မဇ္ဈိမသီလဝဏ္ဏနာ

၁၁. ‘‘ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော’’တိအာဒိဒေသနာယ သမ္ဗန္ဓမာဟ ‘‘ဣဒါနီ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထာယမဋ္ဌကထာမုတ္တကော နယော – ယထာတိ ဩပမ္မတ္ထေ နိပါတော. ဝါတိ ဝိကပ္ပနတ္ထေ၊ တေန ဣမမတ္ထံ ဝိကပ္ပေတိ ‘‘ဥဿာဟံ ကတွာ မမ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနောပိ ပုထုဇ္ဇနော ပါဏာတိပါတံ ပဟာယ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒိနာ ပရာနုဒ္ဒေသိကနယေန ဝါ သဗ္ဗထာပိ အာစာရသီလမတ္တမေဝ ဝဒေယျ၊ န တဒုတ္တရိံ. ‘‘ယထာပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏဘာဝံ ပဋိဇာနမာနာ၊ ပရေဟိ စ တထာ သမ္ဘာဝိယမာနာ တဒနုရူပပဋိပတ္တိံ အဇာနနတော၊ အသမတ္ထနတော စ န အဘိသမ္ဘုဏန္တိ၊ န ဧဝမယံ. အယံ ပန သမဏော ဂေါတမော သဗ္ဗထာပိ သမဏသာရုပ္ပပဋိပတ္တိံ ပူရေသိယေဝါ’’တိ ဧဝံ အညုဒ္ဒေသိကနယေန ဝါ သဗ္ဗထာပိ အာစာရသီလမတ္တမေဝ ဝဒေယျ၊ န တဒုတ္တရိန္တိ. ပနာတိ ဝစနာလင်္ကာရေ ဝိကပ္ပနတ္ထေနေဝ ဥပနျာသာဒိအတ္ထဿ သိဇ္ဈနတော. ဧကေတိ အညေ. ‘‘ဧကစ္စေ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဘောန္တောတိ သာဓူနံ ပိယသမုဒါဟာရော. သာဓဝေါ ဟိ ပရေ ‘‘ဘောန္တော’’တိ ဝါ ‘‘ဒေဝါနံ ပိယာ’’တိ ဝါ ‘‘အာယသ္မန္တော’’တိ ဝါ သမာလပန္တိ. သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ယံ ကိဉ္စိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတတာယ သမဏာ. ဇာတိမတ္တေန စ ဗြာဟ္မဏာတိ.

သဒ္ဓါ နာမ ဣဓ စတုဗ္ဗိဓေသု ဌာနေသူတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဉ္စာ’’တိအာဒိ. ကမ္မကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓေနေဝ ဣဓလောကပရလောကသဒ္ဒဟနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ဧတ္ထ ကမ္မံ ဝိပစ္စတိ၊ ကမ္မဖလဉ္စ အနုဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. တဒတ္ထံ ဗျတိရေကတော ဉာပေတိ ‘‘အယံ မေ’’တိအာဒိနာ. ပဋိကရိဿတီတိ ပစ္စုပကာရံ ကရိဿတိ. တဒေဝ သမတ္ထေတုံ ‘‘ဧဝံဒိန္နာနိ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဒေသနာသီသမတ္တံ ပဓာနံ ကတွာ နိဒဿနတော. တေန စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ပစ္စယံ နိဒဿေတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထတော ပနာ’’တိအာဒိ.

‘‘သေယျထိဒ’’န္တိ အယံ သဒ္ဒေါ ‘‘သော ကတမော’’တိ အတ္ထေ ဧကော နိပါတော၊ နိပါတသမုဒါယော ဝါ၊ တေန စ ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘပဒေ သဒ္ဒက္ကမေန အပ္ပဓာနဘူတောပိ ဗီဇဂါမဘူတဂါမော ဝိဘဇ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ပဓာနဘူတော ဝိယ ပဋိနိဒ္ဒိသီယတိ. အညော ဟိ သဒ္ဒက္ကမော အညော အတ္ထက္ကမောတိ အာဟ ‘‘ကတမော သော ဗီဇဂါမဘူတဂါမော’’တိ. တသ္မိဉှိ ဝိဘတ္တေ တဗ္ဗိသယသမာရမ္ဘောပိ ဝိဘတ္တောဝ ဟောတိ. ဣမမတ္ထဉှိ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿ သမာရမ္ဘံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနေဝ စ ပါဠိယံ ‘‘မူလဗီဇ’’န္တိအာဒိနာ သော နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ. မူလမေဝ ဗီဇံ မူလဗီဇံ၊ မူလံ ဗီဇံ ဧတဿာတိပိ မူလဗီဇန္တိ ဣဓ ဒွိဓာ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အတော န စောဒေတဗ္ဗမေတံ ‘‘ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဗီဇဂါမဘူတဂါမံ ပုစ္ဆိတွာ ဗီဇဂါမော ဧဝ ဝိဘတ္တော’’တိ. တတ္ထ ဟိ ပဌမေန အတ္ထေန ဗီဇဂါမော နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ ဒုတိယေန ဘူတဂါမော၊ ဒုဝိဓောပေသ သာမညနိဒ္ဒေသေန ဝါ မူလဗီဇဉ္စ မူလဗီဇဉ္စ မူလဗီဇန္တိ ဧကသေသနယေန ဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘သဗ္ဗဉှေတ’’န္တိအာဒိံ. အတီဝ ဝိသတိ ဘေသဇ္ဇပယောဂေသူတိ အတိဝိသံ၊ အတိဝိသာ ဝါ၊ ယာ ‘‘မဟောသဓ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ ကစ္ဆကောတိ ကာဠကစ္ဆကော၊ ယံ ‘‘ပိလက္ခော’’တိပိ ဝဒန္တိ. ကပိတ္ထနောတိ အမ္ဗိလင်္ကုရဖလော သေတရုက္ခော. သော ဟိ ကမ္ပတိ စလတီတိ ကပိထနော ထနပစ္စယေန၊ ကပီတိ ဝါ မက္ကဋော၊ တဿ ထနသဒိသံ ဖလံ ယဿာတိ ကပိတ္ထနော. ‘‘ကပိတ္ထနောတိ ပိပ္ပလိရုက္ခော’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ဋီ. ၁.၁၀၈) ဟိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဋီကာယံ ဝုတ္တံ. ဖဠုဗီဇံ နာမ ပဗ္ဗဗီဇံ. အဇ္ဇကန္တိ သေတပဏ္ဏာသံ. ဖဏိဇ္ဇကန္တိ သမီရဏံ. ဟိရိဝေရန္တိ ဝါရံ. ပစ္စယန္တရသမဝါယေ သဒိသဖလုပ္ပတ္တိယာ ဝိသေသကာရဏဘာဝတော ဝိရုဟနသမတ္ထေ သာရဖလေ နိရုဠှော ဗီဇသဒ္ဒေါတိ ဒဿေတိ ‘‘ဝိရုဟနသမတ္ထမေဝါ’’တိ ဣမိနာ. ဣတရဉှိ အဗီဇသင်္ချံ ဂတံ၊ တဉ္စ ခေါ ရုက္ခတော ဝိယောဇိတမေဝ. အဝိယောဇိတံ ပန တထာ ဝါ ဟောတု၊ အညထာ ဝါ ‘‘ဘူတဂါမော’’တွေဝ ဝုစ္စတိ ယထာဝုတ္တေန ဒုတိယဋ္ဌေန. ဝိနယာ (ပါစိ. ၉၁) နုရူပတော တေသံ ဝိသေသံ ဒဿေတိ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိနာ. ယမေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

၁၂. သန္နိဓာနံ သန္နိဓိ၊ တာယ ကရီယတေတိ သန္နိဓိကာရော၊ အန္နပါနာဒိ. ဧဝံ ကာရ-သဒ္ဒဿ ကမ္မတ္ထတံ သန္ဓာယ ‘‘သန္နိဓိကာရပရိဘောဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အယမပရော နယော – ယထာ ‘‘အာစယံ ဂါမိနော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အနုနာသိကလောပေန ‘‘အာစယဂါမိနော’’တိ (ဓ. သ. ၁၀) နိဒ္ဒေသော ကတော၊ ဧဝမိဓာပိ ‘‘သန္နိဓိကာရံ ပရိဘောဂ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အနုနာသိကလောပေန ‘‘သန္နိဓိကာရပရိဘောဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ သန္နိဓိံ ကတွာ ပရိဘောဂန္တိ အတ္ထော. ဝိနယဝသေနာတိ ဝိနယာဂတာစာရဝသေန. ဝိနယာဂတာစာရော ဟိ ဥတ္တရလောပေန ‘‘ဝိနယော’’တိ ဝုတ္တော၊ ကာယဝါစာနံ ဝါ ဝိနယနံ ဝိနယော. သုတ္တန္တနယပဋိပတ္တိယာ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ဝိနယာစာရောယေဝ ဣဓ လဗ္ဘတိ. သမ္မာ ကိလေသေ လိခတီတိ သလ္လေခေါတိ စ ဝိနယာစာရဿ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ သုတ္တန္တနယပဋိပတ္တိ ဧဝ. ပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ. အပရဇ္ဇူတိ အပရသ္မိံ ဒိဝသေ. ဒတွာတိ ပရိဝတ္တနဝသေန ဒတွာ. ဌပါပေတွာတိ စ အတ္တနော သန္တကကရဏေန ဌပါပေတွာ. တေသမ္ပိ သန္တကံ ဝိဿာသဂ္ဂါဟာဒိဝသေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သုတ္တန္တနယဝသေန သလ္လေခေါ ဧဝ န ဟောတိ.

ယာနိ စ တေသံ အနုလောမာနီတိ ဧတ္ထ သာနုလောမဓညရသံ၊ မဓုကပုပ္ဖရသံ၊ ပက္ကဍာကရသဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသာ သဗ္ဗေပိ ဖလပုပ္ဖပတ္တရသာ အနုလောမပါနာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယထာပရိစ္ဆေဒကာလံ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတန္တိ အတ္ထော.

သန္နိဓီယတေတိ သန္နိဓိ၊ ဝတ္ထမေဝ. ပရိယာယတိ ကပ္ပီယတီတိ ပရိယာယော၊ ကပ္ပိယဝါစာနုသာရေန ပဋိပတ္တိ၊ တဿ ကထာတိ ပရိယာယကထာ. တဗ္ဗိပရီတော နိပ္ပရိယာယော၊ ကပ္ပိယမ္ပိ အနုပဂ္ဂမ္မ သန္တုဋ္ဌိဝသေန ပဋိပတ္တိ၊ ပရိယာယ-သဒ္ဒေါ ဝါ ကာရဏေ၊ တသ္မာ ကပ္ပိယကာရဏဝသေန ဝုတ္တာ ကထာ ပရိယာယကထာ. တဒပိ အဝတွာ သန္တုဋ္ဌိဝသေန ဝုတ္တာ နိပ္ပရိယာယော.‘‘သစေ’’တိအာဒိ အညဿ ဒါနာကာရဒဿနံ. ပါဠိယာ ဥဒ္ဒိသနံ ဥဒ္ဒေသော. အတ္ထဿ ပုစ္ဆာ ပရိပုစ္ဆနံ. ‘‘အဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ အဒါနေ သလ္လေခကောပနံ ဒဿေတိ. အပ္ပဟောန္တေတိ ကာတုံ အပ္ပဟောနကေ သတိ. ပစ္စာသာယာတိ စီဝရပဋိလာဘာသာယ. အနုညာတကာလေတိ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကော ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသော၊ အတ္ထတေ ကထိနေ ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသေန သဟ ဟေမန္တိကာ စတ္တာရော မာသာ၊ ပိဋ္ဌိသမယေ ယော ကောစိ ဧကော မာသောတိ ဧဝံ တတိယကထိနသိက္ခာပဒါဒီသု အနုညာတသမယေ. သုတ္တန္တိ စီဝရသိဗ္ဗနသုတ္တံ. ဝိနယကမ္မံ ကတွာတိ မူလစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပစ္စာသာစီဝရမေဝ မူလစီဝရံ ကတွာ ဌပေတဗ္ဗံ၊ တံ ပုန မာသပရိဟာရံ လဘတိ၊ ဧတေန ဥပါယေန ယာဝ ဣစ္ဆတိ၊ တာဝ အညမညံ မူလစီဝရံ ကတွာ ဌပေတုံ လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တနယေန၊ ဝိကပ္ပနာဝသေန ဝါ ဝိနယကမ္မံ ကတွာ. ကသ္မာ န ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘သန္နိဓိ စ ဟောတိ သလ္လေခဉ္စ ကောပေတီ’’တိ.

ဥပရိ မဏ္ဍပသဒိသံ ပဒရစ္ဆန္နံ၊ သဗ္ဗပလိဂုဏ္ဌိမံ ဝါ ဆာဒေတွာ ကတံ ဝယှံ. ဥဘောသု ပဿေသု သုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယာ ဂေါပါနသိယော ဒတွာ ဂရုဠပက္ခကနယေန ကတာ သန္ဒမာနိတာ. ဖလကာဒိနာ ကတံ ပီဌကယာနံ သိဝိကာ. အန္တောလိကာသင်္ခါတာ ပဋပေါဋလိကာ ပါဋင်္ကီ. ‘‘ဧကဘိက္ခုဿ ဟီ’’တိအာဒိ တဒတ္ထဿ သမတ္ထနံ. အရညတ္ထာယာတိ အရညဂမနတ္ထာယ. ဓောတပါဒကတ္ထာယာတိ ဓောဝိတပါဒါနမနုရက္ခဏတ္ထာယ. သံဟနိတဗ္ဗာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာတိ သင်္ဃာဋာ၊ ဥပါဟနာယေဝ သင်္ဃာဋာ တထာ၊ ယုဂဠဘူတာ ဥပါဟနာတိ အတ္ထော. အညဿ ဒါတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

မဉ္စောတိ နိဒဿနမတ္တံ. သဗ္ဗေပိ ဟိ ပီဌဘိသာဒယော နိသီဒနသယနယောဂ္ဂါ ဂဟေတဗ္ဗာ တေသုပိ တထာပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော.

အာဗာဓပစ္စယာ ဧဝ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ ဂန္ဓာ ဝဋ္ဋန္တီတိ ဒဿေတိ ‘‘ကဏ္ဍုကစ္ဆုဆဝိဒေါသာဒိအာဗာဓေ သတီ’’တိ ဣမိနာ. ‘‘လက္ခဏေ ဟိ သတိ ဟေတုတ္ထောပိ ကတ္ထစိ သမ္ဘဝတီ’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. တတ္ထ ကဏ္ဍူတိ ခဇ္ဇု. ကစ္ဆူတိ ဝိတစ္ဆိကာ. ဆဝိဒေါသောတိ ကိလာသာဒိ. အာဟရာပေတွာတိ ဉာတိပဝါရိတတော ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဝါ န ယေန ကေနစိ ဝါ အာကာရေန ဟရာပေတွာ. ဘေသဇ္ဇပစ္စယေဟိ ဂိလာနဿ ဝိညတ္တိပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ၊ ဂန္ဓံ ဂဟေတွာ ကဝါဋေ ပဉ္စင်္ဂုလိကံ ဒါတုံ၊ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ဝိဟာရေ ဧကမန္တံ နိက္ခိပိတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၆၄) ဝစနတော ‘‘ဒွါရေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဃရဓူပနံ ဝိဟာရဝါသနာ၊ စေတိယဃရဝါသနာ ဝါ. အာဒိ-သဒ္ဒေန စေတိယပဋိမာပူဇာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ.

ကိလေသေဟိ အာမသိတဗ္ဗတော အာမိသံ၊ ယံ ကိဉ္စိ ဥပဘောဂါရဟံ ဝတ္ထု၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တာနမ္ပိ ပသင်္ဂံ နိဝါရေတုံ ‘‘ဝုတ္တာဝသေသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ၊ ပါရိသေသနယတော ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တာဝသေသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ကိံ ပနေတန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘သေယျထိဒ’’န္တိအာဒိ. တထာရူပေ ကာလေတိ ဂါမံ ပဝိသိတုံ ဒုက္ကရာဒိကာလေ. ဝလ္လူရောတိ သုက္ခမံသံ. ဘာဇန-သဒ္ဒေါ သပ္ပိတေလဂုဠသဒ္ဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗော တဒဝိနာဘာဝိတ္တာ. ကာလဿေဝါတိ ပဂေဝ. ဥဒကကဒ္ဒမေတိ ဥဒကေ စ ကဒ္ဒမေ စ. နိမိတ္တေ စေတံ ဘုမ္မံ၊ ဘာဝလက္ခဏေ ဝါ. အစ္ဆထာတိ နိသီဒထ. ဘုဉ္ဇန္တဿေဝါတိ ဘုဉ္ဇတော ဧဝ ဘိက္ခုနော၊ သမ္ပဒါနဝစနံ၊ အနာဒရတ္ထေ ဝါ သာမိဝစနံ. ကိရိယန္တရာဝစ္ဆေဒနယောဂေန ဟေတ္ထ အနာဒရတာ. ဂီဝါယာမကန္တိ ဘာဝနပုံသကဝစနံ၊ ဂီဝံ အာယမေတွာ အာယတံ ကတွာတိ အတ္ထော၊ ယထာ ဝါ ဘုတ္တေ အတိဘုတ္တတာယ ဂီဝါ အာယမိတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ တထာတိပိ ဝဋ္ဋတိ. စတုမာသမ္ပီတိ ဝဿာနဿ စတ္တာရော မာသေပိ. ကုဋုမ္ဗံ ဝုစ္စတိ ဓနံ၊ တဒဿတ္ထီတိ ကုဋုမ္ဗိကော၊ မုဏ္ဍော စ သော ကုဋုမ္ဗိကော စာတိ မုဏ္ဍကုဋုမ္ဗိကော၊ တဿ ဇီဝိကံ တထာ၊ တံ ကတွာ ဇီဝတီတိ အတ္ထော. နယဒဿနမတ္တဉ္စေတံ အာမိသပဒေန ဒဿိတာနံ သန္နိဓိဝတ္ထူနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တဗ္ဗိရဟိတံ သမဏပဋိပတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘိက္ခုနော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ဂုဠပိဏ္ဍော တာလပက္ကပ္ပမာဏ’’န္တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ ဝုတ္တံ. စတုဘာဂမတ္တန္တိ ကုဋုမ္ဗမတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧကာ တဏ္ဍုလနာဠီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပန တဿာ စတုဘာဂေါ ဧကပတ္ထောတိ ဝဒန္တိ. ဝုတ္တဉ္စ –

‘‘ကုဍုဝေါ ပသတော ဧကော၊ ပတ္ထော တေ စတုရော သိယုံ၊

အာဠှကော စတုရော ပတ္ထာ၊ ဒေါဏံ ဝါ စတုရာဠှက’’န္တိ.

