ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကသဿတဝါဒဝဏ္ဏနာ

၂၈. ဣဒါနိ သုညတာပကာသနဝါရဿတ္ထံ ဝဏ္ဏေန္တော အနုသန္ဓိံ ပကာသေတုံ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝုတ္တဝဏ္ဏဿာတိ သဟတ္ထေ ဆဋ္ဌိဝစနံ၊ သာမိအတ္ထေ ဝါ အနုသန္ဓိ-သဒ္ဒဿ ဘာဝကမ္မဝသေန ကိရိယာဒေသနာသု ပဝတ္တနတော. ဘိက္ခုသံဃေန ဝုတ္တဝဏ္ဏဿာတိ ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ တေန ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဝဏ္ဏဿ. တတြ ပါဠိယံ အယံ သမ္ဗန္ဓော – န ဘိက္ခဝေ၊ ဧတ္တကာ ဧဝ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ယေ တုမှာကံ ပါကဋာ၊ အပါကဋာ ပန ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ၊ အညေ ဓမ္မာ’’တိ ဝိတ္ထာရော. ‘‘ဣမေ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ ဧဝံ ဂဟိတာ’’တိအာဒိနာ သဿတာဒိဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနံ ယထာဂဟိတာကာရဿ သုညဘာဝပ္ပကာသနတော၊ ‘‘တဉ္စ ပဇာနနံ န ပရာမသတီ’’တိ သီလာဒီနဉ္စ အပရာမသနီယဘာဝဒီပနေန နိစ္စသာရာဒိဝိရဟပ္ပကာသနတော၊ ယာသု ဝေဒနာသု အဝီတရာဂတာယ ဗာဟိရာနံ ဧတာနိ ဒိဋ္ဌိဝိဗန္ဓကာနိ သမ္ဘဝန္တိ၊ တာသံ ပစ္စယဘူတာနဉ္စ သမ္မောဟာဒီနံ ဝေဒကကာရကသဘာဝါဘာဝဒဿနမုခေန သဗ္ဗဓမ္မာနံ အတ္တတ္တနိယတာဝိရဟဒီပနတော၊ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနဒီပနတော စ အယံ ဒေသနာ သုညတာဝိဘာဝနပ္ပဓာနာတိ အာဟ ‘‘သုညတာပကာသနံ အာရဘီ’’တိ.

ပရိယတ္တီတိ ဝိနယာဒိဘေဒဘိန္နာ မနသာ ဝဝတ္ထာပိတာ တန္တိ. ဒေသနာတိ တဿာ တန္တိယာ မနသာ ဝဝတ္ထာပိတာယ ဝိဘာဝနာ၊ ယထာဓမ္မံ ဓမ္မာဘိလာပဘူတာ ဝါ ပညာပနာ၊ အနုလောမာဒိဝသေန ဝါ ကထနန္တိ ပရိယတ္တိဒေသနာနံ ဝိသေသော ပုဗ္ဗေယေဝ ဝဝတ္ထာပိတောတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ဒေသနာယ၊ ပရိယတ္တိယ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. ဧဝမာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန သစ္စသဘာဝသမာဓိပညာပကတိပုညာပတ္တိဉေယျာဒယော သင်္ဂယှန္တိ. တထာ ဟိ အယံ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ‘‘စတုန္နံ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာနံ အနနုဗောဓာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁) သစ္စေ ပဝတ္တတိ၊ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁) သဘာဝေ၊ ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၃၊ ၉၄၊ ၁၄၅၊ ၃.၁၄၂၊ မ. နိ. ၃.၁၆၇၊ သံ. နိ. ၅.၃၇၈) သမာဓိမှိ၊ ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ၊ သ ဝေ ပေစ္စ န သောစတိ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၉၀) ပညာယံ၊ ‘‘ဇာတိဓမ္မာနံ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာနံ ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၃၁၊ ၃.၃၇၃၊ ပဋိ. မ. ၁.၃၃) ပကတိယံ၊ ‘‘ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၈၄၊ ထေရဂါ. ၃၀၃၊ ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂၊ ၁၅.၃၈၅) ပုညေ၊ ‘‘စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၃၃) အာပတ္တိယံ၊ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၁၅၆၊ စူဠနိ. ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅) ဉေယျေ ပဝတ္တတိ. ဓမ္မာ ဟောန္တီတိ သတ္တဇီဝတော သုညာ ဓမ္မမတ္တာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ကိမတ္ထိယံ ဂုဏေ ပဝတ္တနန္တိ အာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ.

မကသတုဏ္ဍသူစိယာတိ သူစိမုခမက္ခိကာယ တုဏ္ဍသင်္ခါတာယ သူစိယာ. အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌော ဝိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. အညတြ တထာဂတာတိ ဌပေတွာ တထာဂတံ. ‘‘ဒုဒ္ဒသာ’’တိ ပဒေနေဝ တေသံ ဓမ္မာနံ ဒုက္ခောဂါဟတာ ပကာသိတာတိ ‘‘အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာ’’ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. လဘိတဗ္ဗာတိ လဗ္ဘနီယာ၊ သာ ဧဝ လဗ္ဘနေယျာ၊ လဘီယတေ ဝါ လဗ္ဘနံ၊ တမရဟတီတိ လဗ္ဘနေယျာ၊ န လဗ္ဘနေယျာ အလဗ္ဘနေယျာ၊ ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဧတ္ထာတိ ပတိဋ္ဌာ၊ ပတိဋ္ဌဟနံ ဝါ ပတိဋ္ဌာ၊ အလဗ္ဘနေယျာ ပတိဋ္ဌာ ဧတ္ထာတိ အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ ကောစိ အတ္တနော ပမာဏံ အဇာနန္တော ဉာဏေန တေ ဓမ္မေ ဩဂါဟိတုံ ဥဿာဟံ ကရေယျ၊ တဿ တံ ဉာဏံ အပ္ပတိဋ္ဌမေဝ မကသတုဏ္ဍသူစိ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေတိ. ဩဂါဟိတုမသက္ကုဏေယျတာယ ‘‘ဧတ္တကာ ဧတေ ဤဒိသာ ဝါ’’တိ တေ ပဿိတုံ န သက္ကာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဂမ္ဘီရတ္တာ ဧဝ ဒုဒ္ဒသာ’’တိ. ယေ ပန ဒဋ္ဌုမေဝ န သက္ကာ၊ တေသံ ဩဂါဟိတွာ အနု အနု ဗုဇ္ဈနေ ကထာ ဧဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဧဝ ဒုရနုဗောဓာတိ. သဗ္ဗကိလေသပရိဠာဟပဋိပ္ပဿဒ္ဓိသင်္ခါတအဂ္ဂဖလမတ္ထကေ သမုပ္ပန္နတာ၊ ပုရေစရာနုစရဝသေန နိဗ္ဗုတသဗ္ဗကိလေသပရိဠာဟသမာပတ္တိသမောကိဏ္ဏတ္တာ စ နိဗ္ဗုတသဗ္ဗပရိဠာဟာ. တဗ္ဘာဝတော သန္တာတိ အတ္ထော. သန္တာရမ္မဏာနိ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ အနုပသန္တသဘာဝါနံ ကိလေသာနံ၊ သင်္ခါရာနဉ္စ အဘာဝတော.

အထ ဝါ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသတဗ္ဗိသယဝိညာဏာနံ အနန္တဘာဝေါ ဝိယ သုသမူဟတဝိက္ခေပတာယ နိစ္စသမာဟိတဿ မနသိကာရဿ ဝသေန တဒါရမ္မဏဓမ္မာနံ သန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဝိရဇ္ဈိတွာ နိမိတ္တပဋိဝေဓော ဝိယ ဣဿာသာနံ အဝိရဇ္ဈိတွာ ဓမ္မာနံ ယထာဘူတသဘာဝါဝဗောဓော သာဒုရသော မဟာရသောဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အတိတ္တိကရဏဋ္ဌေနာ’’တိ၊ အတပ္ပနကရဏသဘာဝေနာတိ အတ္ထော. သောဟိစ္စံ တိတ္တိ တပ္ပနန္တိ ဟိ ပရိယာယော. အတိတ္တိကရဏဋ္ဌေနာတိ ပတ္ထေတွာ သာဒုရသကရဏဋ္ဌေနာတိပိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ပဋိဝေဓပ္ပတ္တာနံ တေသု စ ဗုဒ္ဓါနမေဝ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသယဘာဝူပဂမနတော န တက္ကဗုဒ္ဓိယာ ဂေါစရာတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တမဉာဏဝိသယတ္တာ’’တိအာဒိ. နိပုဏာတိ ဉေယျေသု တိက္ခပ္ပဝတ္တိယာ ဆေကာ. ယသ္မာ ပန သော ဆေကဘာဝေါ အာရမ္မဏေ အပ္ပဋိဟတဝုတ္တိတာယ၊ သုခုမဉေယျဂ္ဂဟဏသမတ္ထတာယ စ သုပါကဋော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သဏှသုခုမသဘာဝတ္တာ’’တိ. ပဏ္ဍိတေဟိယေဝါတိ အဝဓာရဏံ သမတ္ထေတုံ ‘‘ဗာလာနံ အဝိသယတ္တာ’’တိ အာဟ.

အယံ အဋ္ဌကထာနယတော အပရော နယော – ဝိနယပဏ္ဏတ္တိအာဒိဂမ္ဘီရနေယျဝိဘာဝနတော ဂမ္ဘီရာ. ကဒါစိယေဝ အသင်္ချေယျေ မဟာကပ္ပေ အတိက္ကမိတွာပိ ဒုလ္လဘဒဿနတာယ ဒုဒ္ဒသာ. ဒဿနဉ္စေတ္ထ ပညာစက္ခုဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မနွယသင်္ခါတဿ အနုဗောဓဿ ကဿစိဒေဝ သမ္ဘဝတော ဒုရနုဗောဓာ. သန္တသဘာဝတော၊ ဝေနေယျာနဉ္စ သဗ္ဗဂုဏသမ္ပဒါနံ ပရိယောသာနတ္တာ သန္တာ. အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ပဓာနဘာဝံ နီတတာယ ပဏီတာ. သမဓိဂတသစ္စလက္ခဏတာယ အတက္ကေဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ၊ အတက္ကေန ဝါ ဉာဏေန အဝစရိတဗ္ဗတော အတက္ကာဝစရာ. နိပုဏံ၊ နိပုဏေ ဝါ အတ္ထေ သစ္စပစ္စယာကာရာဒိဝသေန ဝိဘာဝနတော နိပုဏာ. လောကေ အဂ္ဂပဏ္ဍိတေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဝေဒိတဗ္ဗတော ပကာသိတဗ္ဗတော ပဏ္ဍိတဝေဒနီယာ.

အနာဝရဏဉာဏပဋိလာဘတော ဟိ ဘဂဝါ ‘‘သဗ္ဗဝိဒူဟမသ္မိ၊ (မ. နိ. ၁.၁၇၈၊ ၂.၃၄၂၊ ဓ. ပ. ၃၅၃၊ မဟာဝ. ၁၁) ဒသဗလသမန္နာဂတော ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၂၁၊ ၂.၂၂) အတ္တနော သဗ္ဗညုတာဒိဂုဏေ ပကာသေသိ၊ တေနေဝါဟ ‘‘သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတီ’’တိ. သယံ-သဒ္ဒေန၊ နိဒ္ဓါရိတာဝဓာရဏေန ဝါ နိဝတ္တေတဗ္ဗမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အနညနေယျော ဟုတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အညေဟိ အဗောဓိတော ဟုတွာတိ အတ္ထော. အဘိညာတိ ယ-ကာရလောပေါ ‘‘အညာဏတာ အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (ပရိ. ၂၉၆) ဝိယာတိ ဒဿေတိ ‘‘အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေနာ’’တိ ဣမိနာ. အပိစ ‘‘သယံ အဘိညာ’’တိ ပဒဿ အနညနေယျော ဟုတွာတိ အတ္ထဝစနံ၊ ‘‘သစ္ဆိကတွာ’’တိ ပဒဿ ပန သယမေဝ။ပေ။ ကတွာတိ. သယံ-သဒ္ဒါ ဟိ သစ္ဆိကတွာတိ ဧတ္ထာပိ သမ္ဗဇ္ဈိတဗ္ဗော. အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေနာတိ စ တဿ ဟေတုဝစနံ၊ ကရဏဝစနံ ဝါ.

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဖလနိဗ္ဗာနာနိ ဝိယ သစ္ဆိကာတဗ္ဗသဘာဝံ န ဟောတိ၊ အာသဝက္ခယဉာဏေ ပန အဓိဂတေ အဓိဂတမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ တဿ ပစ္စက္ခကရဏံ သစ္ဆိကိရိယာတိ အာဟ ‘‘အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန ပစ္စက္ခံ ကတွာ’’တိ. ဟေတုအတ္ထေ စေတံ ကရဏဝစနံ၊ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတဿ အဘိဝိသိဋ္ဌဉာဏဿာဓိဂမဟေတူတိ အတ္ထော. အဘိဝိသိဋ္ဌဉာဏန္တိ ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏေ အဓိပ္ပေတေ ကရဏတ္ထေ ကရဏဝစနမ္ပိ ယုဇ္ဇတေဝ. ပဝေဒနဉ္စေတ္ထ အညာဝိသယာနံ သစ္စာဒီနံ ဒေသနာကိစ္စသာဓနတော၊ ‘‘ဧကောမှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၁၊ ကထာ. ၄၀၅) ပဋိဇာနနတော စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဂုဏဓမ္မေဟီတိ ဂုဏသင်္ခါတေဟိ ဓမ္မေဟိ. ယထာဘူတမေဝ ယထာဘုစ္စံ သကတ္ထေ ဏျပစ္စယဝသေန.

ဝဒမာနာတိ ဧတ္ထ သတ္တိအတ္ထော မာနသဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ၊ (အ. နိ. ၁.၁၇၀၊ ကထာ. ၄၀၅) တသ္မာ ဝတ္တုံ ဥဿာဟံ ကရောန္တောတိ အတ္ထော. ဧဝံဘူတာ ဟိ ဝတ္တုကာမာ နာမ ဟောန္တိ၊ တေနာဟ ‘‘တထာဂတဿာ’’တိအာဒိ. သာဝသေသံ ဝဒန္တာပိ ဝိပရီတဝဒန္တာ ဝိယ သမ္မာ ဝဒန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ ယထာ သမ္မာ ဝဒန္တိ၊ တထာ ဒဿေတုံ ‘‘အဟာပေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန ဟိ အနဝသေသဝဒနမေဝ သမ္မာ ဝဒနန္တိ ဒဿေတိ. ‘‘ဝတ္တုံ သက္ကုဏေယျု’’န္တိ ဣမိနာ စ ‘‘ဝဒေယျု’’န္တိ ဧတဿ သမတ္ထနတ္ထဘာဝမာဟ ယထာ ‘‘သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ပေဋကော. ၂၂၊ မိ. ပ. ၁.၁.၉) ယေ ဧဝံ ဘဂဝတာ ထောမိတာ၊ တေ ဓမ္မာ ကတမေတိ ယောဇနာ. ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ၊ အညေဝ ဓမ္မာ’’တိအာဒိပါဠိယာ ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏ’’န္တိ ဝုတ္တဝစနဿ ဝိရောဓိဘာဝံ စောဒေန္တော ‘‘ယဒိ ဧဝ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယဒိ ဧဝန္တိ ဧဝံ ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏ’’န္တိ ဝုတ္တဝစနံ ယဒိ သိယာတိ အတ္ထော. ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသောတိ ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒီနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အတ္ထိ-သဒ္ဒေါပိ ဟိ ဣဓ ဗဟုဝစနောယေဝ ‘‘အတ္ထိ ခီရာ၊ အတ္ထိ ဂါဝေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ နိပါတဘာဝဿေဝ ဣစ္ဆိတတ္တာ. ယဒိပိ တဒိဒံ ဉာဏံ ဧကမေဝ သဘာဝတော၊ တထာပိ သမ္ပယောဂတော၊ အာရမ္မဏတော စ ပုထုဝစနပ္ပယောဂမရဟတီတိ ဝိဿဇ္ဇေတိ ‘‘ပုထုစိတ္တ။ပေ။ ရမ္မဏတော’’တိ ဣမိနာ. ပုထုစိတ္တသမာယောဂတောတိ ပုထူဟိ စိတ္တေဟိ သမ္ပယောဂတော. ပုထူနိ အာရမ္မဏာနိ ဧတဿာတိ ပုထုအာရမ္မဏံ၊ တဗ္ဘာဝတော သဗ္ဗာရမ္မဏတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အပိစ ပုထု အာရမ္မဏံ အာရမ္မဏမေတဿာတိ ပုထုအာရမ္မဏာရမ္မဏန္တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘ဩဋ္ဌမုခေါ၊ ကာမာဝစရ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ဧကဿ အာရမ္မဏသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ‘‘ပုထုအာရမ္မဏတော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တေနဿ ပုထုဉာဏကိစ္စသာဓကတ္တံ ဒဿေတိ. တထာ ဟေတံ ဉာဏံ တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏံ၊ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ဆသု အသာဓာရဏဉာဏေသု သေသာသာဓာရဏဉာဏာနိ၊ သတ္တာရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဝနကဉာဏံ၊ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ၊ နဝသတ္တာဝါသပရိဇာနနဉာဏံ၊ ဒသဗလဉာဏန္တိ ဧဝမာဒီနံ အနေကသတသဟဿဘေဒါနံ ဉာဏာနံ ယထာသမ္ဘဝံ ကိစ္စံ သာဓေတိ၊ တေသံ အာရမ္မဏဘူတာနံ အနေကေသမ္ပိ ဓမ္မာနံ တဒါရမ္မဏဘာဝတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိ ယထာက္ကမံ တဗ္ဗိဝရဏံ. ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိံ သာဓကဘာဝေန ဒဿေတိ. တတ္ထာတိ အတီတဓမ္မေ. ဧကဝါရဝသေန ပုထုအာရမ္မဏဘာဝံ နိဝတ္တေတွာ အနေကဝါရဝသေန ကမပ္ပဝတ္တိယာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကမေနာပိ ဟိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဝိသယေသု ပဝတ္တတိ၊ န တထာ သကိံယေဝ. ယထာ ဗာဟိရကာ ဝဒန္တိ ‘‘သကိံယေဝ သဗ္ဗညူ သဗ္ဗံ ဇာနာတိ၊ န ကမေနာ’’တိ.

