ဝိပဿနာဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၂၃၄. ‘‘ပုန စပရံ မဟာရာဇ (ပါဠိယံ နတ္ထိ) ဘိက္ခူ’’တိ ဝတွာပိ ကိမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သော’’တိ ပဒံ ပုန ဝုတ္တန္တိ စောဒနာယာဟ ‘‘သော။ပေ။ ဒဿေတီ’’တိ၊ ယထာရုတဝသေန၊ နေယျတ္ထဝသေန စ ဝုတ္တာသု အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု စိဏ္ဏဝသိတာဝိသိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. သေသန္တိ ‘‘သော’’တိ ပဒတ္ထတော သေသံ ‘‘ဧဝံ သမာဟိတေ’’တိအာဒီသု ဝတ္တဗ္ဗံ သာဓိပ္ပါယမတ္ထဇာတံ. ဉေယျံ ဇာနာတီတိ ဉာဏံ၊ တဒေဝ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ပဿတီတိ ဒဿနံ၊ ဉာဏမေဝ ဒဿနံ န စက္ခာဒိကန္တိ ဉာဏဒဿနံ၊ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ဉာဏံ၊ တယိဒံ ပန ဉာဏဒဿနပဒံ သာသနေ ယေသု ဉာဏဝိသေသေသု နိရုဠှံ၊ တံ သဗ္ဗံ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ဉာဏဒဿနန္တိ မဂ္ဂဉာဏမ္ပိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိမာဟ. ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထန္တိ ဉာဏဒဿနဿ ဝိသုဒ္ဓိပယောဇနာယ. ဖာသုဝိဟာရောတိ အရိယဝိဟာရဘူတော သုခဝိဟာရော. ဘဂဝတောပီတိ န ကေဝလံ ဒေဝတာရောစနမေဝ၊ အထ ခေါ တဒါ ဘဂဝတောပိ ဉာဏဒဿနံ ဥဒပါဒီတိ အတ္ထော. သတ္တာဟံ ကာလင်္ကတဿ အဿာတိ သတ္တာဟကာလင်္ကတော. ‘‘ကာလာမော’’တိ ဂေါတ္တဝသေန ဝုတ္တံ. စေတောဝိမုတ္တိ [ဝိမုတ္တိ (အဋ္ဌကထာယံ)] နာမ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ. ယသ္မာ ဝိပဿနာဉာဏံ ဉေယျသင်္ခါတေ တေဘူမကသင်္ခါရေ အနိစ္စာဒိတော ဇာနာတိ၊ ဘင်္ဂါနုပဿနတော စ ပဋ္ဌာယ ပစ္စက္ခတော တေ ပဿတိ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တဋ္ဌေန ဉာဏဒဿနံ နာမ ဇာတန္တိ ဒဿေတိ ‘‘ဣဓ ပနာ’’တိအာဒိနာ.

အဘိနီဟရတီတိ ဝိပဿနာဘိမုခံ စိတ္တံ တဒညကရဏီယတော နီဟရိတွာ ဟရတီတိ အယံ သဒ္ဒတော အတ္ထော၊ အဓိပ္ပါယတော ပန တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိပဿနာဉာဏဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဒဘိမုခဘာဝေါယေဝ ဟိဿ တန္နိန္နတာဒိကရဏံ၊ တံ ပန ဝုတ္တနယေန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတေ တသ္မိံ စိတ္တေ ဝိပဿနာက္ကမေန ဇာတေ ဝိပဿနာဘိမုခံ စိတ္တပေသနမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တန္နိန္နန္တိ တဿံ ဝိပဿနာယံ နိန္နံ. ဣတရဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တဿံ ပေါဏံ ဝင်္ကံ ပဗ္ဘာရံ နီစန္တိ အတ္ထော. ဗြဟ္မဇာလေ ဝုတ္တောယေဝ. ဩဒနကုမ္မာသေဟိ ဥပစီယတိ ဝဍ္ဎာပီယတိ၊ ဥပစယတိ ဝါ ဝဍ္ဎတီတိ အတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ဩဒနေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မောတိ ဧတ္ထ ‘‘အနိစ္စဓမ္မော’’တိအာဒိနာ ဓမ္မသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. တတ္ထ အနိစ္စဓမ္မောတိ ပဘင်္ဂုတာယ အဒ္ဓုဝသဘာဝေါ. ဒုဂ္ဂန္ဓဝိဃာတတ္ထာယာတိ သရီရေ ဒုဂ္ဂန္ဓဿ ဝိဂမာယ. ဥစ္ဆာဒနဓမ္မောတိ ဥစ္ဆာဒေတဗ္ဗတာသဘာဝေါ၊ ဣမဿ ပူတိကာယဿ ဒုဂ္ဂန္ဓဘာဝတော ဂန္ဓောဒကာဒီဟိ ဥဗ္ဗဋ္ဋနဝိလိမ္ပနဇာတိကောတိ အတ္ထော. ဥစ္ဆာဒနေန ဟိ ပူတိကာယေ သေဒဝါတပိတ္တသေမှာဒီဟိ ဂရုဘာဝဒုဂ္ဂန္ဓာနမပဂမော ဟောတိ. မဟာသမ္ဗာဟနံ မလ္လာဒီနံ ဗာဟုဝဍ္ဎနာဒိအတ္ထံဝ ဟောတိ၊ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါဗာဓဝိနောဒနတ္ထံ ပန ခုဒ္ဒကသမ္ဗာဟနမေဝ ယုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ခုဒ္ဒကသမ္ဗာဟနေနာ’’တိ၊ မန္ဒသမ္ဗာဟနေနာတိ အတ္ထော. ပရိမဒ္ဒနဓမ္မောတိ ပရိမဒ္ဒိတဗ္ဗတာသဘာဝေါ.

ဧဝံ အနိယမိတကာလဝသေန အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ နိယမိတကာလဝသေန အတ္ထံ ဝဒတိ ‘‘ဒဟရကာလေ’’တိအာဒိနာ. ဝါ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ အတ္ထဒဿနဝသေနေဝ အတ္ထန္တရဝိကပ္ပနဿ ဝိညာယမာနတ္တာ န ပယုတ္တော၊ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ဝါ. ဒဟရကာလေတိ အစိရဝိဇာတကာလေ. သယာပေတွာ အဉ္ဆနပီဠနာဒိဝသေန ပရိမဒ္ဒနဓမ္မောတိ သမ္ဗန္ဓော. မိတန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ တေန ယထာပမာဏံ၊ မန္ဒံ ဝါ အဉ္ဆနပီဠနာဒီနိ ဒဿေတိ. အဉ္ဆနဉ္စေတ္ထ အာကဍ္ဎနံ. ပီဠနံ သမ္ဗာဟနံ. အာဒိသဒ္ဒေန သမိဉ္ဇနဥဂ္ဂမနာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ပရိဟရိတောပီတိ ဥစ္ဆာဒနာဒိနာ သုခေဓိတောပိ. ဘိဇ္ဇတိ စေဝါတိ အနိစ္စတာဒိဝသေန နဿတိ စ. ဝိကိရတိ စာတိ ဧဝံ ဘိန္ဒန္တော စ ကိဉ္စိ ပယောဇနံ အသာဓေန္တော ဝိပ္ပကိဏ္ဏောဝ ဟောတိ. ဧဝံ နဝဟိ ပဒေဟိ ယထာရဟံ ကာယေ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿိတာ ဒဿိတာတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဆဟိ ပဒေဟီတိ ‘‘ရူပီ၊ စာတုမဟာဘူတိကော၊ မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝေါ၊ ဩဒနကုမ္မာသူပစယော၊ ဥစ္ဆာဒနဓမ္မော၊ ပရိမဒ္ဒနဓမ္မော’’တိ ဣမေဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ. ယုတ္တံ တာဝ ဟောတု မဇ္ဈေ တီဟိပိ ပဒေဟိ ကာယဿ သမုဒယကထနံ တေသံ တဒတ္ထဒီပနတော၊ ‘‘ရူပီ၊ ဥစ္ဆာဒနဓမ္မော၊ ပရိမဒ္ဒနဓမ္မော’’တိ ပန တီဟိ တ္ပဒေဟိ ကထံ တဿ တထာကထနံ ယုတ္တံ သိယာ တေသံ တဒတ္ထဿ အဒီပနတောတိ? ယုတ္တမေဝ တေသမ္ပိ တဒတ္ထဿ ဒီပိတတ္တာ. ‘‘ရူပီ’’တိ ဟိ ဣဒံ အတ္တနော ပစ္စယဘူတေန ဥတုအာဟာရလက္ခဏေန ရူပေန ရူပဝါတိ အတ္ထဿ ဒီပကံ. ပစ္စယသင်္ဂမဝိသိဋ္ဌေ ဟိ တဒဿတ္ထိအတ္ထေ အယမီကာရော. ‘‘ဥစ္ဆာဒနဓမ္မော၊ ပရိမဒ္ဒနဓမ္မော’’တိ စ ဣဒံ ပဒဒွယံ တထာဝိဓရူပုပ္ပါဒနေန သဏ္ဌာနသမ္ပာဒနတ္ထဿ ဒီပကန္တိ. ဒွီဟီတိ ‘‘ဘေဒနဓမ္မော၊ ဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော’’တိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ. နိဿိတဉ္စ ကာယပရိယာပန္နေ ဟဒယဝတ္ထုမှိ နိဿိတတ္တာ ဝိပဿနာစိတ္တဿ. တဒါ ပဝတ္တဉှိ ဝိပဿနာစိတ္တမေဝ ‘‘ဣဒဉ္စ မေ ဝိညာဏ’’န္တိ အာသန္နပစ္စက္ခဝသေန ဝုတ္တံ. ပဋိဗဒ္ဓဉ္စ ကာယေန ဝိနာ အပ္ပဝတ္တနတော၊ ကာယသညိတာနဉ္စ ရူပဓမ္မာနံ အာရမ္မဏကရဏတော.

၂၃၅. သုဋ္ဌု ဩဘာသတီတိ သုဘော၊ ပဘာသမ္ပန္နော မဏိ၊ တာယ ဧဝ ပဘာသမ္ပတ္တိယာ မဏိနော ဘဒြတာတိ အတ္ထမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဘောတိ သုန္ဒရော’’တိ ဝုတ္တံ. ပရိသုဒ္ဓါကရသမုဋ္ဌာနမေဝ မဏိနော သုဝိသုဒ္ဓဇာတိတာတိ အာဟ ‘‘ဇာတိမာတိ ပရိသုဒ္ဓါကရသမုဋ္ဌိတော’’တိ. သုဝိသုဒ္ဓရတနာကရတော သမုဋ္ဌိတောတိ အတ္ထော. အာကရပရိဝိသုဒ္ဓိမူလကော ဧဝ ဟိ မဏိနော ကုရုဝိန္ဒဇာတိအာဒိဇာတိဝိသေသောတိ. ဣဓာဓိပ္ပေတဿ ပန ဝေဠုရိယမဏိနော ဝိဠူရ (ဝိ. ဝ. အဋ္ဌ. ၃၄ အာဒယော ဝါကျက္ခ္ခ္န္ဓေသု ပဿိတဗ္ဗံ) ပဗ္ဗတဿ၊ ဝိဠူရ ဂါမဿ စ အဝိဒူရေ ပရိသုဒ္ဓါကရော. ယေဘုယျေန ဟိ သော တတော သမုဋ္ဌိတော. တထာ ဟေသ ဝိဠူရနာမကဿ ပဗ္ဗတဿ၊ ဂါမဿ စ အဝိဒူရေ သမုဋ္ဌိတတ္တာ ဝေဠုရိယောတိ ပညာယိတ္ထ၊ ဒေဝလောကေ ပဝတ္တဿပိ စ တံသဒိသဝဏ္ဏနိဘတာယ တဒေဝ နာမံ ဇာတံ ယထာ တံ မနုဿလောကေ လဒ္ဓနာမဝသေန ဒေဝလောကေ ဒေဝတာနံ၊ သော ပန မယူရဂီဝါဝဏ္ဏော ဝါ ဟောတိ ဝါယသပတ္တဝဏ္ဏော ဝါ သိနိဒ္ဓဝေဏုပတ္တဝဏ္ဏော ဝါတိ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ပရမတ္ထဒီပနိယံ (ဝိ. ဝ. အဋ္ဌ. ၃၄) ဝုတ္တံ. ဝိနယသံဝဏ္ဏနာသု (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၂၈၁) ပန ‘‘အလ္လဝေဠုဝဏ္ဏော’’တိ ဝဒန္တိ. တထာ ဟိဿ ‘‘ဝံသဝဏ္ဏော’’တိပိ နာမံ ဇာတံ. ‘‘မဉ္ဇာရက္ခိမဏ္ဍလဝဏ္ဏော’’တိ စ ဝုတ္တော၊ တတောယေဝ သော ဣဓ ပဒေသေ မဉ္ဇာရမဏီတိ ပါကဋော ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိပရိဘောဂါရဟပဏီတတရမဏိဘာဝတော ပန တဿေဝ ပါဠိယံ ဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာဟ ‘‘ပုန စပရံ အာနန္ဒ ရညော မဟာသုဒဿနဿ မဏိရတနံ ပါတုရဟောသိ၊ သော အဟောသိ မဏိ ဝေဠုရိယော သုဘော ဇာတိမာ အဋ္ဌံသော’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၈). ပါသာဏသက္ခရာဒိဒေါသနီဟရဏဝသေနေဝ ပရိကမ္မနိပ္ဖတ္တီတိ ဒဿေတိ ‘‘အပနီတပါသာဏသက္ခရော’’တိ ဣမိနာ.

ဆဝိယာ ဧဝ သဏှဘာဝေန အစ္ဆတာ၊ န သင်္ဃာတဿာတိ အာဟ ‘‘အစ္ဆောတိ တနုစ္ဆဝီ’’တိ. တတော စေဝ ဝိသေသေန ပသန္နောတိ ဒဿေတုံ ‘‘သုဋ္ဌု ပသန္နော’’တိ ဝုတ္တံ. ပရိဘောဂမဏိရတနာကာရသမ္ပတ္တိ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နတာ. တေနာဟ ‘‘ဓောဝနဝေဓနာဒီဟီ’’တိအာဒိ. ပါသာဏာဒီသု ဓောတတာ ဓောဝနံ၊ ကာဠကာဒိအပဟရဏတ္ထာယ စေဝ သုတ္တေန အာဝုနတ္ထာယ စ ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗတာ ဝေဓနံ. အာဒိသဒ္ဒေန တာပသဏှကရဏာဒီနံ သင်္ဂဟော. ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိန္တိ အာဝုနိတသုတ္တဿ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ. ကသ္မာတိ ဝုတ္တံ ‘‘တာဒိသ’’န္တိအာဒိ၊ တာဒိသဿေဝ အာဝုတဿ ပါကဋဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

မဏိ ဝိယ ကရဇကာယော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗတော. အာဝုတသုတ္တံ ဝိယ ဝိညာဏံ အနုပဝိသိတွာ ဌိတတ္တာ. စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဝိပဿနာလာဘီ ဘိက္ခု သမ္မဒေဝ တဿ ဒဿနတော၊ တဿ ပုရိသဿ မဏိနော အာဝိဘူတကာလော ဝိယ တဿ ဘိက္ခုနော ကာယဿ အာဝိဘူတကာလော တန္နိဿယဿ ပါကဋဘာဝတော. သုတ္တဿာဝိဘူတကာလော ဝိယ တေသံ ဓမ္မာနမာဝိဘူတကာလော တန္နိဿိတဿ ပါကဋဘာဝတောတိ အယမေတ္ထ ဥပမာသမ္ပာဒနေ ကာရဏဝိဘာဝနာ၊ ‘‘အာဝုတသုတ္တံ ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏ’’န္တိ ကတ္ထစိ ပါဌော၊ ‘‘ဣဒဉ္စ ဝိညာဏ’’န္တိ ဝစနတော ပန ‘‘ဝိညာဏ’’န္တိ ပါဌောဝ သုန္ဒရတရော၊ ‘‘ဝိပဿနာဝိညာဏ’’န္တိ ဝါ ဘဝိတဗ္ဗံ. ဝိပဿနာဉာဏံ အဘိနီဟရိတွာတိ ဝိပဿနာဉာဏာဘိမုခံ စိတ္တံ နီဟရိတွာ.

တတြာတိ ဝေဠုရိယမဏိမှိ. တဒါရမ္မဏာနန္တိ ကာယသညိတရူပဓမ္မာရမ္မဏာနံ. ‘‘ဖဿပဉ္စမကာန’’န္တိအာဒိပဒတ္တယဿေတံ ဝိသေသနံ အတ္ထဝသာ လိင်္ဂဝိဘတ္တိဝစနဝိပရိဏာမောတိ ကတွာ ပစ္ဆိမပဒဿာပိ ဝိသေသနဘာဝတော. ဖဿပဉ္စမကဂ္ဂဟဏေန၊ သဗ္ဗစိတ္တစေတသိကဂ္ဂဟဏေန စ ဂဟိတဓမ္မာ ဝိပဿနာစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ တေသံ ဝိပဿနာဝိညာဏဂတိကတ္တာ အာဝုတသုတ္တံ ဝိယ ‘‘ဝိပဿနာဝိညာဏ’’န္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝစနံ အဝိရောဓိတံ ဟောတိ. ကသ္မာ ပန ဝိပဿနာဝိညာဏဿေဝ ဂဟဏန္တိ? ‘‘ဣဒဉ္စ မေ ဝိညာဏံ ဧတ္ထ သိတံ ဧတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓ’’န္တိ ဣမိနာ တဿေဝ ဝစနတော. ‘‘အယံ ခေါ မေ ကာယော’’တိအာဒိနာ ဟိ ဝိပဿနာဉာဏေန ဝိပဿိတွာ ‘‘တဒေဝ ဝိပဿနာဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ဝိညာဏံ ဧတ္ထ သိတံ ဧတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓ’’န္တိ နိဿယဝိသယာဒိဝသေန မနသိ ကရောတိ၊ တသ္မာ တဿေဝ ဣဓ ဂဟဏံ သမ္ဘဝတိ၊ နာညဿာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနာဝိညာဏဿေဝ ဝါ အာဝိဘူတကာလော’’တိ. ဓမ္မသင်္ဂဟာဒီသု (ဓ. သ. ၂ အာဒယော) ဒေသိတနယေန ပါကဋဘာဝတော စေတ္ထ ဖဿပဉ္စမကာနံ ဂဟဏံ၊ နိရဝသေသပရိဂ္ဂဟဏတော သဗ္ဗစိတ္တစေတသိကာနံ၊ ယထာရုတံ ဒေသိတဝသေန ပဓာနဘာဝတော ဝိပဿနာဝိညာဏဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိံ ပနေတေ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ အာဝိဘဝန္တိ၊ ဥဒါဟု ပုဂ္ဂလဿာတိ? ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿေဝ၊ တဿ ပန အာဝိဘူတတ္တာ ပုဂ္ဂလဿာပိ အာဝိဘူတာ နာမ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဘိက္ခုနော အာဝိဘူတကာလော’’တိ ဝုတ္တန္တိ.

ယသ္မာ ပနိဒံ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂဉာဏာနန္တရံ ဟောတိ၊ တသ္မာ လောကိယာဘိညာနံ ပရတော၊ ဆဋ္ဌဘိညာယ စ ပုရတော ဝတ္တဗ္ဗံ၊ အထ ကသ္မာ သဗ္ဗာဘိညာနံ ပုရတောဝ ဝုတ္တန္တိ စောဒနာလေသံ ဒဿေတွာ ပရိဟရန္တော ‘‘ဣဒဉ္စ ဝိပဿနာဉာဏ’’န္တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဣဒဉ္စ မဂ္ဂဉာဏာနန္တရ’’န္တိ ဟိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တံ စောဒနာလေသံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ‘‘မဂ္ဂဉာဏာနန္တရ’’န္တိ သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာဘူတံ ဂေါတြဘုဉာဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဒေဝ ဟိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ၊ သဗ္ဗေသံ ဝါ မဂ္ဂဖလာနမနန္တရံ ဟောတိ၊ ပဓာနတော ပန တဗ္ဗစနေနေဝ သဗ္ဗဿပိ ဝိပဿနာဉာဏဿ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ အဝိသေသတော တဿ ဣဓ ဝုတ္တတ္တာ. မဂ္ဂသဒ္ဒေန စ အရဟတ္တမဂ္ဂဿေဝ ဂဟဏံ တဿေဝါဘိညာပရိယာပန္နတ္တာ၊ အဘိညာသမ္ဗန္ဓေန စ စောဒနာသမ္ဘဝတော. လောကိယာဘိညာနံ ပုရတော ဝုတ္တံ ဝိပဿနာဉာဏံ တာသံ နာနန္တရတာယ အနုပကာရံ၊ အာသဝက္ခယဉာဏသင်္ခါတာယ ပန လောကုတ္တရာဘိညာယ ပုရတော ဝုတ္တံ တဿာ အနန္တရတာယ ဥပကာရံ၊ တသ္မာ ဣဒံ လောကိယာဘိညာနံ ပရတော၊ ဆဋ္ဌာဘိညာယ စ ပုရတော ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ ပန ဥပကာရဋ္ဌာနေ တထာ အဝတွာ အနုပကာရဋ္ဌာနေဝ ဘဂဝတာ ဝုတ္တန္တိ ဟိ စောဒနာ သမ္ဘဝတိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိအာဒိ ပရိဟာရဒဿနံ. တတ္ထ ဧဝံ သန္တေပီတိ ယဒိပိ ဉာဏာနုပုဗ္ဗိယာ မဂ္ဂဉာဏဿ အနန္တရတာယ ဥပကာရံ ဟောတိ၊ ဧဝံ သတိပီတိ အတ္ထော.

အဘိညာဝါရေတိ ဆဠဘိညာဝသေန ဝုတ္တေ ဒေသနာဝါရေ. ဧတဿ အန္တရာ ဝါရော နတ္ထီတိ ပဉ္စသု လောကိယာဘိညာသု ကထိတာသု အာကင်္ခေယျသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၁.၆၅) ဝိယ ဆဋ္ဌာဘိညာပိ အဝဿံ ကထေတဗ္ဗာ အဘိညာလက္ခဏဘာဝေန တပ္ပရိယာပန္နတော၊ န စ ဝိပဿနာဉာဏံ လောကိယာဘိညာနံ၊ ဆဋ္ဌာဘိညာယ စ အန္တရာ ပဝေသေတွာ ကထေတဗ္ဗံ အနဘိညာလက္ခဏဘာဝေန တဒပရိယာပန္နတော. ဣတိ ဧတဿ ဝိပဿနာဉာဏဿ တာသမဘိညာနံ အန္တရာ ဝါရော နတ္ထိ၊ တသ္မာ တတ္ထ အဝသရာဘာဝတော ဣဓေဝ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနာနန္တရံ ဝိပဿနာဉာဏံ ကထိတန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ယသ္မာ စာ’’တိအာဒိနာ အတ္ထန္တရမာဟ. တတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော၊ တေန န ကေဝလံ ဝိပဿနာဉာဏဿ ဣဓ ဒဿနေ တဒေဝ ကာရဏံ၊ အထ ခေါ ဣဒမ္ပီတိ ဣမမတ္ထံ သမုစ္စိနာတီတိ အာစရိယေန (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၃၅) ဝုတ္တံ. သဒ္ဒဝိဒူ ပန ဤဒိသေ ဌာနေ စ-သဒ္ဒေါ ဝါ-သဒ္ဒတ္ထော၊ သော စ ဝိကပ္ပတ္ထောတိ ဝဒန္တိ၊ တမ္ပိ ယုတ္တမေဝ အတ္ထန္တရဒဿနေ ပယုတ္တတ္တာ. အတ္တနာ ပယုဇ္ဇိတဗ္ဗဿ ဟိ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထဿေဝ ဇောတကာ ဥပသဂ္ဂနိပါတာ ယထာ မဂ္ဂနိဒဿနေ သာခါဘင်္ဂါ၊ ယထာ စ အဒိဿမာနာ ဇောတနေ ပဒီပါတိ ဧဝမီဒိသေသု. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘အတ္ထန္တရဒဿနမှိ၊ စ သဒ္ဒေါ ယဒိ ဒိဿတိ၊

သမုစ္စယေ ဝိကပ္ပေ သော၊ ဂဟေတဗ္ဗော ဝိဘာဝိနာ’’တိ.

