ဧကစ္စသဿတဝါဒဝဏ္ဏနာ

၃၈. ‘‘ဧကစ္စသဿတိကာ’’တိ တဒ္ဓိတပဒံ သမာသပဒေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဧကစ္စသဿတဝါဒါ’’တိ ဝုတ္တံ. သတ္တေသု၊ သင်္ခါရေသု စ ဧကစ္စံ သဿတမေတဿာတိ ဧကစ္စသဿတော၊ ဝါဒေါ၊ သော ဧတေသန္တိ ဧကစ္စသဿတိကာ တဒ္ဓိတဝသေန၊ သမာသဝသေန ပန ဧကစ္စသဿတော ဝါဒေါ ဧတေသန္တိ ဧကစ္စသဿတဝါဒါ. ဧသ နယော ဧကစ္စအသဿတိကပဒေပိ. နနု စ ‘‘ဧကစ္စသဿတိကာ’’တိ ဝုတ္တေ တဒညေသံ ဧကစ္စအသဿတိကဘာဝသန္နိဋ္ဌာနံ သိဒ္ဓမေဝါတိ? သစ္စံ အတ္ထတော၊ သဒ္ဒတော ပန အသိဒ္ဓမေဝ တသ္မာ သဒ္ဒတော ပါကဋတရံ ကတွာ ဒဿေတုံ တထာ ဝုတ္တံ. န ဟိ ဣဓ သာဝသေသံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဓမ္မဿာမီ. ‘‘ဣဿရော နိစ္စော၊ အညေ သတ္တာ အနိစ္စာ’’တိ ဧဝံပဝတ္တဝါဒါ သတ္တေကစ္စသဿတိကာ သေယျထာပိ ဣဿရဝါဒါ. တထာ ‘‘နိစ္စော ဗြဟ္မာ၊ အညေ အနိစ္စာ’’တိ ဧဝံပဝတ္တဝါဒါပိ. ‘‘ပရမာဏဝေါ နိစ္စာ၊ ဒွိအဏုကာဒယော အနိစ္စာ’’တိ (ဝိသိသိကဒဿနေ သတ္တမပရိစ္ဆေဒေ ပဌမကဏ္ဍေ ပဿိတဗ္ဗံ) ဧဝံပဝတ္တဝါဒါ သင်္ခါရေကစ္စသဿတိကာ သေယျထာပိ ကာဏာဒါ. တထာ ‘‘စက္ခာဒယော အနိစ္စာ၊ ဝိညာဏံ နိစ္စ’’န္တိ (နျာယဒဿနေ၊ ဝိသေသိကဒဿနေ စ ပဿိတဗ္ဗံ) ဧဝံပဝတ္တဝါဒါပိ. ဣဓာတိ ‘‘ဧကစ္စသဿတိကာ’’တိ ဣမသ္မိံ ပဒေ၊ ဣမိဿာ ဝါ ဒေသနာယ. ဂဟိတာတိ ဝုတ္တာ၊ ဒေသိတဗ္ဗဘာဝေန ဝါ ဒေသနာဉာဏေန သမာဒိန္နာ တထာ စေဝ ဒေသိတတ္တာ. တထာ ဟိ ဣဓ ပုရိမကာ တယော ဝါဒါ သတ္တဝသေန၊ စတုတ္ထော သင်္ခါရဝသေန ဒေသိတော. ‘‘သင်္ခါရေကစ္စသဿတိကာ’’တိ ဣဒံ ပန တေဟိ သဿတဘာဝေန ဂယှမာနာနံ ဓမ္မာနံ ယာထာဝသဘာဝဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ၊ န ပန ဧကစ္စသဿတိကမတဒဿနဝသေန. တဿ ဟိ သဿတာဘိမတံ အသင်္ခတမေဝါတိ လဒ္ဓိ. တေနေဝါဟ ပါဠိယံ ‘‘စိတ္တန္တိ ဝါ။ပေ။ ဌဿတီ’’တိ. န ဟိ ယဿ သဘာဝဿ ပစ္စယေဟိ အဘိသင်္ခတဘာဝံ ပဋိဇာနာတိ၊ တဿေဝ နိစ္စဓုဝါဒိဘာဝေါ အနုမ္မတ္တကေန သက္ကာ ပဋိဇာနိတုံ၊ ဧတေန စ ‘‘ဥပ္ပါဒဝယဓုဝတာယုတ္တာ သဘာဝါ သိယာ နိစ္စာ၊ သိယာ အနိစ္စာ၊ သိယာ န ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၃၈) ပဝတ္တသတ္တဘင်္ဂဝါဒဿ အယုတ္တတာ ဝိဘာဝိတာ ဟောတိ.

တတြာယံ အယုတ္တတာဝိဘာဝနာ – ယဒိ ဟိ ‘‘ယေန သဘာဝေန ယော ဓမ္မော အတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ၊ တေနေဝ သဘာဝေန သော ဓမ္မော နတ္ထီ’’တိ ဝုစ္စေယျ၊ သိယာ အနေကန္တဝါဒေါ. အထ အညေန၊ န သိယာ အနေကန္တဝါဒေါ. န စေတ္ထ ဒေသန္တရာဒိသမ္ဗန္ဓဘာဝေါ ယုတ္တော ဝတ္တုံ တဿ သဗ္ဗလောကသိဒ္ဓတ္တာ၊ ဝိဝါဒါဘာဝတော စ. ယေ ပန ဝဒန္တိ ‘‘ယထာ သုဝဏ္ဏဃဋေန မကုဋေ ကတေ ဃဋဘာဝေါ နဿတိ၊ မကုဋဘာဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ တိဋ္ဌတိယေဝ၊ ဧဝံ သဗ္ဗသဘာဝါနံ ကောစိ ဓမ္မော နဿတိ၊ ကောစိ ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သဘာဝေါ ဧဝ တိဋ္ဌတီ’’တိ. တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘ကိံ တံ သုဝဏ္ဏံ၊ ယံ ဃဋေ၊ မကုဋေ စ အဝဋ္ဌိတံ၊ ယဒိ ရူပါဒိ၊ သော သဒ္ဒေါ ဝိယ အနိစ္စော. အထ ရူပါဒိသမူဟော သမ္မုတိမတ္တံ၊ န တဿ အတ္ထိတာ ဝါ နတ္ထိတာ ဝါ နိစ္စတာ ဝါ လဗ္ဘတီ’’တိ၊ တသ္မာ အနေကန္တဝါဒေါ န သိယာ. ဓမ္မာနဉ္စ ဓမ္မိနော အညထာနညထာ စ ပဝတ္တိယံ ဒေါသော ဝုတ္တောယေဝ သဿတဝါဒဝိစာရဏာယံ. တသ္မာ သော တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ န နိစ္စာနိစ္စနဝတ္တဗ္ဗရူပေါ အတ္တာ၊ လောကော စ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနတာပရိဇာနနတော ယထာ နိစ္စာဒီနံ အညတရံ ရူပံ၊ ယထာ ဝါ ဒီပါဒယော. န ဟိ ရူပါဒီနံ ဥဒယဗ္ဗယသဘာဝါနံ နိစ္စာနိစ္စနဝတ္တဗ္ဗသဘာဝတာ သက္ကာ ဝိညာတုံ၊ ဇီဝဿ စ နိစ္စာဒီသု အညတရံ ရူပံ သိယာတိ၊ ဧဝံ သတ္တဘင်္ဂေါ ဝိယ သေသဘင်္ဂါနမ္ပိ အသမ္ဘဝေါယေဝါတိ သတ္တဘင်္ဂဝါဒဿ အယုတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၃၈).

