အန္တာနန္တဝါဒဝဏ္ဏနာ

၅၃. အန္တာနန္တသဟစရိတော ဝါဒေါ အန္တာနန္တော ယထာ ‘‘ကုန္တာ ပစရန္တီ’’တိ၊ အန္တာနန္တသန္နိဿယော ဝါ ယထာ ‘‘မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တီ’’တိ၊ သော ဧတေသန္တိ အန္တာနန္တိကာတိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အန္တာနန္တဝါဒါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တနယေန အန္တာနန္တသဟစရိတော၊ တန္နိဿယော ဝါ၊ အန္တာနန္တေသု ဝါ ပဝတ္တော ဝါဒေါ ဧတေသန္တိ အန္တာနန္တဝါဒါ. ဣဒါနိ ‘‘အန္တဝါ အယံ လောကော’’တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနပါဌာနုရူပံ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တော ‘‘အန္တံ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. အမတိ ဂစ္ဆတိ ဘာဝေါ ဩသာနမေတ္ထာတိ ဟိ အန္တော၊ မရိယာဒါ၊ တပ္ပဋိသေဓနေန အနန္တော. အန္တော စ အနန္တော စ အန္တာနန္တော စ နေဝန္တနာနန္တော စ အန္တာနန္တော တွေဝ ဝုတ္တော သာမညနိဒ္ဒေသေန၊ ဧကသေသေနဝါ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၁၊ ဥဒါ. ၁) ဝိယ. စတုတ္ထပဒဉှေတ္ထ တတိယပဒေန သမာနတ္ထန္တိ အန္တာနန္တပဒေနေဝ ယထာဝုတ္တနယဒွယေန စတုဓာ အတ္ထော ဝိညာယတိ. ကဿ ပနာယံ အန္တာနန္တောတိ? လောကီယတိ သံသာရနိဿရဏတ္ထိကေဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ အဝပဿီယတိ၊ လောကိယန္တိ ဝါ ဧတ္ထ တေဟိ ပုညာပုညာနိ၊ တဗ္ဗိပါကော စာတိ ‘‘လောကော’’တိ သင်္ချံ ဂတဿ အတ္တနော. တေနာဟ ပါဠိယံ ‘‘အန္တာနန္တံ လောကဿ ပညပေန္တီ’’တိ. ကော ပနေသော အတ္တာတိ? ဈာနဝိသယဘူတံ ကသိဏနိမိတ္တံ. အယဉှိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ စက္ကဝါဠပရိယန္တံ၊ အပရိယန္တံ ဝါ ဝဍ္ဎနဝသေန၊ တဒနုဿဝါဒိဝသေန စ တတ္ထ လောကသညီ ဝိဟရတိ၊ တထာ စ အဋ္ဌကထာယံ ဝက္ခတိ ‘‘တံ ‘လောကော’တိ ဂဟေတွာ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၄-၆၀) ကေစိ ပန ဝဒန္တိ ‘‘ဈာနံ၊ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ စ ဣဓ အတ္တာ၊ လောကောတိ စ ဂဟိတာ’’တိ၊ တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ.

ဧတ္ထာဟ – ယုတ္တံ တာဝ ပုရိမာနံ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝါဒီနံ အန္တာနန္တိကတ္တံ အန္တဉ္စ အနန္တဉ္စ အန္တာနန္တဉ္စ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တဝါဒတ္တာ၊ ပစ္ဆိမဿ ပန တက္ကိကဿ တဒုဘယပဋိသေဓနဝသေန ပဝတ္တဝါဒတ္တာ ကထံ အန္တာနန္တိကတ္တန္တိ? တဒုဘယပဋိသေဓနဝသေန ပဝတ္တဝါဒတ္တာ ဧဝ. အန္တာနန္တပဋိသေဓနဝါဒေါပိ ဟိ သော အန္တာနန္တဝိသယောယေဝ တမာရဗ္ဘ ပဝတ္တတ္တာ. ဧတဒတ္ထမေဝ ဟိ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အန္တံ ဝါ အန္တန္တံ ဝါ အန္တာနန္တံ ဝါ နေဝန္တာနာနန္တံ ဝါ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တဝါဒါ’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ယထာ တတိယဝါဒေ ဒေသပဘေဒဝသေန ဧကဿေဝ လောကဿ အန္တဝတာ၊ အနန္တဝတာ စ သမ္ဘဝတိ၊ ဧဝမေတ္ထ တက္ကီဝါဒေပိ ကာလပဘေဒဝသေန ဧကဿေဝ တဒုဘယသမ္ဘဝတော အညမညပဋိသေဓေန တဒုဘယညေဝ ဝုစ္စတိ၊ ဒွိန္နမ္ပိ စ ပဋိသေဓာနံ ပရိယုဒါသတာ. ကထံ? အန္တဝန္တပဋိသေဓေန ဟိ အနန္တဝါ ဝုစ္စတိ၊ အနန္တဝန္တပဋိသေဓေန စ အန္တဝါ. ဒွိပဋိသေဓော ဟိ ပကတိယတ္ထဉာပကော. ဣတိ ပဋိသေဓနဝသေန အန္တာနန္တသင်္ခါတဿ ဥဘယဿ ဝုတ္တတ္တာ ယုတ္တောယေဝ တဗ္ဗိသယဿ ပစ္ဆိမဿာပိ အန္တာနန္တိကဘာဝေါတိ. ယဒေဝံ သော အန္တာနန္တိကဝါဒဘာဝတော တတိယဝါဒသမဝရောဓေယေဝ သိယာတိ? န၊ ကာလပဘေဒဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဒေသပဘေဒဝသေန ဟိ အန္တာနန္တိကော တတိယဝါဒီ ဝိယ ပစ္ဆိမောပိ တက္ကိကော ကာလပဘေဒဝသေန အန္တာနန္တိကော ဟောတိ. ကထံ? ယသ္မာ အယံ လောကသညိတော အတ္တာ အနန္တော ကဒါ စိ သက္ခိဒိဋ္ဌောတိ အဓိဂတဝိသေသေဟိ မဟေသီဟိ အနုသုယျတိ၊ တသ္မာ နေဝန္တဝါ. ယသ္မာ ပနာယံ အန္တဝါ ကဒါစိ၊ သက္ခိဒိဋ္ဌောတိ တေဟိယေဝ အနုသုယျတိ၊ တသ္မာ နာနန္တဝါတိ. အယံ တက္ကိကော အဝဍ္ဎိတဘာဝပုဗ္ဗကတ္တာ ပဋိဘာဂနိမိတ္တာနံ ဝဍ္ဎိတဘာဝဿ ဥဘယထာ လဗ္ဘမာနဿ ပရိကပ္ပိတဿ အတ္တနော အပ္ပစ္စက္ခကာရိတာယ အနုဿဝါဒိမတ္တေ ဌတွာ ဝဍ္ဎိတကာလဝသေန ‘‘နေဝန္တဝါ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ၊ အဝဍ္ဎိတကာလဝသေန ပန ‘‘နာနန္တဝါ’’တိ၊ န ပန အန္တတာနန္တတာနံ အစ္စန္တမဘာဝေန ယထာ တံ ‘‘နေဝသညာနာသညာ’’တိ. ယထာ စာနုဿုတိကတက္ကိနော၊ ဧဝံ ဇာတိဿရတက္ကိအာဒီနမ္ပိ ဝသေန ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ကေစိ ပန ယဒိ ပနာယံ အတ္တာ အန္တဝါ၊ ဧဝံ သတိ ဒူရဒေသေ ဥပပဇ္ဇနာနုဿရဏာဒိကိစ္စနိဗ္ဗတ္တိ န သိယာ. အထ အနန္တဝါ၊ ဧဝဉ္စ ဣဓ ဌိတဿေဝ ဒေဝလောကနိရယာဒီသု သုခဒုက္ခာနုဘဝနံ သိယာ. သစေ ပန အန္တဝါ စေဝ အနန္တဝါ စ၊ ဧဝမ္ပိ တဒုဘယဒေါသသမာယောဂေါ သိယာ. တသ္မာ ‘‘အန္တဝါ၊ အနန္တဝါ’’တိ စ အဗျာကရဏီယော အတ္တာတိ ဧဝံ တက္ကနဝသေန စတုတ္ထဝါဒပ္ပဝတ္တိံ ဝဏ္ဏေန္တိ. ယဒိ ပနေသ ဝုတ္တနယေန အန္တာနန္တိကော ဘဝေယျ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝမာဟံသု ‘အန္တဝါ အယံ လောကော ပရိဝဋုမော’တိ၊ တေသံ မုသာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၅၇) တဿ ပုရိမဝါဒတ္တယပဋိက္ခေပေါ ဝုတ္တောတိ? ပုရိမဝါဒတ္တယဿ တေန ယထာဓိပ္ပေတပ္ပကာရဝိလက္ခဏဘာဝတော. တေနေဝ ဟိ ကာရဏေန တထာ ပဋိက္ခေပေါ ဝုတ္တော၊ န ပန တဿ အန္တာနန္တိကတ္တာဘာဝေန၊ န စ ပရိယန္တရဟိတဒိဋ္ဌိဝါစာဟိ ပဋိက္ခေပေန၊ အဝဿဉ္စေတံ ဧဝမေဝ ဉာတဗ္ဗံ. အညထာ ဟေသ အမရာဝိက္ခေပပက္ခညေဝ ဘဇေယျ စတုတ္ထဝါဒေါ. န ဟိ အန္တတာအနန္တတာတဒုဘယဝိနိမုတ္တော အတ္တနော ပကာရော အတ္ထိ၊ တက္ကီဝါဒီ စ ယုတ္တိမဂ္ဂကောယေဝ. ကာလဘေဒဝသေန စ ဧကသ္မိမ္ပိ လောကေ တဒုဘယံ နော န ယုဇ္ဇတီတိ. ဘဝတု တာဝ ပစ္ဆိမဝါဒီဒွယဿ အန္တာနန္တိကဘာဝေါ ယုတ္တော အန္တာနန္တာနံ ဝသေန ဥဘယဝိသယတ္တာ တေသံ ဝါဒဿ. ကထံ ပန ပုရိမဝါဒီဒွယဿ ပစ္စေကံ အန္တာနန္တိကဘာဝေါ ယုတ္တော သိယာ ဧကေကဝိသယတ္တာ တေသံ ဝါဒဿာတိ? ဝုစ္စတေ – သမုဒါယေ ပဝတ္တမာန-သဒ္ဒဿ အဝယဝေပိ ဥပစာရဝုတ္တိတော. သမုဒိတေသု ဟိ အန္တာနန္တဝါဒီသု ပဝတ္တမာနော အန္တာနန္တိ က-သဒ္ဒေါ တတ္ထ နိရုဠှတာယ တဒဝယဝေသုပိ ပစ္စေကံ အန္တာနန္တိကဝါဒီသု ပဝတ္တတိ ယထာ ‘‘အရူပဇ္ဈာနေသု ပစ္စေကံ အဋ္ဌဝိမောက္ခပရိယာယော’’၊ ယထာ စ ‘‘လောကေ သတ္တာသယော’’တိ. အထ ဝါ အဘိနိဝေသတော ပုရိမကာလေ ပဝတ္တဝိတက္ကဝသေန အယံ တတ္ထ ဝေါဟာရော ကတော. တေသဉှိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ တထာရူပစေတောသမာဓိသမဓိဂမတော ပုဗ္ဗကာလေ ‘‘အန္တဝါ နု ခေါ အယံ လောကော၊ ဥဒါဟု အနန္တဝါ’’တိ ဥဘယာကာရာဝလမ္ဗိနော ဝိတက္ကဿ ဝသေန နိရုဠှော အန္တာနန္တိကဘာဝေါ ပစ္ဆာ ဝိသေသလာဘေန တေသု အန္တာနန္တဝါဒေသု ဧကဿေဝ ဝါဒဿ သင်္ဂဟေ ဥပ္ပန္နေပိ ပုရိမသိဒ္ဓရုဠှိယာ ဝေါဟာရီယတိ ယထာ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရဏဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၃၃) အရဟတိ သတ္တပရိယာယော၊ ယထာ စ ဘဝန္တရဂတေပိ မဏ္ဍူကာဒိဝေါဟာရောတိ.

၅၄-၆၀. ပဋိဘာဂနိမိတ္တဝဍ္ဎနာယ ဟေဋ္ဌာ၊ ဥပရိ၊ တိရိယဉ္စ စက္ကဝါဠပရိယန္တဂတာဂတဝသေန အန္တာနန္တဘာဝေါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပဋိဘာဂနိမိတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. န္တိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ. ဥဒ္ဓမဓော အဝဍ္ဎေတွာ တိရိယံ ဝဍ္ဎေတွာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘စက္ကဝါဠပရိယန္တံ ကတွာ’’တိ အဓိကာရဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘တက္ကယတီတိ တက္ကီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၄) သဒ္ဒတော၊ ‘‘စတုဗ္ဗိဓော တက္ကီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၄) အတ္ထတော စ သဿတဝါဒေ ဝုတ္တနယေန. ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာနုသာရေနာတိ ဒဿနဘူတေန ဝိညာဏေန ဥပလဒ္ဓပုဗ္ဗဿ အန္တဝန္တာဒိနော အနုဿရဏေန၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ အနုဿုတိတက္ကီသုဒ္ဓတက္ကီနမ္ပိ ဣဓ သင်္ဂဟော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. အထ ဝါ ဒိဋ္ဌဂ္ဂဟဏေနေဝ ‘‘နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၀၊ ၁၉၄) ဝိယ သုတာဒီနမ္ပိ ဂဟိတဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘အန္တဝါ’’တိအာဒိနာ ဣစ္ဆိတဿ အတ္တနော သဗ္ဗဒါဘာဝပရာမသနဝသေနေဝ ဣမေသံ ဝါဒါနံ ပဝတ္တနတော သဿတဒိဋ္ဌိသင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘သတ္တေဝ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယော၊ သေသာ သဿတဒိဋ္ဌိယော’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၉၇၊ ၉၈).