အကတသမ္မသနဿာတိ ဟေတုဂဗ္ဘပဒံ. တထာ ကတသမ္မသနဿာတိ စ. ‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဘေရဝမ္ပိ ရူပံ ပဿတောတိ ဧတ္ထ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏေန ဘေရဝံ ရူပံ နိမ္မိနိတွာ မံသစက္ခုနာ ပဿတောတိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝမ္ပိ ဟိ အဘိညာလာဘိနော အပရိညာတဝတ္ထုကဿ ဘယံ သန္တာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥစ္စဝါလိကဝါသိမဟာနာဂတ္ထေရဿ ဝိယာ’’တိ အာစရိယေန (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၃၅) ဝုတ္တံ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဘေရဝံ သဒ္ဒံ သုဏတောတိ ဧတ္ထာပိ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏေန ဘေရဝံ သဒ္ဒံ နိမ္မိနိတွာ မံသသောတေန သုဏတောပီတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. ဧဝမ္ပိ ဟိ အဘိညာလာဘိနော အပရိညာတဝတ္ထုကဿ ဘယံ သန္တာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥစ္စဝါလိကဝါသိမဟာနာဂတ္ထေရဿ ဝိယ. ထေရော ဟိ ကောဉ္စနာဒသဟိတံ သဗ္ဗသေတံ ဟတ္ထိနာဂံ မာပေတွာ ဒိသွာ၊ သုတွာ စ သဉ္ဇာတဘယသန္တာသောတိ အဋ္ဌကထာသု (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂.၈၈၂၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၈၁၊ ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၇၃၃) ဝုတ္တော. အနိစ္စာဒိဝသေန ကတသမ္မသနဿ ဒိဗ္ဗာယ။ပေ။ ဘယံ သန္တာသော န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘယဝိနောဒနဟေတု နာမ ဝိပဿနာဉာဏေန ကတသမ္မသနတာ၊ တဿ၊ တေန ဝါ သမ္ပာဒနတ္ထန္တိ အတ္ထော. ဣဓေဝါတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနာနန္တရမေဝ. ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိနာ ယထာပါဌံ ယုတ္တတရနယံ ဒဿေတိ. ဝိပဿနာယ ပဝတ္တံ ပါမောဇ္ဇပီတိပဿဒ္ဓိပရမ္ပရာဂတသုခံ ဝိပဿနာသုခံ. ပါဋိယေက္ကန္တိ ဈာနာဘိညာဒီဟိ အသမ္မိဿံ ဝိသုံ ဘူတံ သန္ဒိဋ္ဌိကံ သာမညဖလံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ဓမ္မပဒေ –

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ၊ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိအာဒိ. (ဓ. ပ. ၃၇၄)၊

ဣဓာပိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒမ္ပိ ခေါ မဟာရာဇ သန္ဒိဋ္ဌိကံ သာမညဖလံ။ပေ။ ပဏီတတရဉ္စာ’’တိ၊ တသ္မာ ပါဠိယာ သံသန္ဒနတော ဣမမေဝ နယံ ယုတ္တတရန္တိ ဝဒန္တိ. အာဒိတောဝါတိ အဘိညာနမာဒိမှိယေဝ.