ကသ္မာတိ ဝုတ္တံ ‘‘တေ ဟီ’’တိအာဒိ. အာဟရာပေတွာပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ပဂေဝ ယထာလဒ္ဓံ. ‘‘အဖာသုကကာလေ’’တိအာဒိနာ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဌပိတဿ ပရိဘောဂေါ သလ္လေခံ န ကောပေတီတိ ဒဿေတိ. သမ္မုတိကုဋိကာဒယော စတဿော၊ အဝါသာဂါရဘူတေန ဝါ ဥပေါသထာဂါရာဒိနာ သဟ ပဉ္စကုဋိယော သန္ဓာယ ‘‘ကပ္ပိယကုဋိယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သန္နိဓိ နာမ နတ္ထိ တတ္ထ အန္တောဝုတ္ထအန္တောပက္ကဿ အနုညာတတ္တာ. ‘‘တထာဂတဿာ’’တိအာဒိနာ အဓိကာရာနုရူပံ အတ္ထံ ပယောဇေတိ. ပိလောတိကခဏ္ဍန္တိ ဇိဏ္ဏစောဠခဏ္ဍံ.

၁၃. ‘‘ဂီဝံ ပသာရေတွာ’’တိ ဧတေန သယမေဝ အာပါထဂမနေ ဒေါသော နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ဧတ္တကမ္ပီတိ ဝိနိစ္ဆယဝိစာရဏာ ဝတ္ထုကိတ္တနမ္ပိ. ပယောဇနမတ္တမေဝါတိ ပဒတ္ထယောဇနမတ္တမေဝ. ယဿ ပန ပဒဿ ဝိတ္ထာရကထံ ဝိနာ န သက္ကာ အတ္ထော ဝိညာတုံ၊ တတ္ထ ဝိတ္ထာရကထာပိ ပဒတ္ထသင်္ဂဟမေဝ ဂစ္ဆတိ.

ကုတူဟလဝသေန ပေက္ခိတဗ္ဗတော ပေက္ခံ၊ နဋသတ္ထဝိဓိနာ ပယောဂေါ. နဋသမူဟေန ပန ဇနသမူဟေ ကတ္တဗ္ဗဝသေန ‘‘နဋသမ္မဇ္ဇ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဇနာနံ သမ္မဒ္ဒေ သမူဟေ ကတန္တိ ဟိ သမ္မဇ္ဇံ. သာရသမာသေ ပန ‘‘ပေက္ခာမဟ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ၊ ‘‘သမ္မဇ္ဇဒဿနုဿဝ’’န္တိ တေသံ မတေ အတ္ထော. ဘာရတနာမကာနံ ဒွေဘာတုကရာဇူနံ၊ ရာမရညော စ ယုဇ္ဈနာဒိကံ တပ္ပသုတေဟိ အာစိက္ခိတဗ္ဗတော အက္ခာနံ. ဂန္တုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ၊ ပဂေဝ တံ သောတုံ. ပါဏိနာ တာဠိတဗ္ဗံ သရံ ပါဏိဿရန္တိ အာဟ ‘‘ကံသတာဠ’’န္တိ၊ လောဟမယော တူရိယဇာတိဝိသေသော ကံသော၊ လောဟမယပတ္တော ဝါ၊ တဿ တာဠနသဒ္ဒန္တိ အတ္ထော. ပါဏီနံ တာဠနသရန္တိ အတ္ထံ သန္ဓာယ ပါဏိတာဠန္တိပိ ဝဒန္တိ. ဃနသင်္ခါတာနံ တူရိယဝိသေသာနံ တာဠနံ ဃနတာဠံ နာမ၊ ဒဏ္ဍမယသမ္မတာဠံ သိလာတလာကတာဠံ ဝါ. မန္တေနာတိ ဘူတာဝိသနမန္တေန. ဧကေတိ သာရသမာသာစရိယာ၊ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိနော စ၊ ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝမိတော ပရေသုပိ ‘‘ဧကေ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေသု. တေ ကိရ ဒီဃနိကာယဿတ္ထဝိသေသဝါဒိနော. စတုရဿအမ္ဗဏကတာဠံ နာမ ရုက္ခသာရဒဏ္ဍာဒီသု ယေန ကေနစိ စတုရဿအမ္ဗဏံ ကတွာ စတူသု ပဿေသု ဓမ္မေန ဩနဒ္ဓိတွာ ဝါဒိတဘဏ္ဍဿ တာဠနံ. တဉှိ ဧကာဒသဒေါဏပ္ပမာဏမာနဝိသေသသဏ္ဌာနတ္တာ ‘‘အမ္ဗဏက’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဗိမ္ဗိသကန္တိပိ တဿေဝ နာမံ. တထာ ကုမ္ဘသဏ္ဌာနတာယ ကုမ္ဘော၊ ဃဋောယေဝ ဝါ၊ တဿ ဓုနနန္တိ ခုဒ္ဒကဘာဏကာ. အဗ္ဘောက္ကိရဏံ ရင်္ဂဗလိကရဏံ. တေ ဟိ နစ္စဋ္ဌာနေ ဒေဝတာနံ ဗလိကရဏံ နာမ ကတွာ ကီဠန္တိ၊ ယံ ‘‘နန္ဒီ’’တိပိ ဝုစ္စတိ. ဣတ္ထိပုရိသသံယောဂါဒိကိလေသဇနကံ ပဋိဘာနစိတ္တံ သောဘနကရဏတော သောဘနကရံ နာမ. ‘‘သောဘနဃရက’’န္တိ သာရသမာသေ ဝုတ္တံ. စဏ္ဍာယ အလန္တိ စဏ္ဍာလံ၊ အယောဂုဠကီဠာ. စဏ္ဍာလာ နာမ ဟီနဇာတိကာ သုနခမံသဘောဇိနော၊ တေသံ ဣဒန္တိ စဏ္ဍာလံ. သာဏေ ဥဒကေန တေမေတွာ အညမညံ အာကောဋနကီဠာ သာဏဓောဝနကီဠာ. ဝံသေန ကတံ ကီဠနံ ဝံသန္တိ အာဟ ‘‘ဝေဠုံ ဥဿာပေတွာ ကီဠန’’န္တိ.

နိခဏိတွာတိ ဘူမိယံ နိခါတံ ကတွာ. နက္ခတ္တကာလေတိ နက္ခတ္တယောဂဆဏကာလေ. တမတ္ထံ အင်္ဂုတ္တရာဂမေ ဒသကနိပါတပါဠိယာ (အ. နိ. ၁၀.၁၀၆) သာဓေန္တော ‘‘ဝုတ္တမ္ပိစေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ အဋ္ဌိဓောဝနေ. ဣန္ဒဇာလေနာတိ အဋ္ဌိဓောဝနမန္တံ ပရိဇပ္ပေတွာ ယထာ ပရေ အဋ္ဌီနိယေဝ ပဿန္တိ၊ န မံသာဒီနိ၊ ဧဝံ မံသာဒီနမန္တရဓာပနမာယာယ. ဣန္ဒဿ ဇာလမိဝ ဟိ ပဋိစ္ဆာဒိတုံ သမတ္ထနတော ‘‘ဣန္ဒဇာလ’’န္တိ မာယာ ဝုစ္စတိ ဣန္ဒစာပါဒယော ဝိယ. အဋ္ဌိဓောဝနန္တိ အဋ္ဌိဓောဝနကီဠာ.

ဟတ္ထိအာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတုန္တိ ဟတ္ထိအာဒီသု အဘိရုဟိတွာ အညေဟိ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈနံ၊ ဟတ္ထိအာဒီဟိ စ သဒ္ဓိံ သယမေဝ ယုဇ္ဈနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဟတ္ထိအာဒီဟိ သဒ္ဓိံ အညေဟိ ယုဇ္ဈိတုံ၊ သယံ ဝါ ယုဇ္ဈိတုန္တိ ဟိ အတ္ထော. တေတိ ဟတ္ထိအာဒယော. အညမညံ မထေန္တိ ဝိလောထေန္တီတိ မလ္လာ၊ ဗာဟုယုဒ္ဓကာရကာ၊ တေသံ ယုဒ္ဓံ. သမ္ပဟာရောတိ သင်္ဂါမော. ဗလဿ သေနာယ အဂ္ဂံ ဂဏနကောဋ္ဌာသံ ကရောန္တိ ဧတ္ထာတိ ဗလဂ္ဂံ၊ ‘‘ဧတ္တကာ ဟတ္ထီ၊ ဧတ္တကာ အဿာ’’တိအာဒိနာ ဗလဂဏနဋ္ဌာနံ. သေနံ ဝိယူဟန္တိ ဧတ္ထ ဝိဘဇိတွာ ဌပေန္တိ၊ သေနာယ ဝါ ဧတ္ထ ဗျူဟနံ ဝိနျာသောတိ သေနာဗျူဟော၊ ‘‘ဣတော ဟတ္ထီ ဟောန္တု၊ ဣတော အဿာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ ယုဒ္ဓတ္ထံ စတုရင်္ဂဗလာယ သေနာယ ဒေသဝိသေသေသု ဝိစာရဏဋ္ဌာနံ၊ တံ ပန ဘေဒတော သကဋဗျူဟာဒိဝသေန. အာဒိ-သဒ္ဒေန စက္ကပဒုမဗျူဟာနံ ဒဏ္ဍဘောဂမဏ္ဍလာသံဟတဗျူဟာနဉ္စ ဂဟဏံ၊ ‘‘တယော ဟတ္ထီ ပစ္ဆိမံ ဟတ္ထာနီကံ၊ တယော အဿာ ပစ္ဆိမံ အဿာနီကံ၊ တယော ရထာ ပစ္ဆိမံ ရထာနီကံ၊ စတ္တာရော ပုရိသာ သရဟတ္ထာ ပတ္တီ ပစ္ဆိမံ ပတ္တာနီက’’န္တိ (ပါစိ. ၃၂၄ ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒေ) ကဏ္ဍဝိဒ္ဓသိက္ခာပဒဿ ပဒဘာဇနံ သန္ဓာယ ‘‘တယော။ပေ။အာဒိနာ နယေန ဝုတ္တဿာ’’တိ အာဟ. တဉ္စ ခေါ ‘‘ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီ၊ တိပုရိသော အဿော၊ စတုပုရိသော ရထော၊ စတ္တာရော ပုရိသာ သရဟတ္ထာ ပတ္တီ’’တိ (ပါစိ. ၃၁၄ ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒေ) ဝုတ္တလက္ခဏတော ဟတ္ထိအာဒိဂဏနေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဧတေန စ ‘‘ဆ ဟတ္ထိနိယော၊ ဧကော စ ဟတ္ထီ ဣဒမေက’’န္တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၂၄၅) စမ္မက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမနီကံ ပဋိက္ခိပတိ.

၁၄. ကာရဏံ နာမ ဖလဿ ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ပမာဒေါ။ပေ။ ဌာန’’န္တိ. ပဒါနီတိ သာရီအာဒီနံ ပတိဋ္ဌာနာနိ. အဋ္ဌာပဒန္တိ သညာယ ဒီဃတာ. ‘‘အဋ္ဌပဒ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. ဒသပဒံ နာမ ဒွီဟိ ပန္တီတိ ဝီသတိယာ ပဒေဟိ ကီဠနဇူတံ. အဋ္ဌပဒဒသပဒေသူတိ အဋ္ဌပဒဒသပဒဖလကေသု. အာကာသေယေဝ ကီဠနန္တိ ‘‘အယံ သာရီ အသုကပဒံ မယာ နီတာ၊ အယံ အသုကပဒ’’န္တိ ကေဝလံ မုခေနေဝ ဝဒန္တာနံ အာကာသေယေဝ ဇူတဿ ကီဠနံ. နာနာပထမဏ္ဍလန္တိ အနေကဝိဟိတသာရီမဂ္ဂပရိဝဋ္ဋံ. ပရိဟရိတဗ္ဗန္တိ သာရိယော ပရိဟရိတုံ ယုတ္တကံ. ဣတော စိတော စ သရန္တိ ပရိဝတ္တန္တီတိ သာရိယော၊ ယေန ကေနစိ ကတာနိ အက္ခဗီဇာနိ. တတ္ထာတိ တာသု သာရီသု၊ တသ္မိံ ဝါ အပနယနုပနယနေ. ဇူတခလိကေတိ ဇူတမဏ္ဍလေ. ‘‘ဇူတဖလကေ’’တိပိ အဓုနာ ပါဌော. ပါသကံ ဝုစ္စတိ ဆသု ပဿေသု ဧကေကံ ယာဝ ဆက္ကံ ဒဿေတွာ ကတကီဠနကံ၊ တံ ဝဍ္ဎေတွာ ယထာလဒ္ဓံ ဧကကာဒိဝသေန သာရိယော အပနေန္တော၊ ဥပနေန္တော စ ကီဠန္တိ၊ ပသတိ အဋ္ဌပဒါဒီသု ဗာဓတိ၊ ဖုသတိ စာတိ ဟိ ပါသကော၊ စတုဗ္ဗီသတိဝိဓော အက္ခော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘အဋ္ဌကံ မာလိကံ ဝုတ္တံ၊ သာဝဋ္ဋဉ္စ ဆကံ မတံ၊

စတုက္ကံ ဗဟုလံ ဉေယျံ၊ ဒွိ ဗိန္ဒုသန္တိဘဒြကံ၊

စတုဝီသတိ အာယာ စ၊ မုနိန္ဒေန ပကာသိတာ’’တိ.

တေန ကီဠနမိဓ ပါသကကီဠနံ. ဃဋနံ ပဟရဏံ၊ တေန ကီဠာ ဃဋိကာတိ အာဟ ‘‘ဒီဃဒဏ္ဍကေနာ’’တိအာဒိ. ဃဋေန ကုမ္ဘေန ကီဠာ ဃဋိကာတိ ဧကေ. မဉ္ဇိဋ္ဌိကာယ ဝါတိ မဉ္ဇိဋ္ဌိသင်္ခါတဿ ယောဇနဝလ္လိရုက္ခဿ သာရံ ဂဟေတွာ ပက္ကကသာဝံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သိတ္ထောဒကေန ဝါတိ [ပိဋ္ဌောဒကေန ဝါ (အဋ္ဌကထာယံ)] စ ပက္ကမဓုသိတ္ထောဒကံ. သလာကဟတ္ထန္တိ တာလဟီရာဒီနံ ကလာပဿေတံ အဓိဝစနံ. ဗဟူသု သလာကာသု ဝိသေသရဟိတံ ဧကံ သလာကံ ဂဟေတွာ တာသု ပက္ခိပိတွာ ပုန တညေဝ ဥဒ္ဓရန္တာ သလာကဟတ္ထေန ကီဠန္တီတိ ကေစိ. ဂုဠကီဠာတိ ဂုဠဖလကီဠာ၊ ယေန ကေနစိ ဝါ ကတဂုဠကီဠာ. ပဏ္ဏေန ဝံသာကာရေန ကတာ နာဠိကာ ပဏ္ဏနာဠိကာ၊ တေနေဝါဟ ‘‘တံဓမန္တာ’’တိ. ခုဒ္ဒကေ က-ပစ္စယောတိ ဒဿေတိ ‘‘ခုဒ္ဒကနင်္ဂလ’’န္တိ ဣမိနာ. ဟတ္ထပါဒါနံ မောက္ခေန မောစနေန စယတိ ပရိဝတ္တတိ ဧတာယာတိ မောက္ခစိကာ၊ တေနာဟ ‘‘အာကာသေ ဝါ’’တိအာဒိ. ပရိဗ္ဘမနတ္တာယေဝ တံ စက္ကံ နာမာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိဗ္ဘမနစက္က’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ပဏ္ဏေန ကတာ နာဠိ ပဏ္ဏနာဠိ၊ ဣမိနာ ပတ္တာဠှကပဒဒွယဿ ယထာက္ကမံ ပရိယာယံ ဒဿေတိ. တေန ကတာ ပန ကီဠာ ပတ္တာဠှကာတိ ဝုတ္တံ ‘‘တာယာ’’တိအာဒိ. ခုဒ္ဒကော ရထော ရထကော က-သဒ္ဒဿ ခုဒ္ဒကတ္ထဝစနတော. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. အာကာသေ ဝါ ယံ ဉာပေတိ၊ တဿ ပိဋ္ဌိယံ ဝါ ယထာ ဝါ တထာ ဝါ အက္ခရံ လိခိတွာ ‘‘ဧဝမိဒ’’န္တိ ဇာနနေန ကီဠာ အက္ခရိကာ၊ ပုစ္ဆန္တဿ မုခါဂတံ အက္ခရံ ဂဟေတွာ နဋ္ဌမုတ္တိလာဘာဒိဇာနနကီဠာတိပိ ဝဒန္တိ. ဝဇ္ဇ-သဒ္ဒေါ အပရာဓတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ယထာဝဇ္ဇံ နာမာ’’တိအာဒိ. ဝါဒိတာနုရူပံ နစ္စနံ၊ ဂါယနံ ဝါ ယထာဝဇ္ဇန္တိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဧဝံ ကတေ ဇယော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံ ကတေ ပရာဇယော’’တိ ဇယပရာဇယံ ပုရက္ခတွာ ပယောဂကရဏဝသေန ပရိဟာရပထာဒီနမ္ပိ ဇူတပ္ပမာဒဋ္ဌာနဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ပင်္ဂစီရာဒီဟိ စ ဝံသာဒီဟိ ကတ္တဗ္ဗာ ကိစ္စသိဒ္ဓိ၊ အသိဒ္ဓိ စာတိ ဇယပရာဇယာဝဟော ပယောဂေါ ဝုတ္တော၊ ယထာဝဇ္ဇန္တိ စ ကာဏာဒီဟိ သဒိသာကာရဒဿနေဟိ ဇယပရာဇယဝသေန ဇူတကီဠိကဘာဝေန ဝုတ္တံ. သဗ္ဗေပိ ဟေတေ ဇောတေန္တိ ပကာသေန္တိ ဧတေဟိ တပ္ပယောဂိကာ ဇယပရာဇယဝသေန၊ ဇဝန္တိ စ ဂစ္ဆန္တိ ဇယပရာဇယံ ဧတေဟီတိ ဝါ အတ္ထေန ဇူတသဒ္ဒဝစနီယတံ နာတိဝတ္တန္တိ.

၁၅. ပမာဏာတိက္ကန္တာသနန္တိ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂုလပါဒကံ ကာရေတဗ္ဗံ သုဂတင်္ဂုလေနာ’’တိ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော အတိက္ကန္တာသနံ. ကမ္မဝသေန ပယောဇနတော ‘‘အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တီတိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါဠရူပါနီတိ အာဟရိမာနိ သီဟဗျဂ္ဃါဒိဝါဠရူပါနိ. ဝုတ္တဉှိ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပလ္လင်္ကော နာမ အာဟရိမေဟိ ဝါဠေဟိ ကတော’’တိ (ပါစိ. ၉၈၄) ‘‘အကပ္ပိယရူပါကုလော အကပ္ပိယမဉ္စော ပလ္လင်္ကော’’တိ သာရသမာသေ ဝုတ္တံ. ဒီဃလောမကော မဟာကောဇဝေါတိ စတုရင်္ဂုလာဓိကလောမော ကာဠဝဏ္ဏော မဟာကောဇဝေါ. ကုဝုစ္စတိ ပထဝီ၊ တဿံ ဇဝတိ သောဘနဝိတ္ထဋဝသေနာတိ ကောဇဝေါ. ‘‘စတုရင်္ဂုလာဓိကာနိ ကိရ တဿ လောမာနီ’’တိ ဝစနတော စတုရင်္ဂုလတော ဟေဋ္ဌာ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ဥဒ္ဒလောမီ ဧကန္တလောမီတိ ဝိသေသဒဿနမေတံ၊ တသ္မာ ယဒိ တာသု န ပဝိသတိ၊ ဝဋ္ဋတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝါနဝိစိတ္တန္တိ ဘိတ္တိစ္ဆဒါဒိအာကာရေန ဝါနေန သိဗ္ဗနေန ဝိစိတြံ. ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏန္တိ မိဂလောမပကတမတ္ထရဏံ. သေတတ္ထရဏောတိ ဓဝလတ္ထရဏော. သီတတ္ထိကေဟိ သေဝိတဗ္ဗတ္တာ သေတတ္ထရဏော၊ ‘‘ဗဟုမုဒုလောမကော’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဃနပုပ္ဖကောတိ သဗ္ဗထာ ပုပ္ဖါကာရသမ္ပန္နော. ‘‘ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏောတိ ဥဏ္ဏာမယော လောဟိတတ္ထရဏော’’တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂၅၈) သာရတ္ထဒီပနိယံ ဝုတ္တံ. အာမလကပတ္တာကာရာဟိ ပုပ္ဖပန္တီဟိ ယေဘုယျတော ကတတ္တာ အာမလကပတ္တောတိပိ ဝုစ္စတိ.

တိဏ္ဏံ တူလာနန္တိ ရုက္ခတူလလတာတူလပေါဋကီတူလသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ တူလာနံ. ဥဒိတံ ဒွီသု လောမံ ဒသာ ယဿာတိ ဥဒ္ဒလောမီ ဣ-ကာရဿ အကာရံ၊ တ-ကာရဿ လောပံ၊ ဒွိဘာဝဉ္စ ကတွာ. ဧကသ္မိံ အန္တေ လောမံ ဒသာ ယဿာတိ ဧကန္တလောမီ. ဥဘယတ္ထ ကေစီတိ သာရသမာသာစရိယာ၊ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိနော စ. တေသံ ဝါဒေ ပန ဥဒိတမေကတော ဥဂ္ဂတံ လောမမယံ ပုပ္ဖံ ယဿာတိ ဥဒ္ဒလောမီ ဝုတ္တနယေန. ဥဘတော အန္တတော ဧကံ သဒိသံ လောမမယံ ပုပ္ဖံ ယဿာတိ ဧကန္တလောမီတိ ဝစနတ္ထော. ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဥဒ္ဒလောမီတိ ဧကတော ဥဂ္ဂတလောမံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏံ. ‘ဥဒ္ဓလောမီ’တိပိ ပါဌော. ဧကန္တလောမီတိ ဥဘတော ဥဂ္ဂတလောမံ ဥဏ္ဏာမယတ္ထရဏ’’န္တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၂၅၄) ဝုတ္တံ၊ နာမမတ္တမေသ ဝိသေသော. အတ္ထတော ပန အဂ္ဂဟိတာဝသေသော အဋ္ဌကထာဒွယေပိ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ကောသေယျဉ္စ ကဋ္ဋိဿဉ္စ ကဋ္ဋိဿာနိ ဝိရူပေကသေသဝသေန. တေဟိ ပကတမတ္ထရဏံ ကဋ္ဋိဿံ. ဧတဒေဝတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ကောသေယျကဋ္ဋိဿမယပစ္စတ္ထရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ကောသေယျသုတ္တာနမန္တရန္တရံ သုဝဏ္ဏမယသုတ္တာနိ ပဝေသေတွာ ဝီတမတ္ထရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုဝဏ္ဏသုတ္တံ ကိရ ‘‘ကဋ္ဋိဿံ၊ ကဿဋ’’န္တိ စ ဝဒန္တိ. တေနေဝ ‘‘ကောသေယျကဿဋမယ’’န္တိ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၁၅) ဝုတ္တံ. ကဋ္ဋိဿံ နာမ ဝါကဝိသေသောတိပိ ဝဒန္တိ. ရတနပရိသိဗ္ဗိတန္တိ ရတနေဟိ သံသိဗ္ဗိတံ၊ သုဝဏ္ဏလိတ္တန္တိ ကေစိ. သုဒ္ဓကောသေယျန္တိ ရတနပရိသိဗ္ဗနရဟိတံ. ဝိနယေတိ ဝိနယဋ္ဌကထံ၊ ဝိနယပရိယာယံ ဝါ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဣဓ ဟိ သုတ္တန္တိကပရိယာယေ ‘‘ဌပေတွာ တူလိကံ သဗ္ဗာနေဝ ဂေါနကာဒီနိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတာနိ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိနယပရိယာယံ ပန ပတွာ ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗတ္တာ သုဒ္ဓကောသေယျမေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ နေတရာနီတိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သုတ္တန္တိကပရိယာယေ ပန ရတနပရိသိဗ္ဗနရဟိတာပိ တူလိကာ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဣတရာနိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ သစေပိ တာနိ ရတနပရိသိဗ္ဗိတာနိ၊ ဘူမတ္ထရဏဝသေန ယထာနုရူပံ မဉ္စပီဌာဒီသု စ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋန္တီတိ. သုတ္တန္တဒေသနာယ ဂဟဋ္ဌာနမ္ပိ ဝသေန ဝုတ္တတ္တာ တေသံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ‘‘ဌပေတွာ။ပေ။ န ဝဋ္ဋန္တီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ အပရေ. ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယန္တိ ကတ္ထစိ ပါဌော၊ ပေါရာဏဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယန္တိ အတ္ထော. နစ္စယောဂ္ဂန္တိ နစ္စိတုံ ပဟောနကံ. ကရောန္တိ ဧတ္ထ နစ္စန္တိ ကုတ္တကံ၊ တံ ပန ဥဒ္ဒလောမီဧကန္တလောမီဝိသေသမေဝ. ဝုတ္တဉ္စ –

‘‘ဒွိဒသေကဒသာနျုဒ္ဒ-လောမီဧကန္တလောမိနော၊

တဒေဝ သောဠသိတ္ထီနံ၊ နစ္စယောဂ္ဂဉှိ ကုတ္တက’’န္တိ.

ဟတ္ထိနော ပိဋ္ဌိယံ အတ္ထရံ ဟတ္ထတ္ထရံ. ဧဝံ သေသပဒေသုပိ. အဇိနစမ္မေဟီတိ အဇိနမိဂစမ္မေဟိ၊ တာနိ ကိရ စမ္မာနိ သုခုမတရာနိ၊ တသ္မာ ဒုပဋ္ဋတိပဋ္ဋာနိ ကတွာ သိဗ္ဗန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဇိနပ္ပဝေဏီ’’တိ၊ ဥပရူပရိ ဌပေတွာ သိဗ္ဗနဝသေန ဟိ သန္တတိဘူတာ ‘‘ပဝေဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ကဒလီမိဂေါတိ မဉ္ဇာရာကာရမိဂေါ၊ တဿ ဓမ္မေန ကတံ ပဝရပစ္စတ္ထရဏံ တထာ. ‘‘တံ ကိရာ’’တိအာဒိ တဒါကာရဒဿနံ၊ တသ္မာ သုဒ္ဓမေဝ ကဒလီမိဂစမ္မံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ဥတ္တရံ ဥပရိဘာဂံ ဆာဒေတီတိ ဥတ္တရစ္ဆဒေါ၊ ဝိတာနံ. တမ္ပိ လောဟိတမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ရတ္တဝိတာနေနာ’’တိ. ‘‘ယံ ဝတ္တတိ၊ တံ သဥတ္တရစ္ဆေဒ’’န္တိ ဧတ္ထ သေသော၊ သံသိဗ္ဗိတဘာဝေန သဒ္ဓိံ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ရတ္တဝိတာနေသု စ ကာသာဝံ ဝဋ္ဋတိ၊ ကုသုမ္ဘာဒိရတ္တမေဝ န ဝဋ္ဋတိ၊ တဉ္စ ခေါ သဗ္ဗရတ္တမေဝ. ယံ ပန နာနာဝဏ္ဏံ ဝါနစိတ္တံ ဝါ လေပစိတ္တံ ဝါ၊ တံ ဝဋ္ဋတိ. ပစ္စတ္ထရဏဿေဝ ပဓာနတ္တာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓံ သေတဝိတာနမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ. ဥဘတောတိ ဥဘယတ္ထ မဉ္စဿ သီသဘာဂေ၊ ပါဒဘာဂေ စာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထာပိ သဥတ္တရစ္ဆဒေ ဝိယ ဝိနိစ္ဆယော. ပဒုမဝဏ္ဏံ ဝါတိ နာတိရတ္တံ သန္ဓာယာဟ. ဝိစိတြံ ဝါတိ ပန သဗ္ဗထာ ကပ္ပိယတ္တာ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဥဘတော ဥပဓာနေသု အကပ္ပိယတ္တာ. န ဟိ လောဟိတက-သဒ္ဒေါ စိတ္တေ ဝဋ္ဋတိ. ပဋလိကဂ္ဂဟဏေနေဝ စိတ္တကဿာပိ အတ္ထရဏဿ သင်္ဂဟေတဗ္ဗပ္ပသင်္ဂတော. သစေ ပမာဏယုတ္တန္တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကတော သမတ္ထေတုံ အာဟ ‘‘မဟာဥပဓာနံ ပန ပဋိက္ခိတ္တ’’န္တိ. မဟာဥပဓာနန္တိ စ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဥပဓာနံ. သီသပ္ပမာဏမေဝ ဟိ တဿ ပမာဏံ. ဝုတ္တဉ္စ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ၊ သီသပ္ပမာဏံ ဗိဗ္ဗောဟနံ ကာတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၉၇) သီသပ္ပမာဏဉ္စ နာမ ယဿ ဝိတ္ထာရတော တီသု ကဏ္ဏေသု ဒွိန္နံ ကဏ္ဏာနံ အန္တရံ မိနိယမာနံ ဝိဒတ္ထိ စေဝ စတုရင်္ဂုလဉ္စ ဟောတိ. ဗိဗ္ဗောဟနဿ မဇ္ဈဋ္ဌာနံ တိရိယတော မုဋ္ဌိရတနံ ဟောတိ၊ ဒီဃတော ပန ဒိယဍ္ဎရတနံ ဝါ ဒွိရတနံ ဝါ. တံ ပန အကပ္ပိယတ္တာယေဝ ပဋိက္ခိတ္တံ၊ န တု ဥစ္စာသယနမဟာသယနပရိယာပန္နတ္တာ. ဒွေပီတိ သီသူပဓာနံ၊ ပါဒူပဓာနဉ္စ. ပစ္စတ္ထရဏံ ဒတွာတိ ပစ္စတ္ထရဏံ ကတွာ အတ္ထရိတွာတိ အတ္ထော၊ ဣဒဉ္စ ဂိလာနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနာဟ သေနာသနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ ‘‘အဂိလာနဿာပိ သီသူပဓာနဉ္စ ပါဒူပဓာနဉ္စာတိ ဒွယမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဂိလာနဿ ဗိဗ္ဗောဟနာနိ သန္ထရိတွာ ဥပရိ ပစ္စတ္ထရဏံ ကတွာ နိပဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၂၉၇) ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဝိနယေ ဘဂဝတာ ဝုတ္တနယေနေဝ. ကထံ ပန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ. ယထာ အဋ္ဌင်္ဂုလပါဒကံ ဟောတိ၊ ဧဝံ အာသန္ဒိယာ ပါဒစ္ဆိန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပလ္လင်္ကဿ ပန အာဟရိမာနိ ဝါဠရူပါနိ အာဟရိတွာ ပုန အပ္ပဋိဗဒ္ဓတာကာရဏမ္ပိ ဘေဒနမေဝ. ဝိဇဋေတွာတိ ဇဋံ နိဗ္ဗေဓေတွာ. ဗိဗ္ဗောဟနံ ကာတုန္တိ တာနိ ဝိဇဋိတတူလာနိ အန္တော ပက္ခိပိတွာ ဗိဗ္ဗောဟနံ ကာတုံ.

၁၆. ‘‘မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တဒါရကာန’’န္တိ ဧတေန အဏ္ဍဇဇလာဗုဇာနမေဝ ဂဟဏံ၊ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တတ္တာတိ စ ကာရဏံ ဒဿေတိ၊ တေနေဝါယမတ္ထော သိဇ္ဈတိ ‘‘အနေကဒိဝသာနိ အန္တောသယနဟေတု ဧသ ဂန္ဓော’’တိ. ဥစ္ဆာဒေန္တိ ဥဗ္ဗဋ္ဋေန္တိ. သဏ္ဌာနသမ္ပာဒနတ္ထန္တိ သုသဏ္ဌာနတာသမ္ပာဒနတ္ထံ. ပရိမဒ္ဒန္တီတိ သမန္တတော မဒ္ဒန္တိ.

တေသံယေဝ ဒါရကာနန္တိ ပုညဝန္တာနမေဝ ဒါရကာနံ. တေသမေဝ ဟိ ပကရဏာနုရူပတာယ ဂဟဏံ. မဟာမလ္လာနန္တိ မဟတံ ဗာဟုယုဒ္ဓကာရကာနံ. အာဒါသော နာမ မဏ္ဍနကပကတိကာနံ မနုဿာနံ အတ္တနော မုခဆာယာပဿနတ္ထံ ကံသလောဟာဒီဟိ ကတော ဘဏ္ဍဝိသေသော. တာဒိသံ သန္ဓာယ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ။ပေ။ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အလင်္ကာရဉ္ဇနမေဝ န ဘေသဇ္ဇဉ္ဇနံ. မဏ္ဍနာနုယောဂဿ ဟိ အဓိပ္ပေတတ္တာ တမိဓာနဓိပ္ပေတံ. လောကေ မာလာ-သဒ္ဒေါ ဗဒ္ဓမာလာယမေဝ ‘‘မာလာ မာလျံ ပုပ္ဖဒါမေ’’တိ ဝစနတော. သာသနေ ပန သုဒ္ဓပုပ္ဖေသုပိ နိရုဠှောတိ အာဟ ‘‘အဗဒ္ဓမာလာ ဝါ’’တိ. ကာဠပီဠကာဒီနန္တိ ကာဠဝဏ္ဏပီဠကာဒီနံ. မတ္တိကကက္ကန္တိ ဩသဓေဟိ အဘိသင်္ခတံ ယောဂမတ္တိကာစုဏ္ဏံ. ဒေန္တီတိ ဝိလေပေန္တိ. စလိတေတိ ဝိကာရာပဇ္ဇနဝသေန စလနံ ပတ္တေ၊ ကုပိတေတိ အတ္ထော. တေနာတိ သာသပကက္ကေန. ဒေါသေတိ ကာဠပီဠကာဒီနံ ဟေတုဘူတေ လောဟိတဒေါသေ. ခါဒိတေတိ အပနယနဝသေန ခါဒိတေ. သန္နိသိန္နေတိ တာဒိသေ ဒုဋ္ဌလောဟိတေ ပရိက္ခီဏေ. မုခစုဏ္ဏကေနာတိ မုခဝိလေပနေန. စုဏ္ဏေန္တီတိ ဝိလိမ္ပေန္တိ. တံ သဗ္ဗန္တိ မတ္တိကာကက္ကသာသပတိလဟလိဒ္ဒိကက္ကဒါနသင်္ခါတံ မုခစုဏ္ဏံ၊ မုခဝိလေပနဉ္စ န ဝဋ္ဋတိ. အတ္ထာနုက္ကမသမ္ဘဝတော ဟိ အယံ ပဒဒွယဿ ဝဏ္ဏနာ. မုခစုဏ္ဏသင်္ခါတံ မုခဝိလေပနန္တိ ဝါ ပဒဒွယဿ တုလျာဓိကရဏဝသေန အတ္ထဝိဘာဝနာ.

ဟတ္ထဗန္ဓန္တိ ဟတ္ထေ ဗန္ဓိတဗ္ဗမာဘရဏံ၊ တံ ပန သင်္ခကပါလာဒယောတိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထေ’’တိအာဒိ. သင်္ခေါ ဧဝ ကပါလံ တထာ. ‘‘အပရေ’’တိအာဒိနာ ယထာက္ကမံ ‘‘သိခါဗန္ဓ’’န္တိအာဒိ ပဒါနမတ္ထံ သံဝဏ္ဏေတိ. တတ္ထ သိခန္တိ စူဠံ. စီရကံ နာမ ယေန စူဠာယ ထိရကရဏတ္ထံ၊ သောဘနတ္ထဉ္စ ဝိဇ္ဈတိ. မုတ္တာယ၊ မုတ္တာ ဧဝ ဝါ လတာ မုတ္တာလတာ၊ မုတ္တာဝဠိ. ဒဏ္ဍော နာမ စတုဟတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ‘‘စတုဟတ္ထဒဏ္ဍံ ဝါ’’တိ. အလင်္ကတဒဏ္ဍကန္တိ ပန တတော ဩမကံ ရထယဋ္ဌိအာဒိကံ သန္ဓာယာဟ. ဘေသဇ္ဇနာဠိကန္တိ ဘေသဇ္ဇတုမ္ဗံ. ပတ္တာဒိဩလမ္ဗနံ ဝါမံသေယေဝ အစိဏ္ဏန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝါမပဿေ ဩလဂ္ဂိတ’’န္တိ. ကဏ္ဏိကာ နာမ ကူဋံ၊ တာယ စ ရတနေန စ ပရိက္ခိတ္တော ကောသော ယဿ တထာ. ပဉ္စဝဏ္ဏသုတ္တသိဗ္ဗိတန္တိ နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇိဋ္ဌဝသေန ပဉ္စဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ သိဗ္ဗိတံ တိဝိဓမ္ပိ ဆတ္တံ. ရတနမတ္တာယာမံ စတုရင်္ဂုလဝိတ္ထတန္တိ တေသံ ပရိစယနိယာမေန ဝါ နလာဋေ ဗန္ဓိတုံ ပဟောနကပ္ပမာဏေန ဝါ ဝုတ္တံ. ‘‘ကေသန္တပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ’’တိ ဧတေန တဒနဇ္ဈောတ္ထရဏဝသေန ဗန္ဓနာကာရံ ဒဿေတိ. မေဃမုခေတိ အဗ္ဘန္တရေ. ‘‘မဏိ’’န္တိ ဣဒံ သိရောမဏိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘စူဠာမဏိ’’န္တိ၊ စူဠာယံ မဏိန္တိ အတ္ထော. စမရဿ အယံ စာမရော၊ သွေဝ ဝါလော၊ တေန ကတာ ဗီဇနီ စာမရဝါလဗီဇနီ. အညာသံ ပန မကသဗီဇနီဝါကမယဗီဇနီဥသီရမယဗီဇနီမောရပိဉ္ဆမယဗီဇနီနံ၊ ဝိဓူပနတာလဝဏ္ဋာနဉ္စ ကပ္ပိယတ္တာ တဿာယေဝ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁၇. ဒုဂ္ဂတိတော၊ သံသာရတော စ နိယျာတိ ဧတေနာတိ နိယျာနံ၊ သဂ္ဂမဂ္ဂေါ၊ မောက္ခမဂ္ဂေါ စ. တံ နိယျာနမရဟတိ၊ တသ္မိံ ဝါ နိယျာနေ နိယုတ္တာ၊ တံ ဝါ နိယျာနံ ဖလဘူတံ ဧတိဿာတိ နိယျာနိကာ၊ ဝစီဒုစ္စရိတကိလေသတော နိယျာတီတိ ဝါ နိယျာနိကာ ဤ-ကာရဿ ရဿတ္တံ၊ ယ-ကာရဿ စ က-ကာရံ ကတွာ. အနီယ-သဒ္ဒေါ ဟိ ဗဟုလာ ကတွတ္ထာဘိဓာယကော. စေတနာယ သဒ္ဓိံ သမ္ဖပ္ပလာပဝိရတိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. တပ္ပဋိပက္ခတော အနိယျာနိကာ၊ သမ္ဖပ္ပလာပေါ၊ တဿာ ဘာဝေါ အနိယျာနိကတ္တံ၊ တသ္မာ အနိယျာနိကတ္တာ.တိရစ္ဆာနဘူတာတိ တိရောကရဏဘူတာ ဝိဗန္ဓနဘူတာ. သောပိ နာမာတိ ဧတ္ထ နာမ-သဒ္ဒေါ ဂရဟာယံ. ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေတိ အနိစ္စတာပဋိသံယုတ္တတ္တာ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေ. ကာမဿာဒဝသေနာတိ ကာမသင်္ခါတအဿာဒဝသေန. သဟ အတ္ထေနာတိ သာတ္ထကံ၊ ဟိတပဋိသံယုတ္တန္တိ အတ္ထော. ဥပါဟနာတိ ယာနကထာသမ္ဗန္ဓံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သုဋ္ဌု နိဝေသိတဗ္ဗောတိ သုနိဝိဋ္ဌော. တထာ ဒုန္နိဝိဋ္ဌော. ဂါမ-သဒ္ဒေန ဂါမဝါသီ ဇနောပိ ဂဟိတောတိ အာဟ ‘‘အသုကဂါမဝါသိနော’’တိအာဒိ.

သူရကထာတိ ဧတ္ထ သူရ-သဒ္ဒေါ ဝီရဝါစကောတိ ဒဿေတိ ‘‘သူရော အဟောသီ’’တိ ဣမိနာ. ဝိသိခါ နာမ မဂ္ဂသန္နိဝေသော၊ ဣဓ ပန ဝိသိခါဂဟဏေန တန္နိဝါသိနောပိ ဂဟိတာ ‘‘သဗ္ဗော ဂါမော အာဂတော’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ တေနေဝါဟ ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိအာဒိ.

ကုမ္ဘဿ ဌာနံ နာမ ဥဒကဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒကဋ္ဌာနကထာ’’တိ. ဥဒကတိတ္ထကထာတိပိ ဝုစ္စတိ တတ္ထေဝ သမဝရောဓတော. အပိစ ကုမ္ဘဿ ကရဏဋ္ဌာနံ ကုမ္ဘဋ္ဌာနံ. တဒပဒေသေန ပန ကုမ္ဘဒါသိယော ဝုတ္တာတိ ဒဿေတိ ‘‘ကုမ္ဘဒါသိကထာ ဝါ’’တိ ဣမိနာ. ပုဗ္ဗေ ပေတာ ကာလင်္ကတာတိ ပုဗ္ဗပေတာ. ‘‘ပေတော ပရေတော ကာလင်္ကတော’’တိ ဟိ ပရိယာယဝစနံ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမတိဒိသိတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ပုရိမပစ္ဆိမကထာဟိ ဝိမုတ္တာတိ ဣဓာဂတာဟိ ပုရိမာဟိ၊ ပစ္ဆိမာဟိ စ ကထာဟိ ဝိမုတ္တာ. နာနာသဘာဝါတိ အတ္တ-သဒ္ဒဿ သဘာဝပရိယာယဘာဝမာဟ. အသုကေန နာမာတိ ပဇာပတိနာ ဗြဟ္မုနာ၊ ဣဿရေန ဝါ. ဥပ္ပတ္တိဌိတိသမ္ဘာရာဒိဝသေန လောကံ အက္ခာယတိ ဧတာယာတိ လောကက္ခာယိကာ၊ သာ ပန လောကာယတသမညေ ဝိတဏ္ဍသတ္ထေ နိဿိတာ သလ္လာပကထာတိ ဒဿေတိ ‘‘လောကာယတဝိတဏ္ဍသလ္လာပကထာ’’တိ ဣမိနာ. လောကာ ဗာလဇနာ အာယတန္တိ ဧတ္ထ ဥဿဟန္တိ ဝါဒဿာဒေနာတိ လောကာယတံ၊ လောကော ဝါ ဟိတံ န ယတတိ န ဤဟတိ တေနာတိ လောကာယတံ. တဉှိ ဂန္ထံ နိဿာယ သတ္တာ ပုညကိရိယာယ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေန္တိ. အညမညဝိရုဒ္ဓံ၊ သဂ္ဂမောက္ခဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ကထံ တနောန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိတဏ္ဍော၊ ဝိရုဒ္ဓေန ဝါ ဝါဒဒဏ္ဍေန တာဠေန္တိ ဧတ္ထ ဝါဒိနောတိ ဝိတဏ္ဍော၊ သဗ္ဗတ္ထ နိရုတ္တိနယေန ပဒသိဒ္ဓိ.

သာဂရဒေဝေန ခတောတိ ဧတ္ထ သာဂရရညော ပုတ္တေဟိ ခတောတိပိ ဝဒန္တိ. ဝိဇ္ဇတိ ပဝေဒနဟေတုဘူတာ မုဒ္ဓါ ယဿာတိ သမုဒ္ဒေါ ဓ-ကာရဿ ဒ-ကာရံ ကတွာ၊ သဟ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထဝါစကော ‘‘သလောမကောသပက္ခကော’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဘဝေါတိ ဝုဒ္ဓိ ဘဝတိ ဝဍ္ဎတီတိ ကတွာ. ဝိဘဝေါတိ ဟာနိ တဗ္ဗိရဟတော. ဒွန္ဒတော ပုဗ္ဗေ သုယျမာနော ဣတိသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဣတိ ဘဝေါ ဣတိ အဘဝေါ’’တိ. ယံ ဝါ တံ ဝါတိ ယံ ကိဉ္စိ၊ အထ တံ အနိယမန္တိ အတ္ထော. အဘူတဉှိ အနိယမတ္ထံ သဟ ဝိကပ္ပေန ယံတံ-သဒ္ဒေဟိ ဒီပေန္တိ အာစရိယာ. အပိစ ဘဝေါတိ သဿတော. အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒေါ. ဘဝေါတိ ဝါ ကာမသုခံ. အဘဝေါတိ အတ္တကိလမထော.

ဣတိ ဣမာယ ဆဗ္ဗိဓာယ ဣတိဘဝါဘဝကထာယ သဒ္ဓိံ ဗာတ္တိံသ တိရစ္ဆာနကထာ နာမ ဟောန္တိ. အထ ဝါ ပါဠိယံ သရူပတော အနာဂတာပိ အရညပဗ္ဗတနဒီဒီပကထာ ဣတိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟေတွာ ဗတ္တိံသ တိရစ္ဆာနကထာတိ ဝုစ္စန္တိ. ပါဠိယဉှိ ‘‘ဣတိ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ပကာရတ္ထော၊ ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပနတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဧဝံပကာရံ၊ ဣတော အညံ ဝါ တာဒိသံ နိရတ္ထကကထံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တီ’’တိ၊ အာဒိအတ္ထော ဝါ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဣတိ ဝါ ဣတိ ဧဝရူပါ ‘‘နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၀၊ ၁၆၄၊ မ. နိ. ၁.၂၉၃၊ ၄၁၁၊ ၂.၁၁၊ ၄၁၈၊ ၃.၁၄၊ ၁၀၂၊ အ. နိ. ၁၀.၉၉) ဝိယ၊ ဣတိ ဧဝမာဒိံ အညမ္ပိ တာဒိသံ ကထမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တီတိ အတ္ထော.

၁၈. ဝိရုဒ္ဓဿ ဂဟဏံ ဝိဂ္ဂဟော၊ သော ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂါဟိကာ၊ တေသံ တထာ၊ ဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ဂဏှာတိ ဧတာယာတိ ဝိဂ္ဂါဟိကာ၊ သာယေဝ ကထာ တထာ. သာရမ္ဘကထာတိ ဥပါရမ္ဘကထာ. သဟိတန္တိ ပုဗ္ဗာပရာဝိရုဒ္ဓံ. တတောယေဝ သိလိဋ္ဌံ. တံ ပန အတ္ထကာရဏယုတ္တတာယာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္ထယုတ္တံ ကာရဏယုတ္တန္တိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. န္တိ ဝစနံ. ပရိဝတ္တိတွာ ဌိတံ သပတ္တဂတော အသမတ္ထော ယောဓော ဝိယ န ကိဉ္စိ ဇာနာသိ၊ ကိန္တု သယမေဝ ပရာဇေသီတိ အဓိပ္ပါယော. ဝါဒေါ ဒေါသောတိ ပရိယာယဝစနံ. တထာ စရ ဝိစရာတိ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ အာစရိယကုလေ. နိဗ္ဗေဓေဟီတိ မယာ ရောပိတံ ဝါဒံ ဝိဿဇ္ဇေဟိ.

၁၉. ဒူတဿ ကမ္မံ ဒူတေယျံ၊ တဿ ကထာ တထာ၊ တဿံ. ဣဓ၊ အမုတြာတိ ဥပယောဂတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ၊ တေနာဟ ‘‘အသုကံ နာမ ဌာန’’န္တိ. ဝိတ္ထာရတော ဝိနိစ္ဆယော ဝိနယဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၄၃၆-၄၃၇) ဝုတ္တောတိ သင်္ခေပတော ဣဓ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခေပတော ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂိဟိသာသနန္တိ ယထာဝုတ္တဝိပရီတံ သာသနံ. အညေသန္တိ ဂိဟီနညေဝ.

၂၀. တိဝိဓေနာတိ သာမန္တဇပ္ပနဣရိယာပထသန္နိဿိတပစ္စယပဋိသေဝနဘေဒတော တိဝိဓေန. ဝိမှာပယန္တီတိ ‘‘အယမစ္ဆရိယပုရိသော’’တိ အတ္တနိ ပရေသံ ဝိမှယံ သမ္ပဟံသနံ အစ္ဆရိယံ ဥပ္ပါဒေန္တိ. ဝိပုဗ္ဗဉှိ မှိ-သဒ္ဒံ သမ္ပဟံသနေ ဝဒန္တိ သဒ္ဒဝိဒူ. သမ္ပဟံသနာကာရော စ အစ္ဆရိယံ. လပန္တီတိ အတ္တာနံ ဝါ ဒါယကံ ဝါ ဥက္ခိပိတွာ ယထာ သော ကိဉ္စိ ဒဒါတိ၊ ဧဝံ ဥက္ကာစေတွာ ဥက္ခိပနဝသေန ဒီပေတွာ ကထေန္တိ. နိမိတ္တံ သီလမေတေသန္တိ နေမိတ္တိကာတိ တဒ္ဓိတဝသေန တဿီလတ္ထော ယထာ ‘‘ပံသုကူလိကော’’တိ (မဟာနိ. ၅၂) အပိစ နိမိတ္တေန ဝဒန္တိ၊ နိမိတ္တံ ဝါ ကရောန္တီတိ နေမိတ္တိကာ. နိမိတ္တန္တိ စ ပရေသံ ပစ္စယဒါနသညုပ္ပါဒကံ ကာယဝစီကမ္မံ ဝုစ္စတိ. နိပ္ပေသော နိပ္ပိသနံ စုဏ္ဏံ ဝိယ ကရဏံ. နိပ္ပိသန္တီတိ ဝါ နိပ္ပေသာ၊ နိပ္ပေသာယေဝ နိပ္ပေသိကာ၊ နိပ္ပိသနံ ဝါ နိပ္ပေသော၊ တံ ကရောန္တီတိပိ နိပ္ပေသိကာ. နိပ္ပေသော စ နာမ ဘဋပုရိသော ဝိယ လာဘသက္ကာရတ္ထံ အက္ကောသနခုံသနုပ္ပဏ္ဍနပရပိဋ္ဌိမံသိကတာ. လာဘေန လာဘန္တိ ဣတော လာဘေန အမုတြ လာဘံ. နိဇိဂီသန္တိ မဂ္ဂန္တိ ပရိယေသန္တီတိ ပရိယာယဝစနံ. ကုဟကာဒယော သဒ္ဒါ ကုဟာနာဒီနိ နိမိတ္တံ ကတွာ တံသမင်္ဂိပုဂ္ဂလေသု ပဝတ္တာတိ အာဟ ‘‘ကုဟနာ။ပေ။ အဓိဝစန’’န္တိ. အဋ္ဌကထဉ္စာတိ တံတံပါဠိသံဝဏ္ဏနာဘူတံ ပေါရာဏဋ္ဌကထဉ္စ.

မဇ္ဈိမသီလဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.