နနု စ ‘‘ဧကစ္စေ ဓမ္မာ သဿတာ၊ ဧကစ္စေ အသဿတာ’’တိ ဧတသ္မိံ ဝါဒေ စက္ခာဒီနံ အသဿတဘာဝသန္နိဋ္ဌာနံ ယထာသဘာဝါဝဗောဓော ဧဝ၊ အထ ဧဝံဝါဒီနံ ကထံ မိစ္ဆာဒဿနံ သိယာတိ၊ ကော ဝါ ဧဝမာဟ ‘‘စက္ခာဒီနံ အသဿတဘာဝသန္နိဋ္ဌာနံ မိစ္ဆာဒဿန’’န္တိ? အသဿတေသုယေဝ ပန ကေသဉ္စိ ဓမ္မာနံ သဿတဘာဝသန္နိဋ္ဌာနံ ဣဓ မိစ္ဆာဒဿနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တေန ပန ဧကဝါဒေ ပဝတ္တမာနေန စက္ခာဒီနံ အသဿတဘာဝါဝဗောဓော ဝိဒူသိတော သံသဋ္ဌဘာဝတော ဝိသသံသဋ္ဌော ဝိယ သပ္ပိပိဏ္ဍော၊ တတော စ တဿ သကိစ္စကရဏာသမတ္ထတာယ သမ္မာဒဿနပက္ခေ ဌပေတဗ္ဗတံ နာရဟတီတိ. အသဿတဘာဝေန နိစ္ဆိတာပိ ဝါ စက္ခုအာဒယော သမာရောပိတဇီဝသဘာဝါ ဧဝ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ ဂယှန္တီတိ တဒဝဗောဓဿ မိစ္ဆာဒဿနဘာဝေါ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ. တေနေဝါဟ ပါဠိယံ ‘‘စက္ခုံ ဣတိပိ။ပေ။ ကာယော ဣတိပိ အယံ အတ္တာ’’တိအာဒိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အသင်္ခတာယ၊ သင်္ခတာယ စ ဓာတုယာ ဝသေန ယထာက္ကမံ ‘‘ဧကစ္စေ ဓမ္မာ သဿတာ၊ ဧကစ္စေ အသဿတာ’’တိ ဧဝံပဝတ္တော ဝိဘဇ္ဇဝါဒေါပိ ဧကစ္စသဿတဝါဒေါယေဝ ဘဝေယျာတိ ဧဝမ္ပကာရာ စောဒနာ အနဝကာသာ ဟောတိ အဝိပရီတဓမ္မသဘာဝပဋိပတ္တိဘာဝတော. အဝိပရီတဓမ္မသဘာဝပဋိပတ္တိယေဝ ဟေသ ဝုတ္တနယေန အသံသဋ္ဌတ္တာ၊ အနာရောပိတဇီဝသဘာဝတ္တာ စ.

ဧတ္ထာဟ – ပုရိမသ္မိမ္ပိသဿတဝါဒေ အသဿတာနံ ဓမ္မာနံ ‘‘သဿတာ’’တိ ဂဟဏံ ဝိသေသတော မိစ္ဆာဒဿနံ ဘဝတိ. သဿတာနံ ပန ‘‘သဿတာ’’တိ ဂါဟော န မိစ္ဆာဒဿနံ ယထာသဘာဝဂ္ဂါဟဘာဝတော. ဧဝဉ္စ သတိ ဣမဿ ဝါဒဿ ဝါဒန္တရတာ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ဣဓ ဝိယ ပုရိမေပိ ဧကစ္စေသွေဝ ဓမ္မေသု သဿတဂ္ဂါဟသမ္ဘဝတောတိ၊ ဝတ္တဗ္ဗာယေဝ အသဿတေသွေဝ ‘‘ကေစိဒေဝ ဓမ္မာ သဿတာ၊ ကေစိ အသဿတာ’’တိ ပရိကပ္ပနာဝသေန ဂဟေတဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိဘာဂပ္ပဝတ္တိယာ ဣမဿ ဝါဒဿ ဒဿိတတ္တာ. နနု စ ဧကဒေသဿ သမုဒါယန္တောဂဓတ္တာ အယံ သပ္ပဒေသသဿတဂ္ဂါဟော ပုရိမသ္မိံ နိပ္ပဒေသသဿတဂ္ဂါဟေ သမောဓာနံ ဂစ္ဆေယျာတီ? တထာပိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ဝါဒီ တဗ္ဗိသယဝိသေသဝသေန ဝါဒဒွယဿ ပဝတ္တတ္တာ. အညေ ဧဝ ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဿတာ’’တိ အဘိနိဝိဋ္ဌာ၊ အညေ ‘‘ဧကစ္စေဝ သဿတာ၊ ဧကစ္စေ အသဿတာ’’တိ. သင်္ခါရာနံ အနဝသေသပရိယာဒါနံ၊ ဧကဒေသပရိဂ္ဂဟော စ ဝါဒဒွယဿ ပရိဗျတ္တောယေဝ. ကိဉ္စ ဘိယျော – အနေကဝိဓသမုဿယေ၊ ဧကဝိဓသမုဿယေ စ ခန္ဓပဗန္ဓေန အဘိနိဝေသဘာဝတော တထာ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. စတုဗ္ဗိဓောပိ ဟိ သဿတဝါဒီ ဇာတိဝိသေသဝသေန နာနာဝိဓရူပကာယသန္နိဿယေ ဧဝ အရူပဓမ္မပုဉ္ဇေ သဿတာဘိနိဝေသီ ဇာတော အဘိညာဏေန၊ အနုဿဝါဒီဟိ စ ရူပကာယဘေဒဂဟဏတော. တထာ စ ဝုတ္တံ ‘‘တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိ’’န္တိ၊ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄၊ မ. နိ. ၁.၁၄၈၊ ပါရာ. ၁၂) ‘‘စဝန္တိ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၅၊ မ. နိ. ၁.၁၄၈၊ ပါရာ. ၁၂) စ အာဒိ. ဝိသေသလာဘီ ပန ဧကစ္စသဿတိကော အနုပဓာရိတဘေဒသမုဿယေ ဓမ္မပဗန္ဓေ သဿတာကာရဂဟဏေန အဘိနိဝေသံ ဇနေသိ ဧကဘဝပရိယာပန္နခန္ဓသန္တာနဝိသယတ္တာ တဒဘိနိဝေသဿ. တထာ ဟိ တီသုပိ ဝါဒေသု ‘‘တံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ၊ တတော ပရံ နာနုဿရတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. တက္ကီနံ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ သဿတေကစ္စသဿတဝါဒီနံ သဿတာဘိနိဝေသဝိသေသော ရူပါရူပဓမ္မဝိသယတာယ သုပါကဋောယေဝါတိ.

၃၉. သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီဝိဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏမ္ပိ အသင်္ချေယျကပ္ပါနမတိက္ကမေန ပုန သံဝဋ္ဋနတော၊ အဒ္ဓါ-သဒ္ဒဿ စ ကာလပရိယာယတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဒီဃဿာ’’တိအာဒိ. အတိက္ကမ္မ အယနံ ပဝတ္တနံ အစ္စယော. အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ၊ ဥပသဂ္ဂဝသေန စ အတ္ထဝိသေသဝါစကတ္တာ သံ-သဒ္ဒေန ယုတ္တော ဝဋ္ဋ-သဒ္ဒေါ ဝိနာသဝါစီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိနဿတီ’’တိ၊ ဝတု-သဒ္ဒေါ ဝါ ဂတိယမေဝ. သင်္ခယတ္ထဇောတကေန ပန သံ-သဒ္ဒေန ယုတ္တတ္တာ တဒတ္ထသမ္ဗန္ဓနေန ဝိနာသတ္ထော လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတိ ‘‘ဝိနဿတီ’’တိ ဣမိနာ. သင်္ခယဝသေန ဝတ္တတီတိ ဟိ သဒ္ဒတော အတ္ထော၊ တ-ကာရဿ စေတ္ထ ဋ-ကာရာဒေသော. ဝိပတ္တိကရမဟာမေဃသမုပ္ပတ္တိတ္တော ဟိ ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဏုသဟဂတောပိ သင်္ခါရော န ဟောတိ၊ တာဝ လောကော သံဝဋ္ဋတီတိ ဝုစ္စတိ. ပါဠိယံ လောကောတိ ပထဝီအာဒိဘာဇနလောကော အဓိပ္ပေတော တဒဝသေသဿ ဗာဟုလ္လတော၊ တဒေဝ သန္ဓာယ ‘‘ယေဘုယျေနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ ‘‘ယေ’’တိအာဒိနာ. ဥပရိဗြဟ္မလောကေသူတိ အာဘဿရဘူမိတော ဥပရိဘူမီသု. အဂ္ဂိနာ ကပ္ပဝုဋ္ဌာနဉှိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ တေနေဝါဟ ပါဠိယံ ‘‘အာဘဿရသံဝတ္တနိကာ ဟောန္တီ’’တိ. ကသ္မာ တဒေဝ ဝုတ္တန္တိ စေ? တဿေဝ ဗဟုလံ ပဝတ္တနတော. အယဉှိ ဝါရနိယမော –

‘‘သတ္တသတ္တဂ္ဂိနာ ဝါရာ၊ အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေ ဒကာ၊

စတုသဋ္ဌိ ယဒါ ပုဏ္ဏာ၊ ဧကော ဝါယုဝရော သိယာ’’တိ. (အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝနီဋီကာယ ပဉ္စမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာယမ္ပိ)၊

အာရုပ္ပေသု ဝါတိ ဧတ္ထ ဝိကပ္ပနတ္ထေန ဝါ-သဒ္ဒေန သံဝဋ္ဋမာနလောကဓာတူဟိ အညလောကဓာတူသု ဝါတိ ဝိကပ္ပေတိ. န ဟိ သဗ္ဗေ အပါယသတ္တာ တဒါ ရူပါရူပဘဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ အပါယေသု ဒီဃတရာယုကာနံ မနုဿလောကူပပတ္တိယာ အသမ္ဘဝတော၊ မနုဿလောကူပပတ္တိဉ္စ ဝိနာ တဒါ တေသံ တတြူပပတ္တိယာ အနုပပတ္တိတော. နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောပိ ဟိ သံဝဋ္ဌမာနေ ကပ္ပေ နိရယတော န မုစ္စတိ၊ ပိဋ္ဌိစက္ကဝါဠေယေဝ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အဋ္ဌကထာသု (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၁၁) ဝုတ္တံ. သတိပိ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပုညာပုညာဘိသင်္ခါရမနသာ နိဗ္ဗတ္တဘာဝေ ဗာဟိရပစ္စယေဟိ ဝိနာ မနသာဝ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ရူပါဝစရသတ္တာ ဧဝ ‘‘မနောမယာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ န ပန ဗာဟိရပစ္စယပဋိယတ္တာ တဒညေတိ ဒဿေတုံ ‘‘မနေန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ မနောမယာ’’တိ အာဟ. ယဒေဝံ ကာမာဝစရသတ္တာနမ္ပိ ဩပပါတိကာနံ မနောမယဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ၊ အဓိစိတ္တဘူတေန အတိသယမနသာ နိဗ္ဗတ္တသတ္တေသုယေဝ မနောမယဝေါဟာရတောတိ ဒဿေန္တေန ဈာန-သဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ‘‘ဈာနမနေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝမ္ပိ အရူပါဝစရသတ္တာနံ မနောမယဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ? န တတ္ထ ဗာဟိရပစ္စယေဟိ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗတာသင်္ကာယ အဘာဝေန မနသာ ဧဝ နိဗ္ဗတ္တာတိ အဝဓာရဏာသမ္ဘဝတော. နိရုဠှောဝါယံ လောကေ မနောမယဝေါဟာရော ရူပါဝစရသတ္တေသု. တထာ ဟိ အန္နမယော ပါနမယော မနောမယော အာနန္ဒမယော ဝိညာဏမယောတိ ပဉ္စဓာ အတ္တာနံ ဝေဒဝါဒိနော ပရိကပ္ပေန္တိ. ဥစ္ဆေဒဝါဒေပိ ဝက္ခတိ ‘‘ဒိဗ္ဗော ရူပီ မနောမယော’’တိ၊ (ဒီ. နိ. ၁.၈၇) တေ ပန ဈာနာနုဘာဝတော ပီတိဘက္ခာ သယံပဘာ အန္တလိက္ခစရာတိ အာဟ ‘‘ပီတိ တေသ’’န္တိအာဒိ၊ တေသံ အတ္တနောဝ ပဘာ အတ္ထီတိ အတ္ထော. သောဘနာ ဝါ ဌာယီ သဘာ ဧတေသန္တိ သုဘဋ္ဌာယိနောတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ဥက္ကံသေနာတိ အာဘဿရေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပရိတ္တာဘာပ္ပမာဏာဘာ ပန ဒွေ၊ စတ္တာရော စ ကပ္ပေ တိဋ္ဌန္တိ. အဋ္ဌ ကပ္ပေတိ စတုန္နမသင်္ချေယျကပ္ပါနံ သမုဒါယဘူတေ အဋ္ဌ မဟာကပ္ပေ.

၄၀. ဝိနာသဝါစီယေဝ ဝဋ္ဋ-သဒ္ဒေါ ပဋိသေဓဇောတကေန ဥပသဂ္ဂေန ယုတ္တတ္တာ သဏ္ဌာဟနတ္ထဉာပကောတိ အာဟ ‘‘သဏ္ဌာတီ’’တိ၊ အနေကတ္ထတ္တာ ဝါ ဓာတူနံ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဝဍ္ဎတီတိ ဝါ အတ္ထော. သမ္ပတ္တိမဟာမေဃသမုပ္ပတ္တိတော ဟိ ပဋ္ဌာယ ပထဝီသန္ဓာရကုဒကတံသန္ဓာရကဝါယုအာဒီနံ သမုပ္ပတ္တိဝသေန ယာဝ စန္ဒိမသူရိယာနံ ပါတုဘာဝေါ၊ တာဝ လောကော ဝိဝဋ္ဋတီတိ ဝုစ္စတိ. ပကတိယာတိ သဘာဝေန၊ တဿ ‘‘သုည’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. တထာသုညတာယ ကာရဏမာဟ ‘‘နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ နတ္ထိတာယာ’’တိ. ပုရိမတရံ အညေသံ သတ္တာနမနုပ္ပန္နတ္တာတိ ဘာဝေါ၊ တေန ယထာ ဧကစ္စာနိ ဝိမာနာနိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ ဆဍ္ဍိတတ္တာ သုညာနိ၊ န ဧဝမိဒန္တိ ဒဿေတိ.

အပရော နယော – သကကမ္မဿ ပဌမံ ကရဏံ ပကတိ၊ တာယ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော၊ တေန ယထာ ဧတဿ အတ္တနော ကမ္မဗလေန ပဌမံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ န ဧဝံ အညေသံ တဿ ပုရိမတရံ၊ သမာနကာလေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တိ အတ္ထိ၊ တထာ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ နတ္ထိတာယ သုညမိဒန္တိ ဒဿေတိ. ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇဗြဟ္မပုရောဟိတမဟာဗြဟ္မာနော ဣဓ ဗြဟ္မကာယိကာ၊ တေသံ နိဝါသတာယ ဘူမိပိ ‘‘ဗြဟ္မကာယိကာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ ဗြဟ္မကာယိကဘူမီတိ ပန ပါဌေဗြဟ္မကာယိကာနံ သမ္ဗန္ဓိနီ ဘူမီတိ အတ္ထော. ကတ္တာ သယံ ကာရကော. ကာရေတာ ပရေသံ အာဏာပကော. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၀၈) ဝုတ္တနယေန၊ ဧတေန နိဗ္ဗတ္တက္ကမံ ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနဘာဝေ စ ကာရဏံ ဒဿေတိ. ကမ္မံ ဥပနိဿယဘာဝေန ပစ္စယော ဧတိဿာတိ ကမ္မပစ္စယာ. အထ ဝါ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ ဝိပစ္စနကကမ္မဿ သဟကာရီကာရကဘာဝတော ကမ္မဿ ပစ္စယာတိ ကမ္မပစ္စယာ. ဥတု သမုဋ္ဌာနမေတိဿာတိ ဥတုသမုဋ္ဌာနာ. ‘‘ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနာ’’တိပိ သမာသဝသေန ပါဌော ကမ္မသဟာယော ပစ္စယော၊ ဝုတ္တနယေန ဝါ ကမ္မဿ သဟာယဘူတော ပစ္စယောတိ ကမ္မပစ္စယော၊ သော ဧဝ ဥတု တထာ၊ သောဝ သမုဋ္ဌာနမေတိဿာတိ ကမ္မပစ္စယဥတုသမုအာနာ. ရတနဘူမီတိ ဥက္ကံသဂတပုညကမ္မာနုဘာဝတော ရတနဘူတာ ဘူမိ၊ န ကေဝလံ ဘူမိယေဝ၊ အထ ခေါ တပ္ပရိဝါရာပီတိ အာဟ ‘‘ပကတီ’’တိအာဒိ. ပကတိနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေတိ ပုရိမကပ္ပေသု ပုရိမကာနံ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ. ဧတ္ထာတိ ‘‘ဗြဟ္မဝိမာန’’န္တိ ဝုတ္တာယ ဗြဟ္မကာယိကဘူမိယာ. သာမညဝိသေသဝသေန စေတံ အာဓာရဒွယံ. ကထံ ပဏီတာယ ဒုတိယဇ္ဈာနဘူမိယာ ဌိတာနံ ဟီနာယ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယာ ဥပပတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အထ သတ္တာန’’န္တိအာဒိ၊ နိကန္တိဝသေန ပဌမဇ္ဈာနံ ဘာဝေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ပကတိယာ သဘာဝေန နိကန္တိ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝသိတဋ္ဌာနေတိ ဝုတ္ထပုဗ္ဗဋ္ဌာနေ. တတော ဩတရန္တီတိ ဥပပတ္တိဝသေန ဒုတိယဇ္ဈာနဘူမိတော ပဌမဇ္ဈာနဘူမိံ အပသက္ကန္တိ၊ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. အပ္ပါယုကေတိ ယံ ဥဠာရပုညကမ္မံ ကတံ၊ တဿ ဥပဇ္ဇနာရဟဝိပါကပဗန္ဓတော အပ္ပပရိမာဏာယုကေ. တဿ ဒေဝလောကဿာတိ တသ္မိံ ဒေဝလောကေ၊ နိဿယဝသေန ဝါ သမ္ဗန္ဓနိဒ္ဒေသော. အာယုပ္ပမာဏေနေဝါတိ ပရမာယုပ္ပမာဏေနေဝ. ပရိတ္တန္တိ အပ္ပကံ. အန္တရာဝ စဝန္တီတိ ရာဇကောဋ္ဌာဂါရေ ပက္ခိတ္တတဏ္ဍုလနာဠိ ဝိယ ပုညက္ခယာ ဟုတွာ သကကမ္မပ္ပမာဏေန တဿ ဒေဝလောကဿ ပရမာယုအန္တရာ ဧဝ စဝန္တိ.

ကိံ ပနေတံ ပရမာယု နာမ၊ ကထံ ဝါ တံ ပရိစ္ဆိန္နပ္ပမာဏန္တိ? ဝုစ္စတေ – ယော တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝဝိသေသေ ဝိပါကပ္ပဗန္ဓဿ ဌိတိကာလနိယမော ပုရိမသိဒ္ဓဘဝပတ္ထနူပနိဿယဝသေန သရီရာဝယဝဝဏ္ဏသဏ္ဌာနပ္ပမာဏာဒိဝိသေသာ ဝိယ တံတံဂတိနိကာယာဒီသု ယေဘုယျေန နိယတပရိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ၊ ဂဗ္ဘသေယျကကာမာဝစရဒေဝရူပါဝစရသတ္တာနံ သုက္ကသောဏိတာဒိဥတုဘောဇနာဒိဥတုအာဒိပစ္စယုပ္ပန္နပစ္စယူပတ္ထမ္ဘိတော စ၊ သော အာယုဟေတုကတ္တာ ကာရဏူပစာရေန အာယု၊ ဥက္ကံသပရိစ္ဆေဒဝသေန ပရမာယူတိ စ ဝုစ္စတိ. ယထာသကံ ခဏမတ္တာဝဋ္ဌာယီနမ္ပိ ဟိ အတ္တနာ သဟဇာတာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ဌပနာကာရဝုတ္တိတာယ ပဝတ္တကာနိ ရူပါရူပဇီဝိတိန္ဒြိယာနိ န ကေဝလံ နေသံ ခဏဋ္ဌိတိယာ ဧဝ ကာရဏဘာဝေန အနုပါလကာနိ၊ အထ ခေါ ယာဝ ဘင်္ဂုပစ္ဆေဒါ [ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒါ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၄၀)] အနုပဗန္ဓဿ အဝိစ္ဆေဒဟေတုဘာဝေနာပိ. တသ္မာ စေသ အာယုဟေတုကောယေဝ၊ တံ ပန ဒေဝါနံ၊ နေရယိကာနဉ္စ ယေဘုယျေန နိယတပရိစ္ဆေဒံ၊ ဥတ္တရကုရုကာနံ ပန ဧကန္တနိယတပရိစ္ဆေဒမေဝ. အဝသိဋ္ဌမနုဿပေတတိရစ္ဆာနဂတာနံ ပန စိရဋ္ဌိတိသံဝတ္တနိကကမ္မဗဟုလေ ကာလေ တံကမ္မသဟိတသန္တာနဇနိတသုက္ကသောဏိတပစ္စယာနံ၊ တမ္မူလကာနဉ္စ စန္ဒိမသူရိယသမဝိသမပရိဝတ္တနာဒိဇနိတဥတုအာဟာရာဒိသမဝိသမပစ္စယာနံ ဝသေန စိရာစိရကာလတာယ အနိယတပရိစ္ဆေဒံ၊ တဿ စ ယထာ ပုရိမသိဒ္ဓဘဝပတ္ထနာဝသေန တံတံဂတိနိကာယာဒီသု ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝိသေသနိယမော သိဒ္ဓေါ၊ ဒဿနာနုဿဝါဒီဟိ တထာယေဝ အာဒိတော ဂဟဏသိဒ္ဓိယာ၊ ဧဝံ တာသု တာသု ဥပပတ္တီသု နိဗ္ဗတ္တသတ္တာနံ ယေဘုယျေန သမပ္ပမာဏံ ဌိတိကာလံ ဒဿနာနုဿဝေဟိ လဘိတွာ တံ ပရမတံ အဇ္ဈောသာယ ပဝတ္တိတဘဝပတ္ထနာဝသေန အာဒိတော ပရိစ္ဆေဒနိယမော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယသ္မာ ပန ကမ္မံ တာသု တာသု ဥပပတ္တီသု ယထာ တံတံဥပပတ္တိနိဿိတဝဏ္ဏာဒိနိဗ္ဗတ္တနေ သမတ္ထံ၊ ဧဝံ နိယတာယုပရိစ္ဆေဒါသု ဥပပတ္တီသု ပရိစ္ဆေဒါတိက္ကမေန ဝိပါကနိဗ္ဗတ္တနေ သမတ္ထံ န ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အာယုပ္ပမာဏေနေဝ စဝန္တီ’’တိ. ယသ္မာ ပန ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယသဟာယေဟိ အနုပါလကပစ္စယေဟိ ဥပါဒိန္နကက္ခန္ဓာနံ ပဝတ္တေတဗ္ဗာကာရော အတ္ထတော ပရမာယုကဿ ဟောတိ ယထာဝုတ္တပရိစ္ဆေဒါနတိက္ကမနတော၊ တသ္မာ သတိပိ ကမ္မာဝသေသေ ဌာနံ န သမ္ဘဝတိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ပုညဗလေန ဌာတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ. ‘‘အာယုက္ခယာ ဝါ ပုညက္ခယာ ဝါ အာဘဿရကာယာ စဝိတွာ’’တိ ဝစနတော ပနေတ္ထ ကာမာဝစရဒေဝါနံ ဝိယ ဗြဟ္မကာယိကာနမ္ပိ ယေဘုယျေနေဝ နိယတာယုပရိစ္ဆေဒဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ဒေဝလောကတော ဒေဝပုတ္တာ အာယုက္ခယေန ပုညက္ခယေန အာဟာရက္ခယေန ကောပေနာတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ စဝန္တီတိ အဋ္ဌကထာသု (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.အပ္ပမာဒဝဂ္ဂေ) ဝုတ္တံ. ကပ္ပံ ဝါ ဥပဍ္ဎကပ္ပံ ဝါတိ ဧတ္ထ အသင်္ချေယျကပ္ပေါ အဓိပ္ပေတော၊ သော စ တထာရူပေါ ကာလောယေဝ၊ ဝါ-သဒ္ဒေါ ပန ကပ္ပဿ တတိယဘာဂံ ဝါ တတော ဦနမဓိကံ ဝါတိ ဝိကပ္ပနတ္ထော.

၄၁. အနဘိရတီတိ ဧကကဝိဟာရေန အနဘိရမဏသင်္ခါတာ အညေဟိ သမာဂမိစ္ဆာယေဝ. တတ္ထ ‘‘ဧကကဿ ဒီဃရတ္တံ နိဝသိတတ္တာ’’တိ ပါဠိယံ ဝစနတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘အပရဿာပီ’’တိအာဒိ. ဧဝမနွယမတ္ထံ ဒဿေတွာ နနု ဥက္ကဏ္ဌိတာပိ သိယာတိ စောဒနာသောဓနဝသေန ဗျတိရေကံ ဒဿေတိ ‘‘ယာ ပနာ’’တိအာဒိနာ. ပိယဝတ္ထုဝိရဟေန၊ ပိယဝတ္ထုအလာဘေန ဝါ စိတ္တဝိဂ္ဃါတော ဥက္ကဏ္ဌိတာ၊ သာ ပနတ္ထတော ဒေါမနဿစိတ္တုပ္ပါဒေါဝ၊ တေနာဟ ‘‘ပဋိဃသမ္ပယုတ္တာ’’တိ. သာ ဗြဟ္မလောကေ နတ္ထိ ဈာနာနုဘာဝပဟီနတ္တာ. တဏှာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာ စိတ္တဿ ပုရိမာဝတ္ထာယ ဥဗ္ဗိဇ္ဇနာ ဖန္ဒနာ ဧဝ ဣဓ ပရိတဿနာ. သာ ဟိ ဒီဃရတ္တံ ဈာနရတိယာ ဌိတဿ ယထာဝုတ္တာနဘိရတိနိမိတ္တံ ဥပ္ပန္နာ ‘‘အဟံ မမ’’န္တိ ဂဟဏဿ စ ကာရဏဘူတာ. တေန ဝက္ခတိ ‘‘တဏှာတဿ နာပိ ဒိဋ္ဌိတဿနာပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၄၁) နနု ဝုတ္တံ အတ္ထုဒ္ဓါရေ ဣမံယေဝ ပါဠိံ နီဟရိတွာ ‘‘အဟော ဝတ အညေပိ သတ္တာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆေယျုန္တိ အယံ တဏှာတဿနာ နာမာ’’တိ? သစ္စံ၊ တံ ပန ဒိဋ္ဌိတဿနာယ ဝိသုံ ဥဒါဟရဏံ ဒဿေန္တေန တဏှာတဿနမေဝ တတော နိဒ္ဓါရေတွာ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌိတဿနာယ အလဗ္ဘမာနတ္တာတိ န ဒေါသော. ဣဒါနိ သမာနသဒ္ဒဝစနီယာနံ အတ္ထာနမုဒ္ဓရဏံ ကတွာ ဣဓာဓိပ္ပေတံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘သာ ပနေသာ’’တိအာဒိမာဟ. ပဋိဃသင်္ခါတော စိတ္တုတြာသော ဧဝ တာသတဿနာ. ဧဝမညတ္ထာပိ ယထာရဟံ. ‘‘ဇာတိံ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိ ဝိဘင်္ဂပါဠိ၊ (ဝိဘ. ၉၂၁) တတြာယမတ္ထကထာ – ဇာတိံ ပဋိစ္စ ဘယန္တိ ဇာတိပစ္စယာ ဥပ္ပန္နဘယံ. ဘယာနကန္တိ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ဆမ္ဘိတတ္တန္တိ ဘယဝသေန ဂတ္တကမ္ပော၊ ဝိသေသတော ဟဒယမံသစလနံ. လောမဟံသောတိ လောမာနံ ဟံသနံ၊ ဘိတ္တိယံ နာဂဒန္တာနမိဝ ဥဒ္ဓဂ္ဂဘာဝေါ၊ ဣမိနာ ပဒဒွယေန ကိစ္စတော ဘယံ ဒဿေတွာ ပုန စေတသော ဥတြာသောတိ သဘာဝတော ဒဿိတန္တိ. ဋီကာယံ ပန ‘‘ဘယာနကန္တိ ဘေရဝါရမ္မဏနိမိတ္တံ ဗလဝဘယံ၊ တေန သရီရဿ ထဒ္ဓဘာဝေါ ဆမ္ဘိတတ္တ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၄၁) ဝုတ္တံ၊ အနေနေဝ ဘယန္တိ ဧတ္ထ ခုဒ္ဒကဘယံ ဒဿိတံ၊ ဣတိ ဧတ္ထ ပယောဂေ အယံ တဿနာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော. ပရိတဿိတဝိပ္ဖန္ဒိတမေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတေန စေဝ တဏှာသင်္ခါတေန စ ပရိတဿိတေန ဝိပ္ဖန္ဒိတမေဝ စလိတမေဝ ကမ္ပိတမေဝါ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၅-၁၁၇) အဋ္ဌကထာယမတ္ထံ ဝက္ခတိ. တေန ဝိညာယတိ လဗ္ဘမာနမ္ပိ တဏှာတဿနမန္တရေန ဒိဋ္ဌိတဿနာယေဝ နိဟဋာတိ. ‘‘တေပီ’’တိအာဒိ သီဟောပမသုတ္တန္တပါဠိ (အ. နိ. ၄.၃၃) တတ္ထ တေပီတိ ဒီဃာယုကာ ဒေဝါပိ. ဘယန္တိ ဘင်္ဂါနုပဿနာပရိစိဏ္ဏန္တေ သဗ္ဗသင်္ခါရတော ဘာယနဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဘယဉာဏံ. သံဝေဂန္တိ သဟောတ္တပ္ပဉာဏံ၊ ဩတ္တပ္ပမေဝ ဝါ. သန္တာသန္တိ အာဒီနဝနိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဟိ သင်္ခါရေဟိ သန္တာသနဉာဏံ. ဥပပတ္တိဝသေနာတိ ပဋိသန္ဓိဝသေနေဝ.

သဟဗျတန္တိ သဟာယဘာဝမိစ္ဆေဝ သဒ္ဒတော အတ္ထော သဟဗျ-သဒ္ဒဿ သဟာယတ္ထေ ပဝတ္တနတော. သော ဟိ သဟ ဗျာယတိ ပဝတ္တတိ၊ ဒေါသံ ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတီတိ သဟဗျောတိ ဝုစ္စတိ၊ တဿ ဘာဝေါ သဟဗျတာ. သဟာယဘာဝေါ ပန သဟဘာဝေါယေဝ နာမာတိ အဓိပ္ပါယတော အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သဟဘာဝ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သသာဓနသမဝါယတ္ထော ဝါ သဟ-သဒ္ဒေါ အဓိကိစ္စပဒေ အဓိသဒ္ဒေါ ဝိယ၊ တသ္မာ သဟ ဧကတော ဝတ္တမာနဿ ဘာဝေါ သဟဗျံ ယထာ ‘‘ဒါသဗျ’’န္တိ တဒေဝ သဟဗျတာ၊ သကတ္ထဝုတ္တိဝသေန ဣမမေဝတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သဟဘာဝ’’န္တိ. အပိစ သဟ ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ သဟဝေါ၊ တဿ ဘာဝေါ သဟဗျံ ယထာ ‘‘ဝီရဿ ဘာဝေါ ဝီရိယ’’န္တိ၊ တဒေဝ သဟဗျတာတိ ဧဝံ ဝိမာနဋ္ဌကထာယံ (ဝိ. ဝ. အဋ္ဌ. ၁၇၂) ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တဒတ္ထံ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၄၂. ဣမေ သတ္တေ အဘိဘဝိတွာတိ သေသော. အဘိဘဝနာ စေတ္ထ ပါပသဘာဝေန ဇေဋ္ဌဘာဝေန ‘‘တေ သတ္တေ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော’’တိ အတ္တနော မညနာယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဇေဋ္ဌကောဟမသ္မီ’’တိ. အညဒတ္ထူတိ ဒဿနေ အန္တရာယာဘာဝဝစနေန၊ ဒသောတိ ဧတ္ထ ဒဿနေယျဝိသေသပရိဂ္ဂဟာဘာဝေန စ အနာဝရဏဒဿာဝိတံ ပဋိဇာနာတီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗံ ပဿာမီတိ အတ္ထော’’တိ. ဒဿနေယျဝိသေသဿ ဟိ ပဒေသဘူတဿ အဂ္ဂဟဏေ သတိ ဂဟေတဗ္ဗဿ နိပ္ပဒေသတာ ဝိညာယတိ ယထာ ‘‘ဒိက္ခိတော န ဒဒါတီ’’တိ၊ ဒေယျဓမ္မဝိသေသဿ စေတ္ထ ပဒေသဘူတဿ အဂ္ဂဟဏတော ပဗ္ဗဇိတော သဗ္ဗမ္ပိ န ဒဒါတီတိ ဂဟေတဗ္ဗဿ ဒေယျဓမ္မဿ နိပ္ပဒေသတာ ဝိညာယတိ. ဧဝမီဒိသေသု. ဝသေ ဝတ္တေမီတိ ဝသဝတ္တီ. အဟံ-သဒ္ဒယောဂတော ဟိ သဗ္ဗတ္ထ အမှယောဂေန ဝစနတ္ထော. သတ္တဘာဇနဘူတဿ လောကဿ နိမ္မာတာ စာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ပထဝီ’’တိအာဒိ စေတ္ထ ဘာဇနလောကဝသေန အဓိပ္ပါယကထနံ. သဇိတာတိ ရစိတာ၊ ဝိဘဇိတာ ဝါ၊ တေနာဟ ‘‘တွံ ခတ္တိယော နာမာ’’တိအာဒိ. စိဏ္ဏဝသိတာယာတိ သမာစိဏ္ဏပဉ္စဝိဓဝသိဘာဝတော. တတ္ထာတိ ဘူတဘဗျေသု. အန္တောဝတ္ထိမှီတိ အန္တောဂဗ္ဘာသယေ. ပဌမစိတ္တက္ခဏေတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တက္ခဏေ. ဒုတိယတောတိ ပဌမဘဝင်္ဂစိတ္တက္ခဏတော. ပဌမဣရိယာပထေတိ ယေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှာတိ၊ တသ္မိံ ဣရိယာပထေ. ဣတိ အတီတဝသေန၊ ဘူတ-သဒ္ဒဿ ဝတ္တမာနဝသေန စ ဘဗျ-သဒ္ဒဿ အတ္ထော ဒဿိတော. ဋီကာယံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၄၂) ပန ဘဗျ-သဒ္ဒတ္ထော အနာဂတဝသေနာပိ ဝုတ္တော. အဟေသုန္တိ ဟိ ဘူတာ. ဘဝန္တိ၊ ဘဝိဿန္တိ စာတိ ဘဗျာ တဗ္ဗာနီယာ ဝိယ ဏျပစ္စယဿ ကတ္တရိပိ ပဝတ္တနတော.

‘‘ဣဿရော ကတ္တာ နိမ္မာတာ’’တိ ဝတွာပိ ပုန ‘‘မယာ ဣမေ သတ္တာ နိမ္မိတာ’’တိ ဝစနံ ကိမတ္ထိယန္တိ အာဟ ‘‘ဣဒါနိ ကာရဏဝသေနာ’’တိအာဒိ [ကာရဏတော (အဋ္ဌကထာယံ)] ကာရဏဝသေန သာဓေတုကာမတာယ ပဋိညာကရဏတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နနု စေသ ဗြဟ္မာ အနဝဋ္ဌိတဒဿနတ္တာ ပုထုဇ္ဇနဿ ပုရိမတရဇာတိပရိစိတမ္ပိ ကမ္မဿကတာဉာဏံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိဝသေန စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တပဋိဗဒ္ဓေန သတ္တနိမ္မာနေန ဝိပလ္လဋ္ဌော ‘‘မယာ ဣမေ သတ္တာ နိမ္မိတာ’’တိအာဒိနာ ဣဿရကုတ္တဒဿနံ ပက္ခန္ဒမာနော အဘိနိဝိသနဝသေန ပတိဋ္ဌိတော၊ န ပန ပတိဋ္ဌာပနဝသေန. အထ ကသ္မာ ကာရဏဝသေန သာဓေတုကာမော ပဋိညံ ကရောတီတိ ဝုတ္တန္တိ? န စေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေသမ္ပိ ဟိ ‘‘ဧဝံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာနမ္ပိ တထာအဘိနိဝေသဿ ဝက္ခမာနတ္တာ ပရေသံ ပတိဋ္ဌာပနက္ကမေနေဝ တဿ သော အဘိနိဝေသော ဇာတော၊ န တု အဘိနိဝိသနမတ္တေန၊ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ ‘‘တံ ကိဿ ဟေတူ’’တိအာဒိ. ပါဠိယံ မနသော ပဏိဓီတိ မနသော ပတ္ထနာ၊ တထာ စိတ္တုပ္ပတ္တိမတ္တမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဣတ္ထဘာဝန္တိ ဣဒပ္ပကာရဘာဝံ. ယသ္မာ ပန သော ပကာရော ဗြဟ္မတ္တဘာဝေါယေဝိဓာဓိပ္ပေတော၊ တသ္မာ ‘‘ဗြဟ္မဘာဝ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အယံ ပကာရော ဣတ္ထံ၊ တဿ ဘာဝေါ ဣတ္ထတ္တန္တိ ဟိ နိဗ္ဗစနံ. ကေဝလန္တိ ကမ္မဿကတာဉာဏေန အသမ္မိဿံ သုဒ္ဓံ. မညနာမတ္တေနေဝါတိ ဒိဋ္ဌိမညနာမတ္တေနေဝ၊ န အဓိမာနဝသေန. ဝင်္ကဆိဒ္ဒေန ဝင်္ကအာဏီ ဝိယ ဩနမိတွာ ဝင်္ကလဒ္ဓိကေန ဝင်္ကလဒ္ဓိကာ ဩနမိတွာ တဿေဝ ဗြဟ္မုနော ပါဒမူလံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တံပက္ခကာ ဘဝန္တီတိ အတ္ထော. နနု စ ဒေဝါနံ ဥပပတ္တိသမနန္တရံ ‘‘ဣမာယ နာမ ဂတိယာ စဝိတွာ ဣမိနာ နာမ ကမ္မုနာ ဣဓူပပန္နာ’’တိ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဟောတိ၊ အထ ကသ္မာ တေသံ ဧဝံ မညနာ သိယာတိ? ပုရိမဇာတီသု ကမ္မဿကတာဉာဏေ သမ္မဒေဝ နိဝိဋ္ဌဇ္ဈာသယာနမေဝ တထာပစ္စဝေက္ခဏာယ ပဝတ္တိတော. တာဒိသာနမေဝ ဟိ တထာပစ္စဝေက္ခဏာ သမ္ဘဝတိ၊ သာ စ ခေါ ယေဘုယျဝသေန၊ ဣမေ ပန ပုရိမာသုပိ ဇာတီသု ဣဿရကုတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန နိဗဒ္ဓါဘိနိဝေသာ ဧဝမေဝ မညမာနာ အဟေသုန္တိ. တထာ ဟိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဣမိနာ မယ’’န္တိအာဒိ.

၄၃. ဤသတိ အဘိဘဝတီတိ ဤသော၊ မဟန္တော ဤသော မဟေသော၊ သုပ္ပတိဋ္ဌိတမဟေသတာယ ပရေဟိ ‘‘မဟေသော’’ ဣတိ အက္ခာယတီတိ မဟေသက္ခော၊ မဟေသက္ခာနံ အတိသယေန မဟေသက္ခောတိ မဟေသက္ခတရောတိ ဝစနတ္ထော. သော ပန မဟေသက္ခတရဘာဝေါ အာဓိပတေယျပရိဝါရသမ္ပတ္တိယာ ကာရဏဘူတာယ ဝိညာယတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဿရိယပရိဝါရဝသေန မဟာယသတရော’’တိ.

၄၄. ကိံ ပနေတံ ကာရဏန္တိ အနုယောဂေနာဟ ‘‘သော တတော’’တိအာဒိ၊ တေန ‘‘ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ ဣဓာဂမနမေဝ ကာရဏန္တိ ဒဿေတိ. ဣဓေဝ အာဂစ္ဆတီတိ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ ဧဝ ပဋိသန္ဓိဝသေန အာဂစ္ဆတိ. ဧတန္တိ ‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနံ. ပါဠိယံ ယံ အညတရော သတ္တောတိ ဧတ္ထ ယန္တိ နိပါတမတ္တံ၊ ကာရဏတ္ထေ ဝါ ဧသ နိပါတော၊ ဟေတုမှိ ဝါ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒေသော၊ ယေန ဌာနေနာတိ အတ္ထော၊ ကိရိယာပရာမသနံ ဝါ ဧတံ. ‘‘ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဧတ္ထ ယဒေတံ ဣတ္ထတ္တဿ အာဂမနသင်္ခါတံ ဌာနံ၊ တဒေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဧသ န သော ပဗ္ဗဇတိ၊ စေတောသမာဓိံ ဖုသတိ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿတီတိ ဧတေသုပိ ပဒေသု. ‘‘ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ အညတရော သတ္တော’’တိ ဟိ ဣမာနိ ပဒါနိ ‘‘ပဗ္ဗဇတီ’’တိအာဒီဟိပိ ပဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. န ဂစ္ဆတီတိ အဂါရံ၊ ဂေဟံ၊ အဂါရဿ ဟိတံ အာဂါရိယံ၊ ကသိဂေါရက္ခာဒိကမ္မံ၊ တမေတ္ထ နတ္ထီတိ အနာဂါရိယံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ တေနာဟ ‘‘အဂါရသ္မာ’’တိအာဒိ. ပ-သဒ္ဒေန ဝိသိဋ္ဌော ဝဇ-သဒ္ဒေါ ဥပသင်္ကမနေတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပဂစ္ဆတီ’’တိ. ပရန္တိ ပစ္ဆာ၊ အတိသယံ ဝါ၊ အညံ ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိပိ အတ္ထော. ‘‘န သရတီ’’တိ ဝုတ္တေယေဝ အယမတ္ထော အာပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတိ ‘‘သရိတု’’န္တိအာဒိနာ. အပဿန္တောတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန အပဿနဟေတု၊ ပဿိတုံ အသက္ကောန္တော ဟုတွာတိပိ ဝဋ္ဋတိ. မာန-သဒ္ဒေါ ဝိယ ဟိ အန္တ-သဒ္ဒေါ ဣဓ သာမတ္ထိယတ္ထော. သဒါဘာဝတောတိ သဗ္ဗဒါ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ဇရာဝသေနာပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန မရဏဝသေနာပီတိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ.

၄၅. ခိဍ္ဍာပဒေါသိနောတိ ကတ္တုဝသေန ပဒသိဒ္ဓိ၊ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာတိ ပန သကတ္ထဝုတ္တိဝသေန၊ သဒ္ဒမနပေက္ခိတွာ ပန အတ္ထမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ခိဍ္ဍာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ခိဍ္ဍာပဒေါသကာ’’တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ ဣ-ကာရာဂမဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. ပဒုဿနံ ဝါ ပဒေါသော၊ ခိဍ္ဍာယ ပဒေါသော ခိဍ္ဍာပဒေါသော၊ သော ဧတေသန္တိ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ. ‘‘ပဒူသိကာတိပိ ပါဠိံ လိခန္တီ’’တိ အညနိကာယိကာနံ ပမာဒလေခတံ ဒဿေတိ. မဟာဝိဟာရဝါသီနိကာယိကာနဉှိ ဝါစနာမဂ္ဂဝသေန အယံ သံဝဏ္ဏနာ ပဝတ္တာ. အပိစ တေန ပေါတ္ထကာရုဠှကာလေ ပမာဒလေခံ ဒဿေတိ. တမ္ပိ ဟိ ပဒတ္ထသောဓနာယ အဋ္ဌကထာယ သောဓိတနိယာမေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တေနာဟ ‘‘သာ အဋ္ဌကထာယံ နတ္ထီ’’တိ. ဝေလံ အတိက္ကန္တံ အတိဝေလံ၊ တံ. ဘာဝနပုံသကဉ္စေတံ၊ တေနာဟ ‘‘အတိစိရ’’န္တိ၊ အာဟာရူပဘောဂကာလံ အတိက္ကမိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရတိဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ဟဿခိဍ္ဍာ-သဒ္ဒေဟိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ဟဿခိဍ္ဍာသု ရတိဓမ္မော ရမဏသဘာဝေါ’’တိ. ဟသနံ ဟဿော၊ ကေဠိဟဿော. ခေဍနံ ကီဠနံ ခိဍ္ဍာ၊ ကာယိကဝါစသိကကီဠာ. အနုယောဂဝသေန တံသမာပန္နာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဟဿရတိဓမ္မဉ္စေဝါ’’တိအာဒိ. ကီဠာ ယေသံ တေ ကေဠိနော၊ တေသံ ဟဿော တထာ. ကီဠာဟဿပယောဂေန ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခဉ္စေတ္ထ ကေဠိဟဿသုခံ. တဒဝသိဋ္ဌကီဠာပယောဂေန ဥပ္ပဇ္ဇနကံ ကာယိကဝါစသိကကီဠာသုခံ.

‘‘တေ ကိရာ’’တိအာဒိ ဝိတ္ထာရဒဿနံ. ကိရ-သဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ ဝိတ္ထာရဇောတကောယေဝ၊ န တု အနုဿဝနာရုစိယာဒိဇောတကော တထာယေဝ ပါဠိယံ၊ အဋ္ဌကထာသု စ ဝုတ္တတ္တာ. သိရိဝိဘဝေနာတိ သရီရသောဘဂ္ဂါဒိသိရိယာ၊ ပရိဝါရာဒိသမ္ပတ္တိယာ စ. နက္ခတ္တန္တိ ဆဏံ. ယေဘုယျေန ဟိ နက္ခတ္တယောဂေန ကတတ္တာ တထာယောဂေါ ဝါ ဟောတု၊ မာ ဝါ၊ နက္ခတ္တမိစ္စေဝ ဝုစ္စတိ. အာဟာရန္တိ ဧတ္ထ ကော ဒေဝါနမာဟာရော၊ ကာ စ တေသမာဟာရဝေလာတိ? သဗ္ဗေသမ္ပိ ကာမာဝစရဒေဝါနံ သုဓာဟာရော. ဒွါဒသပါပဓမ္မဝိဂ္ဃါတေန ဟိ သုခဿ ဓာရဏတော ဒေဝါနံ ဘောဇနံ ‘‘သုဓာ’’တိ ဝုစ္စတိ. သာ ပန သေတာ သင်္ခူပမာ အတုလျဒဿနာ သုစိ သုဂန္ဓာ ပိယရူပါ. ယံ သန္ဓာယ သုဓာဘောဇနဇာတကေ ဝုတ္တံ –

‘‘သင်္ခူပမံ သေတ’မတုလျဒဿနံ၊

သုစိံ သုဂန္ဓံ ပိယရူပ’မဗ္ဘုတံ၊

အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ မမ ဇာတု စက္ခုဘိ၊

ကာ ဒေဝတာ ပါဏိသု ကိံ သုဓော’ဒဟီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၁.၂၂၇)၊

‘‘ဘုတ္တာ စ သာ ဒွါဒသဟန္တိ ပါပကေ၊

ခုဒ္ဒံ ပိပါသံ အရတိံ ဒရက္လမံ၊

ကောဓူပနာဟဉ္စ ဝိဝါဒပေသုဏံ၊

သီတုဏှ တန္ဒိဉ္စ ရသုတ္တမံ ဣဒ’’န္တိ စ. (ဇာ. ၂.၂၁.၂၂၉)၊

သာ စ ဟေဋ္ဌိမေဟိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ ဥပရိမာနံ ဥပရိမာနံ ပဏီတတမာ ဟောတိ၊ တံ ယထာသကံ ပရိမိတဒိဝသဝသေန ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တိ. ကေစိ ပန ဝဒန္တိ ‘‘ဗိဠာရပဒပ္ပမာဏံ သုဓာဟာရံ တေ ဘုဉ္ဇန္တိ၊ သော ဇိဝှါယ ဌပိတမတ္တော ယာဝ ကေသဂ္ဂနခဂ္ဂါ ကာယံ ဖရတိ၊ ယထာသကံ ဂဏိတဒိဝသဝသေန သတ္တ ဒိဝသေ ယာပနသမတ္ထော ဟောတီ’’တိ. ကေစိဝါဒေ ပနေတ္ထ ဗိဠာရပဒ-သဒ္ဒေါ သုဝဏ္ဏသင်္ခါတဿ သင်္ချာဝိသေသဿ ဝါစကော. ပမာဏတော ပန ဥဒုမ္ဗရဖလပ္ပမာဏံ၊ ယံ ပါဏိတလံ ကဗဠဂ္ဂဟန္တိပိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှိ မဓုကောသေ –

‘‘ပါဏိရက္ခော ပိစု စာပိ၊ သုဝဏ္ဏကမုဒုမ္ဗရံ၊

ဗိဠာရပဒကံ ပါဏိ-တလံ တံ ကဗဠဂ္ဂဟ’’န္တိ.

‘‘နိရန္တရံ ခါဒန္တာပိ ပိဝန္တာပီ’’တိ ဣဒံ ပရိကပ္ပနာဝသေန ဝုတ္တံ၊ န ပန ဧဝံ နိယမဝသေန တထာ ခါဒနပိဝနာနမနိယမဘာဝတော. ကမ္မဇတေဇဿ ဗလဝဘာဝေါ ဥဠာရပုညနိဗ္ဗတ္တတ္တာ၊ ဥဠာရဂရုသိနိဒ္ဓသုဓာဟာရဇီရဏတော စ. ကရဇကာယဿ မန္ဒဘာဝေါ ပန သုခုမာလဘာဝတော. တေနေဝ ဟိ ဘဂဝါ ဣန္ဒသာလဂုဟာယံ ပကတိပထဝိယံ ပတိအာတုံ အသက္ကောန္တံ သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ‘‘ဩဠာရိကံ ကာယံ အဓိဋ္ဌေဟီ’’တိ အဝေါစ. မနုဿာနံ ပန ကမ္မဇတေဇဿ မန္ဒဘာဝေါ၊ ကရဇကာယဿ ဗလဝဘာဝေါ စ ဝုတ္တဝိပရီတေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ကရဇကာယောတိ ဧတ္ထ ကော ဝုစ္စတိ သရီရံ၊ တတ္ထ ပဝတ္တော. ရဇော ကရဇော၊ ကိံ တံ? သုက္ကသောဏိတံ. တဉှိ ‘‘ရာဂေါ ရဇော န စ ပန ရေဏု ဝုစ္စတီ’’တိ (မဟာနိ. ၂၀၉၊ စူဠနိ. ၇၄) ဧဝံ ဝုတ္တရာဂရဇဖလတ္တာ သရီရဝါစကေန က-သဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ကာရဏဝေါဟာရေန ‘‘ကရဇော’’တိ ဝုစ္စတိ. တေန သုက္ကသောဏိတသင်္ခါတေန ကရဇေန သမ္ဘူတော ကာယော ကရဇကာယောတိ အာစရိယာ. တထာ ဟိ ကာယော မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝေါတိ ဝုတ္တော. မဟာအဿပူရသုတ္တန္တဋီကာယံ ပန ‘‘ကရီယတိ ဂဗ္ဘာသယေ ခိပီယတီတိ ကရော၊ သမ္ဘဝေါ၊ ကရတော ဇာတောတိ ကရဇော၊ မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝေါတိ အတ္ထော. မာတုအာဒီနံ သဏ္ဌာပနဝသေန ကရတော ဟတ္ထတော ဇာတောတိ ကရဇောတိ အပရေ. ဥဘယထာပိ ကရဇကာယန္တိ စတုသန္တတိရူပမာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကရောတိ ပုတ္တေ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ကရော၊ သုက္ကသောဏိတံ၊ တေန ဇာတော ကရဇောတိပိ ဝဒန္တိ. တထာ အသမ္ဘူတောပိ စ ဒေဝါဒီနံ ကာယော တဗ္ဗောဟာရေန ‘‘ကရဇကာယော’’တိ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘ပူတိကာယော၊ ဇရသိင်္ဂါလော’’တိ. တေသန္တိ မနုဿာနံ. အစ္ဆယာဂု နာမ ပသန္နာ အကသဋာ ယာဂု. ဝတ္ထုန္တိ ကရဇကာယံ. ဧကံ အာဟာရဝေလန္တိ ဧကဒိဝသမတ္တံ၊ ကေသဉ္စိ မတေန ပန သတ္တာဟံ.

ဧဝံ အနွယတော ဗျတိရေကတော စ ဒဿေတွာ ဥပမာဝသေနပိ တမာဝိကရောန္တော ‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္တပါသာဏေတိ အစ္စုဏှပါသာဏေ. ရတ္တသေတပဒုမတော အဝသိဋ္ဌံ ဥပ္ပလံ. အကထာယန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ. အဝိသေသေနာတိ ‘‘ဒေဝါန’’န္တိ အဝိသေသေန၊ ဒေဝါနံ ကမ္မဇတေဇော ဗလဝါ ဟောတိ၊ ကရဇံ မန္ဒန္တိ ဝါ ကမ္မဇတေဇကရဇကာယာနံ ဗလဝမန္ဒတာသင်္ခါတ ကာရဏသာမညေန. တဒေတဉှိ ကာရဏံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဒေဝါနံ သမာနမေဝ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေပိ ဒေဝါ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကဗဠီကာရဘူတံ သုဓာဟာရံ ဥပနိဿာယ ဇီဝန္တီတိ ကဗဠီကာရာဟာရူပဇီဝိနော. ကေစီတိ အဘယဂိရိဝါသိနော. ‘‘ခိဍ္ဍာပဒုဿနမတ္တေနေဝ ဟေတေ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာတိ ဝုတ္တာ’’တိ အယံ ပါဌော ‘‘တေယေဝ စဝန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဧတဿာနန္တရေ ပဌိတဗ္ဗော တဒနုသန္ဓိကတ္တာ. အယဉှေတ္ထာနုသန္ဓိ – ယဒိ သဗ္ဗေပိ ဧဝံ ကရောန္တာ ကာမာဝစရဒေဝါ စဝေယျုံ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ’’တိ နာမဝိသေသေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တာတိ? ဝိစာရဏာယ ဧဝမာဟာတိ၊ ဧတေန ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘သဗ္ဗေပိ ဒေဝါ ဧဝံ စဝန္တာပိ ခိဍ္ဍာယ ပဒုဿနသဘာဝမတ္တံ ပတိ နာမဝိသေသေန တထာ ဝုတ္တာ’’တိ. ယဒေကေ ဝဒေယျုံ ‘‘ကေစိဝါဒပတိဋ္ဌာပကောယံ ပါဌော’’တိ၊ တဒယုတ္တမေဝ ဣတိ-သဒ္ဒန္တရိကတ္တာ၊ အန္တေ စ တဿ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. အတ္ထိကေဟိ ပန တဿ ကေစိဝါဒသမဝရောဓနံ အန္တေ ဣတိသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗောတိ.

၄၇-၄၈. မနောပဒေါသိနောတိ ကတ္တုဝသေန ပဒသိဒ္ဓိ၊ မနောပဒေါသိကာတိ စ သကတ္ထဝုတ္တိဝသေန၊ အတ္ထမတ္တံ ပန ဒဿေတုံ ‘‘မနေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘မနောပဒေါသကာ’’တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ ဣ-ကာရာဂမဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. မနေနာတိ ဣဿာပကတတ္တာ ပဒုဋ္ဌေန မနသာ. အပရော နယော – ဥသူယနဝသေန မနသာ ပဒေါသော မနောပဒေါသော၊ ဝိနာသဘူတော သော ဧတေသမတ္ထီတိ မနောပဒေါသိကာတိ. ‘‘တေ အညမညမှိ ပဒုဋ္ဌစိတ္တာ ကိလန္တကာယာ ကိလန္တစိတ္တာ တေ ဒေဝါ တမှာ ကာယာ စဝန္တီ’’တိ ဝစနတော ‘‘ဧတေ စာတုမဟာရာဇိကာ’’တိ အာဟ. မနေန ပဒုဿနမတ္တေနေဝ ဟေတေ မနောပဒေါသိကာတိ ဝုတ္တာ. ‘‘တေသု ကိရာ’’တိအာဒိ ဝိတ္ထာရော. ရထေန ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ဥပလက္ခဏမတ္တံ အညေဟိ အညတ္ထာပိ ပဋိပဇ္ဇနသမ္ဘဝတော. ဧတန္တိ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ. ဥဒ္ဓုမာတော ဝိယာတိ ပီတိယာ ကရဏဘူတာယ ဥန္နတော ဝိယ. ဘိဇ္ဇမာနော ဝိယာတိ တာယ ဘိဇ္ဇန္တော ဝိယ၊ ပီတိယာ ဝါ ကတ္တုဘူတာယ ဘဉ္ဇိတော ဝိယ. ကုဒ္ဓါ နာမ သုဝိဇာနနာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ကုဒ္ဓဘာဝမဿ ဉတွာတိ အတ္ထော.

အကုဒ္ဓေါ ရက္ခတီတိ ကုဒ္ဓဿ သော ကောဓော ဣတရသ္မိံ အကုဇ္ဈန္တေ အနုပါဒါနော စေဝ ဧကဝါရမတ္တံ ဥပ္ပတ္တိယာ အနာသေဝနော စ ဟုတွာ စာဝေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဥဒကန္တံ ပတွာ အဂ္ဂိ ဝိယ နိဗ္ဗာယတိ၊ တသ္မာ အကုဒ္ဓေါ ဣတရံ စဝနတော ရက္ခတိ. ဥဘောသု ပန ကုဒ္ဓေသု ဘိယျော ဘိယျော အညမညမှိ ပရိဝဍ္ဎနဝသေန တိခိဏသမုဒါစာရော နိဿယဒဟနရသော ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဟဒယဝတ္ထုံ နိဒဟန္တော အစ္စန္တသုခုမာလကရဇကာယံ ဝိနာသေတိ၊ တတော သကလောပိ အတ္တဘာဝေါ အန္တရဓာယတိ၊ တမတ္ထံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥဘောသု ပနာ’’တိအာဒိ. တထာ စာဟ ပါဠိယံ ‘‘တေ အညမညမှိ ပဒုဋ္ဌစိတ္တာ ကိလန္တကာယာ ကိလန္တစိတ္တာ တေ ဒေဝါ တမှာ ကာယာ စဝန္တီ’’တိ. ဧကဿ ကောဓော ဣတရဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တဿပိ ကောဓော ဣတရဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကောဓဿ ဘိယျော ဘိယျော ပရိဝဍ္ဎနာယ ဧဝ ပစ္စယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ န စဝနာယ နိဿယဒဟနရသေန အတ္တနောယေဝ ကောဓေန ဟဒယဝတ္ထုံ နိဒဟန္တေန အစ္စန္တသုခုမာလဿ ကရဇကာယဿ စဝနတော. ကန္ဒန္တာနံယေဝ ဩရောဓာနန္တိ အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ. အယမေတ္ထ ဓမ္မတာတိ အယံ တေသံ ကရဇကာယမန္ဒတာယ၊ တထာဥပ္ပဇ္ဇနကဿ စ ကောဓဿ ဗလဝတာယ ဌာနသော စဝနဘာဝေါ ဧတေသု ဒေဝေသု ရူပါရူပဓမ္မာနံ ဓမ္မနိယာမော သဘာဝေါတိ အတ္ထော.

၄၉-၅၂. စက္ခာဒီနံ ဘေဒံ ပဿတီတိ ဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိကာရာပတ္တိဒဿနတော၊ အန္တေ စ အဒဿနူပဂမနတော ဝိနာသံ ပဿတိ ဩဠာရိကတ္တာ ရူပဓမ္မဘေဒဿ. ပစ္စယံ ဒတွာတိ အနန္တရပစ္စယာဒိဝသေန ပစ္စယသတ္တိံ ဒတွာ၊ ပစ္စယော ဟုတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မာ န ပဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဗလဝတရမ္ပိ သမာနံ ဣမိနာ ကာရဏေန န ပဿတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဗလဝတရန္တိ စ စိတ္တဿ လဟုတရဘေဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဧကသ္မိံ ရူပေ ဓရန္တေယေဝ သောဠသ စိတ္တာနိ ဘိဇ္ဇန္တိ. စိတ္တဿ ဘေဒံ န ပဿတီတိ ဧတ္ထ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇန္တမ္ပိ စိတ္တံ ပရဿ အနန္တရပစ္စယဘာဝေနေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ပုရိမစိတ္တဿ အဘာဝံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝိယ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိတော ဘာဝပက္ခော ဗလဝတရော ပါကဋောဝ ဟောတိ၊ န အဘာဝပက္ခောတိ ဣဒံ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယဉ္စတ္ထော အလာဘစက္ကနိဒဿနေန ဒီပေတဗ္ဗော. ယသ္မာ ပန တက္ကီဝါဒီ နာနတ္တနယဿ ဒုရဝဓာနတာယ၊ ဧကတ္တနယဿ စ မိစ္ဆာဂဟိတတ္တာ ‘‘ယဒေဝိဒံ ဝိညာဏံ သဗ္ဗဒါပိ ဧဝရူပေန ပဝတ္တတိ၊ အယံ မေ အတ္တာ နိစ္စော’’တိအာဒိနာ အဘိနိဝေသံ ဇနေသိ၊ တသ္မာ တမတ္ထံ ‘‘သော တံ အပဿန္တော’’တိအာဒိနာ သဟ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတိ.