စူဠသီလဝဏ္ဏနာ

၇. ကော အနုသန္ဓီတိ ပုစ္ဆာ ‘‘နနု ဧတ္တကေနေဝ ယထာဝုတ္တေဟိ အဝဏ္ဏဝဏ္ဏေဟိ သမ္ဗန္ဓာ ဒေသနာမတ္ထကံ ပတ္တာ’’တိ အနုယောဂသမ္ဘဝတော ကတာ. ဝဏ္ဏေန စ အဝဏ္ဏေန စာတိ တဒုဘယပဒေန. အတ္ထနိဒ္ဒေသော ဝိယ ဟိ သဒ္ဒနိဒ္ဒေသောပီတိ အက္ခရစိန္တကာ. အထ ဝါ တထာဘာသနဿ ကာရဏတ္တာ၊ ကောဋ္ဌာသတ္တာ စ ‘‘ပဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝဏ္ဏေန စ ဝဏ္ဏေန စာတိ ပန အဂုဏဂုဏဝသေန၊ နိန္ဒာပသံသာဝသေန စ သရူပဒဿနံ. ‘‘နိဝတ္တော အမူလကတာယ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗတာဘာဝတော’’တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇) အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ဝုတ္တံ. တံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒေသနာယ ဗောဓေတဗ္ဗပုဂ္ဂလာဘာဝတော ဧတ္တကာဝ သာ ယုတ္တရူပါတိ ဘဂဝတော အဇ္ဈာသယေနေဝ အဒေသနာဘာဝေန နိဝတ္တော၊ ယထာ တံ ဝဏ္ဏဘူမိယံ တတိယဝါရောတိပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဗောဓေတဗ္ဗပုဂ္ဂလသမ္ဘဝေန ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗတာယ အဓိဂတဘာဝတော အနုဝတ္တတိယေဝ. ဣတိပေတံ ဘူတန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော တဒုပရိပိ အနုဝတ္တကတ္တာ၊ တေန ဝက္ခတိ ‘‘ဣဓ ပနာ’’တိအာဒိ. ဧတ္တာဝတာ အယံ ဝဏ္ဏာနုသန္ဓီတိ ဒဿေတွာ ဒုဝိဓေသု ပန တေသု ဝဏ္ဏေသု ဗြဟ္မဒတ္တဿ ဝဏ္ဏာနုသန္ဓီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဥပရိ သုညတာပကာသနေ အနုသန္ဓိံ ဒဿေဿတိ ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၂၈).

ဧဝံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာမုခေန သမုဒါယတ္ထတံ ဝတွာ ဣဒါနိ အဝယဝတ္ထတံ ဒဿေတိ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိနာ. အပ္ပမေဝ ပရိတော သမန္တတော ခဏ္ဍိတတ္တာ ပရိတ္တံ နာမာတိ အာဟ ‘‘အပ္ပမတ္တကန္တိ ပရိတ္တဿ နာမ’’န္တိ. မတ္တာ ဝုစ္စတိ ပမာဏံ မီယတေ ပရိမီယတေတိ ကတွာ. သမာသန္တကကာရေန အပ္ပမတ္တကံ ယထာ ‘‘ဗဟုပုတ္တကော’’တိ၊ ဧဝံ ဩရမတ္တကေပိ. ဧတေနေဝ ‘‘အပ္ပါ မတ္တာ အပ္ပမတ္တာ၊ သာ ဧတဿာတိ အပ္ပမတ္တက’’န္တိအာဒိနာ ကပစ္စယဿ သာတ္ထကတမ္ပိ ဒဿေတိ အတ္ထတော အဘိန္နတ္တာ. မတ္တကသဒ္ဒဿ အနတ္ထကဘာဝတော သီလမေဝ သီလမတ္တကံ. အနတ္ထကဘာဝေါတိ စ သကတ္ထတာ ပုရိမပဒတ္ထေယေဝ ပဝတ္တနတော. န ဟိ သဒ္ဒါ ကေဝလံ အနတ္ထကာ ဘဝန္တီတိ အက္ခရစိန္တကာ. နနု စ ဘဂဝတော ပါရမိတာနုဘာဝေန နိရတ္ထကမေကက္ခရမ္ပိ မုခဝရံ နာရောဟတိ၊ သကလဉ္စ ပရိယတ္တိသာသနံ ပဒေ ပဒေ စတုသစ္စပ္ပကာသနန္တိ ဝုတ္တံ၊ ကထံ တဿ အနတ္ထကတာ သမ္ဘဝတီတိ? သစ္စံ၊ တမ္ပိ ပဒန္တရာဘိဟိတဿ အတ္ထဿ ဝိသေသနဝသေန တဒဘိဟိတံ အတ္ထံ ဝဒတိ ဧဝ၊ သော ပန အတ္ထော ဝိနာပိ တေန ပဒန္တရေနေဝ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ အနတ္ထကမိစ္စေဝ ဝုတ္တန္တိ. နနု အဝေါစုမှ ‘‘အနတ္ထကဘာဝေါ။ပေ။ ပဝတ္တနတော’’တိ. အပိစ ဝိနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပဝသေန ဘဂဝတော ဒေသနာ ပဝတ္တတိ၊ ဝိနေယျာ စ အနာဒိမတိသံသာရေ လောကိယေသုယေဝ သဒ္ဒေသု ပရိဘာဝိတစိတ္တာ၊ လောကေ စ အသတိပိ အတ္ထန္တရာဝဗောဓေ ဝါစာသိလိဋ္ဌတာဒိဝသေန သဒ္ဒပယောဂေါ ဒိဿတိ ‘‘လဗ္ဘတိ ပလဗ္ဘတိ၊ ခဉ္ဇတိ နိခဉ္ဇတိ၊ အာဂစ္ဆတိ ပစ္စာဂစ္ဆတီ’’တိအာဒိနာ. တထာပရိစိတာနဉ္စ တထာဝိဓေနေဝ သဒ္ဒပယောဂေန အတ္ထာဝဂမော သုခေါ ဟောတီတိ အနတ္ထကသဒ္ဒပယောဂေါ ဝုတ္တောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ပဒန္တရဝစနီယ-ဿတ္ထဿ ဝိသေသနာယ၊

ဗောဓနာယ ဝိနေယျာနံ၊ တထာနတ္ထပဒံ ဝဒေ’’တိ.

အထ ဝါ သီလမတ္တကန္တိ ဧတ္ထ မတ္တ-သဒ္ဒေါ ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထော ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ ဓမ္မာ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ) မနောမတ္တာ ဓာတု မနောဓာတူ’’တိ (ဓ. သ. မူလဋီ. ၄၉၉) စ အာဒီသု ဝိယ. ‘‘အပ္ပမတ္တကံ ဩရမတ္တက’’န္တိ ပဒဒွယေန သာမညတော ဝုတ္တောယေဝ ဟိ အတ္ထော ‘‘သီလမတ္တက’’န္တိ ပဒေန ဝိသေသတော ဝုတ္တော၊ တေန စ သီလံ ဧဝ သီလမတ္တံ၊ တဒေဝ သီလမတ္တကန္တိ နိဗ္ဗစနံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘သီလမေဝ သီလမတ္တက’’န္တိ ဝုတ္တံ.

အယံ ပန အဋ္ဌကထာမုတ္တကော နယော – ဩရမတ္တကန္တိ ဧတ္ထ ဩရန္တိ အပါရဘာဂေါ ‘‘ဩရတော ဘောဂံ (မဟာဝ. ၆၆) ဩရံ ပါရ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. အထ ဝါ ဟေဋ္ဌာအတ္ထော ဩရသဒ္ဒေါ ဩရံ အာဂမနာယ ယေ ပစ္စယာ၊ တေ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနီတိအာဒီသု ဝိယ. သီလဉှိ သမာဓိပညာယော အပေက္ခိတွာ အပါရဘာဂေ၊ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ စ ဟောတိ၊ ဥဘယတ္ထာပိ ‘‘ဩရေ ပဝတ္တံ မတ္တံ ယဿာ’’တိအာဒိနာ ဝိဂ္ဂဟော. သီလမတ္တကန္တိ ဧတ္ထာပိ မတ္တသဒ္ဒေါ အမဟတ္ထဝါစကော ‘‘ဘေသဇ္ဇမတ္တာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. အထ ဝါ သီလေပိ တဒေကဒေသဿေဝ သင်္ဂဟဏတ္ထံ အမဟတ္ထဝါစကော ဧတ္ထ မတ္တသဒ္ဒေါ ဝုတ္တော. တထာ ဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရပစ္စယသန္နိဿိတသီလာနိ ဣဓ ဒေသနံ အနာရုဠှာနိ. ကသ္မာတိ စေ? ယသ္မာ တာနိ ပါတိမောက္ခသံဝရအာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလာနိ ဝိယ န သဗ္ဗပုထုဇ္ဇနေသု ပါကဋာနီတိ. မတ္တန္တိ စေတ္ထ ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထေ နပုံသကလိင်္ဂံ. ပမာဏပ္ပကတ္ထေသု ပန ‘‘မတ္တ’’န္တိ ဝါ ‘‘မတ္တာ’’တိ ဝါ နပုံသကိတ္ထိလိင်္ဂံ.

‘‘ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ သဟ ယောဇနာယ ပိဏ္ဍတ္ထံ ဒဿေတိ. ယေန သီလေန ဝဒေယျ၊ ဧတံ သီလမတ္တကံ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝဏ္ဏံ ဝဒါမီတိ ဥဿာဟံ ကတွာပီ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော’’တိ ဧတဿ ဝိဝရဏံ. ဧတေန ဟိ ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၁.၁၇၀) ဝိယ မာနသဒ္ဒဿ သာမတ္ထိယတ္ထတံ ဒဿေတိ. ‘‘ဥဿာဟံ ကုရုမာနော’’တိ အဝတွာ ‘‘ကတွာ’’တိ စ ဝစနံ တွာဒိပစ္စယန္တပဒါနမိဝ မာနန္တပစ္စယန္တပဒါနမ္ပိ ပရကိရိယာပေက္ခမေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ. ‘‘တတ္ထ သိယာ’’တိအာဒိနာ သန္ဓာယဘာသိတမတ္ထံ အဇာနိတွာ နီတတ္ထမေဝ ဂဟေတွာ သုတ္တန္တရဝိရောဓိတံ မညမာနဿ ကဿစိ ဤဒိသီ စောဒနာ သိယာတိ ဒဿေတိ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ‘‘အပ္ပမတ္တကံ ခေါ ပနေတ’’န္တိအာဒိဝစနေ (ဒီ. နိ. ၁.၇). ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနေ ယုဉ္ဇတိ သီလေနာတိ ယောဂီ၊ တဿ.

အလင်္ကရဏံ ဝိဘူသနံ အလင်္ကာရော၊ ပသာဓနကိရိယာ. အလံ ကရောတိ ဧတေနေဝါတိ ဝါ အလင်္ကာရော၊ ကုဏ္ဍလာဒိပသာဓနံ. မဏ္ဍီယတေ မဏ္ဍနံ၊ ဦနဋ္ဌာနပူရဏံ. မဏ္ဍီယတိ ဧတေနာတိ ဝါ မဏ္ဍနံ၊ မုခစုဏ္ဏာဒိဦနပူရဏောပကရဏံ. ဣဓ ပန သဒိသဝေါဟာရေန၊ တဒ္ဓိတဝသေန ဝါ သီလမေဝ တထာ ဝုတ္တံ. မဏ္ဍနေတိ မဏ္ဍနဟေတု၊ မဏ္ဍနကိရိယာနိမိတ္တံ ဂတောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ မဏ္ဍတိ သီလေနာတိ မဏ္ဍနော၊ မဏ္ဍနဇာတိကော ပုရိသော. ဗဟုမှိ စေတံ ဇာတျာပေက္ခာယ ဧကဝစနံ. ဥဗ္ဗာဟနတ္ထေပိ ဟိ ဧကဝစနမိစ္ဆန္တိ ကေစိ၊ တဒယုတ္တမေဝ သဒ္ဒသတ္ထေ အနာဂတတ္တာ၊ အတ္ထယုတ္တိယာ စ အဘာဝတော. ကထဉှိ ဧကဝစနနိဒ္ဒိဋ္ဌတော ဥဗ္ဗာဟနကရဏံ ယုတ္တံ သိယာ ဧကသ္မိံ ယေဝတ္ထေ ဥဗ္ဗာဟိတဗ္ဗဿ အညဿတ္ထဿ အဘာဝတော. တသ္မာ ဝိပလ္လာသဝသေန ဗဟွတ္ထေ ဣဒံ ဧကဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ မဏ္ဍနသီလေသူတိ အတ္ထော. အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေနပိ ဟိ အယမေဝိဓ ဝိနိစ္ဆယော (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇) ဝုတ္တော. အဂ္ဂတန္တိ ဥတ္တမဘာဝံ.

အဿံ ဘဝိဿာမီတိ အာကင်္ခေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. အဿာတိ ဘဝေယျ. ပရိပူရကာရီတိ စေတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ၊ တေန သကလမ္ပိ သီလထောမနသုတ္တံ ဒဿေတိ.

ကိကီဝ အဏ္ဍန္တိ ဧတ္ထာပိ တဒတ္ထေန ဣတိ-သဒ္ဒေန –

‘‘ကိကီဝ အဏ္ဍံ စမရီဝ ဝါလဓိံ၊

ပိယံဝ ပုတ္တံ နယနံဝ ဧကကံ၊

တထေဝ သီလံ အနုရက္ခမာနာ၊

သုပေသလာ ဟောထ သဒါ သဂါရဝါ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၉)၊ –

ဂါထံ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘ပုပ္ဖဂန္ဓော’’တိ ဝတွာ တဒေကဒေသေန ဒဿေတုံ ‘‘န စန္ဒန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စန္ဒနံ တဂရံ မလ္လိကာတိ ဟိ တံသဟစရဏတော တေသံ ဂန္ဓောဝ ဝုတ္တော. ပုပ္ဖဂန္ဓောတိ စ ပုပ္ဖဉ္စ တဒဝသေသော ဂန္ဓော စာတိ အတ္ထော. တဂရမလ္လိကာဟိ ဝါ အဝသိဋ္ဌော ‘‘ပုပ္ဖဂန္ဓော’’တိ ဝုတ္တော. သတဉ္စ ဂန္ဓောတိ ဧတ္ထ သီလမေဝ သဒိသဝေါဟာရေန ဝါ တဒ္ဓိတဝသေန ဝါ ဂန္ဓော. သီလနိဗန္ဓနော ဝါ ထုတိဃောသော ဝုတ္တနယေန ‘‘ဂန္ဓော’’တိ အဓိပ္ပေတော. သီလဉှိ ကိတ္တိယာ နိမိတ္တံ. ယထာဟ ‘‘သီလဝတော ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၀၊ ၃.၃၁၆၊ အ. နိ. ၅.၂၁၃၊ မဟာဝ. ၇၈၅၊ ဥဒါ. ၇၆). သပ္ပုရိသော ပဝါယတိ ပကာရေဟိ ဂန္ဓတိ တဿ ဂန္ဓူပဂရုက္ခပဋိဘာဂတ္တာ.

ဝဿိကီတိ သုမနပုပ္ဖံ၊ ‘‘ဝဿိက’’န္တိပိ ပါဌော၊ တဒတ္ထောဝ. ဂန္ဓာ ဧဝ ဂန္ဓဇာတာ၊ ဂန္ဓပ္ပကာရာ ဝါ. ယွာယန္တိ ယဒိဒံ၊ ဥတ္တမော ဂန္ဓော ဝါတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တာနန္တိ သမ္မာ အညာယ ဇာနိတွာ၊ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဝါ ဝိမုတ္တာနံ. မဂ္ဂံ န ဝိန္ဒတီတိ ကာရဏံ န လဘတိ၊ န ဇာနာတိ ဝါ.

‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိ ဂါထာယ ပဋိသန္ဓိပညာယ သပညော အာတာပီ ဝီရိယဝါ ပါရိဟာရိကပညာယ နိပကော နရသင်္ခါတော ဘိက္ခု သီလေ ပတိဋ္ဌာယ စိတ္တံ တပ္ပဓာနေန ဝုတ္တံ သမာဓိံ ဘာဝယံ ဘာဝယန္တော ဘာဝနာဟေတု တထာ ပညံ ဝိပဿနဉ္စ ဣမံ အန္တောဇဋာဗဟိဇဋာသင်္ခါတံ ဇဋံ ဝိဇဋယေ ဝိဇဋေယျ ဝိဇဋိတုံ သမတ္ထေယျာတိ သင်္ခေပတ္ထော.

ပထဝိံ နိဿာယာတိ ပထဝိံ ရသဂ္ဂဟဏဝသေန နိဿာယ၊ သီလသ္မိံ ပန ပရိပူရဏဝသေန နိဿာယ ပတိဋ္ဌာနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အပ္ပကမဟန္တတာယ ပါရာပါရာဒိ ဝိယ ဥပနိဓာပညတ္တိဘာဝတော အညမညံ ဥပနိဓာယ အာဟာတိ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘ဥပရိ ဂုဏေ ဥပနိဓာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သီလဉှီတိ ဧတ္ထ ဟိ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထော၊ တေနိဒံ ကာရဏံ ဒဿေတိ ‘‘ယသ္မာ သီလံ ကိဉ္စာပိ ပတိဋ္ဌာဘာဝေန သမာဓိဿ ဗဟူပကာရံ၊ ပဘာဝါဒိဂုဏဝိသေသေ ပနဿ ဥပနိဓာယ ကလမ္ပိ ဘာဂံ န ဥပေတိ၊ တထာ သမာဓိ စ ပညာယာ’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. န ပါပုဏာတီတိ ဂုဏသမဘာဝေန န သမ္ပာပုဏာတိ၊ န သမေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပရိမန္တိ သမာဓိပညံ. ဥပနိဓာယာတိ ဥပတ္ထမ္ဘံ ကတွာ. တဉှိ တာဒိသာယ ပညတ္တိယာ ဥပတ္ထမ္ဘနံ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌိမန္တိ သီလသမာဓိဒွယံ.

‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ ဝိတ္ထာရဝစနံ. ကဏ္ဍမ္ဗမူလိကပါဋိဟာရိယကထနဉ္စေတ္ထ ယထာကထဉ္စိပိ သီလဿ သမာဓိမပါပုဏတာသိဒ္ဓိယေဝိဓာဓိပ္ပေတာတိ ပါကဋတရပါဋိဟာရိယဘာဝေန၊ နိဒဿနနယေန စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အဘိ။ပေ။ တိတ္ထိယမဒ္ဒန’’န္တိ ဣဒံ ပန တဿ ယမကပါဋိဟာရိယဿ သုပါကဋဘာဝဒဿနတ္ထံ၊ အညေဟိ ဗောဓိမူလေ ဉာတိသမာဂမာဒီသု စ ကတပါဋိဟာရိယေဟိ ဝိသေသဒဿနတ္ထဉ္စ ဝုတ္တံ. သမ္ဗောဓိတော ဟိ အဋ္ဌမေပိ ဒိဝသေ ဒေဝတာနံ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ’’တိ ဥပ္ပန္နကင်္ခါဝိဓမနတ္ထံ အာကာသေ ရတနစင်္ကမံ မာပေတွာ စင်္ကမန္တော ပါဋိဟာရိယံ အကာသိ၊ တတော ဒုတိယသံဝစ္ဆရေ ကုလနဂရဂတော ကပိလဝတ္ထုပုရေ နိဂြောဓာရာမေ ဉာတီနံ သမာဂမေပိ တေသံ မာနမဒပ္ပဟာနတ္ထံ ယမကပါဋိဟာရိယံ အကာသိ. တတ္ထ အဘိသမ္ဗောဓိတောတိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနကာလတော. သာဝတ္ထိနဂရဒွါရေတိ သာဝတ္ထိနဂရဿ ဒက္ခိဏဒွါရေ. ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေတိ ကဏ္ဍေန နာမ ပသေနဒိရညော ဥယျာနပါလေန ရောပိတတ္တာ ကဏ္ဍမ္ဗနာမကဿ ရုက္ခဿ မူလေ. ယမကပါဋိဟာရိယကရဏတ္ထာယ ဘဂဝတော စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ‘‘တဒနုစ္ဆဝိကံ ဌာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ရတနမဏ္ဍပါဒိ သက္ကေန ဒေဝရညာ အာဏတ္တေန ဝိဿကမ္မုနာ ကတန္တိ ဝဒန္တိ ကေစိ. ဘဂဝတာ နိမ္မိတန္တိ အပရေ. အဋ္ဌကထာသု ပန အနေကာသု ‘‘သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အာဏာပိတေန ဝိဿကမ္မဒေဝပုတ္တေန မဏ္ဍပေါ ကတော၊ စင်္ကမော ပန ဘဂဝတာ နိမ္မိတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဒိဗ္ဗသေတစ္ဆတ္တေ ဒေဝတာဟိ ဓာရိယမာနေတိ အတ္ထော ဝိညာယတိ အညေသမသမ္ဘဝတော. ‘‘ဒွါဒသယောဇနာယ ပရိသာယာ’’တိ ဣဒံ စတူသု ဒိသာသု ပစ္စေကံ ဒွါဒသယောဇနံ မနုဿပရိသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဒါ ကိရ ဒသသဟဿိလောကဓာတုတော စက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပရိပူရေတွာ ဒေဝဗြဟ္မာနောပိ သန္နိပတိံသု. ယော ကောစိ ဧဝရူပံ ပါဋိဟာရိယံ ကာတုံ သမတ္ထော စေ၊ သော အာဂစ္ဆတူတိ စောဒနာသဒိသတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တာဒါနပရိဒီပန’’န္တိ. အတ္တာဒါနဉှိ အနုယောဂေါ ပဋိပက္ခဿ အတ္တဿ အာဒါနံ ဂဟဏန္တိ ကတွာ. တိတ္ထိယမဒ္ဒနန္တိ ‘‘ပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမာ’’တိ ကုဟာယနဝသေန ပုဗ္ဗေ ဥဋ္ဌိတာနံ တိတ္ထိယာနံ မဒ္ဒနံ၊ တဉ္စ တထာ ကာတုံ အသမတ္ထတာသမ္ပာဒနမေဝ. တဒေတံ ပဒဒွယံ ‘‘ယမကပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ရာဇဂဟသေဋ္ဌိနော စန္ဒနဃဋိကုပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗမေဝ စေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ဥပရိမကာယတောတိအာဒိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၆) အာဂတနယဒဿနံ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣတိအာဒိနယပ္ပဝတ္တ’’န္တိ၊ ‘‘သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗ’’န္တိ စ. တတ္ထာယံ ပါဠိသေသော –

‘‘ဟေဋ္ဌိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ၊ ဥပရိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ပုရတ္ထိမကာယတော အဂ္ဂိ၊ ပစ္ဆိမကာယတော ဥဒကံ. ပစ္ဆိမကာယတော အဂ္ဂိ၊ ပုရတ္ထိမကာယတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏအက္ခိတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမအက္ခိတော ဥဒကံ. ဝါမအက္ခိတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏအက္ခိတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမကဏ္ဏသောတတော ဥဒကံ. ဝါမကဏ္ဏသောတတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏနာသိကာသောတတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမနာသိကာသောတတော ဥဒကံ. ဝါမနာသိကာသောတတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏနာသိကာသောတတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏအံသကူဋတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမအံသကူဋတော ဥဒကံ. ဝါမအံသကူဋတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏအံသကူဋတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏဟတ္ထတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမဟတ္ထတော ဥဒကံ. ဝါမဟတ္ထတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏဟတ္ထတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏပဿတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမပဿတော ဥဒကံ. ဝါမပဿတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏပဿတော ဥဒကံ. ဒက္ခိဏပါဒတော အဂ္ဂိ၊ ဝါမပါဒတော ဥဒကံ. ဝါမပါဒတော အဂ္ဂိ၊ ဒက္ခိဏပါဒတော ဥဒကံ. အင်္ဂုလင်္ဂုလေဟိ အဂ္ဂိ၊ အင်္ဂုလန္တရိကာဟိ ဥဒကံ. အင်္ဂုလန္တရိကာဟိ အဂ္ဂိ၊ အင်္ဂုလင်္ဂုလေဟိ ဥဒကံ. ဧကေကလောမတော အဂ္ဂိ၊ ဧကေကလောမတော ဥဒကံ. လောမကူပတော လောမကူပတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ၊ လောမကူပတော လောမကူပတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတီ’’တိ.

အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဧကေကလောမကူပတော’’ ဣစ္စေဝ (ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၁.၁၁၆) အာဂတံ.

ဆန္နံ ဝဏ္ဏာနန္တိ ဧတ္ထာပိ နီလာနံ ပီတကာနံ လောဟိတကာနံ ဩဒါတာနံ မဉ္ဇိဋ္ဌာနံ ပဘဿရာနန္တိ အယံ သဗ္ဗောပိ ပါဠိသေသော ပေယျာလနယေန၊ အာဒိ-သဒ္ဒေန စ ဒဿိတော. ဧတ္ထ စ ဆန္နံ ဝဏ္ဏာနံ ဥဗ္ဗာဟနဘူတာနံ ယမကာ ယမကာ ဝဏ္ဏာ ပဝတ္တန္တီတိ ပါဌသေသေန သမ္ဗန္ဓော၊ တေန ဝက္ခတိ ‘‘ဒုတိယာ ဒုတိယာ ရသ္မိယော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဟိ တာသံ ယမကံ ယမကံ ပဝတ္တနာကာရေန သဟ အာဝဇ္ဇနပရိကမ္မာဓိဋ္ဌာနာနံ ဝိသုံ ပဝတ္တိ ဒဿိတာ. ကေစိ ပန ‘‘ဆန္နံ ဝဏ္ဏာန’’န္တိ ဧတဿ ‘‘အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဥဒကဓာရာ’’တိ ပုရိမေဟိ ပဒေဟိ သမ္ဗန္ဓံ ဝဒန္တိ၊ တဒယုတ္တမေဝ အဂ္ဂိက္ခန္ဓဥဒကဓာရာနံ အတ္ထာယ တေဇောကသိဏဝါယောကသိဏာနံ သမာပဇ္ဇနဿ ဝက္ခမာနတ္တာ. ဆန္နံ ဝဏ္ဏာနံ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ပဝတ္တန္တီတိ ကတ္တုဝသေန ဝါ သမ္ဗန္ဓော ယထာ ‘‘ဧကဿ စေပိ ဘိက္ခုနော န ပဋိဘာသေယျ တံ ဘိက္ခုနိံ အပသာဒေတု’’န္တိ (ပါစိ. ၅၅၈). ကတ္တုကမ္မေသု ဟိ ဗဟုလာ သာမိဝစနံ အာချာတပယောဂေပိ ဣစ္ဆန္တိ နေရုတ္တိကာ.

