သန္တောသကထာဝဏ္ဏနာ

၂၁၅. အတ္ထဒဿနေန ပဒဿပိ ဝိညာယမာနတ္တာ ပဒမနပေက္ခိတွာ သန္တောသဿ အတ္တနိ အတ္ထိတာယ ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌောတိ ပဝုစ္စတီတိ အတ္ထမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတော’’တိ ဝုတ္တံ. သန္တုဿတိ န လုဒ္ဓေါ ဘဝတီတိ ဟိ ပဒနိဗ္ဗစနံ. အပိစ ပဒနိဗ္ဗစနဝသေန အတ္ထေ ဝုတ္တေ ယဿ သန္တောသဿ အတ္တနိ အတ္ထိဘာဝတော သန္တုဋ္ဌော နာမ၊ သော အပါကဋောတိ တံ ပါကဋကရဏတ္ထံ ‘‘ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတော’’တိ အတ္ထမတ္တမာဟ၊ စီဝရာဒိကေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကပ္ပိယပစ္စယေ သန္တောသေန သမင်္ဂီဘူတောတိ အတ္ထော. ဣတရ-သဒ္ဒေါ ဟိ အနိယမဝစနော ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုစ္စမာနော ယံ ကိဉ္စိ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထော ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကပ္ပိယပစ္စယေ’’တိ. အထ ဝါ ဣတရံ ဝုစ္စတိ ဟီနံ ပဏီတတော အညတ္တာ၊ တထာ ပဏီတမ္ပိ ဟီနတော အညတ္တာ. အညမညာပေက္ခာသိဒ္ဓါ ဟိ ဣတရတာ၊ တသ္မာ ဟီနေန ဝါ ပဏီတေန ဝါ စီဝရာဒိကပ္ပိယပစ္စယေန သန္တောသေန သမင်္ဂီဘူတောတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သန္တုဿတိ တေန၊ သန္တုဿနမတ္တန္တိ ဝါ သန္တောသော၊ တထာ ပဝတ္တော အလောဘော၊ အလောဘပဓာနာ ဝါ စတ္တာရော ခန္ဓာ. လဘနံ လာဘော၊ အတ္တနော လာဘဿ အနုရူပံ သန္တောသော ယထာလာဘသန္တောသော. ဗလန္တိ ကာယဗလံ၊ အတ္တနော ဗလဿ အနုရူပံ သန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော.သာရုပ္ပန္တိ သပ္ပါယံ ပတိရူပံ ဘိက္ခုနော အနုစ္ဆဝိကတာ၊ အတ္တနော သာရုပ္ပဿ အနုရူပံ သန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော.

အပရော နယော – လဗ္ဘတေတိ လာဘော၊ ယော ယော လာဘော ယထာလာဘံ၊ ဣတရီတရပစ္စယော၊ ယထာလာဘေန သန္တောသော ယထာလာဘသန္တောသော. ဗလဿ အနုရူပံ ပဝတ္တတီတိ ယထာဗလံ၊ အတ္တနော ဗလာနုစ္ဆဝိကပစ္စယော၊ ယထာ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ သသာဓနံ အနုရူပကိရိယံ ဝဒတိ၊ ယထာ တံ ‘‘အဓိစိတ္တ’’န္တိ ဧတ္ထ အဓိ-သဒ္ဒေါ သသာဓနံ အဓိကရဏကိရိယန္တိ. ယထာဗလေန သန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော. သာရုပ္ပတိ ပတိရူပံ ဘဝတိ၊ သောဘနံ ဝါ အာရောပေတီတိ သာရုပ္ပံ၊ ယံ ယံ သာရုပ္ပံ ယထာသာရုပ္ပံ၊ ဘိက္ခုနော သပ္ပါယပစ္စယော၊ ယထာသာရုပ္ပေန သန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော. ယထာဝုတ္တံ ပဘေဒမနုဂတာ ဝဏ္ဏနာ ပဘေဒဝဏ္ဏနာ.

ဣဓာတိ သာသနေ. အညံ န ပတ္ထေတီတိ အပ္ပတ္တပတ္ထနဘာဝမာဟ၊ လဘန္တောပိ န ဂဏှာတီတိ ပတ္တပတ္ထနာဘာဝံ. ပဌမေန အပ္ပတ္တပတ္ထနာဘာဝေယေဝ ဝုတ္တေ ယထာလဒ္ဓတော အညဿ အပတ္ထနာ နာမ အပ္ပိစ္ဆတာယပိ သိယာ ပဝတ္တိအာကာရောတိ အပ္ပိစ္ဆတာပသင်္ဂဘာဝတော တတောပိ နိဝတ္တမေဝ သန္တောသဿ သရူပံ ဒဿေတုံ ဒုတိယေန ပတ္တပတ္ထနာဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝမုပရိပိ. ပကတိဒုဗ္ဗလောတိ အာဗာဓာဒိဝိရဟေပိ သဘာဝဒုဗ္ဗလော. သမာနော သီလာဒိဘာဂေါ ယဿာတိ သဘာဂေါ၊ သဟ ဝါ သီလာဒီဟိ ဂုဏဘာဂေဟိ ဝတ္တတီတိ သဘာဂေါ၊ လဇ္ဇီပေသလော ဘိက္ခု၊ တေန. တံ ပရိဝတ္တေတွာတိ ပကတိဒုဗ္ဗလာဒီနံ ဂရုစီဝရံ န ဖာသုဘာဝါဝဟံ၊ သရီရခေဒါဝဟဉ္စ ဟောတီတိ ပယောဇနဝသေန ပရိဝတ္တနံ ဝုတ္တံ၊ န အတြိစ္ဆတာဒိဝသေန. အတြိစ္ဆတာဒိပ္ပကာရေန ဟိ ပရိဝတ္တေတွာ လဟုကစီဝရပရိဘောဂေါ သန္တောသဝိရောဓီ ဟောတိ၊ တဿ ပန တဒဘာဝတော ယထာဝုတ္တပ္ပယောဇနဝသေန ပရိဝတ္တေတွာ လဟုကစီဝရပရိဘောဂေါပိ န သန္တောသဝိရောဓီတိ အာဟ ‘‘လဟုကေန ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတီ’’တိ. ပယောဇနဝသေန ပရိဝတ္တေတွာ လဟုကစီဝရပရိဘောဂေါပိ န တာဝ သန္တောသဝိရောဓီ၊ ပဂေဝ တထာ အပရိဝတ္တေတွာ ပရိဘောဂေတိ သမ္ဘာဝိတဿ အတ္ထဿ ဒဿနတ္ထဉှေတ္ထ အပိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ. စီဝရနိဒ္ဒေသေပိ ‘‘ပတ္တစီဝရာဒီနံ အညတရ’’န္တိ ဝစနံ ယထာရုတံ ဂဟိတာဝသေသပစ္စယသန္တောသဿ စီဝရသန္တောသေ သမဝရောဓိတာဒဿနတ္ထံ. ‘‘ထေရကော အယမာယသ္မာ မလ္လကော’’တိအာဒီသု ထေရဝေါဟာရဿ ပညတ္တိမတ္တေပိ ပဝတ္တိတော ဒသဝဿတော ပဘုတိ စိရဝဿပဗ္ဗဇိတေသွေဝ ဣဓ ပဝတ္တိဉာပနတ္ထံ ‘‘ထေရာနံ စိရပဗ္ဗဇိတာန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ထေရာနန္တိ ဝါ သင်္ဃတ္ထေရံ ဝဒတိ. စိရပဗ္ဗဇိတာနန္တိ ပန တဒဝသေသေ ဝုဍ္ဎဘိက္ခူ. သင်္ကာရကူဋာဒိတောတိ ကစဝရရာသိအာဒိတော. အနန္တကာနီတိ နန္တကာနိ ပိလောတိကာနိ. ‘‘အ-ကာရော စေတ္ထ နိပါတမတ္တ’’န္တိ (ဝိ. ဝ. အဋ္ဌ. ၁၁၆၅) ဝိမာနဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တထာ စာဟု ‘‘နန္တကံ ကပ္ပဋော ဇိဏ္ဏဝသနံ တု ပဋစ္စရ’’န္တိ နတ္ထိ ဒသာသင်္ခါတော အန္တော ကောဋိ ယေသန္တိ ဟိ နန္တကာနိ၊ န-သဒ္ဒဿ တု အနာဒေသေ အနန္တကာနီတိပိ ယုဇ္ဇတိ. သင်္ကေတကောဝိဒါနံ ပန အာစရိယာနံ တထာ အဝုတ္တတ္တာ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘သနန္တကာနီ’’တိပိ ပါဌော၊ နန္တကေန သဟ သံသိဗ္ဗိတာနိ ပံသုကူလာနိ စီဝရာနီတိ အတ္ထော. သင်္ဃာဋိန္တိ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရံ. တီဏိပိ ဟိ စီဝရာနိ သင်္ဃဋိတတ္တာ ‘‘သင်္ဃာဋီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. မဟဂ္ဃံ စီဝရံ၊ ဗဟူနိ ဝါ စီဝရာနိ လဘိတွာ တာနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တဒညဿ ဂဟဏမ္ပိ မဟိစ္ဆတာဒိနယေ အဋ္ဌတွာ ယထာသာရုပ္ပနယေ ဧဝ ဌိတတ္တာ န သန္တောသဝိရောဓီတိ အာဟ ‘‘တေသံ။ပေ။ ဓာရေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတီ’’တိ. ယထာသာရုပ္ပနယေန ယထာလဒ္ဓံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တဒညဂဟဏမ္ပိ န တာဝ သန္တောသဝိရောဓီ၊ ပဂေဝ အနညဂဟဏေန ယထာလဒ္ဓဿေဝ ယထာသာရုပ္ပံ ပရိဘောဂေတိ သမ္ဘာဝိတဿ အတ္ထဿ ဒဿနတ္ထဉှေတ္ထ အပိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ၊ ဧဝံ သေသပစ္စယေသုပိ ယထာဗလယထာသာရုပ္ပနိဒ္ဒေသေသု အပိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏေ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပကတိဝိရုဒ္ဓန္တိ သဘာဝေနေဝ အသပ္ပါယံ. သမဏဓမ္မကရဏသီသေန သပ္ပါယပစ္စယပရိယေသနံ၊ ပရိဘုဉ္ဇနဉ္စ ဝိသေသတော ယုတ္တတရန္တိ အတ္ထန္တရံ ဝိညာပေတုံ ‘‘ယာပေန္တောပီ’’တိ အဝတွာ ‘‘သမဏဓမ္မံ ကရောန္တောပီ’’တိ ဝုတ္တံ. မိဿကာဟာရန္တိ တဏ္ဍုလမုဂ္ဂါဒီဟိ နာနာဝိဓပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏေဟိ မိဿေတွာ ကတံ အာဟာရံ.

အညမ္ပိ သေနာသနေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ. ပဌမေ ဟိ နယေ ယထာလဒ္ဓဿ ဝိဿဇ္ဇနေန၊ ဒုတိယေ ပန ယထာပတ္တဿ အသမ္ပဋိစ္ဆနေန ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော ဝုတ္တောတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ဟိ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ပက္ခန္တရဇောတကော. မဇ္ဈိမာဂမဋ္ဌကထာယံ ပန ပိ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ. ‘‘ဥတ္တမသေနာသနံ နာမ ပမာဒဋ္ဌာန’’န္တိ ဝတွာ တဗ္ဘာဝမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ နိသိန္နဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိဒ္ဒါဘိဘူတဿာတိ ထိနမိဒ္ဒေါက္ကမနေန စိတ္တစေတသိကဂေလညဘာဝတော ဘဝင်္ဂသန္တတိသင်္ခါတာယ နိဒ္ဒါယ အဘိဘူတဿ၊ နိဒ္ဒါယန္တဿာတိ အတ္ထော. ပဋိဗုဇ္ဈတောတိ တထာရူပေန အာရမ္မဏန္တရေန ပဋိဗုဇ္ဈန္တဿ ပဋိဗုဇ္ဈနဟေတု ကာမဝိတက္ကာ ပါတုဘဝန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ပဋိဗုဇ္ဈနတော’’တိပိ ဟိ ကတ္ထစိ ပါဌော ဒိဿတိ. အယမ္ပီတိ ပဌမနယံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ.

တေသံ အာဘတေနာတိ တေဟိ ထေရာဒီဟိ အာဘတေန၊ တေသံ ဝါ ယေန ကေနစိ သန္တကေနာတိ အဇ္ဈာဟရိတွာ သမ္ဗန္ဓော. မုတ္တဟရီတကန္တိ ဂေါမုတ္တပရိဘာဝိတံ၊ ပူတိဘာဝေန ဝါ မောစိတံ ဆဍ္ဍိတံ ဟရီတကံ၊ ဣဒါနိ ပန ပေါတ္ထကေသု ‘‘ဂေါမုတ္တဟရီတက’’န္တိ ပါဌော၊ သော န ပေါရာဏပါဌော တဗ္ဗဏ္ဏနာယ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၁၅) ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. စတုမဓုရန္တိ မဇ္ဈိမာဂမဝရေ မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၄၈၄ အာဒယော) ဝုတ္တံ ဒဓိမဓုသပ္ပိဖာဏိတသင်္ခါတံ စတုမဓုရံ၊ ဧကသ္မိဉ္စ ဘာဇနေ စတုမဓုရံ ဌပေတွာ တေသု ယဒိစ္ဆသိ၊ တံ ဂဏှာဟိ ဘန္တေတိ အတ္ထော. ‘‘သစဿာ’’တိအာဒိနာ တဒုဘယဿ ရောဂဝူပသမနဘာဝံ ဒဿေတိ. ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝဏ္ဏိတန္တိ ‘‘ပူတိမုတ္တဘေသဇ္ဇံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၇၃၊ ၁၂၈) သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပသတ္ထံ. အပ္ပိစ္ဆတာဝိသိဋ္ဌာယ သန္တုဋ္ဌိယာ နိယောဇနတော ပရမေန ဥက္ကံသဂတေန သန္တောသေန သန္တုဿတီတိ ပရမသန္တုဋ္ဌော.

ကာမဉ္စ သန္တောသပ္ပဘေဒါ ယထာဝုတ္တတောပိ အဓိကတရာ စီဝရေ ဝီသတိ သန္တောသာ၊ ပိဏ္ဍပါတေ ပန္နရသ၊ သေနာသနေ စ ပန္နရသ၊ ဂိလာနပစ္စယေ ဝီသတီတိ၊ ဣဓ ပန သင်္ခေပေန ဒွါဒသဝိဓောယေဝ သန္တောသော ဝုတ္တော. တဒဓိကတရပ္ပဘေဒေါ ပန စတုရင်္ဂုတ္တရေ မဟာအရိယဝံသသုတ္တဋ္ဌကထာယ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄.၂၈) ဂဟေတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ ပနာ’’တိအာဒိ. ဧဝံ ‘‘ဣဓ မဟာရာဇ ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနနိဒ္ဒိဋ္ဌေန သန္တုဋ္ဌပဒေနေဝ သန္တောသပ္ပဘေဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကာယပရိဟာရိကေန စီဝရေန ကုစ္ဆိပရိဟာရိကေန ပိဏ္ဍပါတေနာ’’တိအာဒိ ဒေသနာနုရူပံ တေန သန္တောသေန သန္တုဋ္ဌဿ အနုစ္ဆဝိကံ ပစ္စယပ္ပဘေဒံ၊ တဿ စ ကာယကုစ္ဆိပရိဟာရိယဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော ဧဝမာဟာတိ အယမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော. ကာမဉ္စဿ စီဝရပိဏ္ဍပါတေဟေဝ ယထာက္ကမံ ကာယကုစ္ဆိပရိဟာရိယေဟိ သန္တုဋ္ဌတာ ပါဠိယံ ဝုတ္တာ၊ တထာပိ သေသပရိက္ခာရစတုက္ကေန စ ဝိနာ ဝိစရဏမယုတ္တံ၊ သဗ္ဗတ္ထ စ ကာယကုစ္ဆိပရိဟာရိယတာ လဒ္ဓဗ္ဗာတိ အဋ္ဌကထာယံ အယံ ဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဝါသီတိ လက္ခဏမတ္တံ တဒညကိစ္စဿာပိ တာယ သာဓေတဗ္ဗတ္တာ၊ တေန ဝက္ခတိ ‘‘မဉ္စပီဌာနံ အင်္ဂပါဒစီဝရကုဋိဒဏ္ဍကသဇ္ဇနကာလေ စာ’’တိအာဒိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ပေါရာဏဋ္ဌကထာသု ‘‘န ဟေတံ ကတ္ထစိပိ ပါဠိယမာဂတ’’န္တိ.

ဗန္ဓနန္တိ ကာယဗန္ဓနံ. ပရိဿာဝနေန ပရိဿာဝနဉ္စ၊ တေန သဟာတိ ဝါ အတ္ထော. ယုတ္တော ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာသင်္ခါတော ယောဂေါ ယဿ၊ တသ္မိံ ဝါ ယောဂေါ ယုတ္တောတိ ယုတ္တယောဂေါ၊ တဿ.

ကာယံ ပရိဟရန္တိ ပေါသေန္တိ၊ ကာယဿ ဝါ ပရိဟာရော ပေါသနမတ္တံ ပယောဇနမေတေဟီတိ ကာယပရိဟာရိယာ က-ကာရဿ ယ-ကာရံ ကတွာ. ပေါသနဉ္စေတ္ထ ဝဍ္ဎနံ၊ ဘရဏံ ဝါ၊ တထာ ကုစ္ဆိပရိဟာရိယာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဗဟိဒ္ဓါဝ ကာယဿ ဥပကာရကဘာဝေန ကာယပရိဟာရိယတာ၊ အဇ္ဈောဟရဏဝသေန သရီရဋ္ဌိတိယာ ဥပကာရကဘာဝေန ကုစ္ဆိပရိဟာရိယတာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. တေနာဟ ‘‘တိစီဝရံ တာဝါ’’တိအာဒိ. ‘‘ပရိဟရတီ’’တိ ဧတဿ ပေါသေတီတိ အတ္ထဝစနံ. ဣတီတိ နိဒဿနေ နိပါတော၊ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန ကာယပရိဟာရိယံ ဟောတီတိ ကာရဏဇောတနေ ဝါ၊ တသ္မာ ပေါသနတော ကာယပရိဟာရိယံ ဟောတီတိ. ဧဝမုပရိပိ. စီဝရကဏ္ဏေနာတိ စီဝရပရိယန္တေန.

ကုဋိပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေတိ ကုဋိယာ သမန္တတော ဝိလိမ္ပနေန သမ္မဋ္ဌကရဏကာလေ.

အင်္ဂံ နာမ မဉ္စပီဌာနံ ပါဒူပရိ ဌပိတော ပဓာနသမ္ဘာရဝိသေသော. ယတ္ထ ပဒရသဉ္စိနနပိဋ္ဌိအပဿယနာဒီနိ ကရောန္တိ၊ ယော ‘‘အဋနီ’’တိပိ ဝုစ္စတိ.

မဓုဒ္ဒုမပုပ္ဖံ မဓုကံ နာမ၊ မက္ခိကာမဓူဟိ ကတပူဝံ ဝါ. ပရိက္ခာရမတ္တာ ပရိက္ခာရပမာဏံ. သေယျံ ပဝိသန္တဿာတိ ပစ္စတ္ထရဏကုဉ္စိကာနံ တာဒိသေ ကာလေ ပရိဘုတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘တတြဋ္ဌကံ ပစ္စတ္ထရဏ’’န္တိ. အတ္တနော သန္တကဘာဝေန ပစ္စတ္ထရဏာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ တတ္ထေဝ သေနာသနေ တိဋ္ဌနကဉှိ ‘‘တတြဋ္ဌက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဝိကပ္ပနဝစနတော ပန တေသမညတရဿ နဝမတာ၊ ယထာဝုတ္တပဋိပါဋိယာ စေတ္ထ နဝမဘာဝေါ၊ န တု တေသံ တထာပတိနိယတဘာဝေန. ကသ္မာတိ စေ? တထာယေဝ တေသမဓာရဏတော. ဧသ နယော ဒသမာဒီသုပိ. တေလံ ပဋိသာမေတွာ ဟရိတာ ဝေဠုနာဠိအာဒိကာ တေလနာဠိ. နနု သန္တုဋ္ဌပုဂ္ဂလဒဿနေ သန္တုဋ္ဌောဝ အဋ္ဌပရိက္ခာရိကော ဒဿေတဗ္ဗောတိ အနုယောဂေ ယထာရဟံ တေသမ္ပိ သန္တုဋ္ဌဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတေသု စာ’’တိအာဒိမာဟ. မဟန္တော ပရိက္ခာရသင်္ခါတော ဘာရော ဧတေသန္တိ မဟာဘာရာ၊ အယံ အဓုနာ ပါဌော၊ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ပန ‘‘မဟာဂဇာ’’တိ ပါဌဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘ဒုပ္ပေါသဘာဝေန မဟာဂဇာ ဝိယာတိ မဟာဂဇာ’’တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၁၅) ဝုတ္တံ၊ န တေ ဧတ္တကေဟိ ပရိက္ခာရေဟိ ‘‘မဟိစ္ဆာ၊ အသန္တုဋ္ဌာ၊ ဒုဗ္ဘရာ၊ ဗာဟုလ္လဝုတ္တိနော’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော. ယဒိ ဣတရေပိ သန္တုဋ္ဌာ အပ္ပိစ္ဆတာဒိသဘာဝါ၊ ကိမေတေသမ္ပိ ဝသေန အယံ ဒေသနာ ဣစ္ဆိတာတိ စောဒနံ သောဓေတုံ ‘‘ဘဂဝါ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌပရိက္ခာရိကဿ ဝသေန ဣမိဿာ ဒေသနာယ ဣစ္ဆိတဘာဝေါ ကထံ ဝိညာယတီတိ အနုယောဂမ္ပိ အပနေတိ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိနာ၊ တဿေဝ တထာ ပက္ကန္တဘာဝေန ‘‘ကာယပရိဟာရိကေန စီဝရေနာ’’တိအာဒိ ပါဠိယာ ယောဂျတော တဿ ဝသေန ဣစ္ဆိတဘာဝေါ ဝိညာယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝစနီယဿ ဟေတုဘာဝဒဿနေန ဟိ ဝါစကဿာပိ ဟေတုဘာဝေါ ဒဿိတောတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ဣတိ ဣမဿာ’’တိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏဝစနမ္ပိ ဥပပန္နံ ဟောတိ. သလ္လဟုကာ ဝုတ္တိ ဇီဝိကာ ယဿာတိ သလ္လဟုကဝုတ္တိ၊ တဿ ဘာဝေါ သလ္လဟုကဝုတ္တိတာ၊ တံ. ကာယပါရိဟာရိယေနာတိ ဘာဝပ္ပဓာနနိဒ္ဒေသော၊ ဘာဝလောပနိဒ္ဒေသော ဝါတိ ဒဿေတိ ‘‘ကာယံ ပရိဟရဏမတ္တကေနာ’’တိ ဣမိနာ၊ ကာယပေါသနပ္ပမာဏေနာတိ အတ္ထော. တထာ ကုစ္ဆိပရိဟာရိယေနာတိ ဧတ္ထာပိ. ဝုတ္တနယေန စေတ္ထ ဒွိဓာ ဝစနတ္ထော၊ ဋီကာယံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၁၅) ပန ပဌမဿ ဝစနတ္ထဿ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ ဒုတိယောဝ ဣဓ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မမာယနတဏှာယ အာသင်္ဂေါ. ပရိဂ္ဂဟတဏှာယ ဗန္ဓော. ဇိယာမုတ္တောတိ ဓနုဇိယာယ မုတ္တော. ယူထာတိ ဟတ္ထိဂဏတော. တိဓာ ပဘိန္နမဒေါ မဒဟတ္ထီ. ဝနပဗ္ဘာရန္တိ ဝနေ ပဗ္ဘာရံ.

စတူသု ဒိသာသု သုခဝိဟာရိတာယ သုခဝိဟာရဋ္ဌာနဘူတာ၊ ‘‘ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၈၊ မ. နိ. ၁.၇၇၊ ၄၅၉၊ ၅၀၉၊ ၂.၃၀၉) ဝါ နယေန ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာဖရဏဋ္ဌာနဘူတာ စတဿော ဒိသာ ဧတဿာတိ စတုဒ္ဒိသော၊ သော ဧဝ စာတုဒ္ဒိသော၊ စတဿော ဝါ ဒိသာ စတုဒ္ဒိသံ၊ ဝုတ္တနယေန တမဿာတိ စာတုဒ္ဒိသော ယထာ ‘‘သဒ္ဓေါ’’တိ. တာသွေဝ ဒိသာသု ကတ္ထစိပိ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ဘယေန န ပဋိဟနတိ၊ သယံ ဝါ တေဟိ န ပဋိဟညတေတိ အပ္ပဋိဃော. သန္တုဿမာနောတိ သကေန၊ သန္တေန ဝါ၊ သမမေဝ ဝါ တုဿနကော. ဣတရီတရေနာတိ ယေန ကေနစိ ပစ္စယေန၊ ဥစ္စာဝစေန ဝါ. ပရိစ္စ သယန္တိ ပဝတ္တန္တိ ကာယစိတ္တာနိ၊ တာနိ ဝါ ပရိသယန္တိ အဘိဘဝန္တီတိ ပရိဿယာ၊ သီဟဗျဂ္ဃါဒယော ဗာဟိရာ၊ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော စ အဇ္ဈတ္တိကာ ကာယစိတ္တုပဒ္ဒဝါ၊ ဥပယောဂတ္ထေ စေတံ သာမိဝစနံ. သဟိတာတိ အဓိဝါသနခန္တိယာ၊ ဝီရိယာဒိဓမ္မေဟိ စ ယထာရဟံ ခန္တာ၊ ဂဟန္တာ စာတိ အတ္ထော. ထဒ္ဓဘာဝကရဘယာဘာဝေန အဆမ္ဘီ. ဧကော စရေတိ အသဟာယော ဧကာကီ ဟုတွာ စရိတုံ ဝိဟရိတုံ သက္ကုဏေယျ. သမတ္ထနေ ဟိ ဧယျ-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ကော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃) ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပတာယ ဧကဝိဟာရီတိ ဒဿေတိ ‘‘ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ ဣမိနာ. သဏ္ဌာနေန ခဂ္ဂသဒိသံ ဧကမေဝ မတ္ထကေ ဥဋ္ဌိတံ ဝိသာဏံ ယဿာတိ ခဂ္ဂေါ၊ ခဂ္ဂသဒ္ဒေန တံသဒိသဝိသာဏဿ ဂဟိတတ္တာ၊ မဟိံသပ္ပမာဏော မိဂဝိသေသော၊ ယော လောကေ ‘‘ပလာသာဒေါ၊ ဂဏ္ဌကော’’တိ စ ဝုစ္စတိ၊ တဿ ဝိသာဏေန ဧကီဘာဝေန သဒိသောတိ အတ္ထော. အပိစ ဧကဝိဟာရိတာယ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါတိ ဒဿေတုမ္ပိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဝိတ္ထာရော ပနဿာ အတ္ထော ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ၊ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၄၂) စူဠနိဒ္ဒေသေ (စူဠနိ. ၁၂၈) စ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ဝဏ္ဏိတန္တိ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တေ ဘဂဝတာ တထာ ဒေသနာယ ဝိဝရိတံ၊ ထောမိတံ ဝါ. ခဂ္ဂဿ နာမ မိဂဿ ဝိသာဏေန ကပ္ပေါ သဒိသော တထာ. ကပ္ပ-သဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ ‘‘သတ္ထုကပ္ပေန ဝတ ဘော ကိရ သာဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၆၀) ဝိယ ပဋိဘာဂေ ဝတ္တတိ၊ တဿ ဘာဝေါ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပတာ၊ တံ သော အာပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဝါတာဘိဃာတာဒီဟိ သိယာ သကုဏော ဆိန္နပက္ခော၊ အသဉ္ဇာတပက္ခော ဝါ၊ ဣဓ ပန ဍေတုံ သမတ္ထော သပက္ခိကောဝ အဓိပ္ပေတောတိ ဝိသေသဒဿနတ္ထံ ပါဠိယံ ‘‘ပက္ခီ သကုဏော’’တိ ဝုတ္တံ၊ န တု ‘‘အာကာသေ အန္တလိက္ခေ စင်္ကမတီ’’တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၃.၁၁) ဝိယ ပရိယာယမတ္တဒဿနတ္ထန္တိ အာဟ ‘‘ပက္ခယုတ္တော သကုဏော’’တိ. ဥပ္ပတတီတိ ဥဒ္ဓံ ပတတိ ဂစ္ဆတိ၊ ပက္ခန္ဒတီတိ အတ္ထော. ဝိဓုနန္တာတိ ဝိဘိန္ဒန္တာ၊ ဝိစာလေန္တာ ဝါ. အဇ္ဇတနာယာတိ အဇ္ဇဘာဝတ္ထာယ. တထာ သွာတနာယာတိ ဧတ္ထာပိ. အတ္တနော ပတ္တံ ဧဝ ဘာရော ယဿာတိ သပတ္တဘာရော. မမာယနတဏှာဘာဝေန နိဿင်္ဂေါ. ပရိဂ္ဂဟတဏှာဘာဝေန နိရပေက္ခော. ယေန ကာမန္တိ ယတ္ထ အတ္တနော ရုစိ၊ တတ္ထ. ဘာဝနပုံသကံ ဝါ ဧတံ. ယေန ယထာ ပဝတ္တော ကာမောတိ ဟိ ယေနကာမော၊ တံ၊ ယထာကာမန္တိ အတ္ထော.