝိဝရဏမဂ္ဂါစိက္ခဏတေလပဇ္ဇောတဓာရဏ သင်္ခါတ စတုဗ္ဗိဓောပမောပမိတဗ္ဗပ္ပကာရေဟိ၊ ယထာဝုတ္တေဟိ ဝါ နာနာဝိဓကုဟနလပနာဒိမိစ္ဆာဇီဝဝိဓမနာဒိဝိဘာဝနပရိယာယေဟိ. တေနာဟ ‘‘အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော’’တိ.

‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိနာ ‘‘ဧသာဟ’’န္တိအာဒိပါဌဿ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတိ. ပသန္နစိတ္တတာယပသန္နာကာရံ ကရောတိ. ပသန္နစိတ္တတာ စ ဣမံ ဒေသနံ သုတွာ ဧဝါတိ အတ္ထံ ဉာပေတုံ ‘‘ဣမာယ ဒေသနာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမာယ ဒေသနာယ ဟေတုဘူတာယ. ပသန္နာကာရန္တိ ပသန္နေဟိ သာဓုဇနေဟိ ကတ္တဗ္ဗသက္ကာရံ. သရဏန္တိ ပဋိသရဏံ. တေနာဟ ‘‘ပရာယဏ’’န္တိ. ပရာယဏတာ ပန အနတ္ထနိသေဓနေန၊ အတ္ထသမ္ပာဒနေန စာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဃဿ တာတာ၊ဟိတဿ စ ဝိဓာတာ’’တိ. အဃဿာတိ နိဿက္ကေ သာမိဝစနံ၊ ပါပတောတိ အတ္ထော. ဒုက္ခတောတိပိ ဝဒန္တိ ကေစိ. တာယတိ အဝဿယံ ကရောတီတိ တာတာ. ဟိတဿာတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ. ဝိဒဟတိ သံဝိဓာနံ ကရောတီတိ ဝိဓာတာ. ‘‘ဣတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေနာ’’တိ ဝဒန္တော ‘‘ဣတိသဒ္ဒေါ စေတ္ထ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သော စ အာကာရတ္ထော’’တိ ဒဿေတိ. သရဏန္တိ ဂမနံ. ဟိတာဓိပ္ပါယေန ဘဇနံ၊ ဇာနနံ ဝါ၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ ဝိနယဋ္ဌကထာဒီသု ‘‘သရဏန္တိ ဂစ္ဆာမီ’’တိ သဟေဝ ဣတိသဒ္ဒေန အတ္ထော ဝုတ္တောတိ. ဧတ္ထ ဟိ နာယံ ဂမိ-သဒ္ဒေါ နီ-သဒ္ဒါဒယော ဝိယ ဒွိကမ္မိကော၊ တသ္မာ ယထာ ‘‘အဇံ ဂါမံ နေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ‘‘ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ၊ ‘‘သရဏန္တိ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ယော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆတိ၊ သော ဗုဒ္ဓံ ဝါ ဂစ္ဆေယျ သရဏံ ဝါ’’တိ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၁.ဂမတီယဒီပနာ) ခုဒ္ဒကနိကာယဋ္ဌကထာယ ဥဒ္ဓဋာ စောဒနာ အနဝကာသာ. န ဟိ ဂမိ-သဒ္ဒံ ဒုဟာဒိနျာဒိဂဏိကံ ကရောန္တိ အက္ခရစိန္တကာတိ. ဟောတု တာဝ ဂမိ-သဒ္ဒဿ ဧကကမ္မဘာဝေါ၊ တထာပိ ‘‘ဂစ္ဆတေဝ ပုဗ္ဗံ ဒိသံ၊ ဂစ္ဆတိ ပစ္ဆိမံ ဒိသ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၅၉၊ ၃.၈၇) ဝိယ ‘‘ဘဂဝန္တံ၊ သရဏ’’န္တိ ပဒဒွယဿ သမာနာဓိကရဏတာ ယုတ္တာတိ? န၊ တဿ ပဒဒွယဿ သမာနာဓိကရဏဘာဝါနုပပတ္တိတော. တဿ ဟိ သမာနာဓိကရဏဘာဝေ အဓိပ္ပေတေ ပဋိဟတစိတ္တောပိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမန္တော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော နာမ သိယာ. ယဉှိ တံ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝိသေသိတံ သရဏံ၊ တမေဝေသ ဂတောတိ၊ န စေတ္ထ အနုပပတ္တိကေန အတ္ထေန အတ္ထော၊ တသ္မာ ‘‘ဘဂဝန္တ’’န္တိ ဂမနီယတ္ထဿ ဒီပနံ၊ ‘‘သရဏ’’န္တိ ပန ဂမနာကာရဿာတိ ဝုတ္တနယေန ဣတိလောပဝသေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ. ဓမ္မဉ္စ သံဃဉ္စာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဟောန္တိ စေတ္ထ –

‘‘ဂမိဿ ဧကကမ္မတ္တာ၊ ဣတိလောပံ ဝိဇာနိယာ၊

ပဋိဃာတပ္ပသင်္ဂတ္တာ၊ န စ တုလျတ္ထတာ သိယာ.

တသ္မာ ဂမနီယတ္ထဿ၊ ပုဗ္ဗပဒံဝ ဇောတကံ၊

ဂမနာကာရဿ ပရံ၊ ဣတျုတ္တံ သရဏတ္တယေ’’တိ.

‘‘ဣတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဘဂဝန္တံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ပန ဝဒန္တော အနေနေဝ အဓိပ္ပါယေန ဘဇနံ၊ ဇာနနံ ဝါ သရဏဂမနံ နာမာတိ နိယမေတိ. တတ္ထ ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိအာဒီသု ပုရိမဿ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ အတ္ထဝစနံ၊ ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဧတဿ ဝါ အနညသာဓာရဏတာဒဿနဝသေန ပါဋိယေက္ကမေဝ အတ္ထဝစနံ ‘‘ဘဇာမီ’’တိအာဒိပဒတ္တယံ. ဘဇနဉှိ သရဏာဓိပ္ပါယေန ဥပသင်္ကမနံ၊ သေဝနံ သန္တိကာဝစရဘာဝေါ၊ ပယိရုပါသနံ ဝတ္တပဋိဝတ္တကရဏေန ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ အနညသာဓာရဏတံယေဝ ဒဿေတိ. ဧဝံ ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိ ပဒဿ ဂတိအတ္ထံ ဒဿေတွာ ဗုဒ္ဓိအတ္ထမ္ပိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ၊ တတ္ထ ဧဝန္တိ ‘‘ဘဂဝါ မေ သရဏ’’န္တိအာဒိနာ အဓိပ္ပါယေန. ကသ္မာ ပန ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဗုဇ္ဈာမီ’’တိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ စောဒနံ သောဓေတိ ‘‘ယေသဉှီ’’တိအာဒိနာ၊ အနေန စ နိရုတ္တိနယမန္တရေန သဘာဝတောဝ ဂမုဓာတုဿ ဗုဒ္ဓိအတ္ထောတိ ဒီပေတိ. ဓာတူနန္တိ မူလသဒ္ဒသင်္ခါတာနံ ဣ၊ ယာ၊ ကမု၊ ဂမုဣစ္စာဒီနံ.

‘‘အဓိဂတမဂ္ဂေ၊ သစ္ဆိကတနိရောဓေ’’တိ ပဒဒွယေနာပိ ဖလဋ္ဌာ ဧဝ ဒဿိတာ၊ န မဂ္ဂဋ္ဌာတိ တေ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စာ’’တိ အာဟ. နနု စ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနောပိ ‘‘ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ? ကိဉ္စာပိ ဝုစ္စတိ၊ နိပ္ပရိယာယေန ပန မဂ္ဂဋ္ဌာ ဧဝ တထာ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ န ဣတရော နိယာမောက္ကမနာဘာဝတော. တထာ ဟိ တေ ဧဝ ‘‘အပါယေသု အပတမာနေ ဓာရေတီ’’တိ ဝုတ္တာ. သမ္မတ္တနိယာမောက္ကမနေန ဟိ အပါယဝိနိမုတ္တိသမ္ဘဝေါတိ. ဧဝံ အနေကေဟိပိ ဝိနယ- (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ) သုတ္တန္တဋီကာကာရေဟီ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၅၀) ဝုတ္တံ၊ တဒေတံ သမ္မတ္တနိယာမောက္ကမနဝသေန နိပ္ပရိယာယတော အပါယဝိနိမုတ္တကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တဒနုပပတ္တိဝသေန ပန ပရိယာယတော အပါယဝိနိမုတ္တကံ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနမ္ပိ ‘‘ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ’’တိ ပဒေန ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟေသ ဒက္ခိဏဝိဘင်္ဂသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၃.၃၇၉) သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဘာဝေန ဝုတ္တောတိ၊ ဆတ္တဝိမာနေ (ဝိ. ဝ. ၈၈၆ အာဒယော) ဆတ္တမာဏဝကော စေတ္ထ နိဒဿနံ. အဓိဂတမဂ္ဂေ၊ သစ္ဆိကတနိရောဓေ စ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စ ပုဂ္ဂလေ အပါယေသု အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ သပါဌသေသယောဇနာ. အတီတကာလိကေန ဟိ ပုရိမပဒဒွယေန ဖလဋ္ဌာနမေဝ ဂဟဏံ၊ ဝတ္တမာနကာလိကေန စ ပစ္ဆိမေန ပဒေန သဟ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေန မဂ္ဂဋ္ဌာနမေဝ. ‘‘အပတမာနေ’’တိ ပန ပဒေန ဓာရဏာကာရဒဿနံ အပတနကရဏဝသေနေဝ ဓာရေတီတိ၊ ဓာရဏသရူပဒဿနံ ဝါ. ဓာရဏံ နာမ အပတနကရဏမေဝါတိ၊ အပတနကရဏဉ္စ အပါယာဒိနိဗ္ဗတ္တကကိလေသဝိဒ္ဓံသနဝသေန ဝဋ္ဋတော နိယျာနမေဝ. ‘‘အပါယေသူ’’တိ ဟိ ဒုက္ခဗဟုလဋ္ဌာနတာယ ပဓာနဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခေသု ပန သဗ္ဗေသုပိ အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာ ဟိ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ စေတ္ထ အပါယဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိကာမဘဝေကဒေသတော၊ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ကာမဘဝတော၊ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ရူပါရူပဘဝတော၊ သဗ္ဗဘဝေဟိပိ ဝုဋ္ဌာတိ ဧဝါတိ ဝဒန္တီ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၃၅၀) ဧဝဉ္စ ကတွာ အရိယမဂ္ဂေါ နိယျာနိကတာယ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ တဿ တဒတ္ထသိဒ္ဓိဟေတုတာယာတိ ဥဘယမေဝ နိပ္ပရိယာယေန ဓမ္မော နာမာတိ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘သော အတ္ထတော အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ. နိဗ္ဗာနဉှိ အာရမ္မဏံ လဘိတွာ အရိယမဂ္ဂဿ တဒတ္ထသိဒ္ဓိ၊ သွာယမတ္ထော စ ပါဠိယာ ဧဝ သိဒ္ဓေါတိ အာဟ ‘‘ဝုတ္တဉ္စေတ’’န္တိအာဒိ. ယာဝတာတိ ယတ္တကာ. တေသန္တိ တတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ. ‘‘အဂ္ဂေါ အက္ခာယတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဩ-ကာရဿ အ-ကာရံ၊ မ-ကာရာဂမဉ္စ ကတွာ ‘‘အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အက္ခာယတီ’’တိ စေတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ၊ တေန ‘‘ယာဝတာ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ၊ ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒိ (ဣတိဝု. ၉၀၊ အ. နိ. ၄.၃၄) သုတ္တပဒံ သင်္ဂဏှာတိ၊ ‘‘ဝိတ္ထာရော’’တိ ဣမိနာ ဝါ တဒဝသေသသင်္ဂဟော.

ယသ္မာ ပန အရိယဖလာနံ ‘‘တာယ သဒ္ဓါယ အဝူပသန္တာယာ’’တိအာဒိ ဝစနတော မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နာနံ ကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနကိစ္စတာယ နိယျာနာနုဂုဏတာ၊ နိယျာနပရိယောသာနတာ စ၊ ပရိယတ္တိယာ ပန နိယျာနဓမ္မသမဓိဂမဟေတုတာယ နိယျာနာနုဂုဏတာတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန ဝုတ္တနယေန ဓမ္မဘာဝေါ လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ တဒုဘယမ္ပိ သင်္ဂဏှန္တော ‘‘န ကေဝလဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. သွာယမတ္ထော စ ပါဌာရုဠှော ဧဝါတိ ဒဿေတိ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိနာ. တတ္ထ ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနေတိ ဆတ္တော ကိရ နာမ သေတဗျာယံ ဗြာဟ္မဏမာဏဝကော၊ သော ဥက္ကဋ္ဌာယံ ပေါက္ခရသာတိဗြာဟ္မဏဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဂရုဒက္ခိဏံ ဒဿာမီ’’တိ ဥက္ကဋ္ဌာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ၊ အထဿ ဘဂဝါ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရန္တရာယံ၊ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တမာနဉ္စ ဒိသွာ ဂါထာဗန္ဓဝသေန သရဏဂမနဝိဓိံ ဒေသေသိ၊ တဿ တာဝတိံသဘဝနုပဂဿ တိံသယောဇနိကံ ဝိမာနံ ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနံ. ဒေဝလောကေပိ ဟိ တဿ မနုဿကာလေ သမညာ ယထာ ‘‘မဏ္ဍူကော ဒေဝပုတ္တော၊ (ဝိ. ဝ. ၈၅၈ အာဒယော) ကုဝေရော ဒေဝရာဇာ’’တိ၊ ဣဓ ပန ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနံ ဝတ္ထု ကာရဏံ ဧတဿာတိ ကတွာ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘န တထာ တပတိ နဘေ သူရိယော၊ စန္ဒော စ န ဘာသတိ န ဖုဿော၊ ယထာ’’တိအာဒိကာ (ဝိ. ဝ. ၈၈၉) ဒေသနာ ‘‘ဆတ္တမာဏဝကဝိမာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တတြာယံ ဂါထာ ပရိယာပန္နာ၊ တသ္မာ ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနဝတ္ထုဒေသနာယန္တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကာမရာဂေါ ဘဝရာဂေါတိ ဧဝမာဒိဘေဒေါ အနာဒိကာလဝိဘာဝိတော သဗ္ဗောပိ ရာဂေါ ဝိရဇ္ဇတိ ပဟီယတိ ဧတေနာတိ ရာဂဝိရာဂေါ၊ မဂ္ဂေါ. ဧဇာသင်္ခါတာယ တဏှာယ၊ အန္တောနိဇ္ဈာနလက္ခဏဿ စ သောကဿ တဒုပ္ပတ္တိယံ သဗ္ဗသော ပရိက္ခီဏတ္တာ နတ္ထိ ဧဇာ၊ သောကော စ ဧတသ္မိန္တိ အနေဇံ၊ အသောကဉ္စ၊ ဖလံ. တဒဋ္ဌကထာယံ (ဝိ. ဝ. အဋ္ဌ. ၈၈၇) ပန ‘‘တဏှာဝသိဋ္ဌာနံ သောကနိမိတ္တာနံ ကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘနတော အသောက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မမသင်္ခတန္တိ သမ္ပဇ္ဇ သမ္ဘူယ ပစ္စယေဟိ အပ္ပဋိသင်္ခတတ္တာ အသင်္ခတံ အတ္တနော သဘာဝဓာရဏတော ပရမတ္ထဓမ္မဘူတံ နိဗ္ဗာနံ. တဒဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဓမ္မန္တိ သဘာဝဓမ္မံ. သဘာဝတော ဂဟေတဗ္ဗဓမ္မော ဟေသ၊ ယဒိဒံ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ၊ န ပရိယတ္တိဓမ္မော ဝိယ ပညတ္တိဓမ္မဝသေနာ’’တိ (ဝိ. ဝ. အဋ္ဌ. ၈၈၇) ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သတိ ဓမ္မသဒ္ဒေါ တီသုပိ ဌာနေသု ယောဇေတဗ္ဗော. အပ္ပဋိကူလသဒ္ဒေန စ တတ္ထ နိဗ္ဗာနမေဝ ဂဟိတံ ‘‘နတ္ထိ ဧတ္ထ ကိဉ္စိပိ ပဋိကူလ’’န္တိ ကတွာ၊ အပ္ပဋိကူလန္တိ စ အဝိရောဓဒီပနတော ကိဉ္စိ အဝိရုဒ္ဓံ၊ ဣဋ္ဌံ ပဏီတန္တိ ဝါ အတ္ထော. ပဂုဏရူပေန ပဝတ္တိတတ္တာ၊ ပကဋ္ဌဂုဏဝိဘာဝနတော ဝါ ပဂုဏံ. ယထာဟ ‘‘ဝိဟိံသသညီ ပဂုဏံ န ဘာသိံ၊ ဓမ္မံ ပဏီတံ မနုဇေသု ဗြဟ္မေ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၃၊ ၂.၃၃၉၊ မဟာဝ. ၉).

ဓမ္မက္ခန္ဓာ ကထိတာတိ ယောဇနာ. ဧဝံ ဣဓ စတူဟိပိ ပဒေဟိ ပရိယတ္တိဓမ္မောယေဝ ဂဟိတော၊ တဒဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သဝနဝေလာယံ၊ ဥပပရိက္ခဏဝေလာယံ၊ ပဋိပဇ္ဇနဝေလာယန္တိ သဗ္ဗဒါပိ ဣဋ္ဌမေဝါတိ မဓုရံ၊ သဗ္ဗညုတညာဏသန္နိဿယာယ ပဋိဘာနသမ္ပဒါယ ပဝတ္တိတတ္တာ သုပ္ပဝတ္တိဘာဝတော၊ နိပုဏဘာဝတော စ ပဂုဏံ၊ ဝိဘဇိတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ ခန္ဓာဒိဝသေန၊ ကုသလာဒိဝသေန၊ ဥဒ္ဒေသာဒိဝသေန စ သုဋ္ဌု ဝိဘဇနတော သုဝိဘတ္တန္တိ တီဟိပိ ပဒေဟိ ပရိယတ္တိဓမ္မမေဝ ဝဒတီ’’တိ (ဝိ. ဝ. အဋ္ဌ. ၈၈၇) ဝုတ္တံ. အာပါထကာလေ ဝိယ မဇ္ဇနကာလေပိ၊ ကထေန္တဿ ဝိယ သုဏန္တဿာပိ သမ္မုခီဘာဝတော ဥဘတောပစ္စက္ခတာဒဿနတ္ထံ ဣဓေဝ ‘‘ဣမ’’န္တိ အာသန္နပစ္စက္ခဝစနမာဟ. ပုန ‘‘ဓမ္မ’’န္တိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တဿ စတုဗ္ဗိဓဿာပိ ဓမ္မဿ သာဓာရဏဝစနံ. ပရိယတ္တိဓမ္မောပိ ဟိ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာနမတ္တာယပိ ယာထာဝပဋိပတ္တိယာ အပါယပတနတော ဓာရေတိ၊ ဣမဿ စ အတ္ထဿ ဣဒမေဝ ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနံ သာဓကန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သာဓာရဏဘာဝေန ယထာဝုတ္တံ ဓမ္မံ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဒဿေန္တော ပုန ‘‘ဣမ’’န္တိ အာဟ. ယသ္မာ စေသာ ဘ-ကာရတ္တယေန စ ပဋိမဏ္ဍိတာ ဒေါဓကဂါထာ၊ တသ္မာ တတိယပါဒေ မဓုရသဒ္ဒေ မ-ကာရော အဓိကောပိ အရိယစရိယာဒိပဒေဟိ ဝိယ အနေကက္ခရပဒေန ယုတ္တတ္တာ အနုပဝဇ္ဇောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဒိဋ္ဌိသီလသင်္ဃာတေနာတိ ‘‘ယာယံ ဒိဋ္ဌိ အရိယာ နိယျာနိကာ နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ၊ တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတော ဝိဟရတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၄၊ ၃၅၆၊ အ. နိ. ၆.၁၁၊ ပရိ. ၂၇၄) ဧဝံ ဝုတ္တာယ ဒိဋ္ဌိယာ စေဝ ‘‘ယာနိ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ၊ တထာရူပေဟိ သီလေဟိ သီလသာမညဂတော ဝိဟရတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၄၊ ၃၅၆၊ မ. နိ. ၁.၄၉၂၊ ၃.၅၄၊ အ. နိ. ၆.၉၂၊ ပရိ. ၂၇၄) ဧဝံ ဝုတ္တာနံ သီလာနဉ္စ သံဟတဘာဝေန၊ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေနာတိ အတ္ထော. သံဟတောတိ သင်္ဃဋိတော၊ သမေတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အရိယပုဂ္ဂလာ ဟိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒူရေ ဌိတာပိ အတ္တနော ဂုဏသာမဂ္ဂိယာ သံဟတာ ဧဝ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိနာ အာဟစ္စပါဌေန သမတ္ထေတိ.

ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ သံဃေ. ဒိန္နန္တိ ပရိစ္စတ္တံ အန္နာဒိဒေယျဓမ္မံ၊ ဂါထာဗန္ဓတ္တာ စေတ္ထ အနုနာသိကလောပေါ. ဒေါဓကဂါထာ ဟေသာ. မဟပ္ဖလမာဟူတိ ‘‘မဟပ္ဖလ’’န္တိ ဗုဒ္ဓါဒယော အာဟု. စတူသူတိ စေတ္ထ စ-ကာရော အဓိကောပိ ဝုတ္တနယေန အနုပဝဇ္ဇော. အစ္စန္တမေဝ ကိလေသာသုစိတော ဝိသုဒ္ဓတ္တာ သုစီသု. ‘‘သောတာပန္နော သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၄၈၈) ဝုတ္တေသု စတူသု ပုရိသယုဂေသု. စတုသစ္စဓမ္မဿ၊ နိဗ္ဗာနဓမ္မဿ စ ပစ္စက္ခတော ဒဿနေန၊ အရိယဓမ္မဿ ပစ္စက္ခဒဿာဝိတာယ ဝါ ဓမ္မဒသာ. တေ ပုဂ္ဂလာ မဂ္ဂဋ္ဌဖလဋ္ဌေ ယုဂလေ အကတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ပုဂ္ဂလဂဏနေန အဋ္ဌ စ ဟောန္တိ. ဣမံ သံဃံ သရဏတ္ထံ သရဏာယ ပရာယဏာယ အပါယဒုက္ခဝဋ္ဋဒုက္ခပရိတာဏာယ ဥပေဟိ ဥပဂစ္ဆ ဘဇ သေဝ၊ ဧဝံ ဝါ ဇာနာဟိ ဗုဇ္ဈဿူတိ သဟ ယောဇနာယ အတ္ထော. ယတ္ထ ယေသု သုစီသု စတူသု ပုရိသယုဂေသု ဒိန္နံ မဟပ္ဖလမာဟု၊ ဓမ္မဒသာ တေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌ စ၊ ဣမံ သံဃံ သရဏတ္ထမုပေဟီတိ ဝါ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝမ္ပိ ဟိ ပဋိနိဒ္ဒေသော ယုတ္တော ဧဝ အတ္ထတော အဘိန္နတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဂါထာသုခတ္ထဉ္စေတ္ထ ပုရိသပဒေ ဤကာရံ၊ ပုဂ္ဂလာပဒေ စ ရဿံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော.

ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘ဧသာဟ’’န္တိအာဒိဝစနက္ကမေန. တီဏိ ဝတ္ထူနိ ‘‘သရဏ’’န္တိ ဂမနာနိ၊ တိက္ခတ္တုံ ဝါ ‘‘သရဏ’’န္တိ ဂမနာနီတိ သရဏဂမနာနိ. ပဋိဝေဒေသီတိ အတ္တနော ဟဒယဂတံ ဝါစာယ ပဝေဒေသိ.