ယဒိ ဧဝံ အစိန္တေယျာပရိမေယျပ္ပဘေဒဿ ဉေယျဿ ပရိစ္ဆေဒဝတာ ဧကေန ဉာဏေန နိရဝသေသတော ကထံ ပဋိဝေဓောတိ၊ ကော ဝါ ဧဝမာဟ ‘‘ပရိစ္ဆေဒဝန္တံ သဗ္ဗညုတညာဏ’’န္တိ. အပရိစ္ဆေဒဉှိ တံ ဉာဏံ ဉေယျမိဝ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယာဝတကံ ဉာဏံ၊ တာဝတကံ ဉေယျံ. ယာဝတကံ ဉေယျံ၊ တာဝတကံ ဉာဏ’’န္တိ (မဟာနိ. ၆၉၊ ၁၅၆၊ စူဠနိ. ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅ အဓိပ္ပါယတ္ထမေဝ ဂဟိတံ ဝိယ ဒိဿတိ) ဧဝမ္ပိ ဇာတိဘူမိသဘာဝါဒိဝသေန၊ ဒိသာဒေသကာလာဒိဝသေန စ အနေကဘေဒဘိန္နေ ဉေယျေ ကမေန ဂယှမာနေ အနဝသေသပဋိဝေဓော န သမ္ဘဝတိယေဝါတိ? နယိဒမေဝံ. ယဉှိ ကိဉ္စိ ဘဂဝတာ ဉာတုမိစ္ဆိတံ သကလမေကဒေသော ဝါ၊ တတ္ထ အပ္ပဋိဟတစာရိတာယ ပစ္စက္ခတော ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. ဝိက္ခေပါဘာဝတော စ ဘဂဝါ သဗ္ဗကာလံ သမာဟိတောတိ ဉာတုမိစ္ဆိတဿ ပစ္စက္ခဘာဝေါ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘အာကင်္ခါပဋိဗဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏ’’န္တိအာဒိ၊ (မဟာနိ. ၆၉၊ ၁၅၆၊ စူဠနိ. ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅) နနု စေတ္ထ ဒူရတော စိတ္တပဋံ ပဿန္တာနံ ဝိယ၊ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဝိပဿန္တာနံ ဝိယ စ အနေကဓမ္မာဝဗောဓကာလေ အနိရူပိတရူပေန ဘဂဝတော ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ? ဂဟေတဗ္ဗံ အစိန္တေယျာနုဘာဝတာယ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ. တေနေဝါဟ ‘‘ဗုဒ္ဓဝိသယော အစိန္တေယျော’’တိ၊ (အ. နိ. ၄.၇၇) ဣဒံ ပနေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ – သဗ္ဗာကာရေန သဗ္ဗဓမ္မာဝဗောဓနသမတ္ထဿ အာကင်္ခါပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိနော အနာဝရဏဉာဏဿ ပဋိလာဘေန ဘဂဝါ သန္တာနေန သဗ္ဗဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထော အဟောသိ သဗ္ဗနေယျာဝရဏဿ ပဟာနတော၊ တသ္မာ သဗ္ဗညူ၊ န သကိံယေဝ သဗ္ဗဓမ္မာဝဗောဓတော ယထာသန္တာနေန သဗ္ဗဿ ဣန္ဓနဿ ဒဟနသမတ္ထတာယ ပါဝကော ‘‘သဗ္ဗဘူ’’တိ ဝုစ္စတီတိ.

ကာမဉ္စာယမတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝိတ္ထာရိတောယေဝ၊ ပကာရန္တရေန ပန သောတုဇနာနုဂ္ဂဟကာမတာယ၊ ဣမိဿာ စ ပေါရာဏသံဝဏ္ဏနာဝိသောဓနဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ပုန ဝိဘာဝိတောတိ န စေတ္ထ ပုနရုတ္တိဒေါသော ပရိယေသိတဗ္ဗော၊ ဧဝမီဒိသေသု. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဘဂဝတော ဒသဗလာဒိဉာဏာနိပိ အနညသာဓာရဏာနိ၊ သဗ္ဗဒေသဝိသယတ္တာ ပန တေသံ ဉာဏာနံ န တေဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ အဟာပေတွာ ဂဟိတာ နာမ ဟောန္တိ. သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပန နိပ္ပဒေသဝိသယတ္တာ တသ္မိံ ဂဟိတေ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဂဟိတာ ဧဝ နာမ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ပါဠိအတ္ထာနုသာရေန တဒေဝ ဉာဏံ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါဠိယမ္ပိ ဟိ ‘‘ယေဟိ တထာဂတဿ ယထာဘုစ္စံ ဝဏ္ဏံ သမ္မာ ဝဒမာနာ ဝဒေယျု’’န္တိ တမေဝ ပကာသိတံ တမန္တရေန အညဿ နိပ္ပဒေသဝိသယဿ အဘာဝတော၊ နိပ္ပဒေသဝိသယေနေဝ စ ယထာဘုစ္စံ သမ္မာ ဝဒနသမ္ဘဝတောတိ.

အညေဝါတိ ဧတ္ထ ဧဝ-သဒ္ဒေါ သန္နိဋ္ဌာပနတ္ထောတိ ဒဿေတုံ ‘‘အညေဝါတိ ဣဒံ ပနေတ္ထ ဝဝတ္ထာပနဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဝဝတ္ထာပနဝစနန္တိ စ သန္နိဋ္ဌာပနဝစနန္တိ အတ္ထော၊ သန္နိဋ္ဌာပနဉ္စ အဝဓာရဏမေဝ. ကထန္တိ အာဟ ‘‘အညေဝါ’’တိအာဒိ. ‘‘န ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒယော’’တိ ဣမိနာ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတံ ဒဿေတိ. အယဉ္စ ဧဝ-သဒ္ဒေါ အနိယတဒေသတာယ စ-သဒ္ဒေါ ဝိယ ယတ္ထ ဝုတ္တော၊ တတော အညတ္ထာပိ ဝစနိစ္ဆာဝသေန ဥပတိဋ္ဌတီတိ အာဟ ‘‘ဂမ္ဘီရာဝါ’’တိအာဒိ. ဣတိ-သဒ္ဒေန စ အာဒိအတ္ထေန ဒုဒ္ဒသာဝ န သုဒသာ၊ ဒုရနုဗောဓာဝ န သုရနုဗောဓာ၊ သန္တာဝ န ဒရထာ၊ ပဏီတာဝ န ဟီနာ၊ အတက္ကာဝစရာဝ န တက္ကာဝစရာ၊ နိပုဏာဝ န လူခါ၊ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယာဝ န ဗာလဝေဒနီယာတိ နိဝတ္တိတံ ဒဿေတိ. သဗ္ဗပဒေဟီတိ ယာဝ ‘‘ပဏ္ဍိတဝေဒနီယာ’’တိ ဣဒံ ပဒံ၊ တာဝ သဗ္ဗပဒေဟိ.

ဧဝံ နိဝတ္တေတဗ္ဗတံ ယုတ္တိယာ ဒဠှီကရောန္တော ‘‘သာဝကပါရမိဉာဏ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာဝကပါရမိဉာဏန္တိ သာဝကာနံ ဒါနာဒိပါရမိပါရိပူရိယာ နိပ္ဖန္နံ ဝိဇ္ဇတ္တယဆဠဘိညာစတုပဋိသမ္ဘိဒါဘေဒံ ဉာဏံ၊ တထာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ. တတောတိ သာဝကပါရမိဉာဏတော. တတ္ထာတိ သာဝကပါရမိဉာဏေ. တတောပီတိ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌတော ပစ္စေကဗောဓိဉာဏတောပိ. အပိ-သဒ္ဒေန၊ ပိ-သဒ္ဒေန ဝါ ကော ပန ဝါဒေါ သာဝကပါရမိဉာဏတောတိ သမ္ဘာဝေတိ. တတ္ထာပီတိ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏေပိ. ဣတော ပနာတိ သဗ္ဗညုတညာဏတော ပန၊ တသ္မာ ဧတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏေ ဝဝတ္ထာနံ လဗ္ဘတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဂမ္ဘီရေသု ဝိသေသာ၊ ဂမ္ဘီရာနံ ဝါ ဝိသေသေန ဂမ္ဘီရာ. အယဉ္စ ဂမ္ဘီရော အယဉ္စ ဂမ္ဘီရော ဣမေ ဣမေသံ ဝိသေသေန ဂမ္ဘီရာတိ ဝါ ဂမ္ဘီရတရာ. တရသဒ္ဒေနေဝေတ္ထ ဗျဝစ္ဆေဒနံ သိဒ္ဓံ.

ဧတ္ထာယံ ယောဇနာ – ကိဉ္စာပိ သာဝကပါရမိဉာဏံ ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမံ သေက္ခဉာဏံ ပုထုဇ္ဇနဉာဏဉ္စ ဥပါဒါယ ဂမ္ဘီရံ၊ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ ပန ဥပါဒါယ န တထာ ဂမ္ဘီရန္တိ ‘‘ဂမ္ဘီရမေဝါ’’တိ န သက္ကာ ဗျဝစ္ဆိဇ္ဇိတုံ၊ တထာ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏမ္ပိ ယထာဝုတ္တံ ဉာဏမုပါဒါယ ဂမ္ဘီရံ၊ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန ဥပါဒါယ န ဧဝံ ဂမ္ဘီရန္တိ ‘‘ဂမ္ဘီရမေဝါ’’တိ န သက္ကာ ဗျဝစ္ဆိဇ္ဇိတုံ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဝဝတ္ထာနံ န လဗ္ဘတိ. သဗ္ဗညုတညာဏဓမ္မာ ပန သာဝကပါရမိဉာဏာဒီနမိဝ ကိဉ္စိ ဥပါဒါယ ဂမ္ဘီရာဘာဝါဘာဝတော ‘‘ဂမ္ဘီရာ ဧဝါ’’တိ ဝဝတ္ထာနံ လဗ္ဘတီတိ. ယထာ စေတ္ထ ဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ၊ ဧဝံ သာဝကပါရမိဉာဏံ ဒုဒ္ဒသံ. ‘‘ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ ပန တတော ဒုဒ္ဒသတရန္တိ တတ္ထ ဝဝတ္ထာနံ နတ္ထီ’’တိအာဒိနာ ဝဝတ္ထာနသမ္ဘဝေါ နေတဗ္ဗော၊ တေနေဝါဟ ‘‘တထာ ဒုဒ္ဒသာဝ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ.

ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနန္တိပိ ပါဌော၊ တဿာ ပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ အတ္ထော. ဧတန္တိ ယထာဝုတ္တံ ဝိဿဇ္ဇနဝစနံ. ဧဝန္တိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌီနံ ဝိဘဇနာကာရေန. ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ဘဝတု တာဝ နိရဝသေသဗုဒ္ဓဂုဏဝိဘာဝနုပါယဘာဝတော သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ ဧကမ္ပိ ပုထုနိဿယာရမ္မဏဉာဏကိစ္စသိဒ္ဓိယာ ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ၊ အညေဝ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၈) ဗဟုဝစနေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ တဿ ပန ဝိဿဇ္ဇနံ သစ္စပစ္စယာကာရာဒိဝိသယဝိသေသဝသေန အနညသာဓာရဏေန ဝိဘဇနနယေန အနာရဘိတွာ သနိဿယာနံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ဝိဘဇနနယေန ကသ္မာ အာရဒ္ဓန္တိ? တတ္ထ ယထာ သစ္စပစ္စယာကာရာဒီနံ ဝိဘဇနံ အနညသာဓာရဏံ သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝ ဝိသယော၊ ဧဝံ နိရဝသေသဒိဋ္ဌိဂတဝိဘဇနမ္ပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဗုဒ္ဓါနဉှီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ၊ တတ္ထ ဌာနာနီတိ ကာရဏာနိ. ဂဇ္ဇိတံ မဟန္တံ ဟောတီတိ ဒေသေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ အနေကဝိဓတာယ၊ ဒုဗ္ဗိညေယျတာယ စ နာနာနယေဟိ ပဝတ္တမာနံ ဒေသနာဂဇ္ဇိတံ မဟန္တံ ဝိပုလံ၊ ဗဟုပ္ပဘေဒဉ္စ ဟောတိ. ဉာဏံ အနုပဝိသတီတိ တတော ဧဝ စ ဒေသနာဉာဏံ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မေ ဝိဘာဂသော ကုရုမာနံ အနုပဝိသတိ၊ တေ အနုပဝိသိတွာ ဌိတံ ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော.

ဗုဒ္ဓဉာဏဿ မဟန္တဘာဝေါ ပညာယတီတိ ဧဝံဝိဓဿ နာမ ဓမ္မဿ ဒေသကံ၊ ပဋိဝေဓကဉ္စာတိ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာဉာဏဿ၊ ပဋိဝေဓဉာဏဿ စ ဥဠာရဘာဝေါ ပါကဋော ဟောတိ. ဒေသနာ ဂမ္ဘီရာ ဟောတီတိ သဘာဝေန ဂမ္ဘီရာနံ တေသံ စတုဗ္ဗိဓာနမ္ပိ ဒေသနာ ဒေသေတဗ္ဗဝသေန ဂမ္ဘီရာဝ ဟောတိ၊ သာ ပန ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာ သဗ္ဗတ္ထ၊ သဗ္ဗဒါ စ ယာနတ္တယမုခေနေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘တိလက္ခဏာဟတာ သုညတာပဋိသံယုတ္တာ’’တိ၊ တီဟိ လက္ခဏေဟိ အာဟတာ၊ အတ္တတ္တနိယတော သုညဘာဝပဋိသညုတ္တာ စာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ‘‘သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တီ’’တိ (မဟာနိ. ၆၉၊ ၁၅၆၊ စူဠနိ. ၈၅၊ ပဋိ. မ. ၃.၅၊ နေတ္တိ. ၁၅) ဝစနတော သဗ္ဗာပိ ဘဂဝတော ဒေသနာ ဉာဏရဟိတာ နာမ နတ္ထိ၊ သမသမပရက္ကမနဝသေန သီဟသမာနဝုတ္တိတာယ စ သဗ္ဗတ္ထ သမာနုဿာဟပ္ပဝတ္တိ၊ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မဝသေန ပန ဒေသနာ ဝိသေသတော ဉာဏေန အနုပဝိဋ္ဌာ၊ ဂမ္ဘီရတရာ စ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ကထံ ပန ဝိနယပဏ္ဏတ္တိံ ပတွာ ဒေသနာ တိလက္ခဏာဟတာ၊ သုညတာပဋိသညုတ္တာ စ ဟောတိ၊ နနု တတ္ထ ဝိနယပဏ္ဏတ္တိမတ္တမေဝါတိ? န တတ္ထ ဝိနယပဏ္ဏတ္တိမတ္တမေဝ. တတ္ထာပိ ဟိ သန္နိသိန္နပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ပဝတ္တမာနာ ဒေသနာ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စတာဒိဝိဘာဝိနီ သဗ္ဗဓမ္မာနံ အတ္တတ္တနိယတာ၊ သုညဘာဝပ္ပကာသိနီ စ ဟောတိ၊ တေနေဝါဟ ‘‘အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ’’တိအာဒိ. ဝိနယပညတ္တိန္တိ ဝိနယဿ ပညာပနံ. ည-ကာရဿ ပန ဏ္ဏ-ကာရေ ကတေ ဝိနယပဏ္ဏတ္တိန္တိပိ ပါဌော. ဘူမန္တရန္တိ ဓမ္မာနံ အဝတ္ထာဝိသေသဉ္စ ဌာနဝိသေသဉ္စ. ဘဝန္တိ ဓမ္မာ ဧတ္ထာတိ ဘူမီတိ ဟိ အဝတ္ထာဝိသေသော၊ ဌာနဉ္စ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ အဝတ္ထာဝိသေသော သတိအာဒိဓမ္မာနံ သတိပဋ္ဌာနိန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒိဘေဒေါ ‘‘ဝစ္ဆော၊ ဒမ္မော၊ ဗလီဗဒ္ဒေါ’’တိ အာဒယော ဝိယ. ဌာနဝိသေသော ကာမာဝစရာဒိဘေဒေါ. ပစ္စယာကာရ-သဒ္ဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. သမယန္တရန္တိ ဒိဋ္ဌိဝိသေသံ၊ နာနာဝိဟိတာ ဒိဋ္ဌိယောတိ အတ္ထော၊ အညသမယံ ဝါ၊ ဗာဟိရကသမယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိနယပညတ္တိံ ပတွာ မဟန္တံ ဂဇ္ဇိတံ ဟောတီတိအာဒိနာ သမ္ဗန္ဓော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဂဇ္ဇိတံ မဟန္တံ။ပေ။ ပဋိသံယုတ္တာ၊ တသ္မာ. ဆေဇ္ဇဂါမိနီတိ အတေကိစ္ဆဂါမိနီ.

ဧဝံ ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ ယထာဝုတ္တနယေန လဟုကဂရုကာဒိဝသေန တဒနုရူပေ ဝတ္ထုမှိ ဩတရန္တေ. ယံ သိက္ခာပဒပညာပနံ နာမ အတ္ထိ၊ တတ္ထာတိ သမ္ဗန္ဓော. ထာမောတိ ဉာဏသာမတ္ထိယံ. ဗလန္တိ အကမ္ပနသင်္ခါတော ဝီရဘာဝေါ. ထာမော ဗလန္တိ ဝါ သာမတ္ထိယဝစနမေဝ ပစ္စဝေက္ခဏာဒေသနာဉာဏဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမဉှိ ဒေသနာဉာဏံ. ဧသာတိ သိက္ခာပဒပညာပနမေဝ ဝုစ္စမာနပဒမပေက္ခိတွာ ပုလ္လိင်္ဂေန နိဒ္ဒိသတိ၊ ဧသော သိက္ခာပဒပညာပနသင်္ခါတော ဝိသယော အညေသံ အဝိသယောတိ အတ္ထော. ဣတီတိ တထာဝိသယာဝိသယဘာဝဿ ဟေတုဘာဝေန ပဋိနိဒ္ဒေသဝစနံ၊ နိဒဿနတ္ထော ဝါ ဣတိ-သဒ္ဒေါ၊ တေန ‘‘ဣဒံ လဟုကံ၊ ဣဒံ ဂရုက’’န္တိအာဒိနယံ နိဒ္ဒိသတိ. ဧဝမပရတ္ထာပိ ယထာသမ္ဘဝံ.

ယဒိပိ ကာယာနုပဿနာဒိဝသေန သတိပဋ္ဌာနာဒယော သုတ္တန္တပိဋကေ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၄၊ မ. နိ. ၁.၁၀၇) ဝိဘတ္တာ၊ တထာပိ သုတ္တန္တဘာဇနီယာဒိဝသေန အဘိဓမ္မေယေဝ တေ ဝိသေသတော ဝိဘတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ။ပေ။ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဝိဘဇိတွာ’’တိ. တတ္ထ သတ္တ ဖဿာတိ သတ္တဝိညာဏဓာတုသမ္ပယောဂဝသေန ဝုတ္တံ. တထာ ‘‘သတ္တ ဝေဒနာ’’တိအာဒိပိ. လောကုတ္တရာ ဓမ္မာ နာမာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ၊ တေန ဝုတ္တာဝသေသံ အဘိဓမ္မေ အာဂတံ ဓမ္မာနံ ဝိဘဇိတဗ္ဗာကာရံ သင်္ဂဏှာတိ. စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနာနိ ဧတ္ထာတိ စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနန္တိ ဗာဟိရတ္ထသမာသော. ‘‘အဘိဓမ္မပိဋက’’န္တိ ဧတဿ ဟိ ဣဒံ ဝိသေသနံ. ဧတ္ထ စ ပစ္စယနယံ အဂ္ဂဟေတွာ ဓမ္မဝသေနေဝ သမန္တပဋ္ဌာနဿ စတုဝီသတိဝိဓတာ ဝုတ္တာ. ယထာဟ –

‘‘တိကဉ္စ ပဋ္ဌာနဝရံ ဒုကုတ္တမံ၊

ဒုကတိကဉ္စေဝ တိကဒုကဉ္စ၊

တိကတိကဉ္စေဝ ဒုကဒုကဉ္စ၊

ဆ အနုလောမမှိ နယာ သုဂမ္ဘီရာ။ပေ။

ဆ ပစ္စနီယမှိ။ပေ။ အနုလောမပစ္စနီယမှိ။ပေ။

ပစ္စနီယာနုလောမမှိ နယာ သုဂမ္ဘီရာ’’တိ. [ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၁(က)၊ ၄၄(ခ)၊ ၄၈(ဂ)၊ ၅၂(ဃ)]၊

ဧဝံ ဓမ္မဝသေန စတုဝီသတိဘေဒေသု တိကပဋ္ဌာနာဒီသု ဧကေကံ ပစ္စယနယေန အနုလောမာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတီတိ ဆန္နဝုတိသမန္တပဋ္ဌာနာနိ. တတ္ထ ပန ဓမ္မာနုလောမေ တိကပဋ္ဌာနေ ကုသလတ္တိကေ ပဋိစ္စဝါရေ ပစ္စယာနုလောမေ ဟေတုမူလကေ ဟေတုပစ္စယဝသေန ဧကူနပညာသ ပုစ္ဆာနယာ သတ္တ ဝိဿဇ္ဇနနယာတိအာဒိနာ ဒဿိယမာနာ အနန္တဘေဒါ နယာတိ အာဟ ‘‘အနန္တနယ’’န္တိ.

နဝဟာကာရေဟီတိ ဥပ္ပါဒါဒီဟိ နဝဟိ ပစ္စယာကာရေဟိ. တံ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘ဥပ္ပါဒေါ ဟုတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတသ္မာ ဖလန္တိ ဥပ္ပါဒေါ၊ ဖလုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏဘာဝေါ. သတိ စ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာသတိ. တသ္မာ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒေါ ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တထာ ပဝတ္တတိ ဓရတိ ဧတသ္မိံ ဖလန္တိ ပဝတ္တံ. နိမီယတိ ဖလမေတသ္မိန္တိ နိမိတ္တံ. (နိဒဒါတိ ဖလံ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဧတေနာတိ နိဒါနံ.) (ဧတ္ထန္တရေ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ) အာယူဟတိ ဖလံ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နုပ္ပတ္တိယာ ဃဋေတိ ဧတေနာတိ အာယူဟနံ. သံယုဇ္ဇတိ ဖလံ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နေန ဧတသ္မိန္တိ သံယောဂေါ. ယတ္ထ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ပလိဗုဒ္ဓတိ ဖလမေတေနာတိ ပလိဗောဓော. ပစ္စယန္တရသမဝါယေ သတိ ဖလမုဒယတိ ဧတေနာတိ သမုဒယော. ဟိနောတိ ကာရဏဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ဟေတု. အဝိဇ္ဇာယ ဟိ သတိ သင်္ခါရာ ပဝတ္တန္တိ၊ ဓရန္တိ စ၊ တေ အဝိဇ္ဇာယ သတိ အတ္တနော ဖလံ (နိဒဒန္တိ) (ပဋိ. မ. ၁.၄၅၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၈ ပဿိတဗ္ဗံ) ဘဝါဒီသု ခိပန္တိ၊ အာယူဟန္တိ အတ္တနော ဖလုပ္ပတ္တိယာ ဃဋေန္တိ၊ အတ္တနော ဖလေန သံယုဇ္ဇန္တိ၊ ယသ္မိံ သန္တာနေ သယံ ဥပ္ပန္နာ တံ ပလိဗုဒ္ဓန္တိ၊ ပစ္စယန္တရသမဝါယေ ဥဒယန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဟိနောတိ စ သင်္ခါရာနံ ကာရဏဘာဝံ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တံ ဟုတွာ။ပေ။ ပစ္စယော ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ. ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာနံ ကာရဏဘာဝူပဂမနဝိသေသာ ဥပ္ပါဒါဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. သင်္ခါရာဒီနံ ဝိညာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

တမတ္ထံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိယာ သာဓေန္တေန ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တိဋ္ဌတိ ဧတေနာတိ ဌိတိ၊ ပစ္စယော၊ ဥပ္ပါဒေါ ဧဝ ဌိတိ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ယသ္မာ ပန ‘‘အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၀၃) ဝုတ္တတ္တာ အာသဝါဝ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယော၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘောပေတေ ဓမ္မာ ‘‘ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ’’တိ၊ အဝိဇ္ဇာ စ သင်္ခါရာ စ ဥဘောပေတေ ဓမ္မာ ပစ္စယတော ဧဝ သမုပ္ပန္နာ၊ န ဝိနာ ပစ္စယေနာတိ အတ္ထော. ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာတိ သင်္ခါရာနံ၊ အဝိဇ္ဇာယ စ ဥပ္ပါဒါဒိကေ ပစ္စယာကာရေ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏဝသေန ပဝတ္တာ ပညာ. ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာနံ ပစ္စယဘာဝတော ဓမ္မဋ္ဌိတိသင်္ခါတေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ဉာဏံ. ‘‘ဒွါဒသ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါ’’တိ ဝစနတော ဟိ ဒွါဒသ ပစ္စယာ ဧဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ. အယဉ္စ နယော န ပစ္စုပ္ပန္နေ ဧဝ၊ အထ ခေါ အတီတာနာဂတေသုပိ၊ န စ အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ သင်္ခါရေသု၊ အထ ခေါ သင်္ခါရာဒီနံ ဝိညာဏာဒီသုပိ လဗ္ဘတီတိ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ပစ္စယာကာရဿ ဝိဘတ္တဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိ ပါဠိမာဟရိ. ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁) ပန ဒဿိတာ ဟေတာဒိပစ္စယာဧဝေတ္ထ ဥပ္ပါဒါဒိပစ္စယာကာရေဟိ ဂဟိတာတိ တေပိ ယထာသမ္ဘဝံ နီဟရိတွာ ယောဇေတဗ္ဗာ. အတိဝိတ္ထာရဘယေန ပန န ယောဇယိမှ၊ အတ္ထိကေဟိ စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါဒိတော (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၉၄) ဂဟေတဗ္ဗာ.

တဿ တဿ ဓမ္မဿာတိ သင်္ခါရာဒိပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဿ. တထာ တထာ ပစ္စယဘာဝေနာတိ ဥပ္ပါဒါဒိဟေတာဒိပစ္စယသတ္တိယာ. ကမ္မကိလေသဝိပါကဝသေန တီဏိ ဝဋ္ဋာနိ ယဿာတိ တိဝဋ္ဋံ. အတီတပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတဝသေန တယော အဒ္ဓါ ကာလာ ဧတဿာတိ တိယဒ္ဓံ. ဟေတုဖလဖလဟေတုဟေတုဖလဝသေန တယော သန္ဓယော ဧတဿာတိ တိသန္ဓိ. သင်္ခိပ္ပန္တိ ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇာဒယော၊ ဝိညာဏာဒယော စာတိ သင်္ခေပါ၊ ဟေတု၊ ဝိပါကော စ. အထ ဝါ ဟေတု ဝိပါကောတိ သင်္ခိပ္ပန္တီတိ သင်္ခေပါ. အဝိဇ္ဇာဒယော၊ ဝိညာဏာဒယော စ ကောဋ္ဌာသပရိယာယော ဝါ သင်္ခေပသဒ္ဒေါ. အတီတဟေတုသင်္ခေပါဒိဝသေန စတ္တာရော သင်္ခေပါ ယဿာတိ စတုသင်္ခေပံ. သရူပတော အဝုတ္တာပိ တသ္မိံ တသ္မိံ သင်္ခေပေ အာကိရီယန္တိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိဂ္ဂဟဏေဟိ ပကာသီယန္တီတိ အာကာရာ၊ အတီတဟေတုအာဒီနံ ပကာရာ. တေ သင်္ခေပေ ပဉ္စ ပဉ္စ ကတွာ ဝီသတိ အာကာရာ ဧတဿာတိ ဝီသတာကာရံ.

ခတ္တိယာဒိဘေဒေန အနေကဘေဒဘိန္နာပိ သဿတဝါဒိနော ဇာတိသတသဟဿာနုဿရဏာဒိကဿ အဘိနိဝေသဟေတုနော ဝသေန စတ္တာရောဝ ဟောန္တိ၊ န တတော ဥဒ္ဓံ၊ အဓော ဝါတိ သဿတဝါဒီနံ ပရိမာဏပရိစ္ဆေဒဿ အနညဝိသယတံ ဒဿေတုံ ‘‘စတ္တာရော ဇနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧသ နယော ဣတရေသုပိ. တတ္ထ စတ္တာရော ဇနာတိ စတ္တာရော ဇနသမူဟာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော တေသု ဧကေကဿာပိ အနေကပ္ပဘေဒတော. တေတိ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဝါဒိနော. ဣဒံ နိဿာယာတိ ဣဒပ္ပစ္စယတာယ သမ္မာ အဂ္ဂဟဏံ. တတ္ထာပိ စ ဟေတုဖလဘာဝေန သမ္ဗန္ဓာနံ ဓမ္မာနံ သန္တတိဃနဿ အဘေဒိတတ္တာ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဘေဒနိဗန္ဓနံ နာနတ္တနယံ အနုပဓာရေတွာ ဂဟိတံ ဧကတ္တဂ္ဂဟဏံ နိဿာယ. ဣဒံ ဂဏှန္တီတိ ဣဒံ သဿတဂ္ဂဟဏံ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရန္တိ၊ ဣမိနာ နယေန ဧကစ္စသဿတဝါဒါဒယောပိ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဘိန္ဒိတွာတိ ‘‘အာတပ္ပမနွာယာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘဇိတွာ၊ ‘‘တယိဒံ ဘိက္ခဝေ တထာဂတော ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၃၆) ဝါ ဝိဓမိတွာ. နိဇ္ဇဋန္တိ အနောနဒ္ဓံ. နိဂုမ္ဗန္တိ အနာဝုဋံ. အပိစ ဝေဠုအာဒီနံ ဟေဋ္ဌုပရိယသံသိဗ္ဗနဋ္ဌေန ဇဋာ. ကုသာဒီနံ ဩဝရဏဋ္ဌေန ဂုမ္ဗော. တဿဒိသတာယ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ဗျာကုလာ ပါကဋတာ ‘‘ဇဋာ၊ ဂုမ္ဗော’’တိ စ ဝုစ္စတိ၊ ဒိဋ္ဌိဇဋာဝိဇဋနေန၊ ဒိဋ္ဌိဂုမ္ဗဝိဝရဏေန စ နိဇ္ဇဋံ နိဂုမ္ဗံ ကတွာတိ အတ္ထော.

‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိနာ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အာရဗ္ဘ ဒေသနာယ သမုဋ္ဌိတတ္တာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒေသနာကုသလော ဘဂဝါ သမယန္တရံ ဝိဂ္ဂဟဏဝသေန သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ ဝိဿဇ္ဇေတီတိ ဒဿေတိ.

၂၉. အတ္ထိ ပရိယာယော သန္တိ-သဒ္ဒေါ၊ သော စ သံဝိဇ္ဇန္တိပရိယာယော၊ သံဝိဇ္ဇမာနတာ စ ဉာဏေန ဥပလဗ္ဘမာနတာတိ အာဟ ‘‘သန္တီ’’တိအာဒိ. သံဝိဇ္ဇမာနပရိဒီပနေန ပန ‘‘သန္တီ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန တေသံ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ ဝိဇ္ဇမာနတာယ အဝိစ္ဆိန္နတံ၊ တတော စ နေသံ မိစ္ဆာဂါဟတော သိထိလကရဏဝိဝေစနေဟိ အတ္တနော ဒေသနာယ ကိစ္စကာရိတံ၊ အဝိတထတဉ္စ ဒီပေတိ ဓမ္မရာဇာ. အတ္ထီတိ စ သန္တိပဒေန သမာနတ္ထော ပုထုဝစနဝိသယော ဧကော နိပါတော ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၇၊ မ. နိ. ၁.၁၁၀၊ ၃.၁၅၄၊ သံ. နိ. ၄.၁၂၇) ဝိယ. အာလပနဝစနန္တိ ဗုဒ္ဓါလပနဝစနံ. ဘဂဝါယေဝ ဟိ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခဝေါ’’တိ စ အာလပတိ၊ န သာဝကာ. သာဝကာ ပန ‘‘အာဝုသော၊ အာယသ္မာ’’တိအာဒိသမ္ဗန္ဓနေနေဝ. ‘‘ဧကေ’’တိ ဝုတ္တေ ဧကစ္စေတိ အတ္ထော ဧဝ သင်္ချာဝါစကဿ ဧက-သဒ္ဒဿ နိယတေကဝစနတ္တာ၊ န သမိတဗဟိတပါပတာယ သမဏဗြာဟ္မဏာတိ အာဟ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတဘာဝေနာ’’တိအာဒိ. တထာ ဝါ ဟောန္တု၊ အညထာ ဝါ၊ သမ္မုတိမတ္တေနေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ ဒဿေတိ ‘‘လောကေနာ’’တိအာဒိနာ. သဿတာဒိဝသေန ပုဗ္ဗန္တံ ကပ္ပေန္တီတိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ. ယသ္မာ ပန တေသံ ပုဗ္ဗန္တံ ပုရိမသိဒ္ဓေဟိ တဏှာဒိဋ္ဌိကပ္ပေဟိ ကပ္ပေတွာ အာသေဝနဗလဝတာယ၊ ဝိစိတြဝုတ္တိတာယ စ ဝိကပ္ပေတွာ အပရဘာဂသိဒ္ဓေဟိ အဘိနိဝေသဘူတေဟိ တဏှာဒိဋ္ဌိဂါဟေဟိ ဂဏှန္တိ အဘိနိဝိသန္တိ ပရာမသန္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပုဗ္ဗန္တံ ကပ္ပေတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တီ’’တိ. ပုရိမဘာဂပစ္ဆိမဘာဂသိဒ္ဓါနံ ဝါ တဏှာဥပါဒါနာနံ ဝသေန ယထာက္ကမံ ကပ္ပနဂဟဏာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တဏှာပစ္စယာ ဟိ ဥပါဒါနံ သမ္ဘဝတိ. ပဟုတပသံသာနိန္ဒာတိသယသံသဂ္ဂနိစ္စယောဂါဒိဝိသယေသု ဣဓ နိစ္စယောဂဝသေန ဝိဇ္ဇမာနတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပုဗ္ဗန္တ ကပ္ပေါ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တဉ္စ –

‘‘ပဟုတေ စ ပသံသာယံ၊ နိန္ဒာယဉ္စာတိသယနေ၊

နိစ္စယောဂေ စ သံသဂ္ဂေ၊ ဟောန္တိမေ မန္တုအာဒယော’’တိ.

ကောဋ္ဌာသေသူတိ ဧတ္ထ ကောဋ္ဌာသာဒီသူတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော အာဒိ-သဒ္ဒလောပေန၊ နိဒဿနနယေန စ ဝုတ္တတ္တာ. ပဒပူရဏသမီပဥမ္မဂ္ဂါဒီသုပိ ဟိ အန္တ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဣင်္ဃ တာဝ သုတ္တန္တေ ဝါ ဂါထာယော ဝါ အဘိဓမ္မံ ဝါ ပရိယာပုဏဿု (ပါစိ. ၄၄၂)၊ သုတ္တန္တေ ဩကာသံ ကာရာပေတွာ’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၁၂၂၁) စ ပဒပူရဏေ အန္တ-သဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ၊ ‘‘ဂါမန္တသေနာသန’’န္တိအာဒီသု (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၁) သမီပေ၊ ‘‘ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ ဧကော အန္တော၊ အတ္ထီတိ ခေါ ကစ္စာန အယမေကော အန္တော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၅၈၊ သံ. နိ. ၂.၁၁၀) စ ဥမ္မဂ္ဂေတိ.

အန္တပူရောတိ မဟာအန္တအန္တဂုဏေဟိ ပူရော. ‘‘သာ ဟရိတန္တံ ဝါ ပန္ထန္တံ ဝါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀၄) မဇ္ဈိမနိကာယေ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တန္တပါဠိ. တတ္ထ သာတိ တေဇောဓာတု. ဟရိတန္တန္တိ ဟရိတတိဏရုက္ခမရိယာဒံ. ပန္ထန္တန္တိ မဂ္ဂမရိယာဒံ. အာဂမ္မ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယတီတိ သေသော. ‘‘အန္တမိဒံ ဘိက္ခဝေ၊ ဇီဝိကာနံ ယဒိဒံ ပိဏ္ဍောလျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၈၀၊ ဣတိဝု. ၉၁) ပိဏ္ဍိယာလောပသုတ္တန္တပါဠိ. တတ္ထ ပိဏ္ဍံ ဥလတိ ဂဝေသတီတိ ပိဏ္ဍောလော၊ ပိဏ္ဍာစာရိကော၊ တဿ ဘာဝေါ ပိဏ္ဍောလျံ၊ ပိဏ္ဍစရဏေန ဇီဝိကတာတိ အတ္ထော. ဧသေဝါတိ သဗ္ဗပစ္စယသင်္ခယဘူတော နိဗ္ဗာနဓမ္မော ဧဝ၊ တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗ။ပေ။ ဝုစ္စတီ’’တိ. ဧတေန သဗ္ဗပစ္စယသင်္ခယနတော အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ သင်္ခတဘူတဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရဘာဂံ ပရိယောသာနဘူတံ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ ပရဘာဂေါဝ အတ္ထော ယုတ္တောတိ ဒဿေတိ. သက္ကာယောတိ သက္ကာယဂါဟော.

ကပ္ပေါတိ လေသော. ကပ္ပကတေနာတိ တိဏ္ဏံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏာနံ အညတရဒုဗ္ဗဏ္ဏကတေန. အာဒိ-သဒ္ဒေန စေတ္ထ ကပ္ပ-သဒ္ဒေါ မဟာကပ္ပသမန္တဘာဝကိလေသကာမဝိတက္ကကာလပညတ္တိသဒိသဘာဝါဒီသုပိ ဝတ္တတီတိ ဒဿေတိ. တထာ ဟေသ ‘‘စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ၊ ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၁၅၆) မဟာကပ္ပေ ဝတ္တတိ၊ ‘‘ကေဝလကပ္ပံ ဝေဠုဝနံ ဩဘာသေတွာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၉၄) သမန္တဘာဝေ၊ ‘‘သင်္ကပ္ပေါ ကာမော ရာဂေါ ကာမော သင်္ကပ္ပရာဂေါ ကာမော’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၁၊ စူဠနိ. ၈) ကိလေသကာမေ၊ ‘‘တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ’’တိအာဒီသု ဝိတက္ကေ၊ ‘‘ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ကာလေ၊ ‘‘ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပေါ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၀၁၈) ပညတ္တိယံ၊ ‘‘သတ္ထုကပ္ပေန ဝတ ကိရ ဘော သာဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနာ န ဇာနိမှာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၆၀) သဒိသဘာဝေတိ.

တဏှာဒိဋ္ဌီသု ပဝတ္တိံ မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိယာ (မဟာနိ. ၂၈) သာဓေန္တော ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥဒ္ဒါနတောတိ သင်္ခေပတော. ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ ယထာဝုတ္တာယ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ ဂုဏဝစနံ. တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ ဥပနိဿယသဟဇာတဘူတာယ အဘိနန္ဒနသင်္ခါတာယ တဏှာယ စေဝ သဿတာဒိအာကာရေန အဘိနိဝိသန္တဿ မိစ္ဆာဂါဟဿ စ ဝသေန. ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထဓမ္မဝိသယာယ ကပ္ပနာယ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ အတီတကာလဝါစကောယေဝ ပုဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ၊ န ပန ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ပဓာနာဒိဝါစကော၊ ရူပါဒိခန္ဓဝိနိမုတ္တဿ ကပ္ပနဝတ္ထုနော အဘာဝါ အန္တ-သဒ္ဒေါ စ ကောဋ္ဌာသဝါစကော၊ န ပန အဗ္ဘန္တရာဒိဝါစကောတိ ဒဿေတုံ ‘‘အတီတံ ခန္ဓကောဋ္ဌာသ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကပ္ပေတွာတိ စ တသ္မိံ ပုဗ္ဗန္တေ တဏှာယနာဘိနိဝေသနာနံ သမတ္ထနံ ပရိနိဋ္ဌာပနမာဟ. ဌိတာတိ တဿာ လဒ္ဓိယာ အဝိဇဟနံ၊ ပုဗ္ဗန္တမေဝ အနုဂတာ ဒိဋ္ဌိ တေသမတ္ထီတိ ယောဇနာ. အတ္ထိတာ၊ အနုဂတတာ စ နာမ ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တိယာတိ ဒဿေတိ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေနာ’’တိ ဣမိနာ. ‘‘တေ ဧဝ’’န္တိအာဒိနာ ‘‘ပုဗ္ဗန္တံ အာရဗ္ဘာ’’တိအာဒိပါဠိယာ အတ္ထံ သံဝဏ္ဏေတိ. တတ္ထ အာရဗ္ဘာတိ အာလမ္ဗိတွာ. ဝိသယော ဟိ တဿာ ဒိဋ္ဌိယာ ပုဗ္ဗန္တော. ဝိသယဘာဝတော ဟေသ တဿာ အာဂမနဋ္ဌာနံ၊ အာရမ္မဏပစ္စယော စာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာဂမ္မ ပဋိစ္စာ’’တိ. တဒေတံ အညေသံ ပတိဋ္ဌာပနဒဿနန္တိ အာဟ ‘‘အညမ္ပိ ဇနံ ဒိဋ္ဌိဂတိတံ ကရောန္တာ’’တိ.

အဓိဝစနပထာနီတိ [အဓိဝစနပအဒါနိ (အဋ္ဌကထာယံ)] ရုဠှိမတ္တေန ပညတ္တိပထာနိ. ဒါသာဒီသု ဟိ သိရိဝဍ္ဎကာဒိသဒ္ဒါ ဝိယ ဝစနမတ္တမေဝ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တိယာ တထာ ပဏ္ဏတ္တိယေဝ အဓိဝစနံ၊ သာ စ ဝေါဟာရဿ ပထောတိ. အထ ဝါ အဓိ-သဒ္ဒေါ ဥပရိဘာဂေ၊ ဝုစ္စတီတိ ဝစနံ. အဓိ ဥပရိဘာဂေ ဝစနံ အဓိဝစနံ. ဥပါဒါနိယဘူတာနံ ရူပါဒီနံ [ဥပါဒါဘူတရူပါဒီနံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၉)] ဥပရိ ပညာပိယမာနာ ဥပါဒါပညတ္တိ၊ တသ္မာ ပညတ္တိဒီပကပထာနီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပညတ္တိမတ္တဉှေတံ ဝုစ္စတိ၊ ယဒိဒံ ‘‘အတ္တာ၊ လောကော’’တိ စ၊ န ရူပဝေဒနာဒယော ဝိယ ပရမတ္ထောတိ. အဓိမုတ္တိ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ အဓိဝစန-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထော ‘‘နိရုတ္တိပထော’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၀၇ ဒုကမာတိကာ) ဝိယ ဥတ္တိသဒ္ဒဿ ဝစနပရိယာယတ္တာ. ‘‘ဘူတံ အတ္ထ’’န္တိအာဒိနာ ပန ဘူတသဘာဝတော အတိရေကံ. တမတိဓာဝိတွာ ဝါ မုစ္စန္တီတိ အဓိမုတ္တိယော၊ တာသံ ပထာနိ တဒ္ဒီပကတ္တာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ၊ အဓိကံ ဝါ သဿတာဒိကံ မုစ္စန္တီတိ အဓိမုတ္တိယော. အဓိကဉှိ သဿတာဒိံ၊ ပကတိအာဒိံ၊ ဒဗ္ဗာဒိံ၊ ဇီဝါဒိံ၊ ကာယာဒိဉ္စ အဘူတံ အတ္ထံ သဘာဝဓမ္မေသု အဇ္ဈာရောပေတွာ ဒိဋ္ဌိယော ပဝတ္တန္တိ.

၃၀. အဘိဝဒန္တီတိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ၊ မောဃမည’’န္တိ အဘိနိဝိသိတွာ ဝဒန္တိ. ‘‘အယမေဝ ဓမ္မော၊ နာယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ အဘိဘဝိတွာပိ ဝဒန္တိ. အဘိဝဒနကိရိယာယ အဇ္ဇာပိ အဝိစ္ဆေဒဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝတ္တမာနဝစနံ ကတန္တိ အယမေတ္ထ ပါဠိဝဏ္ဏနာ. ကထေတုကမျတာယ ဟေတုဘူတာယ ပုစ္ဆိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. မိစ္ဆာ ပဿတီတိ ဒိဋ္ဌိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဒိဋ္ဌိဂတံ ‘‘မုတ္တဂတံ၊ (အ. နိ. ၉.၁၁) သင်္ခါရဂတ’’န္တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၄၁) ဝိယ ဂတ-သဒ္ဒဿ တဗ္ဘာဝဝုတ္တိတော၊ ဂန္တဗ္ဗာဘာဝတော ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဂတမတ္တန္တိ ဒိဋ္ဌိဂတံ. ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟဏမတ္တမေဝ၊ နတ္ထညံ အဝဂန္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော၊ ဒိဋ္ဌိပကာရော ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတံ. လောကိယာ ဟိ ဝိဓယုတ္တဂတပကာရသဒ္ဒေ သမာနတ္ထေ ဣစ္ဆန္တိ. ဧကသ္မိံယေဝ ခန္ဓေ ‘‘အတ္တာ’’တိ စ ‘‘လောကော’’တိ စ ဂဟဏဝိသေသံ ဥပါဒါယ ပညာပနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ရူပါဒီသု အညတရံ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ဂဟေတွာ’’တိ. အမရံ နိစ္စံ ဓုဝန္တိ သဿတဝေဝစနာနိ၊ မရဏာဘာဝေန ဝါ အမရံ. ဥပ္ပါဒါဘာဝေန သဗ္ဗဒါပိ အတ္ထိတာယ နိစ္စံ. ထိရဋ္ဌေန ဝိကာရာဘာဝေန ဓုဝံ.‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိနာ မဟာနိဒ္ဒေသ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠီဟိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ ‘‘ရူပံ ဂဟေတွာ’’တိ ပါဌသေသေန သမ္ဗန္ဓော. အယံ ပနတ္ထော – ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ. ဝေဒနံ၊ သညံ၊ သင်္ခါရေ၊ ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဣမိဿာ ပဉ္စဝိဓာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဝသေန ဝုတ္တော၊ ‘‘ရူပဝန္တံ အတ္တာန’’န္တိအာဒိကာယ ပန ပဉ္စဒသဝိဓာယပိ တဒဝသေသာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဝသေန စတ္တာရော ခန္ဓေ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ တဒညော ‘‘လောကော’’တိ ပညပေန္တီတိ အယမ္ပိ အတ္ထော လဗ္ဘတေဝ. တထာ ဧကံ ခန္ဓံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ အညော အတ္တနော ဥပဘောဂဘူတော ‘‘လောကော’’တိ စ. သသန္တတိပတိတေ ခန္ဓေ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ တဒညော ပရသန္တတိပတိတော ‘‘လောကော’’တိ စ ပညပေတီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္ထာဟ – ‘‘သဿတော ဝါဒေါ ဧတေသ’’န္တိ ကသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ၊ နနု တေသံ အတ္တာ စ လောကော စ သဿတောတိ အဓိပ္ပေတော၊ န ဝါဒေါတိ? သစ္စမေတံ၊ သဿတသဟစရိတတာယ ပန ဝါဒေါပိ သဿတောတိ ဝုတ္တော ယထာ ‘‘ကုန္တာ ပစရန္တီ’’တိ၊ သဿတော ဣတိ ဝါဒေါ ဧတေသန္တိ ဝါ တတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သဿတံ ဝဒန္တိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ၊ မောဃမည’’န္တိ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရန္တီတိ သဿတဝါဒါ တိပိ ယုဇ္ဇတိ.

၃၁. အာတာပနဘာဝေနာတိ ဝိဗာဓနဿ ဘာဝေန၊ ဝိဗာဓနဋ္ဌေန ဝါ. ပဟာနဉ္စေတ္ထ ဝိဗာဓနံ. ပဒဟနဝသေနာတိ သမာဒဟနဝသေန. သမာဒဟနံ ပန ကောသဇ္ဇပက္ခေ ပတိတုမဒတွာ စိတ္တဿ ဥဿာဟနံ. ယထာ သမာဓိ ဝိသေသဘာဂိယတံ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံ ဝီရိယဿ ဗဟုလီကရဏံ အနုယောဂေါ. ဣတိ ပဒတ္တယေန ဝီရိယမေဝ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧဝံ တိပ္ပဘေဒံ ဝီရိယ’’န္တိ. ယထာက္ကမဉှိဟ တီဟိ ပဒေဟိ ဥပစာရပ္ပနာစိတ္တပရိဒမနဝီရိယာနိ ဒဿေတိ. န ပမဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ အပ္ပမာဒေါ၊ သတိယာ အဝိပ္ပဝါသော. သော ပန သတိပဋ္ဌာနာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဧဝ. သမ္မာ ဥပါယေန မနသိ ကရောတိ ကမ္မဋ္ဌာနမေတေနာတိ သမ္မာမနသိကာရော၊ သော ပန ဉာဏမေဝ၊ န အာရမ္မဏဝီထိဇဝနပဋိပါဒကာ၊ တေနာဟ ‘‘အတ္ထတော ဉာဏ’’န္တိ. ပထမနသိကာရောတိ ကာရဏမနသိကာရော. တဒေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ ‘‘ယသ္မိဉှီ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ ယသ္မိံ မနသိကာရေတိ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကရဏူပါယဘူတေ ဉာဏသင်္ခါတေ မနသိကာရေ. ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ’’တိ ဣမိနာ သဒ္ဒန္တရသမ္ပယောဂါဒိနာ ဝိယ ပကရဏဝသေနာပိ သဒ္ဒေါ ဝိသေသဝိသယောတိ ဒီပေတိ. ဝီရိယဉ္စာတိ ယထာဝုတ္တေဟိ တီဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တံ တိပ္ပဘေဒံ ဝီရိယဉ္စ. ဧတ္ထာတိ ‘‘အာတပ္ပ။ပေ။ မနသိကာရမနွာယာ’’တိ ဣမသ္မိံ ပါဌေ၊ သီလဝိသုဒ္ဓိယာ သဒ္ဓိံ စတုန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ အဓိဂမနပဋိပဒါ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ သာ ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၀၁) ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘သင်္ခေပတ္ထော’’တိ. တထာဇာတိကန္တိ တထာသဘာဝံ၊ ဧတေန စုဒ္ဒသဝိဓေဟိ စိတ္တပရိဒမနေဟိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ပဂုဏတာပါဒနေန ဒမိတတံ ဒဿေတိ. စေတသော သမာဓိ စေတောသမာဓိ၊ သော ပန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနဿေဝ သမာဓိ. ယထာ-သဒ္ဒေါ ‘‘ယေနာ’’တိ အတ္ထေ နိပါတောတိ အာဟ ‘‘ယေန သမာဓိနာ’’တိ.

ဝိဇမ္ဘနဘူတေဟိ လောကိယာဘိညာသင်္ခါတေဟိ ဈာနာနုဘာဝေဟိ သမ္ပန္နောတိ ဈာနာနုဘာဝသမ္ပန္နော. သော ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဧဝံ ဝဒတီတိ ဝတ္တမာနဝစနံ၊ တထာဝဒနဿ အဝိစ္ဆေဒဘာဝေန သဗ္ဗကာလိကတာဒဿနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနိယမိတေ ဟိ ကာလဝိသေသေ ဝိပ္ပကတကာလဝစနန္တိ. ဝနတိ ယာစတိ ပုတ္တန္တိ ဝဉ္ဈာ ဈ-ပစ္စယံ၊ န-ကာရဿ စ နိဂ္ဂဟိတံ ကတွာ၊ ဝဓတိ ပုတ္တံ၊ ဖလံ ဝါ ဟနတီတိပိ ဝဉ္ဈာ သပစ္စယဃျ-ကာရဿ ဈ-ကာရံ၊ နိဂ္ဂဟိတာဂမဉ္စ ကတွာ. သာ ဝိယ ကဿစိ ဖလဿ အဇနေနာတိ ဝဉ္ဈော၊ တေနာဟ ‘‘ဝဉ္ဈပသူ’’တိအာဒိ. ဧဝံ ပဒတ္ထဝတာ ဣမိနာ ကီဒိသံ သာမတ္ထိယတ္ထံ ဒဿေတီတိ အန္တောလီနစောဒနံ ပရိဟရိတုံ ‘‘ဧတေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဈာနလာဘိဿ ဝိသေသေန ဈာနဓမ္မာ အာပါထမာဂစ္ဆန္တိ၊ တမ္မုခေန ပန သေသဓမ္မာပီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ဈာနာဒီန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ရူပါဒိဇနကဘာဝန္တိ ရူပါဒီနံ ဇနကသာမတ္ထိယံ. ပဋိက္ခိပတီတိ ‘‘နယိမေ ကိဉ္စိ ဇနေန္တီ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ. ကသ္မာတိ စေ? သတိ ဟိ ဇနကဘာဝေ ရူပါဒိဓမ္မာနံ ဝိယ၊ သုခါဒိဓမ္မာနံ ဝိယ စ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာယ ဥပ္ပါဒဝန္တတာ ဝိညာယတိ၊ ဥပ္ပါဒေ စ သတိ အဝဿံဘာဝီ နိရောဓောတိ အနဝကာသာဝ နိစ္စတာ သိယာ၊ တသ္မာ တံ ပဋိက္ခိပတီတိ.

ဌိတောတိ နိစ္စလံ ပတိဋ္ဌိတော၊ ကူဋဋ္ဌ-သဒ္ဒေါယေဝ ဝါ လောကေ အစ္စန္တံ နိစ္စေ နိရုဠှော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တိဋ္ဌတီတိ ဌာယီ၊ ဧသိကာ စ သာ ဌာယီ စာတိ ဧသိကဋ္ဌာယီ၊ ဝိသေသနပရနိပါတော စေသ၊ တသ္မာ ဂမ္ဘီရနေမော နိစ္စလဋ္ဌိတိကော ဣန္ဒခီလော ဝိယာတိ အတ္ထော၊ တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ. ‘‘ကူဋဋ္ဌော’’တိ ဣမိနာ စေတ္ထ အနိစ္စတာဘာဝမာဟ. ‘‘ဧသိကဋ္ဌာယီ ဌိတော’’တိ ဣမိနာ ပန ယထာ ဧသိကာ ဝါတပ္ပဟာရာဒီဟိ န စလတိ၊ ဧဝံ န ကေနစိ ဝိကာရမာပဇ္ဇတီတိ ဝိကာရာဘာဝံ၊ ဝိကာရောပိ အတ္ထတော ဝိနာသောယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘယေနာပိ လောကဿ ဝိနာသာဘာဝံ ဒဿေတီ’’တိ.

ဧဝမဋ္ဌကထာဝါဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကေစိဝါဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ကေစိ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မုဉ္ဇတောတိ [မုဉ္ဇေ (အဋ္ဌကထာယံ)] မုဉ္ဇတိဏတော. ဤသိကာတိ ကဠီရော. ယဒိဒံ အတ္တသင်္ခါတံ ဓမ္မဇာတံ ဇာယတီတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ သတ္တိရူပဝသေန ပုဗ္ဗေ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ ဗျတ္တိရူပဝသေန နိက္ခမတိ၊ အဘိဗျတ္တိံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိဇ္ဇမာနမေဝါ’’တိ ဟိ ဧတေန ကာရဏေ ဖလဿ အတ္ထိဘာဝဒဿနေန ဗျတ္တိရူပဝသေန အဘိဗျတ္တိဝါဒံ ဒဿေတိ. သာလိဂဗ္ဘေ သံဝိဇ္ဇမာနံ သာလိသီသံ ဝိယ ဟိ သတ္တိရူပံ၊ တဒဘိနိက္ခန္တံ ဝိယ ဗျတ္တိရူပန္တိ. ကထံ ပန သတ္တိရူပဝသေန ဝိဇ္ဇမာနောယေဝ ပုဗ္ဗေ အနဘိဗျတ္တော ဗျတ္တိရူပဝသေန အဘိဗျတ္တိံ ဂစ္ဆတီတိ? ယထာ အန္ဓကာရေန ပဋိစ္ဆန္နော ဃဋော အာလောကေန အဘိဗျတ္တိံ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမယမ္ပီတိ.

ဣဒမေတ္ထ ဝိစာရေတဗ္ဗံ – ကိံ ကရောန္တော အာလောကော ဃဋံ ပကာသေတီတိ ဝုစ္စတိ၊ ယဒိ ဃဋဝိသယံ ဗုဒ္ဓိံ ကရောန္တော ပကာသေတိ၊ အနုပ္ပန္နာယ ဧဝ ဗုဒ္ဓိယာ ဥပ္ပတ္တိဒီပနတော အဘိဗျတ္တိဝါဒေါ ဟာယတိ. အထ ဃဋဝိသယာယ ဗုဒ္ဓိယာ အာဝရဏဘူတံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမန္တော ပကာသေတိ၊ ဧဝမ္ပိ အဘိဗျတ္တိဝါဒေါ ဟာယတေဝ. သတိ ဟိ ဃဋဝိသယာယ ဗုဒ္ဓိယာ ကထံ အန္ဓကာရော တဿာ အာဝရဏံ ဟောတီတိ. ယထာ စ ဃဋဿ အဘိဗျတ္တိ န ယုဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိဂတိကပရိကပ္ပိတဿ အတ္တနောပိ အဘိဗျတ္တိ န ယုဇ္ဇတိယေဝ. တတ္ထာပိ ဟိ ယဒိ ဣန္ဒြိယဝိသယာဒိသန္နိပါတေန အနုပ္ပန္နာ ဧဝ ဗုဒ္ဓိ ဥပ္ပန္နာ၊ ဥပ္ပတ္တိဝစနေနေဝ အဘိဗျတ္တိဝါဒေါ ဟာယတိ အဘိဗျတ္တိမတ္တမတိက္ကမ္မ အနုပ္ပန္နာယ ဧဝ ဗုဒ္ဓိယာ ဥပ္ပတ္တိဒီပနတော. တထာ သဿတဝါဒေါပိ တေနေဝ ကာရဏေန. အထ ဗုဒ္ဓိပ္ပဝတ္တိယာ အာဝရဏဘူတဿ အန္ဓကာရဋ္ဌာနိယဿ မောဟဿ ဝိဓမနေန ဗုဒ္ဓိ ဥပ္ပန္နာ. ဧဝမ္ပိ သတိ အတ္ထဝိသယာယ ဗုဒ္ဓိယာ ကထံ မောဟော တဿာ အာဝရဏံ ဟောတီတိ၊ ဟာယတေဝ အဘိဗျတ္တိဝါဒေါ၊ ကိဉ္စ ဘိယျော – ဘေဒသဗ္ဘာဝတောပိ အဘိဗျတ္တိဝါဒေါ ဟာယတိ. န ဟိ အဘိဗျဉ္ဇနကာနံ စန္ဒိမသူရိယမဏိပဒီပါဒီနံ ဘေဒေန အဘိဗျဉ္ဇိတဗ္ဗာနံ ဃဋာဒီနံ ဘေဒေါ ဟောတိ၊ ဟောတိ စ ဝိသယဘေဒေန ဗုဒ္ဓိဘေဒေါ ယထာဝိသယံ ဗုဒ္ဓိယာ သမ္ဘဝတောတိ ဘိယျောပိ အဘိဗျတ္တိ န ယုဇ္ဇတိယေဝ၊ န စေတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနတာဘိဗျတ္တိဝသေန ဝုတ္တိကပ္ပနာ ယုတ္တာ ဝိဇ္ဇမာနတာဘိဗျတ္တိကိရိယာသင်္ခါတာယ ဝုတ္တိယာ ဝုတ္တိမတော စ အနညထာနုဇာနနတော. အနညာယေဝ ဟိ တထာ ဝုတ္တိသင်္ခါတာ ကိရိယာ တဗ္ဗန္တဝတ္ထုတော၊ ယထာ ဖဿာဒီဟိ ဖုသနာဒိဘာဝေါ၊ တသ္မာ ဝုတ္တိမတော အနညာယ ဧဝ ဝိဇ္ဇမာနတာဘိဗျတ္တိသင်္ခါတာယ ဝုတ္တိယာ ပရိကပ္ပိတော ကေသဉ္စိ အဘိဗျတ္တိဝါဒေါ န ယုတ္တော ဧဝါတိ. ယေ ပန ‘‘ဤသိကဋ္ဌာယီ ဌိတော’’တိ ပဌိတွာ ယထာဝုတ္တမတ္ထမိစ္ဆန္တိ၊ တေ တဒိဒံ ကာရဏဘာဝေန ဂဟေတွာ ‘‘တေ စ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တိ စဝန္တိ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ ပဒေဟိ အတ္ထသမ္ဗန္ဓမ္ပိ ကရောန္တိ၊ န အဋ္ဌကထာယမိဝ အသမ္ဗန္ဓန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယသ္မာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တေ စ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တီတိ ဧတ္ထ ယေ ဣဓ မနုဿဘာဝေန အဝဋ္ဌိတာ၊ တေယေဝ ဒေဝဘာဝါဒိဥပဂမနေန ဣတော အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. အညထာ ကတဿ ကမ္မဿ ဝိနာသော၊ အကတဿ စ အဗ္ဘာဂမော အာပဇ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပါယော.

အပရာပရန္တိ အပရသ္မာ ဘဝါ အပရံ ဘဝံ၊ အပရမပရံ ဝါ၊ ပုနပ္ပုနန္တိ အတ္ထော. ‘‘စဝန္တီ’’တိ ပဒမုလ္လိင်္ဂေတွာ ‘‘ဧဝံ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ အတ္ထံ ဝိဝရတိ၊ အတ္တနော တထာဂဟိတဿ နိစ္စသဘာဝတ္တာ န စုတူပပတ္တိယော. သဗ္ဗဗျာပိတာယ နာပိ သန္ဓာဝနသံသရဏာနိ၊ ဓမ္မာနံယေဝ ပန ပဝတ္တိဝိသေသေန ဧဝံ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ ဧဝံ ဝေါဟရီယန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတေန ‘‘အဝဋ္ဌိတသဘာဝဿ အတ္တနော၊ ဓမ္မိနော စ ဓမ္မမတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ဝိနဿတိ စာ’’တိ ဣမံ ဝိပရိဏာမဝါဒံ ဒဿေတိ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဣမိဿံ သဿတဝါဒဝိစာရဏာယမေဝ ‘‘ဧဝံဂတိကာ’’တိ ပဒတ္ထဝိဘာဝနေ ဝက္ခာမ. ဣဒါနိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ အသမ္ဗန္ဓမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သန္ဓာဝန္တီတိအာဒိနာ ဝစနေန အတ္တနော ဝါဒံ ဘိန္ဒတိ ဝိနာသေတိ သန္ဓာဝနာဒိဝစနသိဒ္ဓါယ အနိစ္စတာယ ပုဗ္ဗေ အတ္တနာ ပဋိညာတဿ သဿတဝါဒဿ ဝိရုဒ္ဓဘာဝတောတိ အတ္ထော. ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတိကဿာ’’တိအာဒိ တဒတ္ထသမတ္ထနံ. န နိဗဒ္ဓန္တိ န ထိရံ. ‘‘သန္ဓာဝန္တီ’’တိအာဒိဝစနံ၊ သဿတဝါဒဉ္စ သန္ဓာယ ‘‘သုန္ဒရမ္ပိ အသုန္ဒရမ္ပိ ဟောတိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဒါ သရန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ သဿတိယော ရ-ကာရဿ သ-ကာရံ၊ ဒွိဘာဝဉ္စ ကတွာ၊ ပထဝီသိနေရုစန္ဒိမသူရိယာ၊ သဿတီဟိ သမံ သဒိသံ တထာ၊ ဘာဝနပုံသကဝစနဉ္စေတံ. ‘‘အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဟိ ကတ္တုအဓိကာရော. သဿတိသမန္တိ ဝါ လိင်္ဂဗျတ္တယေန ကတ္တုနိဒ္ဒေသော. သဿတိသမော အတ္တာ စ လောကော စ အတ္ထိ ဧဝါတိ အတ္ထော၊ ဣတိ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ပဒပူရဏမတ္တံ. ဧဝ-သဒ္ဒဿ ဟိ ဧ-ကာရေ ပရေ ဣတိ-သဒ္ဒေ ဣ-ကာရဿ ဝ-ကာရမိစ္ဆန္တိ သဒ္ဒဝိဒူ. သဿတိသမန္တိ သဿတံ ထာဝရံ နိစ္စကာလန္တိပိ အတ္ထော၊ သဿတိသမ-သဒ္ဒဿ သဿတပဒေန သမာနတ္ထတံ သန္ဓာယ ဋီကာယံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၃၁) ဝုတ္တော.

ဟေတုံ ဒဿေန္တောတိ ယေသံ ‘‘သဿတော’’တိ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေတိ၊ တေသံ ဟေတုံ ဒဿေန္တော အယံ ဒိဋ္ဌိဂတိကော အာဟာတိ သမ္ဗန္ဓော. န ဟိ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စက္ခကတမတ္ထံ အတ္တနောယေဝ သာဓေတိ၊ အတ္တနော ပန ပစ္စက္ခကတေန အတ္ထေန အတ္တနော အပ္ပစ္စက္ခဘူတမ္ပိ အတ္ထံ သာဓေတိ၊ အတ္တနာ စ ယထာနိစ္ဆိတံ အတ္ထံ ပရေပိ ဝိညာပေတိ၊ န အနိစ္ဆိတံ၊ ဣဒံ ပန ဟေတုဒဿနံ ဧတေသု အနေကေသု ဇာတိသတသဟဿေသု ဧကောဝါယံ မေ အတ္တာ စ လောကော စ အနုဿရဏသမ္ဘဝတော. ယော ဟိ ယမတ္ထံ အနုဘဝတိ၊ သော ဧဝ တံ အနုဿရတိ၊ န အညော. န ဟိ အညေန အနုဘူတမတ္ထံ အညော အနုဿရိတုံ သက္ကောတိ ယထာ တံ ဗုဒ္ဓရက္ခိတေန အနုဘူတံ ဓမ္မရက္ခိတော. ယထာ စေတာသု၊ ဧဝံ ဣတော ပုရိမတရာသုပိ ဇာတီသု၊ တသ္မာ ‘‘သဿတော မေ အတ္တာ စ လောကော စ၊ ယထာ စ မေ၊ ဧဝံ အညေသမ္ပိ သတ္တာနံ သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ သဿတဝသေန ဒိဋ္ဌိဂဟဏံ ပက္ခန္ဒန္တော ဒိဋ္ဌိဂတိကော ပရေပိ တတ္ထ ပတိဋ္ဌပေတိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အနေကဝိဟိတာနိ အဓိမုတ္တိပထာနိ အဘိဝဒန္တိ၊ သော ဧဝမာဟာ’’တိ ဝစနတော ပရာနုဂါဟာပနဝသေန ဣဓ ဟေတုဒဿနံ အဓိပ္ပေတန္တိ ဝိညာယတိ. ဧတန္တိ အတ္တနော စ လောကဿ စ သဿတဘာဝံ. ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိ အတ္ထတော အာပန္နဒဿနံ. ဌာန-သဒ္ဒေါ ကာရဏေ၊ တဉ္စ ခေါ ဣဓ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘ဣဒ’’န္တိအာဒိ. ကာရဏဉ္စ နာမေတံ တိဝိဓံ သမ္ပာပကံ နိဗ္ဗတ္တကံ ဉာပကန္တိ. တတ္ထ အရိယမဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနဿ သမ္ပာပကကာရဏံ၊ ဗီဇံ အင်္ကုရဿ နိဗ္ဗတ္တကကာရဏံ၊ ပစ္စယုပ္ပန္နတာဒယော အနိစ္စတာဒီနံ ဉာပကကာရဏံ၊ ဣဓာပိ ဉာပကကာရဏမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ဉာပကော ဟိ အတ္ထော ဉာပေတဗ္ဗတ္ထဝိသယဿ ဉာဏဿ ဟေတုဘာဝတော ကာရဏံ. တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ တံ ဉာဏံ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ဌာနံ၊ ဝသတိ တံ ဉာဏမေတ္ထ တိဋ္ဌတီတိ ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ စ ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ ဘဂဝတာ ဝတ္ထု-သဒ္ဒေန ဥဒ္ဒိသိတွာပိ ဌာန-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ.

၃၂-၃၃. ဒုတိယတတိယဝါရာနံ ပဌမဝါရတော ဝိသေသော နတ္ထိ ဌပေတွာ ကာလဘေဒန္တိ အာဟ ‘‘ဥပရိ ဝါရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ. တဒေတံ ကာလဘေဒံ ယထာပါဠိံ ဒဿေတုံ ‘‘ကေဝလဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣတရေန ဒုတိယတတိယဝါရာ ယာဝ ဒသသံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပါ၊ ယာဝ စတ္တာလီသသံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပါ စ အနုဿရဏဝသေန ဝုတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ယဒေဝံ ကသ္မာ သဿတဝါဒေါ စတုဓာ ဝိဘတ္တော၊ နနု တိဓာ ကာလဘေဒမကတွာ အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိကဝါဒေါ ဝိယ ဒုဝိဓေနေဝ ဝိဘဇိတဗ္ဗော သိယာတိ စောဒနံ သောဓေတုံ ‘‘မန္ဒပညော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. မန္ဒပညာဒီနံ တိဏ္ဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏလာဘီနံ ဝသေန တိဓာ ကာလဘေဒံ ကတွာ တက္ကနေန သဟ စတုဓာ ဝိဘတ္တောတိ အဓိပ္ပါယော. နနု စ အနုဿဝါဒိဝသေန တက္ကိကာနံ ဝိယ မန္ဒပညာဒီနမ္ပိ ဝိသေသလာဘီနံ ဟီနာဒိဝသေန အနေကဘေဒသမ္ဘဝတော ဗဟုဓာ ဘေဒေါ သိယာ၊ အထ ကသ္မာ သဗ္ဗေပိ ဝိသေသလာဘိနော တယော ဧဝ ရာသီ ကတွာ ဝုတ္တာတိ? ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဒဿေတုကာမတ္တာ. တီသု ဟိ ရာသီသု ယေ ဟီနမဇ္ဈိမပညာ၊ တေ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒတော ဦနကမေဝ အနုဿရန္တိ. ယေ ပန ဥက္ကဋ္ဌပညာ၊ တေ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကမိတွာ နာနုဿရန္တီတိ တတ္ထ တတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဒဿေတုကာမတော အနေကဇာတိသတသဟဿဒသစတ္တာရီသသံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနုဿရဏဝသေန တယော ဧဝ ရာသီ ကတွာ ဝုတ္တာတိ. န တတော ဥဒ္ဓန္တိ ယထာဝုတ္တကာလတ္တယတော၊ စတ္တာရီသသံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပတော ဝါ ဥဒ္ဓံ နာနုဿရတိ၊ ကသ္မာ? ဒုဗ္ဗလပညတ္တာ. တေသဉှိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဝိရဟတော ဒုဗ္ဗလာ ပညာ ဟောတီတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ.

၃၄. တပ္ပကတိယတ္တောပိ ကတ္တုတ္ထောယေဝါတိ အာဟ ‘‘တက္ကယတီ’’တိ. တပ္ပကတိယတ္တတ္တာ ဧဝ ဟိ ဒုတိယနယောပိ ဥပပန္နော ဟောတိ. တတ္ထ တက္ကယတီတိ ဦဟယတိ၊ သဿတာဒိအာကာရေန တသ္မိံ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အဘိနိရောပယတီတိ အတ္ထော. တက္ကောတိ အာကောဋနလက္ခဏော၊ ဝိနိစ္ဆယလက္ခဏော ဝါ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနဘူတော ဝိတက္ကော. တေန တေန ပရိယာယေန တက္ကနံ သန္ဓာယ ‘‘တက္ကေတွာ ဝိတက္ကေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထဝစနမတ္တံ. နိဗ္ဗစနံ ပန တက္ကိပဒေ ဝိယ ဒွိဓာ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝီမံသာ နာမ ဝိစာရဏာ၊ သာ စ ဒုဝိဓာ ပညာ စေဝ ပညာပတိရူပိကာ စ. ဣဓ ပန ပညာပတိရူပိကာဝ၊ သာ စတ္ထတော လောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒေါ၊ မိစ္ဆာဘိနိဝေသသင်္ခါတော ဝါ အယောနိသောမနသိကာရော. ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ မိစ္ဆာဒဿနဘူတံ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတံ၊ တဒေတမတ္ထတ္တယံ ဒဿေတုံ ‘‘တုလနာ ရုစ္စနာ ခမနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တုလယိတွာ’’တိအာဒီသုပိ ယထာက္ကမံ ‘‘လောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒေနာ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. သမန္တတော၊ ပုနပ္ပုနံ ဝါ အာဟနနံ ပရိယာဟတံ၊ တံ ပန ဝိတက္ကဿ အာရမ္မဏံ ဦဟနမေဝ၊ ဘာဝနပုံသကဉ္စေတံ ပဒန္တိ ဒဿေတိ ‘‘တေန တေန ပရိယာယေန တက္ကေတွာ’’တိ ဣမိနာ. ပရိယာယေနာတိ စ ကာရဏေနာတိ အတ္ထော. ဝုတ္တပ္ပကာရာယာတိ တိဓာ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါယ. အနုဝိစရိတန္တိ အနုပဝတ္တိတံ၊ ဝီမံသာနုဂတေန ဝါ ဝိစာရေန အနုမဇ္ဇိတံ. တဒနုဂတဓမ္မကိစ္စမ္ပိ ဟိ ပဓာနဓမ္မေ အာရောပေတွာ တထာ ဝုစ္စတိ. ပဋိဘာတိ ဒိဿတီတိ ပဋိဘာနံ၊ ယထာသမာဟိတာကာရဝိသေသဝိဘာဝကော ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေါ၊ တတော ဇာတန္တိ ပဋိဘာနံ၊ တထာ ပညာယနံ၊ သယံ အတ္တနော ပဋိဘာနံ သယံပဋိဘာနံ၊ တေနေဝါဟ ‘‘အတ္တနော ပဋိဘာနမတ္တသဉ္ဇာတ’’န္တိ. မတ္တ-သဒ္ဒေန စေတ္ထ ဝိသေသာဓိဂမာဒယော နိဝတ္တေတိ. အနာမဋ္ဌကာလဝစနေ ဝတ္တမာနဝသေနေဝ အတ္ထနိဒ္ဒေသော ဥပပန္နောတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ.

ပါဠိယံ ‘‘တက္ကီ ဟောတိ ဝီမံသီ’’တိ သာမညနိဒ္ဒေသေန၊ ဧကသေသေန ဝါ ဝုတ္တံ တက္ကီဘေဒံ ဝိဘဇန္တော ‘‘တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓော’’တိအာဒိမာဟ. ပရေဟိ ပုန သဝနံ အနုဿုတိ၊ သာ ယဿာယံ အနုဿုတိကော. ပုရိမံ အနုဘူတပုဗ္ဗံ ဇာတိံ သရတီတိ ဇာတိဿရော. လဗ္ဘတေတိ လာဘော၊ ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓံ ရူပါဒိ၊ သုခါဒိ စ၊ န ပန ဈာနာဒိဝိသေသော၊ တေနေဝါဟ ပါဠိယံ ‘‘သော တက္ကပရိယာဟတံ ဝီမံသာနုဝိစရိတံ သယံပဋိဘာနံ ဧဝမာဟာ’’တိ. အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ပဋိဘာနမတ္တသဉ္ဇာတ’’န္တိ. အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရောပိ ဝဒတိ ‘‘မတ္တ-သဒ္ဒေန ဝိသေသာဓိဂမာဒယော နိဝတ္တေတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၃၄) သော ဧတဿာတိ လာဘီ. သုဒ္ဓေန ပုရိမေဟိ အသမ္မိဿေန၊ သုဒ္ဓံ ဝါ တက္ကနံ သုဒ္ဓတက္ကော၊ သော ယဿာယံ သုဒ္ဓတက္ကိကော. တေန ဟီတိ ဥယျောဇနတ္ထေ နိပါတော၊ တေန တထာ ဝေဿန္တရရညောဝ ဘဂဝတိ သမာနေတိ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟံ ဥယျောဇေတိ. လာဘိတာယာတိ ရူပါဒိသုခါဒိလာဘီဘာဝတော. ‘‘အနာဂတေပိ ဧဝံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဣဒံ လာဘီတက္ကိနော ဧဝမ္ပိ သမ္ဘဝတီတိ သမ္ဘဝဒဿနဝသေန ဣဓာဓိပ္ပေတံ တက္ကနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနာဂတံသတက္ကနေနေဝ ဟိ သဿတဂ္ဂါဟီ ဘဝတိ. ‘‘အတီတေပိ ဧဝံ အဟောသီ’’တိ ဣဒံ ပန အနာဂတံသတက္ကနဿ ဥပနိဿယနိဒဿနမတ္တံ. သော ဟိ ‘‘ယထာ မေ ဣဒါနိ အတ္တာ သုခီ ဟောတိ၊ ဧဝံ အတီတေပီတိ ပဌမံ အတီတံသာနုတက္ကနံ ဥပနိဿာယ အနာဂတေပိ ဧဝံ ဘဝိဿတီ’’တိ တက္ကယန္တော ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. ‘‘ဧဝံ သတိ ဣဒံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ အနိစ္စေသု ဘာဝေသု အညော ကရောတိ၊ အညော ပဋိသံဝေဒေတီတိ ဒေါသော အာပဇ္ဇတိ၊ တထာ စ သတိ ကတဿ ဝိနာသော အကတဿ စ အဇ္ဈာဂမော သိယာ. နိစ္စေသု ပန ဘာဝေသု အညော ကရောတိ၊ အညော ပဋိသံဝေဒေတီတိ ဒေါသော နာပဇ္ဇတိ. ဧဝဉ္စ သတိ ကတဿ အဝိနာသော၊ အကတဿ စ အနဇ္ဈာဂမော သိယာတိ တက္ကိကဿ ယုတ္တိဂဝေသနာကာရံ ဒဿေတိ.

တက္ကမတ္တေနေဝါတိ သုဒ္ဓတက္ကနေနေဝ. မတ္တ-သဒ္ဒေန ဟိ အာဂမာဒီနံ၊ အနုဿဝါဒီနဉ္စ အဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘နနု စ ဝိသေသလာဘိနောပိ သဿတဝါဒိနော ဝိသေသာဓိဂမဟေတု အနေကေသု ဇာတိသတသဟဿေသု၊ ဒသသု သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋေသု၊ စတ္တာလီသာယ စ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋေသု ယထာနုဘူတံ အတ္တနော သန္တာနံ၊ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဇာတံ ‘‘အတ္တာ၊ လောကော’’တိ စ အနုဿရိတွာ တတော ပုရိမတရာသုပိ ဇာတီသု တထာဘူတဿ အတ္ထိတာနုဝိတက္ကနမုခေန အနာဂတေပိ ဧဝံ ဘဝိဿတီတိ အတ္တနော ဘဝိဿမာနာနုတက္ကနံ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိ သတ္တာနံ တထာဘာဝါနုတက္ကနဉ္စ ကတွာ သဿတာဘိနိဝေသိနော ဇာတာ၊ ဧဝဉ္စ သတိ သဗ္ဗောပိ သဿတဝါဒီ အနုဿုတိကဇာတိဿရလာဘီတက္ကိကာ ဝိယ အတ္တနော ဥပလဒ္ဓဝတ္ထုနိမိတ္တေန တက္ကနေန ပဝတ္တဝါဒတ္တာ တက္ကီပက္ခေယေဝ တိဋ္ဌေယျ၊ တထာ စ သတိ ဝိသေသဘေဒရဟိတတ္တာ ဧကောဝါယံ သဿတဝါဒေါ ဝဝတ္ထိတော ဘဝေယျ၊ အဝဿဉ္စ ဝုတ္တပ္ပကာရံ တက္ကနမိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ဝိသေသလာဘီ သဿတဝါဒီ ဧကစ္စသဿတိကပက္ခံ၊ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကပက္ခံ ဝါ ဘဇေယျာတိ? န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိသေသလာဘီနဉှိ ခန္ဓသန္တာနဿ ဒီဃဒီဃတရံ ဒီဃတမကာလာနုဿရဏံ သဿတဂ္ဂါဟဿ အသာဓာရဏကာရဏံ. တထာ ဟိ ‘‘အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရာမိ. ဣမိနာမဟံ ဧတံ ဇာနာမီ’’တိ အနုဿရဏမေဝ ပဓာနကာရဏဘာဝေန ဒဿိတံ. ယံ ပန တဿ ‘‘ဣမိနာမဟံ ဧတံ ဇာနာမီ’’တိ ပဝတ္တံ တက္ကနံ၊ န တံ ဣဓ ပဓာနံ အနုဿရဏံ ပဋိစ္စ တဿ အပဓာနဘာဝတော၊ ပဓာနကာရဏေန စ အသာဓာရဏေန နိဒ္ဒေသော သာသနေ၊ လောကေပိ စ နိရုဠှော ယထာ ‘‘စက္ခုဝိညာဏံ ယဝင်္ကုရော’’တိအာဒိ.

ဧဝံ ပနာယံ ဒေသနာ ပဓာနကာရဏဝိဘာဝိနီ၊ တသ္မာ သတိပိ အနုဿဝါဒိဝသေန၊ တက္ကိကာနံ ဟီနာဒိဝသေန စ မန္ဒပညာဒီနံ ဝိသေသလာဘီနံ ဗဟုဓာ ဘေဒေ အညတရဘေဒသင်္ဂဟဝသေန ဘဂဝတာ စတ္တာရိဋ္ဌာနာနိ ဝိဘဇိတွာ ဝဝတ္ထိတာ သဿတဝါဒါနံ စတုဗ္ဗိဓတာ. န ဟိ၊ ဣဓ သာဝသေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဓမ္မရာဇာတိ. ယဒေဝံ အနုဿုတိကာဒီသုပိ အနုဿဝါဒီနံ ပဓာနဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ? န တေသံ အညာယ သစ္ဆိကိရိယာယ အဘာဝေန တက္ကပဓာနတ္တာ၊ ‘‘ပဓာနကာရဏေန စ အသာဓာရဏေန နိဒ္ဒေသော သာသနေ၊ လောကေပိ စ နိရုဠှော’’တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထောတိ. အထ ဝါ ဝိသေသာဓိဂမနိမိတ္တရဟိတဿ တက္ကနဿ သဿတဂ္ဂါဟေ ဝိသုံ ကာရဏဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝိသေသာဓိဂမော ဝိသုံ သဿတဂ္ဂါဟကာရဏဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗော၊ သော စ မန္ဒမဇ္ဈိမတိက္ခပညာဝသေန တိဝိဓောတိ တိဓာ ဝိဘဇိတွာ၊ သဗ္ဗတက္ကိနော စ တက္ကီဘာဝသာမညတော ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ စတုဓာ ဧဝ ဝဝတ္ထာပိတော သဿတဝါဒေါ ဘဂဝတာတိ.

၃၅. ‘‘အညတရေနာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌာနပယုတ္တဿ ပန ဝါ-သဒ္ဒဿ အနိယမတ္ထတံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ’’တိ၊ တေန စတူသု ဝတ္ထူသု ယထာရဟမေကစ္စံ ဧကစ္စဿ ပညာပနေ သဟကာရီကာရဏန္တိ ဒဿေတိ. ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဗာဟျတ္ထဝါစကော ကတ္တုနိဒ္ဒိဋ္ဌော နိပါတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဗဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာဟ – ကိံ ပနေတာနိ ဝတ္ထူနိ အတ္တနော အဘိနိဝေသဿ ဟေတု၊ ဥဒါဟု ပရေသံ ပတိဋ္ဌာပနဿာတိ. ကိဉ္စေတ္ထ၊ ယဒိ တာဝ အတ္တနော အဘိနိဝေသဿ ဟေတု၊ အထ ကသ္မာ အနုဿရဏတက္ကနာနိယေဝ ဂဟိတာနိ၊ န သညာဝိပလ္လာသာဒယော. တထာ ဟိ ဝိပရီတသညာအယောနိသောမနသိကာရအသပ္ပုရိသူပနိဿယအသဒ္ဓမ္မဿဝနာဒီနိပိ ဒိဋ္ဌိယာ ပဝတ္တနဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနိ. အထ ပန ပရေသံ ပတိဋ္ဌာပနဿ ဟေတု၊ အနုဿရဏဟေတုဘူတော အဓိဂမော ဝိယ၊ တက္ကနပရိယေဋ္ဌိဘူတာ ယုတ္တိ ဝိယ စ အာဂမောပိ ဝတ္ထုဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗော၊ ဥဘယထာပိ စ ယထာဝုတ္တဿ အဝသေသကာရဏဿ သမ္ဘဝတော ‘‘နတ္ထိ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဝစနံ န ယုဇ္ဇတေဝါတိ? နော န ယုဇ္ဇတိ၊ ကသ္မာ? အဘိနိဝေသပက္ခေ တာဝ အယံ ဒိဋ္ဌိဂတိကော အသပ္ပုရိသူပနိဿယအသဒ္ဓမ္မဿဝနေဟိ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဝိပလ္လာသသညော ရူပါဒိဓမ္မာနံ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇနသဘာဝဿ အနဝဗောဓတော ဓမ္မယုတ္တိံ အတိဓာဝန္တော ဧကတ္တနယံ မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ ယထာဝုတ္တာနုဿရဏတက္ကနေဟိ ခန္ဓေသု ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃၁) အဘိနိဝေသံ ဥပနေသိ၊ ဣတိ အာသန္နကာရဏတ္တာ၊ ပဓာနကာရဏတ္တာ စ တဂ္ဂဟဏေနေဝ စ ဣတရေသမ္ပိ ဂဟိတတ္တာ အနုဿရဏတက္ကနာနိယေဝ ဣဓ ဂဟိတာနိ. ပတိဋ္ဌာပနပက္ခေ ပန အာဂမောပိ ယုတ္တိယမေဝ ဌိတော ဝိသေသေန နိရာဂမာနံ ဗာဟိရကာနံ တက္ကဂ္ဂါဟိဘာဝတော၊ တသ္မာ အနုဿရဏတက္ကနာနိယေဝ သဿတဂ္ဂါဟဿ ဝတ္ထုဘာဝေန ဂဟိတာနိ.

ကိဉ္စ ဘိယျော – ဒုဝိဓံ ပရမတ္ထဓမ္မာနံ လက္ခဏံ သဘာဝလက္ခဏံ၊ သာမညလက္ခဏဉ္စ. တတ္ထ သဘာဝလက္ခဏာဝဗောဓော ပစ္စက္ခဉာဏံ၊ သာမညလက္ခဏာဝဗောဓော အနုမာနဉာဏံ. အာဂမော စ သုတမယာယ ပညာယ သာဓနတော အနုမာနဉာဏမေဝ အာဝဟတိ၊ သုတာနံ ပန ဓမ္မာနံ အာကာရပရိဝိတက္ကနေန နိဇ္ဈာနက္ခန္တိယံ ဌိတော စိန္တာမယပညံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အနုက္ကမေန ဘာဝနာယ ပစ္စက္ခဉာဏံ အဓိဂစ္ဆတီတိ ဧဝံ အာဂမောပိ တက္ကနဝိသယံ နာတိက္ကမတိ၊ တသ္မာ စေသ တက္ကဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတောဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော အဋ္ဌကထာယံ အနုဿုတိတက္ကဂ္ဂဟဏေန ဝိဘာဝိတော၊ ဧဝံ အနုဿရဏတက္ကနေဟိ အသင်္ဂဟိတဿ အဝသိဋ္ဌဿ ကာရဏဿ အသမ္ဘဝတော ယုတ္တမေဝိဒံ ‘‘နတ္ထိ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အနေကဝိဟိတာနိ အဓိမုတ္တိပဒါနိ အဘိဝဒန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၉)၊ ‘‘သဿတံ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၀) စ ဝစနတော ပန ပတိဋ္ဌာပနဝတ္ထူနိယေဝ ဣဓ ဒေသိတာနိ တံဒေသနာယ ဧဝ အဘိနိဝေသဿာပိ သိဇ္ဈနတော. အနေကဘေဒေသု ဟိ ဒေသိတေသု ယသ္မိံ ဒေသိတေ တဒညေပိ ဒေသိတာ သိဒ္ဓါ ဟောန္တိ၊ တမေဝ ဒေသေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဘိနိဝေသပတိဋ္ဌာပနေသု စ အဘိနိဝေသေ ဒေသိတေပိ ပတိဋ္ဌာပနံ န သိဇ္ဈတိ အဘိနိဝေသဿ ပတိဋ္ဌာပနေ အနိယမတော. အဘိနိဝေသိနောပိ ဟိ ကေစိ ပတိဋ္ဌာပေန္တိ၊ ကေစိ န ပတိဋ္ဌာပေန္တိ. ပတိဋ္ဌာပနေ ပန ဒေသိတေ အဘိနိဝေသောပိ သိဇ္ဈတိ ပတိဋ္ဌာပနဿ အဘိနိဝေသေ နိယမတော. ယော ဟိ ယတ္ထ ပရေ ပတိဋ္ဌာပေတိ၊ သောပိ တမဘိနိဝိသတီတိ.

၃၆. တယိဒန္တိ ဧတ္ထ တ-သဒ္ဒေန ‘‘သဿတံ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေန္တီ’’တိ ဧတဿ ပရာမသနန္တိ အာဟ ‘‘တံ ဣဒံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဂတ’’န္တိ. တတောတိ တသ္မာ ပကာရတော ဇာနနတ္တာ. ပရမဝဇ္ဇတာယ အနေကဝိဟိတာနံ အနတ္ထာနံ ကာရဏဘာဝတော ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဌာနာ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ. ယထာဟ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာဟံ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဇ္ဇံ ဝဒါမီ’’တိ တဒေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ဒိဋ္ဌိယောဝ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌီနံ ကာရဏမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနမေဝ ဒိဋ္ဌီနံ ဥပ္ပါဒါယ သမုဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယာ (ပဋိ. မ. ၁.၁၂၄) သာဓနံ. တတ္ထ ခန္ဓာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အာရမ္မဏဋ္ဌေန. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိ၊ (သံ. နိ. ၃.၈၁) အဝိဇ္ဇာပိ ဥပနိဿယာဒိဘာဝေန. ယထာဟ ‘‘အဿုတဝါ ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနော အရိယာနံ အဒဿာဝီ အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒေါ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၊ ပဋိ. မ. ၁.၁၃၁) ဖဿောပိ ဖုသိတွာ ဂဟဏူပါယဋ္ဌေန. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘တဒပိ ဖဿပစ္စယာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၁၈) ဖုဿ ဖုဿ ပဋိသံဝေဒေန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၄၄) သညာပိ အာကာရမတ္တဂ္ဂဟဏဋ္ဌေန. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိ (သု. နိ. ၈၈၀၊ မဟာ. နိ. ၁၀၉) ပထဝိံ ပထဝိတော သညတွာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂) စ အာဒိ. ဝိတက္ကောပိ အာကာရပရိဝိတက္ကနဋ္ဌေန. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာ၊ သစ္စံ မုသာတိ ဒွယဓမ္မမာဟူ’’တိ၊ (သု. နိ. ၈၉၂၊ မဟာနိ. ၁၂၁) ‘‘တက္ကီ ဟောတိ ဝီမံသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၄) စ အာဒိ. အယောနိသော မနသိကာရောပိ အကုသလာနံ သာဓာရဏကာရဏဋ္ဌေန. တေနာဟ ‘‘တဿ ဧဝံ အယောနိသော မနသိ ကရောတော ဆန္နံ ဒိဋ္ဌီနံ အညတရာ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အတ္ထိ မေ အတ္တာ’တိ ဝါ အဿ သစ္စတော ထေတတော ဒိဋ္ဌိဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၁၉) ပါပမိတ္တောပိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိ အာပဇ္ဇနဋ္ဌေန. ဝုတ္တမ္ပိ စ ‘‘ဗာဟိရံ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂန္တိ ကရိတွာ နာညံ ဧကင်္ဂမ္ပိ သမနုပဿ္သာမိ၊ ယံ ဧဝံ မဟတော အနတ္ထာယ သံဝတ္တတိ၊ ယထယိဒံ ဘိက္ခဝေ၊ ပါပမိတ္တတာ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁.၁၁၀) ပရတောဃောသောပိ ဒုရက္ခာတဓမ္မဿဝနဋ္ဌေန. တထာ စေဝ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ၊ ပစ္စယာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပါဒါယ. ကတမေ ဒွေ? ပရတော စ ဃောသော၊ အယောနိသော စ မနသိကာရော’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၂.၁၂၆) ပရေဟိ သုတာ၊ ဒေသိတာ ဝါ ဒေသနာ ပရတောဃောသော.

‘‘ခန္ဓာ ဟေတူ’’တိအာဒိပါဠိ တဒတ္ထဝိဘာဝိနီ. တတ္ထ ဇနကဋ္ဌေန ဟေတု၊ ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌေန ပစ္စယော. ဥပါဒါယာတိ ဥပါဒိယိတွာ၊ ပဋိစ္စာတိ အတ္ထော. ‘‘ဥပ္ပါဒါယာ’’တိပိ ပါဌော၊ ဥပ္ပဇ္ဇနာယာတိ အတ္ထော. သမုဋ္ဌာတိ ဧတေနာတိ သမုဋ္ဌာနံ၊ ခန္ဓာဒယော ဧဝ. ဣဓ ပန သမုဋ္ဌာနဘာဝေါယေဝ သမုဋ္ဌာန-သဒ္ဒေန ဝုတ္တော ဘာဝလောပတ္တာ၊ ဘာဝပ္ပဓာနတ္တာ စ. အာဒိန္နာ သကသန္တာနေ. ပဝတ္တိတာ သပရသန္တာနေသု. ပရ-သဒ္ဒေါ အဘိဏှတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပုနပ္ပုန’’န္တိ. ပရိနိဋ္ဌာပိတာတိ ‘‘ဣဒမေဝ ဒဿနံ သစ္စံ၊ အညံ ပန မောဃံ တုစ္ဆံ မုသာ’’တိ အဘိနိဝေသဿ ပရိယောသာနံ မတ္ထကံ ပါပိတာတိ အတ္ထော. အာရမ္မဏဝသေနာတိ အဋ္ဌသု ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေသု ခန္ဓေ သန္ဓာယာဟ. ပဝတ္တနဝသေနာတိ အဝိဇ္ဇာဖဿသညာဝိတက္ကာယောနိသောမနသိကာရေ. အာသေဝနဝသေနာတိ ပါပမိတ္တပရတောဃောသေ. ယဒိပိ သရူပတ္ထဝသေန ဝေဝစနံ၊ သင်္ကေတတ္ထဝသေန ပန ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံဝိဓပရလောကာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယေန ကေနစိ ဟိ ဝိသေသနေနေဝ ဝေဝစနံ သာတ္ထကံ သိယာ. ပရလောကော စ ကမ္မဝသေန အဘိမုခေါ သမ္ပရေတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ အဘိသမ္ပရာယောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဣတိ ခေါ အာနန္ဒ၊ ကုသလာနိ သီလာနိ အနုပုဗ္ဗေန အဂ္ဂါယ ပရေန္တီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၁၀.၂) ဝိယ ဟိ စုရာဒိဂဏဝသေန ပရ-သဒ္ဒံ ဂတိယမိစ္ဆန္တိ သဒ္ဒဝိဒူ၊ အယမေတ္ထ အဋ္ဌကထာတော အပရော နယော.

ဧဝံဂတိကာတိ ဧဝံဂမနာ ဧဝံနိဋ္ဌာ၊ ဧဝမနုယုဉ္ဇနေန ဘိဇ္ဇနနဿနပရိယောသာနာတိ အတ္ထော. ဂတိ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ‘‘ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၈၊ ၂.၃၃၊ ၃၅၊ ၃.၁၉၉၊ ၂၀၀၊ မ. နိ. ၂.၃၈၄၊ ၃၉၇) ဝိယ နိဋ္ဌာနတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ ဧဝံ ပရမတ္ထတော အသန္တံ အတ္တာနံ၊ သဿတဘာဝဉ္စ တသ္မိံ အဇ္ဈာရောပေတွာ ဂဟိတာ၊ ပရာမဋ္ဌာ စ သမာနာ ဗာလလပနာယေဝ ဟုတွာ ယာဝ ပဏ္ဍိတာ န သမနုယုဉ္ဇန္တိ၊ တာဝ ဂစ္ဆန္တိ၊ ပါတုဘဝန္တိ စ၊ ပဏ္ဍိတေဟိ သမနုယုဉ္ဇိယမာနာ ပန အနဝဋ္ဌိတဝတ္ထုကာ အဝိမဒ္ဒက္ခမာ သူရိယုဂ္ဂမနေ ဥဿာဝဗိန္ဒူ ဝိယ၊ ခဇ္ဇောပနကာ ဝိယ စ ဘိဇ္ဇန္တိ၊ ဝိနဿန္တိ စာတိ.

တတ္ထာယံ အနုယုဉ္ဇနေ သင်္ခေပကထာ – ယဒိ ဟိ ပရေဟိ ကပ္ပိတော အတ္တာ လောကော ဝါ သဿတော သိယာ၊ တဿ နိဗ္ဗိကာရတာယ ပုရိမရူပါဝိဇဟနတော ကဿစိ ဝိသေသာဓာနဿ ကာတုမသက္ကုဏေယျတာယ အဟိတတော နိဝတ္တနတ္ထံ၊ ဟိတေ စ ပဋိပဇ္ဇနတ္ထံ ဥပဒေသော ဧဝ သဿတဝါဒိနော နိပ္ပယောဇနော သိယာ၊ ကထံ ဝါ တေန သော ဥပဒေသော ပဝတ္တီယတိ ဝိကာရာဘာဝတော. ဧဝဉ္စ သတိ ပရိကပ္ပိတဿ အတ္တနော အဇဋာကာသဿ ဝိယ ဒါနာဒိကိရိယာ၊ ဟိံသာဒိကိရိယာ စ န သမ္ဘဝတိ၊ တထာ သုခဿ၊ ဒုက္ခဿ စ အနုဘဝနနိဗန္ဓော ဧဝ သဿတဝါဒိနော န ယုဇ္ဇတိ ကမ္မဗဒ္ဓါဘာဝတော. ဇာတိအာဒီနဉ္စ အသမ္ဘဝတော ဝိမောက္ခော န ဘဝေယျ၊ အထ ပန ဓမ္မမတ္တံ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ဝိနဿတိ စ၊ ယဿ ဝသေနာယံ ကိရိယာဒိဝေါဟာရောတိ ဝဒေယျ၊ ဧဝမ္ပိ ပုရိမရူပါဝိဇဟနေန အဝဋ္ဌိတဿ အတ္တနော ဓမ္မမတ္တန္တိ န သက္ကာ သမ္ဘာဝေတုံ၊ တေ ဝါ ပနဿ ဓမ္မာ အဝတ္ထာဘူတာ၊ တသ္မာ တဿ ဥပ္ပန္နာ အညေ ဝါ သိယုံ အနညေ ဝါ၊ ယဒိ အညေ၊ န တာဟိ အဝတ္ထာဟိ တဿ ဥပ္ပန္နာဟိပိ ကောစိ ဝိသေသော အတ္ထိ၊ ယာဟိ ကရောတိ ပဋိသံဝေဒေတိ စဝတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စာတိ ဣစ္ဆိတံ၊ ဧဝဉ္စ ဓမ္မကပ္ပနာပိ နိရတ္ထကာ သိယာ၊ တသ္မာ တဒဝတ္ထော ဧဝ ယထာဝုတ္တဒေါသော၊ အထာနညေ၊ ဥပ္ပါဒဝိနာသဝန္တီဟိ အဝတ္ထာဟိ အနညဿ အတ္တနော တာသံ ဝိယ ဥပ္ပါဒဝိနာသသဗ္ဘာဝတော ကုတော ဘဝေယျ နိစ္စတာဝကာသော၊ တာသမ္ပိ ဝါ အတ္တနော ဝိယ နိစ္စတာပဝတ္တိ၊ တသ္မာ ဗန္ဓဝိမောက္ခာနံ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ န ယုဇ္ဇတိယေဝ သဿတဝါဒေါ၊ န စေတ္ထ ကောစိ ဝါဒီ ဓမ္မာနံ သဿတဘာဝေ ပရိသုဒ္ဒံ ယုတ္တိံ ဝတ္တုံ သမတ္ထော ဘဝေယျ၊ ယုတ္တိရဟိတဉ္စ ဝစနံ န ပဏ္ဍိတာနံ စိတ္တံ အာရာဓေတိ၊ တေနာဝေါစုမှ ‘‘ယာဝ ပဏ္ဍိတာ န သမနုယုဉ္ဇန္တိ၊ တာဝ ဂစ္ဆန္တိ၊ ပါတုဘဝန္တိ စာ’’တိ.

သကာရဏံ သဂတိကန္တိ ဧတ္ထ သဟ-သဒ္ဒေါ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထော ‘‘သလောမကော သပက္ခကော’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ န ပန သမဝါယတ္ထော စ-သဒ္ဒေန ‘‘တယိဒံ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော ပဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တဿ ဒိဋ္ဌိဂတဿ သမုစ္စိနိတတ္တာ၊ ‘‘တဉ္စ တထာဂတော ပဇာနာတီ’’တိ ဣမိနာ စ ကာရဏဂတီနမေဝ ပဇာနနဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တယိဒံ ဘိက္ခဝေ၊ ကာရဏဝန္တံ ဂတိဝန္တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ တထာဂတော ပဇာနာတိ၊ န ကေဝလဉ္စ တဒေဝ၊ အထ ခေါ တဿ ကာရဏဂတိသင်္ခါတံ တဉ္စ သဗ္ဗန္တိ. ‘‘တတော။ပေ။ ပဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တဝါကျဿ အတ္ထံ ဝုတ္တနယေန သံဝဏ္ဏေတိ ‘‘တတော စာ’’တိအာဒိနာ. သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝိဓ ဝိဘဇနန္တိ ပကရဏာနုရူပမတ္ထံ အာဟ ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စာ’’တိ၊ တသ္မိံ ဝါ ဝုတ္တေ တဒဓိဋ္ဌာနတော အာသဝက္ခယဉာဏံ၊ တဒဝိနာဘာဝတော ဝါ သဗ္ဗမ္ပိ ဒသဗလာဒိဉာဏံ ဂဟိတမေဝါတိပိ တဒေဝ ဝုတ္တံ.

ဧဝံဝိဓန္တိ ‘‘သီလဉ္စာ’’တိအာဒိနာ ဧဝံဝုတ္တပ္ပကာရံ. ပဇာနန္တောပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန၊ အပိ-သဒ္ဒေန ဝါ ‘‘တဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တ စ-သဒ္ဒဿ သမ္ဘာဝနတ္ထဘာဝံ ဒဿေတိ၊ တေန တတော ဒိဋ္ဋိဂတတော ဥတ္တရိတရံ သာရဘူတံ သီလာဒိဂုဏဝိသေသမ္ပိ တထာဂတော နာဘိနိဝိသတိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ဝဋ္ဋာမိသေတိ သမ္ဘာဝေတိ. ‘‘အဟ’’န္တိ ဒိဋ္ဋိမာနဝသေန ပရာမသနာကာရဒဿနံ. ပဇာနာမီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေန ပကာရတ္ထေန၊ နိဒဿနတ္ထေန ဝါ. ‘‘မမ’’န္တိ တဏှာဝသေန ပရာမသနာကာရံ ဒဿေတိ. တဏှာဒိဋ္ဌိမာနပရာမာသဝသေနာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနသင်္ခါတပရာမာသဝသေန. ဓမ္မသဘာဝမတိက္ကမိတွာ ‘‘အဟံ မမ’’န္တိ ပရတော အဘူတတော အာမသနံ ပရာမာသော၊ တဏှာဒယော ဧဝ. န ဟိ တံ အတ္ထိ၊ ယံ ခန္ဓေသု ‘‘အဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘မမ’’န္တိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗံ သိယာ၊ အပရာမသတော အပရာမသန္တဿ အဿ တထာဂတဿ နိဗ္ဗုတိ ဝိဒိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အပရာမသတော’’တိ စေဒံ နိဗ္ဗုတိပဝေဒနာယ (နိဗ္ဗုတိဝေဒနဿ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၃၆) ဟေတုဂဗ္ဘဝိသေသနံ. ‘‘ဝိဒိတာ’’တိ ပဒမပေက္ခိတွာ ကတ္တရိ သာမိဝစနံ. အပရာမသတော ပရာမာသရဟိတပဋိပတ္တိဟေတု အဿ တထာဂတဿ ကတ္တုဘူတဿ နိဗ္ဗုတိ အသင်္ခတဓာတု ဝိဒိတာ၊ အဓိဂတာတိ ဝါ အတ္ထော. ‘‘အပရာမသတော’’တိ ဟေဒံ ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနံ.

‘‘အပရာမာသပစ္စယာ’’တိ ပစ္စတ္တညေဝ ပဝေဒနာယ ကာရဏဒဿနံ. အဿာတိ ကတ္တာရံ ဝတွာပိ ပစ္စတ္တညေဝါတိ ဝိသေသဒဿနတ္ထံ ပုန ကတ္တုဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သယမေဝ အတ္တနာယေဝါ’’တိ. သယံ၊ အတ္တနာတိ ဝါ ဘာဝနပုံသကံ. နိပါတပဒဉှေတံ. ‘‘အပရာမသတော’’တိ ဝစနတော ပရာမာသာနမေဝ နိဗ္ဗုတိ ဣဓ ဒေသိတာ၊ တံဒေသနာယ ဧဝ တဒညေသမ္ပိ နိဗ္ဗုတိယာ သိဇ္ဈနတောတိ ဒဿေတိ ‘‘တေသံ ပရာမာသကိလေသာန’’န္တိ ဣမိနာ၊ ပရာမာသသင်္ခါတာနံ ကိလေသာနန္တိ အတ္ထော. အပိစ ကာမံ ‘‘အပရာမသတော’’တိ ဝစနတော ပရာမာသာနမေဝ နိဗ္ဗုတိ ဣဓ ဒေသိတာတိ ဝိညာယတိ၊ တံဒေသနာယ ပန တဒဝသေသာနမ္ပိ ကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတိ ဒေသိတာ နာမ ဘဝတိ ပဟာနေကဋ္ဌတာဒိဘာဝတော၊ တသ္မာ တေသမ္ပိ နိဗ္ဗုတိ နိဒ္ဓါရေတွာ ဒဿေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ‘‘တေသံ ပရာမာသကိလေသာန’’န္တိ၊ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနသင်္ခါတာနံ ပရာမာသာနံ၊ တဒညေသဉ္စ ကိလေသာနန္တိ အတ္ထော. ဂေါဗလီဗဒ္ဒနယော ဟေသ. နိဗ္ဗုတီတိ စ နိဗ္ဗာယနဘူတာ အသင်္ခတဓာတု၊ တဉ္စ ဘဂဝါ ဗောဓိမူလေယေဝ ပတ္တော၊ တသ္မာ သာ ပစ္စတ္တညေဝ ဝိဒိတာတိ.

ယထာပဋိပန္နေနာတိ ယေန ပဋိပန္နေန. တပ္ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘တာသံယေဝ။ပေ။ အာဒိမာဟာ’’တိ အနုသန္ဓိဒဿနံ. ကသ္မာ ပန ဝေဒနာနညေဝ ကမ္မဋ္ဌာနမာစိက္ခတီတိ အာဟ ‘‘ယာသူ’’တိအာဒိ၊ ဣမိနာ ဒေသနာဝိလာသံ ဒဿေတိ. ဒေသနာဝိလာသပ္ပတ္တော ဟိ ဘဂဝါ ဒေသနာကုသလော ခန္ဓာယတနာဒိဝသေန အနေကဝိဓာသု စတုသစ္စဒေသနာသု သမ္ဘဝန္တီသုပိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဝေဒနာသု မိစ္ဆာပဋိပတ္တိယာ ဒိဋ္ဌိဂဟနံ ပက္ခန္ဒာတိ ဒဿနတ္ထံ တထာပက္ခန္ဒနမူလဘူတာ ဝေဒနာယေဝ ပရိညာဘူမိဘာဝေန ဥဒ္ဓရတီတိ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဝါဒေ. ဧဝံ ဧတ္ထာတိပိ. ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ. ဧတ္ထ ဟိ ဝေဒနာဂဟဏေန ဂဟိတာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စံ. ဝေဒနာနံ သမုဒယဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတော အဝိဇ္ဇာသမုဒယော သမုဒယသစ္စံ၊ အတ္ထင်္ဂမနိဿရဏပရိယာယေဟိ နိရောဓသစ္စံ၊ ‘‘ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ’’တိ ဧတေန မဂ္ဂသစ္စန္တိ ဧဝံ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ‘‘ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ’’တိ ဣဒံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏတ္ထပဒန္တိ တဒတ္ထံ ဝိဘဇ္ဇ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိသေသတော ဟိ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယော’’တိအာဒိလက္ခဏာနံ ဝသေန သမုဒယာဒီသု အတ္ထော ယထာရဟံ ဝိဘဇ္ဇ ဒဿေတဗ္ဗော. အဝိသေသတော ပန ဝေဒနာယ သမုဒယာဒီနိ ဝိပဿနာပညာယ အာရမ္မဏပဋိဝေဓဝသေန၊ မဂ္ဂပညာယ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဝသေန ဇာနိတွာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ အတ္ထော. ပစ္စယသမုဒယဋ္ဌေနာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ၊ ဣမဿုပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၄၊ သံ. နိ. ၂.၂၁၊ ဥဒါ. ၁) ဝုတ္တလက္ခဏေန အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပစ္စယာနံ ဥပ္ပါဒေန စေဝ မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃါဋေန စ. ယာဝ ဟိ မဂ္ဂေန န သမုဂ္ဃါဋီယတိ၊ တာဝ ပစ္စယောတိ ဝုစ္စတိ. နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏန္တိ ဥပ္ပါဒလက္ခဏံ၊ ဇာတိန္တိ အတ္ထော. ပဉ္စန္နံ လက္ခဏာနန္တိ ဧတ္ထ စ စတုန္နမ္ပိ ပစ္စယာနံ ဥပ္ပါဒလက္ခဏမေဝ အဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စယလက္ခဏမ္ပိ ဂဟေတဗ္ဗံ သမုဒယံ ပဋိစ္စ တေသံ ယထာရဟံ ဥပကာရကတ္တာ. တထာ စေဝ သံဝဏ္ဏိတံ ‘‘မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃါဋေန စာ’’တိ. ပစ္စယနိရောဓဋ္ဌေနာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ နိရုဒ္ဓေ ဣဒံ နိရုဒ္ဓံ ဟောတိ၊ ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၆၊ ဥဒါ. ၃၊ သံ. နိ. ၂.၄၁) ဝုတ္တလက္ခဏေန အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပစ္စယာနံ နိရောဓေန စေဝ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါဋေန စ. ဝိပရိဏာမလက္ခဏန္တိ နိရောဓလက္ခဏံ၊ ဘင်္ဂန္တိ အတ္ထော. ဝယန္တိ နိရောဓံ. ယန္တိ ယသ္မာ ပစ္စယဘာဝသင်္ခါတဟေတုတော. ဝေဒနံ ပဋိစ္စာတိ ပုရိမုပ္ပန္နံ အာရမ္မဏာဒိပစ္စယဘူတံ ဝေဒနံ လဘိတွာ. သုခံ သောမနဿန္တိ သုခဉ္စေဝ သောမနဿဉ္စ. အယန္တိ ပုရိမဝေဒနာယ ယထာရဟံ ပစ္ဆိမုပ္ပန္နာနံ သုခသောမနဿာနံ ပစ္စယဘာဝေါ. အဿာဒေါ နာမ အဿာဒိတဗ္ဗောတိ ကတွာ.

အပရော နယော – ယန္တိ သုခံ၊ သောမနဿဉ္စ. အယန္တိ စ နပုံသကလိင်္ဂေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ သုခသောမနဿမေဝ အဿာဒပဒမပေက္ခိတွာ ပုလ္လိင်္ဂေန နိဒ္ဒိသီယတိ၊ ဣမသ္မိံ ပန ဝိကပ္ပေ သုခသောမနဿာနံ ဥပ္ပါဒေါယေဝ တေဟိ ဥပ္ပါဒဝန္တေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သတ္တိယာ၊ သတ္တိမတော စ အဘိန္နတ္တာ. န ဟိ သုခသောမနဿမန္တရေန တေသံ ဥပ္ပါဒေါ လဗ္ဘတိ. ဣတိ ပုရိမဝေဒနံ ပဋိစ္စ သုခသောမနဿုပ္ပါဒေါပိ ပုရိမဝေဒနာယ အဿာဒေါ နာမ အဿာဒီယတေတိ ကတွာ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ပုရိမမုပ္ပန္နံ ဝေဒနံ အာရဗ္ဘ သောမနဿုပ္ပတ္တိယံ ယော ပုရိမဝေဒနာယ ပစ္စယဘာဝသင်္ခါတော အဿာဒေတဗ္ဗာကာရော၊ သောမနဿဿ ဝါ ဥပ္ပါဒသင်္ခါတော တဒဿာဒနာကာရော၊ အယံ ပုရိမဝေဒနာယ အဿာဒေါတိ. ကထံ ပန ဝေဒနံ အာရဗ္ဘ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ နနု ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏန္တိ? စေတသိကသုခဿေဝ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိယမဓိပ္ပေတတ္တာ နာယံ ဒေါသော. အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိယဉှိ ဝိသေသနမေဝ သောမနဿဂ္ဂဟဏံ သောမနဿံ သုခန္တိ ယထာ ‘‘ရုက္ခော သီသပါ’’တိ အညပစ္စယဝသေန ဥပ္ပတ္တိယံ ပန ကာယိကသုခမ္ပိ အဿာဒေါယေဝ၊ ယထာလာဘကထာ ဝါ ဧသာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘‘ယာ ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ သတ္တိမတာ သတ္တိ နိဒဿိတာ. တတြာယမတ္ထော – ယာ ဝေဒနာ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ၊ ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခာ၊ ဇရာယ၊ မရဏေန စာတိ ဒွိဓာ ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝိပရိဏာမဓမ္မာ. တဿာ ဧဝံဘူတာယ အယံ အနိစ္စဒုက္ခဝိပရိဏာမဘာဝေါ ဝေဒနာယ သဗ္ဗာယပိအာဒီနဝေါတိ. အာဒီနံ ပရမကာရုညံ ဝါတိ ပဝတ္တတိ ဧတသ္မာတိ ဟိ အာဒီနဝေါ. အပိစအာဒီနံ အတိဝိယ ကပဏံ ပဝတ္တနဋ္ဌေန ကပဏမနုဿော အာဒီနဝေါ၊ အယမ္ပိ ဧဝံသဘာဝေါတိ တထာ ဝုစ္စတိ. သတ္တိမတာ ဟိ သတ္တိ အဘိန္နာ တဒဝိနာဘာဝတော.

ဧတ္ထ စ ‘‘အနိစ္စာ’’တိ ဣမိနာ သင်္ခါရဒုက္ခတာဝသေန ဥပေက္ခာဝေဒနာယ၊ သဗ္ဗာသု ဝါ ဝေဒနာသုအာဒီနဝမာဟ၊ ‘‘ဒုက္ခာ’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ခဒုက္ခတာဝသေနဒုက္ခဝေဒနာယ၊ ‘‘ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ ဣမိနာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာဝသေန သုခဝေဒနာယ. အဝိသေသေန ဝါ တီဏိပိ ပဒါနိ တိဿန္နမ္ပိ ဝေဒနာနံ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဆန္ဒရာဂဝိနယောတိ ဆန္ဒသင်္ခါတရာဂဝိနယနံ ဝိနာသော. ‘‘အတ္ထဝသာ လိင်္ဂဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော’’တိ ဝစနတော ယံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပရိယာယဝစနမေဝိဒံ ပဒဒွယံ. ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာတိ မဂ္ဂဿ ဝုတ္တတ္တာ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနဝသေန ဝါ ယထာက္ကမံ ယောဇနာပိ ဝဋ္ဋတိ. ဝေဒနာယာတိ နိဿက္ကဝစနံ. နိဿရဏန္တိ နေက္ခမ္မံ. ယာဝ ဟိ ဝေဒနာပဋိဗဒ္ဓံ ဆန္ဒရာဂံ နပ္ပဇဟတိ၊ တာဝါယံ ပုရိသော ဝေဒနာယ အလ္လီနောယေဝ ဟောတိ. ယဒါ ပန တံ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ၊ တဒါယံ ပုရိသော ဝေဒနာယ နိဿဋော ဝိသံယုတ္တော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ဝေဒနာယ နိဿရဏံ ဝုတ္တံ. တဗ္ဗစနေန ပန ဝေဒနာသဟဇာတနိဿယာရမ္မဏဘူတာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဂဟိတာ ဧဝ ဟောန္တီတိပိ ပဉ္စဟိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေဟိ နိဿရဏဝစနံ သိဒ္ဓမေဝ. ဝေဒနာသီသေန ဟိ ဒေသနာ အာဂတာ၊ တတ္ထ ပန ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. လက္ခဏဟာရဝသေနာပိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှိ အာယသ္မတာ မဟာကစ္စာနတ္ထေရေန –

‘‘ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေ၊ ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကေစိ၊

ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ သဗ္ဗော၊ သော ဟာရော လက္ခဏော နာမာ’’တိ. (နေတ္တိ. ၄၈၅)၊

ကာမုပါဒါနမူလကတ္တာ သေသုပါဒါနာနံ ပဟီနေ စ ကာမုပါဒါနေ ဥပါဒါနသေသာဘာဝတော ‘‘ဝိဂတဆန္ဒရာဂတာယ အနုပါဒါနော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧတေန ‘‘အနုပါဒါဝိမုတ္တော’’တိ ဧတဿတ္ထံ သင်္ခေပေန ဒဿေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဝိဂတဆန္ဒရာဂတာယ အနုပါဒါနော၊ အနုပါဒါနတ္တာ စ အနုပါဒါဝိမုတ္တောတိ. တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရေတုံ၊ သမတ္ထေတုံ ဝါ ‘‘ယသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယသ္မိံ ဥပါဒါနေတိ သေသုပါဒါနမူလဘူတေ ကာမုပါဒါနေ. တဿာတိ ကာမုပါဒါနဿ. အနုပါဒိယိတွာတိ ဆန္ဒရာဂဝသေန အနာဒိယိတွာ၊ ဧတေန ‘‘အနုပါဒါဝိမုတ္တော’’တိ ပဒဿ ယ-ကာရလောပေန သမာသဘာဝံ၊ ဗျာသဘာဝံ ဝါ ဒဿေတိ.

၃၇. ‘‘ဣမေ ခေါ’’တိအာဒိ ယထာပုဋ္ဌဿ ဓမ္မဿ ဝိဿဇ္ဇိတဘာဝေန နိဂမနဝစနံ၊ ‘‘ပဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တပဇာနနမေဝ စ ဣမ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ တေ’’တိအာဒိမာဟ. ယေ တေ သဗ္ဗညုတညာဏဓမ္မေ။ပေ။ အပုစ္ဆိံ၊ ယေဟိ သဗ္ဗညုတညာဏဓမ္မေဟိ။ပေ။ ဝဒေယျုံ၊ တဉ္စ။ပေ။ ပဇာနာတီတိ ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဣမေ သဗ္ဗညုတညာဏဓမ္မာ ဂမ္ဘီရာ။ပေ။ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယာ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ ပိဏ္ဍတ္ထဒဿနံ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘အနုပါဒါဝိမုတ္တော ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော’’တိ ဣမိနာ အဂ္ဂမဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ၊ ‘‘ဝေဒနာနံ၊ သမုဒယဉ္စာ’’တိအာဒိနာ စ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ. တထာပိ ယဿာ ဓမ္မဓာတုယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဣမံ ဒိဋ္ဌိဂတံ သကာရဏံ သဂတိကံ ပဘေဒတော ဝိဘဇိတုံ သမတ္ထော ဟောတိ၊ တဿာ ပဒဋ္ဌာနေန စေဝ သဒ္ဓိံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ ဥပ္ပတ္တိဘူမိယာ စ တဒေဝ ပါကဋတရံ ကတ္တုကာမော ဓမ္မရာဇာ ဧဝံ ဒဿေတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တဒေဝ နိယျာတိတ’’န္တိ၊ နိဂမိတံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော. အန္တရာတိ ပုစ္ဆိတဝိဿဇ္ဇိတဓမ္မဒဿနဝစနာနမန္တရာ ဒိဋ္ဌိယော ဝိဘတ္တာ တဿ ပဇာနနာကာရဒဿနဝသေနာတိ အတ္ထော.

ပဌမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ.