ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၃၉. ဘာဇနာဒိဝိကတိကိရိယာနိဿယဘူတာ သုပရိကမ္မကတမတ္တိကာဒယော ဝိယ ဝိကုဗ္ဗနကိရိယာနိဿယဘာဝတော ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၂၄၁. ပုဗ္ဗေ နီဝရဏပ္ပဟာနဝါရေ ဝိယ ကန္တာရဂ္ဂဟဏံ အကတွာ ကေဝလံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂဂ္ဂဟဏံ ခေမမဂ္ဂဒဿနတ္ထံ. ကသ္မာ ပန ခေမမဂ္ဂဿေဝ ဒဿနံ၊ န ကန္တာရမဂ္ဂဿ၊ နနု ဥပမာဒဿနမတ္တမေတန္တိ စောဒနံ ပရိဟရန္တော ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အပ္ပဋိဘယဉှီ’’တိအာဒိ ပန ခေမမဂ္ဂဿေဝ ဂဟဏကာရဏဒဿနံ. ဝါတာတပါဒိနိဝါရဏတ္ထံ သီသေ သာဋကံ ကတွာ. တထာ တထာ ပန ပရိပုဏ္ဏဝစနံ ဥပမာသမ္ပတ္တိယာ ဥပမေယျသမ္ပာဒနတ္ထံ၊ အဓိပ္ပေတဿ စ ဥပမေယျတ္ထဿ သုဝိညာပနတ္ထံ၊ ဟေတုဒါဟရဏဘေဒျဘေဒကာဒိသမ္ပန္နဝစနေန စ ဝိညူဇာတိကာနံ စိတ္တာရာဓနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. သုခံ ဝဝတ္ထပေတီတိ အကိစ္ဆံ အကသိရေန သလ္လက္ခေတိ၊ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ စ.

၂၄၃. မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကဒါရကောပိ ‘‘ဒဟရော’’တိ ဝုစ္စတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ယုဝါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ မန္တွာ ယုဝသဒ္ဒေန ဝိသေသိတဗ္ဗမေဝ ဒဟရသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တရုဏော’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ယုဝါပိ ကောစိ အနိစ္ဆနကော၊ အနိစ္ဆနတော စ အမဏ္ဍနဇာတိကောတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘မဏ္ဍနဇာတိကော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ မန္တွာ မဏ္ဍနဇာတိကာဒိသဒ္ဒေန ဝိသေသိတဗ္ဗမေဝ ယုဝသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယောဗ္ဗန္နေန သမန္နာဂတော’’တိ ဝုတ္တံ. ပါဠိယဉှိ ယထာက္ကမံ ပဒတ္တယဿ ဝိသေသိတဗ္ဗဝိသေသကဘာဝေန ဝစနတော တထာ သံဝဏ္ဏနာ ကတာ၊ ဣတရထာ ဧကကေနာပိ ပဒေန အဓိပ္ပေတတ္ထာဓိဂမိကာ သပရိဝါရာ သံဝဏ္ဏနာဝ ကာတဗ္ဗာ သိယာတိ. ‘‘မဏ္ဍနပကတိကော’’တိ ဝုတ္တမေဝ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဒိဝသဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ကဏိကသဒ္ဒေါ ဒေါသပရိယာယော၊ ဒေါသော စ နာမ ကာဠတိလကာဒီတိ ဒဿေတိ ‘‘ကာဠတိလကာ’’တိအာဒိနာ. ကာဠတိလပ္ပမာဏာ ဗိန္ဒဝေါ ကာဠတိလကာနိ၊ ကာဠာ ဝါ ကမ္မာသာ၊ ယေ ‘‘သာသပဗီဇိကာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ. တိလပ္ပမာဏာ ဗိန္ဒဝေါ တိလကာနိ. ဝင်္ဂံ နာမ ဝိယင်္ဂံ ဝိပရိဏာမိတမင်္ဂံ. ယောဗ္ဗန္နပီဠကာဒယော မုခဒူသိပီဠကာ၊ ယေ ‘‘ခရပီဠကာ’’ တိပိ ဝုစ္စန္တိ. မုခနိမိတ္တန္တိ မုခစ္ဆာယံ. မုခေ ဂတော ဒေါသော မုခဒေါသော. လက္ခဏဝစနမတ္တမေတံ မုခေ အဒေါသဿပိ ပါကဋဘာဝဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ ယထာ ဝါ မုခေ ဒေါသော၊ ဧဝံ မုခေ အဒေါသောပိ မုခဒေါသောတိ သရလောပေန ဝုတ္တော သာမညနိဒ္ဒေသတောပိ အနေကတ္ထဿ ဝိညာတဗ္ဗတ္တာ၊ ပိသဒ္ဒလောပေန ဝါ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဝုတ္တောပိ ဟိ အတ္ထော သမ္ပိဏ္ဍနဝသေန ဝုတ္တော ဝိယ ဝိညာယတိ၊ မုခဒေါသော စ မုခအဒေါသော စ မုခဒေါသောတိ ဧကဒေသသရူပေကသေသနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝဉှိ အတ္ထဿ ပရိပုဏ္ဏတာယ ‘‘ပရေသံ သောဠသဝိဓံ စိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတီ’’တိ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဝတ္တဗ္ဗဿာဝသိဋ္ဌဿ၊ ဂါဟော နိဒဿနာဒိနာ၊

အပိသဒ္ဒါဒိလောပေန၊ ဧကသေသနယေန ဝါ.

အသမာနေ သဒ္ဒေ တိဓာ၊ စတုဓာ စ သမာနကေ၊

သာမညနိဒ္ဒေသတောပိ၊ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိဘာဝိနာ’’တိ.

‘‘သရာဂံ ဝါ စိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ သောဠသဝိဓံ စိတ္တံ.

၂၄၅. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏူပမာယန္တိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏဿ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေ ဝါ ဒဿိတာယ ဥပမာယ. ကသ္မာ ပန ပါဠိယံ ဂါမတ္တယမေဝ ဥပမာနေ ဂဟိတန္တိ စောဒနံ သောဓေတုံ ‘‘တံ ဒိဝသ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ ဒိဝသံ ကတကိရိယာ နာမ ပါကတိကသတ္တဿာပိ ယေဘုယျေန ပါကဋာ ဟောတိ. တသ္မာ တံ ဒိဝသံ ဂန္တုံ သက္ကုဏေယျံ ဂါမတ္တယမေဝ ဘဂဝတာ ဂဟိတံ၊ န တဒုတ္တရီတိ အဓိပ္ပါယော. ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ တံဒိဝသဂ္ဂဟဏံ နတ္ထိ၊ ဂါမတ္တယဂ္ဂဟဏေန ပန တဒဟေဝ ကတကိရိယာ အဓိပ္ပေတာတိ မန္တွာ အဋ္ဌကထာယံ တံဒိဝသဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တံဒိဝသဂတဂါမတ္တယဂ္ဂဟဏေနေဝ စ မဟာဘိနီဟာရေဟိ အညေသမ္ပိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏလာဘီနံ တီသုပိ ဘဝေသု ကတကိရိယာ ယေဘုယျေန ပါကဋာ ဟောတီတိ ဒီပိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတဒတ္ထမ္ပိ ဟိ ဂါမတ္တယဂ္ဂဟဏန္တိ. တီသု ဘဝေသု ကတကိရိယာယာတိ အဘိသမ္ပရာယေသု ပုဗ္ဗေ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ပန ဣဒါနိ၊ ပုဗ္ဗေ စ ကတကိစ္စဿ.

၂၄၇. ပါဠိယံ ရထိကာယ ဝီထိံ သဉ္စရန္တေတိ အညာယ ရထိကာယ အညံ ရထိံ သဉ္စရန္တေတိ အတ္ထော၊ တေန အပရာပရံ သဉ္စရဏံ ဒဿိတန္တိ အာဟ ‘‘အပရာပရံ သဉ္စရန္တေ’’တိ၊ တံတံကိစ္စဝသေန ဣတော စိတော စ သဉ္စရန္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ အယမေဝတ္ထော ရထိဝီထိသဒ္ဒါနမေကတ္ထတ္တာ. သိင်္ဃာဋကမှီတိ ဝီထိစတုက္ကေ. ပါသာဒေါ ဝိယ ဘိက္ခုဿ ကရဇကာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတဿ ဒဋ္ဌဗ္ဗဒဿနသိဒ္ဓိတော. မံသစက္ခုမတော ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုသမဓိဂမော. ယထာဟ ‘‘မံသစက္ခုဿ ဥပ္ပါဒေါ၊ မဂ္ဂေါ ဒိဗ္ဗဿ စက္ခုနော’’တိ (ဣတိဝု. ၆၁). စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ အယမေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ပတွာ ဌိတော ဘိက္ခု ဒဋ္ဌဗ္ဗဿ ဒဿနတော. ဂေဟံ ပဝိသန္တော၊ တတော နိက္ခမန္တော ဝိယ စ မာတုကုစ္ဆိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပဝိသန္တော၊ တတော စ ဝိဇာတိဝသေန နိက္ခမန္တော မာတုကုစ္ဆိယာ ဂေဟသဒိသတ္တာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘မာတရံ ကုဋိကံ ဗြူသိ၊ ဘရိယံ ဗြူသိ ကုလာဝက’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၉). အယံ အဋ္ဌကထာမုတ္တကော နယော – ဂေဟံ ပဝိသန္တော ဝိယ အတ္တဘာဝံ ဥပပဇ္ဇနဝသေန ဩက္ကမန္တော၊ ဂေဟာ နိက္ခမန္တော ဝိယ စ အတ္တဘာဝတော စဝနဝသေန အပက္ကမန္တော အတ္တဘာဝဿ ဂေဟသဒိသတ္တာ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ၊ ပုန ဂေဟံ န ကာဟသီ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၅၄).

အပရာပရံ သဉ္စရဏကသတ္တာတိ ပုနပ္ပုနံ သံသာရေ ပရိဗ္ဘမနကသတ္တာ. အဗ္ဘောကာသဋ္ဌာနေတိ အဇ္ဈောကာသဒေသဘူတေ. မဇ္ဈေတိ နဂရဿ မဇ္ဈဘူတေ သိင်္ဃာဋကေ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေကဒေသေ. နိဗ္ဗတ္တသတ္တာတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနကသတ္တာ. ဣမိနာ ဟိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ ဇာတသံဝဒ္ဓေ သတ္တေ ဝဒတိ၊ ‘‘အပရာပရံ သဉ္စရဏကသတ္တာ’’တိ ပန ဧတေန တထာ အနိယမိတကာလိကေ သာဓာရဏသတ္တေ. ဧဝဉှိ တေသံ ယထာက္ကမံ သဉ္စရဏကသန္နိသိန္နကဇနောပမတာ ဥပပန္နာ ဟောတီတိ. တီသု ဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ အာဝိဘူတကာလောတိ ဧတ္ထ ပန ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ သတ္တာနံ အနိယမတော ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

နနု စာယံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကထာ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘တီသု ဘဝေသူ’’တိ စတုဝေါကာရဘဝဿာပိ သင်္ဂဟော ကတော. န ဟိ သော အရူပဓမ္မာရမ္မဏောတိ အနုယောဂံ ပရိဟရန္တော ‘‘ဣဒဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ဣဒန္တိ တီသု ဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနန္တိ ဣဒံ ဝစန’’န္တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၄၇) အယမေတ္ထ အာစရိယဿ မတိ၊ ဧဝံ သတိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ အဋ္ဌကထာယမေဝ ယထာဝုတ္တော အနုယောဂေါ ပရိဟရိတောတိ. အယံ ပနေတ္ထ အမှာကံ ခန္တိ – နနု စာယံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကထာ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ’’တိအာဒိနာ အဝိသေသတော စတုဝေါကာရဘဝူပဂဿာပိ သင်္ဂဟော ကတော. န ဟိ သော အရူပဓမ္မာရမ္မဏောတိ အနုယောဂံ ပရိဟရန္တော ‘‘ဣဒဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣဒန္တိ ‘‘သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ’’တိအာဒိဝစနံ. ဧဝဉှိ သတိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ပါဠိယမေဝ ယထာဝုတ္တော အနုယောဂေါ ပရိဟရိတောတိ. ယဒဂ္ဂေန သော ပါဠိယံ ပရိဟရိတော၊ တဒဂ္ဂေန အဋ္ဌကထာယမ္ပိ တဿာ အတ္ထဝဏ္ဏနာဘာဝတော. ဒေသနာသုခတ္ထမေဝါတိ ကေဝလံ ဒေသနာသုခတ္ထံ ဧဝ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ၊ န ပန စတုဝေါကာရဘဝူပဂါနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ အာဝိဘာဝသဗ္ဘာဝတော. ‘‘ဌပေတွာ အရူပဘဝ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဒွီသု ဘဝေသူ’’တိ ဝါ သတ္တေ ပဿတိ ကာမာဝစရဘဝတော၊ ရူပါဝစရဘဝတော စ စဝမာနေတိ ဝါ ကာမာဝစရဘဝေ၊ ရူပါဝစရဘဝေ စ ဥပပဇ္ဇမာနေတိ ဝါ ဝုစ္စမာနာ ဟိ ဒေသနာ ယထာရဟံ ဘေဒျဘေဒကာဒိဝိဘာဝနေန သုခါသုခါဝဗောဓာ စ န ဟောတိ၊ အဝိသေသေန ပန ဧဝမေဝ ဝုစ္စမာနာ သုခါသုခါဝဗောဓာ စ. ဒေသေတုံ၊ အဝဗောဓေတုဉ္စ သုကရတာပယောဇနဉှိ ‘‘ဒေသနာသုခတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘အာရုပ္ပေ။ပေ။ နတ္ထီ’’တိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဂေါစရဘူတာနံ ရူပဓမ္မာနမဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.