မဟာသီလဝဏ္ဏနာ

၂၁. အင်္ဂါနိ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတ္တာ အင်္ဂသဟစရိတံ သတ္ထံ ‘‘အင်္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဥတ္တရပဒလောပေန ဝါ. နိမိတ္တန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော၊ တေနာဟ ‘‘ဟတ္ထပါဒါဒီသူ’’တိအာဒိ. ကေစိ ပန ‘‘အင်္ဂန္တိ အင်္ဂဝိကာရံ ပရေသံ အင်္ဂဝိကာရဒဿနေနာပိ လာဘာလာဘာဒိဝိဇာနန’’န္တိ ဝဒန္တိ. နိမိတ္တသတ္ထန္တိ နိမိတ္တေန သဉ္ဇာနနပ္ပကာရဒီပကံ သတ္ထံ၊ တံ ဝတ္ထုနာ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပဏ္ဍုရာဇာ’’တိအာဒိမာဟ. ပဏ္ဍုရာဇာတိ စ ‘‘ဒက္ခိဏာရာမာဓိပတိ’’ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. သီဟဠဒီပေ ဒက္ခိဏာရာမနာမကဿ သံဃာရာမဿ ကာရကောတိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဒက္ခိဏမဓုရာဓိပတီ’’တိ စ ကတ္ထစိ လိခိတံ၊ ဒက္ခိဏမဓုရနဂရဿ အဓိပတီတိ အတ္ထော. မုတ္တာယောတိ မုတ္တိကာ. မုဋ္ဌိယာတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ. ဃရဂေါလိကာယာတိ သရဗုနာ. သော ‘‘မုတ္တာ’’တိ သညာနိမိတ္တေနာဟ၊ သင်္ချာနိမိတ္တေန ပန ‘‘တိဿော’’တိ.

‘‘မဟန္တာန’’န္တိ ဧတေန အပ္ပကံ နိမိတ္တမေဝ၊ မဟန္တံ ပန ဥပ္ပါဒေါတိ နိမိတ္တုပ္ပါဒါနံ ဝိသေသံ ဒဿေတိ. ဥပ္ပတိတန္တိ ဥပ္ပတနံ. သုဘာသုဘဖလံ ပကာသေန္တော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဂစ္ဆတီတိ ဥပ္ပါဒေါ၊ ဥပ္ပါတောပိ၊ သုဘာသုဘသူစိကာ ဘူတဝိကတိ. သော ဟိ ဓူမော ဝိယ အဂ္ဂိဿ ကမ္မဖလဿ ပကာသနမတ္တမေဝ ကရောတိ၊ န တု တမုပ္ပါဒေတီတိ. ဣဒန္တိ ဣဒံ နာမ ဖလံ. ဧဝန္တိ ဣမိနာ နာမ အာကာရေန. အာဒိသန္တီတိ နိဒ္ဒိသန္တိ. ပုဗ္ဗဏှသမယေတိ ကာလဝသေန. ဣဒံ နာမာတိ ဝတ္ထုဝသေန ဝဒတိ. ယော ဝသဘံ၊ ကုဉ္ဇရံ၊ ပါသာဒံ၊ ပဗ္ဗတံ ဝါ အာရုဠှမတ္တာနံ သုပိနေ ပဿတိ၊ တဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ဖလ’’န္တိအာဒိနာ ဟိ ဝတ္ထုကိတ္တနံ ဟောတိ. သုပိနကန္တိ သုပိနသတ္ထံ. အင်္ဂသမ္ပတ္တိဝိပတ္တိဒဿနမတ္တေန ပုဗ္ဗေ ‘‘အင်္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဣဓ ပန မဟာနုဘာဝတာဒိနိပ္ဖါဒကလက္ခဏဝိသေသဒဿနေန ‘‘လက္ခဏ’’န္တိ အယမေတေသံ ဝိသေသော၊ တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ လက္ခဏေနာ’’တိအာဒိ. လက္ခဏန္တိ ဟိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေသု ဒိဿမာနာကာရဝိသေသံ သတ္တိသိရိဝစ္ဆဂဒါပါသာဒါဒိကမဓိပ္ပေတံ တံ တံ ဖလံ လက္ခီယတိ အနေနာတိ ကတွာ၊ သတ္ထံ ပန တပ္ပကာသနတော လက္ခဏံ. အာဟတေတိ ပုရာဏေ. အနာဟတေတိ နဝေ. အဟတေတိ ပန ပါဌေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော. ဣတော ပဋ္ဌာယာတိ ဒေဝရက္ခသမနုဿာဒိဘေဒေန ယထာဖလံ ပရိကပ္ပိတေန ဝိဝိဓဝတ္ထဘာဂေ ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ သဉ္ဆိန္နေ ဣဒံ နာမ ဘောဂါဒိဖလံ ဟောတိ. ဧဝရူပေန ဒါရုနာတိ ပလာသသိရိဖလာဒိဒါရုနာ၊ တထာ ဒဗ္ဗိယာ. ယဒိ ဒဗ္ဗိဟောမာဒီနိပိ အဂ္ဂိဟောမာနေဝ၊ အထ ကသ္မာ ဝိသုံ ဝုတ္တာနီတိ အာဟ ‘‘ဧဝရူပါယာ’’တိအာဒိ. ဒဗ္ဗိဟောမာဒီနိ ဟောမောပကရဏာဒိဝိသေသေဟိ ဖလဝိသေသဒဿနဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ အဂ္ဂိဟောမံ ပန ဝုတ္တာဝသေသသာဓနဝသေန ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘ဒဗ္ဗိဟောမာဒီနီ’’တိအာဒိ.

ကုဏ္ဍကောတိ တဏ္ဍုလခဏ္ဍံ၊ တိလဿ ဣဒန္တိ တေလံ၊ သမာသတဒ္ဓိတပဒါနိ ပသိဒ္ဓေသု သာမညဘူတာနီတိ ဝိသေသကရဏတ္ထံ ‘‘တိလတေလာဒိက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပက္ခိပနန္တိ ပက္ခိပနတ္ထံ. ‘‘ပက္ခိပနဝိဇ္ဇ’’န္တိပိ ပါဌော၊ ပက္ခိပနဟေတုဘူတံ ဝိဇ္ဇန္တိ အတ္ထော. ဒက္ခိဏက္ခကဇဏ္ဏုလောဟိတာဒီဟီတိ ဒက္ခိဏက္ခကလောဟိတဒက္ခိဏဇဏ္ဏုလောဟိတာဒီဟိ. ‘‘ပုဗ္ဗေ’’တိအာဒိနာ အင်္ဂအင်္ဂဝိဇ္ဇာနံ ဝိသေသဒဿနေန ပုနရုတ္တဘာဝမပနေတိ. အင်္ဂုလဋ္ဌိံ ဒိသွာတိ အင်္ဂုလိဘူတံ၊ အင်္ဂုလိယာ ဝါ ဇာတံ အဋ္ဌိံ ပဿိတွာ၊ အင်္ဂုလိစ္ဆဝိမတ္တံ အပဿိတွာ တဒဋ္ဌိဝိပဿနဝသေနေဝ ဗျာကရောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အင်္ဂလဋ္ဌိန္တိ သရီရ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၁) ပန အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သတိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ဝိရုဟနဘာဝေန လဋ္ဌိသဒိသတ္တာ သရီရမေဝ အင်္ဂလဋ္ဌီတိ ဝိညာယတိ. ကုလပုတ္တောတိ ဇာတိကုလပုတ္တော၊ အာစာရကုလပုတ္တော စ. ဒိသွာပီတိ ဧတ္ထ အပိ-သဒ္ဒေါ အဒိသွာပီတိ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. အဗ္ဘိနော သတ္ထံ အဗ္ဘေယျံ. မာသုရက္ခေန ကတော ဂန္ထော မာသုရက္ခော. ရာဇူဟိ ပရိဘူတ္တံ သတ္ထံ ရာဇသတ္ထံ. သဗ္ဗာနိပေတာနိ ခတ္တဝိဇ္ဇာပကရဏာနိ. သိဝ-သဒ္ဒေါ သန္တိအတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သန္တိကရဏဝိဇ္ဇာ’’တိ၊ ဥပသဂ္ဂူပသမနဝိဇ္ဇာတိ အတ္ထော. သိဝါ-သဒ္ဒမေဝ ရဿံ ကတွာ ဧဝမဟာတိ သန္ဓာယ ‘‘သိင်္ဂါလရုတဝိဇ္ဇာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ သိင်္ဂါလာနံ ရုတေ သုဘာသုဘသဉ္ဇာနနဝိဇ္ဇာတိ အတ္ထော. ‘‘ဘူတဝေဇ္ဇမန္တောတိ ဘူတဝသီကရဏမန္တော. ဘူရိဃရေတိ အန္တောပထဝိယံ ကတဃရေ၊ မတ္တိကာမယဃရေ ဝါ. ‘‘ဘူရိဝိဇ္ဇာ သဿဗုဒ္ဓိကရဏဝိဇ္ဇာ’’တိ သာရသမာသေ. သပ္ပါဝှါယနဝိဇ္ဇာတိ သပ္ပါဂမနဝိဇ္ဇာ. ဝိသဝန္တမေဝ ဝါတိ ဝိသဝမာနမေဝ ဝါ. ဘာဝနိဒ္ဒေသဿ ဟိ မာန-သဒ္ဒဿ အန္တဗျပ္ပဒေသော. ယာယ ကရောန္တိ၊ သာ ဝိသဝိဇ္ဇာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဝိသတန္တြမေဝ ဝါ’’တိပိ ပါဌော. ဧဝံ သတိ သရူပဒဿနံ ဟောတိ၊ ဝိသဝိစာရဏဂန္ထောယေဝါတိ အတ္ထော. တန္တြန္တိ ဟိ ဂန္ထဿ ပရသမညာ. သပက္ခကအပက္ခကဒွိပဒစတုပ္ပဒါနန္တိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာဒိသပက္ခကဃရဂေါလိကာဒိအပက္ခကဒေဝမနုဿစင်္ဂေါရာဒိဒွိပဒ- ကဏ္ဋသသဇမ္ဗုကာဒိစတုပ္ပဒါနံ. ရုတံ ဝဿိတံ. ဂတံ ဂမနံ၊ ဧတေန ‘‘သကုဏဝိဇ္ဇာ’’တိ ဣဓ မိဂသဒ္ဒဿ လောပံ၊ နိဒဿနမတ္တံ ဝါ ဒဿေတိ. သကုဏဉာဏန္တိ သကုဏဝသေန သုဘာသုဘဖလဿ ဇာနနံ. နနု သကုဏဝိဇ္ဇာယ ဧဝ ဝါယသဝိဇ္ဇာပဝိဋ္ဌာတိ အာဟ ‘‘တံ ဝိသုညေဝ သတ္ထ’’န္တိ. တံတံပကာသကသတ္ထာနုရူပဝသေန ဟိ ဣဓ တဿ တဿ ဝစနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ပရိပက္ကဂတဘာဝေါ အတ္တဘာဝဿ၊ ဇီဝိတကာလဿ စ ဝသေန ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ ‘‘ဣဒါနီ’’တိအာဒိနာ. အာဒိဋ္ဌဉာနန္တိ အာဒိသိတဗ္ဗဿ ဉာဏံ. သရရက္ခဏန္တိ သရတော အတ္တာနံ၊ အတ္တတော ဝါ သရဿ ရက္ခဏံ. ‘‘သဗ္ဗသင်္ဂါဟိက’’န္တိ ဣမိနာ မိဂ-သဒ္ဒဿ သဗ္ဗသကုဏစတုပ္ပဒေသု ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ၊ ဧကသေသနိဒ္ဒေသော ဝါ ဧသ စတုပ္ပဒေသွေဝ မိဂ-သဒ္ဒဿ နိရုဠှတ္တာ. သဗ္ဗေသမ္ပိ သကုဏစတုပ္ပဒါနံ ရုတဇာနနသတ္ထဿ မိဂစက္ကသမညာ၊ ယထာ တံ သုဘာသုဘဇာနနပ္ပကာရေ သဗ္ဗတော ဘဒြံ စက္ကာဒိသမညာတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗ။ပေ။ ဝုတ္တ’’န္တိ.

၂၂. ‘‘သာမိနော’’တိအာဒိ ပသဋ္ဌာပသဋ္ဌကာရဏဝစနံ. လက္ခဏန္တိ တေသံ လက္ခဏပ္ပကာသကသတ္ထံ. ပါရိသေသနယေန အဝသေသံ အာဝုဓံ. ‘‘ယမှိ ကုလေ’’တိအာဒိနာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ တထာဇာနနဟေတု ဧဝ သေသံ လက္ခဏန္တိ ဒဿေတိ. အယံ ဝိသေသောတိ ‘‘လက္ခဏ’’န္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ လက္ခဏတော ဝိသေသော. တဒတ္ထာဝိကရဏတ္ထံ ‘‘ဣဒဉ္စေတ္ထ ဝတ္ထူ’’တိ ဝုတ္တံ အဂ္ဂိံ ဓမမာနန္တိ အဂ္ဂိံ မုခဝါတေန ဇာလေန္တံ. မက္ခေသီတိ ဝိနာသေတိ. ပိဠန္ဓနကဏ္ဏိကာယာတိ ကဏ္ဏာလင်္ကာရဿ. ဂေဟကဏ္ဏိကာယာတိ ဂေဟကူဋဿ၊ ဧတေန ဧကသေသနယံ၊ သာမညနိဒ္ဒေသံ ဝါ ဥပေတံ. ကစ္ဆပလက္ခဏန္တိ ကုမ္မလက္ခဏံ. သဗ္ဗစတုပ္ပဒါနန္တိ မိဂ-သဒ္ဒဿ စတုပ္ပဒဝါစကတ္တမာဟ.

၂၃. အသုကဒိဝသေတိ ဒုတိယာတတိယာဒိတိထိဝသေန ဝုတ္တံ. အသုကနက္ခတ္တေနာတိ အဿယုဇဘရဏီကတ္တိကာရောဟဏီအာဒိနက္ခတ္တယောဂဝသေန. ဝိပ္ပဝုတ္ထာနန္တိ ဝိပ္ပဝသိတာနံ သဒေသတော နိက္ခန္တာနံ. ဥပသင်္ကမနံ ဥပယာနံ. အပယာနံ ပဋိက္ကမနံ. ဒုတိယပဒေပီတိ ‘‘ဗာဟိရာနံ ရညံ။ပေ။ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဒုတိယဝါကျေပိ. ‘‘အဗ္ဘန္တရာနံ ရညံ ဇယော’’တိအာဒီဟိ ဒွီဟိ ဝါကျေဟိ ဝုတ္တာ ဇယပရာဇယာ ပါကဋာယေဝ.

၂၄. ရာဟူတိ ရာဟု နာမ အသုရိဿရော အသုရရာဇာ. တထာ ဟိ မဟာသမယသုတ္တေ အသုရနိကာယေ ဝုတ္တံ –

‘‘သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ၊ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ၊

သန္နယှိတွာ ဗလိသေနံ၊ ရာဟုဘဒ္ဒမုပါဂမု’’န္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၉)၊

တဿ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဂဟဏံ သံယုတ္တနိကာယေ စန္ဒိမသုတ္တသူရိယသုတ္တေဟိ ဒီပေတဗ္ဗံ. ဣတိ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ အာဒိအတ္ထော ‘‘စန္ဒဂ္ဂါဟာဒယော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ တေန သူရိယဂ္ဂါဟနက္ခတ္တဂ္ဂါဟာ သင်္ဂယှန္တိ. တသ္မာ စန္ဒိမသူရိယာနမိဝ နက္ခတ္တာနမ္ပိ ရာဟုနာ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတော ဧဝ ဟိ ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိနာ နက္ခတ္တဂါဟေ ဒုတိယနယော ဝုတ္တော. အင်္ဂါရကာဒိဂါဟသမာယောဂေါပီတိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန အင်္ဂါရကသသိပုတ္တသူရဂရုသုက္ကရဝိသုတကေတုသင်္ခါတာနံ ဂါဟာနံ သမာယောဂေါ အပိ နက္ခတ္တဂါဟောယေဝ သဟ ပယောဂေန ဂဟဏတော. သဟပယောဂေါပိ ဟိ ဝေဒသမယေန ဂဟဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ဥက္ကာနံ ပတနန္တိ ဥက္ကောဘာသာနံ ပတနံ. ဝါတသင်္ဃာတေသု ဟိ ဝေဂေန အညမညံ သင်္ဃဋ္ဋေန္တေသု ဒီပိကောဘာသော ဝိယ ဩဘာသော ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အာကာသတော ပတတိ၊ တတြာယံ ဥက္ကာပါတဝေါဟာရော. ဇောတိသတ္ထေပိ ဝုတ္တံ –

‘‘မဟာသိခါ စ သုက္ခဂ္ဂါ-ရတ္တာနိလသိခေါဇ္ဇလာ၊

ပေါရိသီ စ ပမာဏေန၊ ဥက္ကာ နာနာဝိဓာ မတာ’’တိ.

ဒိသာကာလုသိယန္တိ ဒိသာသု ခေါဘနံ၊ တံ သရူပတော ဒဿေတိ ‘‘အဂ္ဂိသိခဓူမသိခါဒီဟိ အာကုလဘာဝေါ ဝိယာ’’တိ ဣမိနာ၊ အဂ္ဂိသိခဓူမသိခါဒီနံ ဗဟုဓာ ပါတုဘာဝေါ ဧဝ ဒိသာဒါဟော နာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တဒေဝ ‘‘ဓူမကေတူ’’တိ လောကိယာ ဝဒန္တိ. ဝုတ္တဉ္စ ဇောတိသတ္ထေ –

‘‘ကေတု ဝိယ သိခါဝတီ၊ ဇောတိ ဥပ္ပါတရူပိနီ’’တိ.

သုက္ခဝလာဟကဂဇ္ဇနန္တိ ဝုဋ္ဌိမန္တရေန ဝါယုဝေဂစလိတဿ ဝလာဟကဿ နဒနံ. ယံ လောကိယာ ‘‘နိဃာတော’’တိ ဝဒန္တိ. ဝုတ္တဉ္စ ဇောတိသတ္ထေ –

‘‘ယဒါန္တလိက္ခေ ဗလဝါ၊ မာရုတော မာရုတာဟတော၊

ပတတျဓော သ နီဃာတော၊ ဇာယတေ ဝါယုသမ္ဘဝေါ’’တိ.

ဥဒယနန္တိ လဂ္ဂနမာယူဟနံ.

‘‘ယဒေါဒေတိ တဒါ လဂနံ၊ ရာသီနမနွယံ ကမာ’’တိ –

ဟိ ဝုတ္တံ. အတ္ထင်္ဂမနမ္ပိ တတော သတ္တမရာသိပ္ပမာဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဗ္ဘာ ဓူမော ရဇော ရာဟူတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အဝိသုဒ္ဓတာ. တဗ္ဗိနိမုတ္တတာ ဝေါဒါနံ. ဝုတ္တဉ္စ ‘‘စတ္တာရောမေ ဘိက္ခဝေ၊ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဥပက္ကိလေသာ၊ ယေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌာ စန္ဒိမသူရိယာ န တပန္တိ န ဘာသန္တိ န ဝိရောစန္တိ. ကတမေ စတ္တာရော? အဗ္ဘာ ဘိက္ခဝေ၊ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဥပက္ကိလေသာ၊ ယေန။ပေ။ ဓူမော။ပေ။ ရဇော။ပေ။ ရာဟု ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဣမေ ခေါ။ပေ။ န ဝိရောစန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၅၀).

၂၅. ဒေဝဿာတိ မေဃဿ. ဓာရာနုပ္ပဝေစ္ဆနံ ဝဿနံ. အဝဂ္ဂါဟောတိ ဓာရာယ အဝဂ္ဂဟဏံ ဒုဂ္ဂဟဏံ၊ တေနာဟ ‘‘ဝဿဝိဗန္ဓော’’တိ. ဟတ္ထမုဒ္ဒါတိ ဟတ္ထေန အဓိပ္ပေတဝိညာပနံ၊ တံ ပန အင်္ဂုလိသင်္ကောစနေန ဂဏနာယေဝါတိ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၁) ဝုတ္တံ. အာစရိယသာရိပုတ္တတ္ထေရေန ပန ‘‘ဟတ္ထမုဒ္ဒါ နာမ အင်္ဂုလိပဗ္ဗေသု သညံ ဌပေတွာ ဂဏနာ’’တိ ဒဿိတာ. ဂဏနာ ဝုစ္စတိ အစ္ဆိဒ္ဒကဂဏနာ ပရိသေသဉာယေန၊ သာ ပန ပါဒသိကမိလက္ခကာဒယော ဝိယ ‘‘ဧကံ ဒွေ’’တိအာဒိနာ နဝန္တဝိဓိနာ နိရန္တရဂဏနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သမူဟနံ သင်္ကလနံ ဝိသုံ ဥပ္ပါဒနံ အပနယနံ ပဋုပ္ပါဒနံ [သဋုပ္ပါဒနံ (အဋ္ဌကထာယံ)] ‘‘သဒုပ္ပါဒန’’န္တိပိ ပဌန္တိ၊ သမ္မာ ဥပ္ပါဒနန္တိ အတ္ထော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေါကလနဘာဂဟာရာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ ဝေါကလနံ ဝိသုံ သမူဟကရဏံ၊ ဝေါမိဿနန္တိ အတ္ထော. ဘာဂကရဏံ ဘာဂေါ. ဘုဉ္ဇနံ ဝိဘဇနံ ဟာရော. သာတိ ယထာဝုတ္တာ ပိဏ္ဍဂဏနာ ဒိသွာတိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌမတ္တေန ဂဏေတွာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

ပဋိဘာနကဝီတိ ဧတ္ထ အင်္ဂုတ္တရာဂမေ (အ. နိ. ၄.၂၃၁) ဝုတ္တာနန္တိ သေသော၊ ကဝီနံ ကဗျကရဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဧတေန ကဝီဟိ ကတံ၊ ကဝီနံ ဝါ ဣဒံ ကာဝေယျန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘အတ္တနော စိန္တာဝသေနာ’’တိအာဒိ တေသံ သဘာဝဒဿနံ. တထာ ဟိ ဝတ္ထုံ၊ အနုသန္ဓိဉ္စ သယမေဝ စိရေန စိန္တေတွာ ကရဏဝသေန စိန္တာကဝိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကိဉ္စိ သုတွာ သုတေန အသုတံ အနုသန္ဓေတွာ ကရဏဝသေန သုတကဝိ၊ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ဥပဓာရေတွာ တဿ သင်္ခိပနဝိတ္ထာရဏာဒိဝသေန အတ္ထကဝိ၊ ယံ ကိဉ္စိ ပရေန ကတံ ကဗ္ဗံ ဝါ နာဋကံ ဝါ ဒိသွာ တံသဒိသမေဝ အညံ အတ္တနော ဌာနုပ္ပတ္တိကပဋိဘာနေန ကရဏဝသေန ပဋိဘာနကဝီတိ. န္တိ တမတ္ထံ. တပ္ပဋိဘာဂန္တိ တေန ဒိဋ္ဌေန သဒိသံ. ‘‘ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိသေသနံ၊ ‘‘ကရိဿာမီ’’တိ ဧတ္ထ ဝါ ဘာဝနပုံသကံ. ဌာနုပ္ပတ္တိကပဋိဘာနဝသေနာတိ ကာရဏာနုရူပံ ပဝတ္တနကဉာဏဝသေန. ဇီဝိကတ္ထာယာတိ ပကရဏာဓိဂတဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. ကဝီနံ ဣဒန္တိ ကဗျံ၊ ယံ ‘‘ဂီတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

၂၆. ပရိဂ္ဂဟဘာဝေန ဒါရိကာယ ဂဏှနံ အာဝါဟနံ. တထာ ဒါနံ ဝိဝါဟနံ. ဣဓ ပန တထာကရဏဿ ဥတ္တရပဒလောပေန နိဒ္ဒေသော၊ ဟေတုဂဗ္ဘဝသေန ဝါ၊ တေနာဟ ‘‘ဣမဿ ဒါရကဿာ’’တိအာဒိ. ဣတီတိ ဧဝံဟောန္တေသု၊ ဧဝံဘာဝတော ဝါ. ဥဋ္ဌာနန္တိ ခေတ္တာဒိတော ဥပ္ပန္နမာယံ. ဣဏန္တိ ဓနဝဍ္ဎနတ္ထံ ပရဿ ဒိန္နံ ပရိယုဒဉ္စနံ. ပုဗ္ဗေ ပရိစ္ဆိန္နကာလေ အသမ္ပတ္တေပိ ဥဒ္ဓရိတမိဏံ ဥဋ္ဌာနံ၊ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလေ ပန သမ္ပတ္တေ ဣဏန္တိ ကေစိ၊ တဒယုတ္တမေဝ ဣဏဂဟဏေနေဝ သိဇ္ဈနတော. ပရေသံ ဒိန္နံ ဣဏံ ဝါ ဓနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ထာဝရန္တိ စိရဋ္ဌိတိကံ. ဒေသန္တရေ ဒိဂုဏတိဂုဏာဒိဂဟဏဝသေန ဘဏ္ဍပ္ပယောဇနံ ပယောဂေါ. တတ္ထ ဝါ အညတ္ထ ဝါ ယထာကာလပရိစ္ဆေဒံ ဝဍ္ဎိဂဟဏဝသေန ပယောဇနံ ဥဒ္ဓါရော. ‘‘ဘဏ္ဍမူလရဟိတာနံ ဝါဏိဇံ ကတွာ ဧတ္တကေန ဥဒယေန သဟ မူလံ ဒေထာ’တိ ဓနဒါနံ ပယောဂေါ၊ တာဝကာလိကဒါနံ ဥဒ္ဓါရော’’တိပိ ဝဒန္တိ. အဇ္ဇ ပယောဇိတံ ဒိဂုဏံ စတုဂုဏံ ဟောတီတိ ယဒိ အဇ္ဇ ပယောဇိတံ ဘဏ္ဍံ၊ ဧဝံ အပရဇ္ဇ ဒိဂုဏံ၊ အဇ္ဇ စတုဂုဏံ ဟောတီတိ အတ္ထော. သုဘဿ၊ သုဘေန ဝါ ဂမနံ ပဝတ္တနံ သုဘဂေါ၊ တဿ ကရဏံ သုဘဂကရဏံ၊ တံ ပန ပိယမနာပဿ၊ သဿိရီကဿ ဝါ ကရဏမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပိယမနာပကရဏ’’န္တိအာဒိ. သဿိရီကကရဏန္တိ သရီရသောဘဂ္ဂကရဏံ. ဝိလီနဿာတိ ပတိဋ္ဌဟိတွာပိ ပရိပက္ကမပါပုဏိတွာ ဝိလောပဿ. တထာ ပရိပက္ကဘာဝေန အဋ္ဌိတဿ. ပရိယာယဝစနမေတံ ပဒစတုက္ကံ. ဘေသဇ္ဇဒါနန္တိ ဂဗ္ဘသဏ္ဌာပနဘေသဇ္ဇဿ ဒါနံ. တီဟိ ကာရဏေဟီတိ ဧတ္ထ ဝါတေန၊ ပါဏကေဟိ ဝါ ဂဗ္ဘေ ဝိနဿန္တေ န ပုရိမကမ္မုနာ ဩကာသော ကတော၊ တပ္ပစ္စယာ ဧဝ ကမ္မံ ဝိပစ္စတိ၊ သယမေဝ ပန ကမ္မုနာ ဩကာသေ ကတေ န ဧကန္တေန ဝါတာ၊ ပါဏကာ ဝါ အပေက္ခိတဗ္ဗာတိ ကမ္မဿ ဝိသုံ ကာရဏဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိနယဋ္ဌကထာယံ (ဝိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၈၅) ပန ဝါတေန ပါဏကေဟိ ဝါ ဂဗ္ဘော ဝိနဿန္တော ကမ္မံ ဝိနာ န ဝိနဿတီတိ အဓိပ္ပါယေန တမညာတြ ဒွီဟိ ကာရဏေဟီတိ ဝုတ္တံ. နိဗ္ဗာပနီယန္တိ ဥပသမကရံ. ပဋိကမ္မန္တိ ယထာ တေ န ခါဒန္တိ၊ တထာ ပဋိကရဏံ.

ဗန္ဓကရဏန္တိ ယထာ ဇိံ စာလေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ အနာလောဠိတကရဏံ. ပရိဝတ္တနတ္ထန္တိ အာဝုဓာဒိနာ သဟ ဥက္ခိတ္တဟတ္ထာနံ အညတ္ထ ပရိဝတ္တနတ္ထံ၊ အတ္တနာ ဂေါပိတဋ္ဌာနေ အခိပေတွာ ပရတ္ထ ခိပနတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ခိပတီတိ စ အညတ္ထ ခိပတီတိ အတ္ထော. ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေတိ အဍ္ဍဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ. ဣစ္ဆိတတ္ထဿ ဒေဝတာယ ကဏ္ဏေ ကထနဝသေန ဇပ္ပနံ ကဏ္ဏဇပ္ပနန္တိ စ ဝဒန္တိ. ဒေဝတံ ဩတာရေတွာတိ ဧတ္ထ မန္တဇပ္ပနေန ဒေဝတာယ ဩတာရဏံ. ဇီဝိကတ္ထာယာတိ ယထာ ပါရိစရိယံ ကတွာ ဇီဝိတဝုတ္တိ ဟောတိ၊ တထာ ဇီဝိတဝုတ္တိကရဏတ္ထာယ. အာဒိစ္စပါရိစရိယာတိ ကရမာလာဟိ ပူဇံ ကတွာ သကလဒိဝသံ အာဒိစ္စာဘိမုခါဝဋ္ဌာနေန အာဒိစ္စဿ ပရိစရဏံ. ‘‘တထေဝါ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဇီဝိကတ္ထာယာ’’တိ ပဒမာကဍ္ဎတိ. သိရိဝှါယနန္တိ ဤ-ကာရတော အ-ကာရလောပေန သန္ဓိနိဒ္ဒေသော၊ တေနာဟ ‘‘သိရိယာ အဝှါယန’’န္တိ. ‘‘သိရေနာ’’တိ ပန ဌာနဝသေန အဝှါယနာကာရံ ဒဿေတိ. ယေ တု အ-ကာရတော အ-ကာရဿ လောပံ ကတွာ ‘‘သိရဝှါယန’’န္တိ ပဌန္တိ၊ တေသံ ပါဌေ အယမတ္ထော ‘‘မန္တံ ဇပ္ပေတွာ သိရသာ ဣစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ အဝှါယန’’န္တိ.

၂၇. ဒေဝဋ္ဌာနန္တိ ဒေဝါယတနံ. ဥပဟာရန္တိ ပူဇံ. သမိဒ္ဓိကာလေတိ အာယာစိတဿ အတ္ထဿ သိဒ္ဓကာလေ. သန္တိပဋိဿဝကမ္မန္တိ ဒေဝတာယာစနာယ ယာ သန္တိ ပဋိကတ္တဗ္ဗာ၊ တဿာ ပဋိဿဝကရဏံ. သန္တီတိ စေတ္ထ မန္တဇပ္ပနေန ပူဇာကရဏံ၊ တာယ သန္တိယာ အာယာစနပ္ပယောဂေါတိ အတ္ထော. တသ္မိန္တိ ယံ ‘‘သစေ မေ ဣဒံ နာမ သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မိံ ပဋိဿဝဖလဘူတေ ယထာဘိပတ္ထိတကမ္မသ္မိံ. တဿာတိ ယော ‘‘ပဏိဓီ’’တိ စ ဝုတ္တော၊ တဿ ပဋိဿဝဿ. ယထာပဋိဿဝဉှိ ဥပဟာရေ ကတေ ပဏိဓိအာယာစနာ ကတာ နိယျာတိတာ ဟောတီတိ. ဂဟိတမန္တဿာတိ ဥဂ္ဂဟိတမန္တဿ. ပယောဂကရဏန္တိ ဥပစာရကမ္မကရဏံ. ဣတီတိ ကာရဏတ္ထေ နိပါတော၊ တေန ဝဿဝေါဿ-သဒ္ဒါနံ ပုရိသပဏ္ဍကေသု ပဝတ္တိံ ကာရဏဘာဝေန ဒဿေတိ၊ ပဏ္ဍကတော ဝိသေသေန အသတိ ဘဝတီတိ ဝဿော. ပုရိသလိင်္ဂတော ဝိရဟေန အဝအသတိ ဟီဠိတော ဟုတွာ ဘဝတီတိ ဝေါဿော. ဝိသေသော ရာဂဿဝေါ ယဿာတိ ဝဿော. ဝိဂတော ရာဂဿဝေါ ယဿာတိ ဝေါဿောတိ နိရုတ္တိနယေန ပဒသိဒ္ဓီတိပိ ဝဒန္တိ. ဝဿကရဏံ တဒနုရူပဘေသဇ္ဇေန. ဝေါဿကရဏံ ပန ဥဒ္ဓတဗီဇတာဒိနာပိ၊ တေနေဝ ဇာတကဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝေါဿဝရာတိ ဥဒ္ဓတဗီဇာ ဩရောဓပါလကာ’’တိ ဝုတ္တံ. အစ္ဆန္ဒိကဘာဝမတ္တန္တိ ဣတ္ထိယာ အကာမဘာဝမတ္တံ. လိင်္ဂန္တိ ပုရိသနိမိတ္တံ.

ဝတ္ထုဗလိကမ္မကရဏန္တိ ဃရဝတ္ထုသ္မိံ ဗလိကမ္မဿ ကရဏံ၊ တံ ပန ဥပဒ္ဒဝပဋိဗာဟနတ္ထံ၊ ဝဍ္ဎနတ္ထဉ္စ ကရောန္တိ၊ မန္တဇပ္ပနေန အတ္တနော၊ အညေသဉ္စ မုခသုဒ္ဓိကရဏံ.တေသန္တိ အညေသံ. ယောဂန္တိ ဘေသဇ္ဇပယောဂံ. ဝမနန္တိ ပစ္ဆိန္ဒနံ. ဥဒ္ဓံဝိရေစနန္တိ ဝမနဘေဒမေဝ ‘‘ဥဒ္ဓံ ဒေါသာနံ နီဟရဏ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဝိရေစနန္တိ ပကတိဝိရေစနမေဝ. အဓောဝိရေစနန္တိ သုဒ္ဓဝတ္ထိကသာဝဝတ္ထိအာဒိဝတ္ထိကိရိယာ ‘‘အဓော ဒေါသာနံ နီဟရဏ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. အထော ဝမနံ ဥဂ္ဂိရဏမေဝ၊ ဥဒ္ဓံဝိရေစနံ ဒေါသနီဟရဏံ. တထာ ဝိရေစနံ ဝိရေကောဝ၊ အဓောဝိရေစနံ ဒေါသနီဟရဏန္တိ အယမေတေသံ ဝိသေသော ပါကဋော ဟောတိ. ဒေါသာနန္တိ စ ပိတ္တာဒိဒေါသာနန္တိ အတ္ထော. သေမှနီဟရဏာဒိ သိရောဝိရေစနံ.ကဏ္ဏဗန္ဓနတ္ထန္တိ ဆိန္နကဏ္ဏာနံ သင်္ဃဋနတ္ထံ. ဝဏဟရဏတ္ထန္တိ အရုပနယနတ္ထံ. အက္ခိတပ္ပနတေလန္တိ အက္ခီသု ဥသုမဿ နီဟရဏတေလံ. ယေန အက္ခိမှိ အဉ္ဇိတေ ဥဏှံ ဥသုမံ နိက္ခမတိ. ယံ နာသိကာယ ဂဏှီယတိ၊ တံ နတ္ထု.ပဋလာနီတိ အက္ခိပဋလာနိ. နီဟရဏသမတ္ထန္တိ အပနယနသမတ္ထံ. ခါရဉ္ဇနန္တိ ခါရကမဉ္ဇနံ. သီတမေဝ သစ္စံ နိရုတ္တိနယေန၊ တဿ ကာရဏံ အဉ္ဇနံ သစ္စဉ္ဇနန္တိ အာဟ ‘‘သီတလဘေသဇ္ဇဉ္ဇန’’န္တိ. သလာကဝေဇ္ဇကမ္မန္တိ အက္ခိရောဂဝေဇ္ဇကမ္မံ. သလာကသဒိသတ္တာ သလာကသင်္ခါတဿ အက္ခိရောဂဿ ဝေဇ္ဇကမ္မန္တိ ဟိ သာလာကိယံ. ဣဒံ ပန ဝုတ္တာဝသေသဿ အက္ခိရောဂပဋိကမ္မဿ သင်္ဂဟဏတ္ထံ ဝုတ္တံ ‘‘တပ္ပနာဒယောပိ ဟိ သာလာကိယာနေဝါ’’တိ. ပဋိဝိဒ္ဓဿ သလာကဿ နိက္ခမနတ္ထံ ဝေဇ္ဇကမ္မံ သလာကဝေဇ္ဇကမ္မန္တိ ကေစိ၊ တံ ပန သလ္လကတ္တိယပဒေနေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သလ္လဿ ပဋိဝိဒ္ဓဿ ကတ္တနံ ဥဗ္ဗာဟနံ သလ္လကတ္တံ၊ တဒတ္ထာယ ဝေဇ္ဇကမ္မံ သလ္လကတ္တဝေဇ္ဇကမ္မံ. ကုမာရံ ဘရတီတိ ကုမာရဘတော၊ တဿ ဘာဝေါ ကောမာရဘစ္စံ၊ ကုမာရော ဧဝ ဝါ ကောမာရော၊ ဘတနံ ဘစ္စံ၊ တဿ ဘစ္စံ တထာ၊ တဒဘိနိပ္ဖါဒကံ ဝေဇ္ဇကမ္မန္တိ အတ္ထော. မူလာနိ ပဓာနာနိ ရောဂူပသမနေ သမတ္ထာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ မူလဘေသဇ္ဇာနိ၊ မူလာနံ ဝါ ဗျာဓီနံ ဘေသဇ္ဇာနိ တထာ. မူလာနုဗန္ဓဝသေန ဟိ ဒုဝိဓော ဗျာဓိ. တတြ မူလဗျာဓိမှိ တိကိစ္ဆိတေ ယေဘုယျေန ဣတရံ ဝူပသမတိ၊ တေနာဟ ‘‘ကာယတိကိစ္ဆတံဒဿေတီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ကာယတိကိစ္ဆတန္တိ မူလဘာဝတော သရီရဘူတေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ၊ သရီရဘူတာနံ ဝါ ရောဂါနံ တိကိစ္ဆကဘာဝံ. ခါရာဒီနီတိ ခါရောဒကာဒီနိ. တဒနုရူပေ ဝဏေတိ ဝူပသမိတဿ မူလဗျာဓိနော အနုစ္ဆဝိကေ အရုမှိ. တေသန္တိ မူလဘေသဇ္ဇာနံ. အပနယနံ အပဟရဏံ၊ တေဟိ အတိကိစ္ဆနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒဉ္စ ကောမာရဘစ္စသလ္လကတ္တသာလာကိယာဒိဝိသေသဘူတာနံ တန္တီနံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တတ္တာ ပါရိသေသဝသေန ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တဒဝသေသာယ တန္တိယာ ဣဓ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ သဗ္ဗာနိ စေတာနိ အာဇီဝဟေတုကာနိယေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာနိ ‘‘မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၁) ဝုတ္တတ္တာ. ယံ ပန တတ္ထ တတ္ထ ပါဠိယံ ‘‘ဣတိ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣတီ-တိ ပကာရတ္ထေ နိပါတော၊ ဝါ-တိ ဝိကပ္ပနတ္ထေ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမိနာ ပကာရေန၊ ဣတော အညေန ဝါတိ. တေန ယာနိ ဣတော ဗာဟိရကပဗ္ဗဇိတာ သိပ္ပါယတနဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာဒီနိ ဇီဝိကောပါယဘူတာနိ အာဇီဝိကပကတာ ဥပဇီဝန္တိ၊ တေသံ ပရိဂ္ဂဟော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

မဟာသီလဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.