ဧဝံ ပါဠိနယေန ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တံ အဋ္ဌကထာနယေန ဝိဝရန္တော ပစ္စာသတ္တိနယေန ‘‘ဆန္နံ ဝဏ္ဏာန’’န္တိ ပဒမေဝ ပဌမံ ဝိဝရိတုံ ‘‘တဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တဿာတိ ဘဂဝတော. ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မိယော’’တိ ဣဒံ တာသံ ပီတာဘာနံ ယေဘုယျတာယ ဝုတ္တံ၊ ဆဗ္ဗဏ္ဏာဟိ ရသ္မီဟိ အလင်္ကရဏကာလော ဝိယာတိ အတ္ထော. တာပိ ဟိ စက္ကဝါဠဂဗ္ဘတော ဥဂ္ဂန္တွာ ဗြဟ္မလောကမာဟစ္စ ပဋိနိဝတ္တိတွာ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိမေဝ ဂဏှိံသု. ဧကစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ဝင်္ကဂေါပါနသိကံ ဝိယ ဗောဓိဃရံ အဟောသိ ဧကာလောကံ. ဒုတိယာ ဒုတိယာ ရသ္မိယောတိ ပုရိမပုရိမတော ပစ္ဆာ ပစ္ဆာ နိက္ခန္တာ ရသ္မိယော. ကသ္မာ သဒိသာကာရဝသေန ‘‘ဝိယာ’’တိ ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဒွိန္နဉ္စာ’’တိအာဒိ. ဒွိန္နဉ္စ စိတ္တာနံ ဧကက္ခဏေ ပဝတ္တိ နာမ နတ္ထိ၊ ယေဟိ တာ ဧဝံ သိယုံ၊ တထာပိ ဣမိနာ ကာရဏဒွယေန ဧဝမေဝ ခါယန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ဘဝင်္ဂပရိဝါသဿာတိ ဘဝင်္ဂဝသေန ပရိဝသနဿ၊ ဘဝင်္ဂသင်္ခါတဿ ပရိဝသနဿ ဝါ၊ ဘဝင်္ဂပတနဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာစိဏ္ဏဝသိတာယာတိ အာဝဇ္ဇနသမာပဇ္ဇနာဒီဟိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ သမာစိဏ္ဏပရိစယတာယ. နနု စ ဧကဿာပိ စိတ္တဿ ပဝတ္တိယာ ဒွေ ကိဿော ရသ္မိယောပိ သမ္ဘဝေယျုန္တိ အနုယောဂမပနေတိ ‘‘တဿာ တဿာ ပန ရသ္မိယာ’’တိအာဒိနာ. စိတ္တဝါရနာနတ္တာ အာဝဇ္ဇနပရိကမ္မစိတ္တာနိ၊ ကသိဏနာနတ္တာ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တဝါရာနိပိ ဝိသုံ ဝိသုံယေဝ ပဝတ္တန္တိ. အာဝဇ္ဇနာဝသာနေ တိက္ခတ္တုံ ပဝတ္တဇဝနာနိ ပရိကမ္မနာမေနေဝ ဣဓ ဝုတ္တာနိ.

ကထန္တိ အာဟ ‘‘နီလရသ္မိအတ္ထာယ ဟီ’’တိအာဒိ. ‘‘မဉ္ဇိဋ္ဌရသ္မိအတ္ထာယ လောဟိတကသိဏံ၊ ပဘဿရရသ္မိအတ္ထာယ ပီတကသိဏ’’န္တိ ဣဒံ လောဟိတပီတရသ္မီနံ ကာရဏေယေဝ ဝုတ္တေ သိဒ္ဓန္တိ န ဝုတ္တံ. တာသမေဝ ဟိ မဉ္ဇိဋ္ဌပဘဿရရသ္မိယော ဝိသေသပဘေဒဘူတာတိ. ‘‘အဂ္ဂိက္ခန္ဓတ္ထာယာ’’တိအာဒိနာ ‘‘ဥပရိမကာယတော’’တိအာဒီနံ ဝိဝရဏံ. အဂ္ဂိက္ခန္ဓဥဒကက္ခန္ဓာပိ အညမညအသမ္မိဿာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဥဂ္ဂန္တွာ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ပတိံသု၊ တံ ဒိဝသံ ပန သတ္ထာ ယော ယော ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဓမ္မေ စ ပါဋိဟာရိယေ စ ပသန္နော၊ တဿ တဿ အဇ္ဈာသယဝသေန တံ တံ ဓမ္မဉ္စ ကထေသိ၊ ပါဋိဟာရိယဉ္စ ဒဿေသိ၊ ဧဝံ ဓမ္မေ ဘာသိယမာနေ၊ ပါဋိဟာရိယေ စ ကရိယမာနေ မဟာဇနော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တသ္မိဉ္စ သမာဂမေ အတ္တနော မနံ ဂဟေတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ သမတ္ထံ အဒိသွာ နိမ္မိတံ ဗုဒ္ဓံ မာပေသိ၊ တေန ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ သတ္ထာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. သတ္ထာရာ ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ သော ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ သတ္ထု စင်္ကမနကာလေ နိမ္မိတော ဌာနာဒီသု အညတရံ ကပ္ပေသိ၊ တဿ စင်္ကမနကာလေ သတ္ထာ ဌာနာဒီသု အညတရံ ကပ္ပေသီတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သတ္ထာ စင်္ကမတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတေန ‘‘သတ္ထာ တိဋ္ဌတိ၊ နိမ္မိတော စင်္ကမတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၆) စတူသု ဣရိယာပထေသု ဧကေကမူလကာ သတ္ထုပက္ခေ စတ္တာရော၊ နိမ္မိတပက္ခေ စတ္တာရောတိ သဗ္ဗေ အဋ္ဌ ဝါရာ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. ယသ္မာ သီလံ သမာဓိဿ ပတိဋ္ဌာမတ္တမေဝ ဟုတွာ နိဝတ္တတိ၊ သမာဓိယေဝ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာယ ယထာဝုတ္တံ သဗ္ဗံ ပါဋိဟာရိယကိစ္စံ ပဝတ္တေတိ၊ တသ္မာ တဒေတံ သမာဓိကိစ္စမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧတ္ထ ဧကမ္ပီ’’တိအာဒိ.

‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိနာ သမာဓိဿ ပညမပါပုဏတာ ဝိဘာဝိတာ၊ ယံ ပန ပဋိဝိဇ္ဈိ၊ ဣဒံ ပဋိဝိဇ္ဈနံ ပညာကိစ္စန္တိ အတ္ထော. တံ အနုက္ကမတော ဒဿေတိ ‘‘ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနီ’’တိ ဣဒံ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတပဌမာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ဝုတ္တံ၊ တတော ပုဗ္ဗေပိ ယတ္တကေန တသ္မိံ ဘဝေ ဣစ္ဆန္တော သာဝကဗောဓိံ ပတ္တုံ သက္ကုဏေယျ၊ တတ္တကံ ပုညသမ္ဘာရံ သမုပစိနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတောယေဝ ဟိ ‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ၊ ဟေတု သတ္ထာရဒဿန’’န္တိအာဒိနာ (ဗု. ဝံ. ၅၉) ဝုတ္တေသု အဋ္ဌဓမ္မေသု ဟေတုသမ္ပန္နတာ အဟောသိ. ကေစိ ပန မနောပဏိဓာနဝစီပဏိဓာနဝသေန အနေကဓာ အသင်္ချေယျပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ပုဗ္ဗသမ္ဘာရံ ဝဒန္တိ၊ တဒယုတ္တမေဝ သင်္ဂဟာရုဠှာသု အဋ္ဌကထာသု တထာ အဝုတ္တတ္တာ. တာသု ဟိ ယထာဝုတ္တနယေန ပဌမာဘိနီဟာရတော ပုဗ္ဗေ ဟေတုသမ္ပန္နတာယေဝ ဒဿိတာ. ဧကူနတိံသဝဿကာလေ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. စက္ကရတနာရဟပုညဝန္တတာယ ဗောဓိသတ္တော စက္ကဝတ္တိသိရိသမ္ပန္နောတိ တဿ နိဝါသဘဝနံ ‘‘စက္ကဝတ္တိသိရိနိဝါသဘူတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘဝနာတိ ရမ္မသုရမ္မသုဘသင်္ခါတာ နိကေတနာ. ပဓာနယောဂန္တိ ဒုက္ကရစရိယာယ ဥတ္တမဝီရိယာနုယောဂံ.

ဥရုဝေလာယံ ကိရ သေနာနိဂမေ ကုဋုမ္ဗိကဿ ဓီတာ သုဇာတာ နာမ ဒါရိကာ ဝယပ္ပတ္တာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ နိဂြောဓမူလေ ပတ္ထနမကာသိ ‘‘သစာဟံ သမဇာတိကံ ကုလဃရံ ဂန္တွာ ပဌမဂဗ္ဘေ ပုတ္တံ လဘိဿာမိ၊ ခီရပါယာသေန ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ၊ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၈၄၊ ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေ နိဒါနကထာ) တဿာ သာ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိ. သာ သတ္တ ဓေနုယော လဋ္ဌိဝနေ ခါဒါပေတွာ တာသမ္ပိ ဓီတရော ဂါဝိယော လဒ္ဓါ တထေဝ ခါဒါပေတွာ ပုန တာသမ္ပိ ဓီတရော တထေဝါတိ သတ္တပုတ္တိနတ္တိပနတ္တိပရမ္ပရာဂတာဟိ ဓေနူဟိ ခီရံ ဂဟေတွာ ခီရပါယာသံ ပစိတုမာရဘိ. တသ္မိံ ခဏေ မဟာဗြဟ္မာ တိယောဇနိကံ သေတစ္ဆတ္တံ ဥပရိ ဓာရေသိ၊ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အဂ္ဂိံ ဥဇ္ဇာလေသိ၊ သကလလောကေ ဝိဇ္ဇမာနရသံ ဒေဝတာ ပက္ခိပိံသု၊ ပါယာသံ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋံ ဟုတွာ ပစတိ၊ တံ သာ သုဝဏ္ဏပါတိယာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာယ သဟေဝ ဗောဓိသတ္တဿ ဒတွာ ပက္ကာမိ. အထ ဗောဓိသတ္တော တံ ဂဟေတွာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတေ နာမ တိတ္ထေ ဧကတာလဋ္ဌိပ္ပမာဏေ ဧကူနပညာသပိဏ္ဍေ ကရောန္တော ပရိဘုဉ္ဇိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိသာခါပုဏ္ဏမာယံ ဥရုဝေလဂါမေ သုဇာတာယ ဒွိန္နံ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ’’တိ. တတ္ထ သုဇာတာယာတိ အာယသ္မတော ယသတ္ထေရဿ မာတုဘူတာယ ပစ္ဆာ သရဏဂမနဋ္ဌာနေ ဧတဒဂ္ဂပ္ပတ္တာယ သုဇာတာယ နာမ သေဋ္ဌိဘရိယာယ. အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ရသဿ သာရော ဥပတ္ထမ္ဘဗလကရော ဘူတနိဿိတော ဧကော ဝိသေသော ဩဇာ နာမ၊ သာ ဒိဝိ ဘဝါ ပက္ခိတ္တာ ဧတ္ထာတိ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇော၊ တံ. ပါတဗ္ဗော စ သော အသိတဗ္ဗော စာတိ ပါယာသော၊ ရသံ ကတွာ ပိဝိတုံ၊ အာလောပံ ကတွာ စ ဘုဉ္ဇိတုံ ယုတ္တော ဘောဇနဝိသေသော၊ မဓုနာ သိတ္တော ပါယာသော မဓုပါယာသော၊ တံ.

တတော နေရဉ္ဇရာယ တီရေ မဟာသာလဝနေ နာနာသမာပတ္တီဟိ ဒိဝါဝိဟာရဿ ကတတ္တာ ‘‘သာယနှသမယေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိတ္ထာရော တတ္ထ တတ္ထ ဂဟေတဗ္ဗော. ဒက္ခိဏုတ္တရေနာတိ ဒိဝါဝိဟာရတော ဗောဓိယာ ပဝိသနမဂ္ဂံ သန္ဓာယာဟ၊ ဥဇုကံ ဒက္ခိဏုတ္တရဂတေန ဒေဝတာဟိ အလင်္ကတေန မဂ္ဂေနာတိ အတ္ထော. ဧဝမ္ပိ ဝဒန္တိ ‘‘ဒက္ခိဏုတ္တရေနာတိ ဒက္ခိဏပစ္ဆိမုတ္တရေန အာဒိအဝသာနဂဟဏေန မဇ္ဈိမဿာပိ ဂဟိတတ္တာ၊ တထာ လုတ္တပယောဂဿ စ ဒဿနတော. ဧဝဉှိ သတိ ‘ဒက္ခိဏပစ္ဆိမုတ္တရဒိသာဘာဂေန ဗောဓိမဏ္ဍံ ပဝိသိတွာ တိဋ္ဌတီ’တိ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ) ဇာတကနိဒါနေ ဝုတ္တဝစနေန သမေတီ’’တိ. ဒက္ခိဏဒိသတော ဂန္တဗ္ဗော ဥတ္တရဒိသာဘာဂေါ ဒက္ခိဏုတ္တရော၊ တေန ပဝိသိတွာတိ အပရေ. ကေစိ ပန ‘‘ဥတ္တရသဒ္ဒေါ စေတ္ထ မဂ္ဂဝါစကော. ယဒိ ဟိ ဒိသာဝါစကော ဘဝေယျ၊ ‘ဒက္ခိဏုတ္တရာယာ’တိ ဝဒေယျာ’’တိ၊ တံ န ‘‘ဥတ္တရေန နဒီ သီဒါ၊ ဂမ္ဘီရာ ဒုရတိက္ကမာ’’တိအာဒိနာ ဒိသာဝါစကဿာပိ ဧနယောဂဿ ဒဿနတော၊ ဥတ္တရသဒ္ဒဿ စ မဂ္ဂဝါစကဿ အနာဂတတ္တာ. အပိစ ဒိသာဘာဂံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဒိသာဘာဂေါပိ ဟိ ဒိသာ ဧဝါတိ. အထ အန္တရာမဂ္ဂေ သောတ္ထိယေန နာမ တိဏဟာရကဗြာဟ္မဏေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ ကုသတိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အသိတဉ္စနဂိရိသင်္ကာသံ သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာနမဿာသဇနနဋ္ဌာနေ သမာဝိရုဠှံ ဗောဓိယာ မဏ္ဍနဘူတံ ဗောဓိမဏ္ဍမုပဂန္တွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ အဋ္ဌာသိ၊ သော ပန ပဒေသော ပဒုမိနိပတ္တေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ပကမ္ပိတ္ထ၊ တတော ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂံ၊ ဥတ္တရဒိသာဘာဂဉ္စ ဂန္တွာ တိဋ္ဌန္တေပိ မဟာပုရိသေ တထေဝ တေ အကမ္ပိံသု၊ တတော ‘‘နာယံ သဗ္ဗောပိ ပဒေသော မမ ဂုဏံ သန္ဓာရေတုံ သမတ္ထော’’တိ ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂမဂမာသိ၊ တတ္ထ ပလ္လင်္ကပ္ပမာဏံ နိစ္စလမဟောသိ၊ တဿေဝ စ နိပ္ပရိယာယေန ဗောဓိမဏ္ဍသမညာ၊ မဟာပုရိသော ‘‘ဣဒံ ကိလေသဝိဒ္ဓံသနဋ္ဌာန’’န္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ပုဗ္ဗုတ္တရဒိသာဘာဂေ ဌိတော တတ္ထ အကမ္ပနပ္ပဒေသေ တာနိ တိဏာနိ အဂ္ဂေ ဂဟေတွာ သဉ္စာလေသိ၊ တာဝဒေဝ စုဒ္ဒသဟတ္ထော ပလ္လင်္ကော အဟောသိ၊ တာနိပိ တိဏာနိ ဝိစိတ္တာကာရေန တူလိကာယ လေခါ ဂဟိတာနိ ဝိယ အဟေသုံ. သော တတ္ထ တိသန္ဓိပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ စတုရင်္ဂိကံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ နိသီဒိ၊ တမတ္ထံ သင်္ခိပိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဗောဓိမဏ္ဍံ ပဝိသိတွာ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ဗောဓိ ဝုစ္စတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ၊ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ၊ သာ မဏ္ဍတိ ထာမဂတတာယ ပသီဒတိ ဧတ္ထာတိ ဗောဓိမဏ္ဍော၊ နိပ္ပရိယာယေန ယထာဝုတ္တပ္ပဒေသော၊ ပရိယာယေန ပန ဣဓ ဒုမရာဇာ. တထာ ဟိ အာစရိယာနန္ဒတ္ထေရေန ဝုတ္တံ ‘‘ဗောဓိမဏ္ဍသဒ္ဒေါပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓဋ္ဌာနေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ န ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဗောဓိရုက္ခဿ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ’’တိ၊ တံ.

မာရဝိဇယသဗ္ဗညုတညာဏပဋိလာဘာဒီဟိ ဘဂဝန္တံ အဿာသေတီတိ အဿတ္ထော. အာပုဗ္ဗဉှိ သာသသဒ္ဒံ အနုသိဋ္ဌိတောသနေသု ဣစ္ဆန္တိ၊ ယံ တု လောကေ ‘‘စလဒလော၊ ကုဉ္ဇရာသနော’’ တိပိ ဝဒန္တိ. အစ္စုဂ္ဂတဘာဝေန၊ အဇေယျဘူမိသီသဂတဘာဝေန၊ သကလသဗ္ဗညုဂုဏပဋိလာဘဋ္ဌာနဝိရုဠှဘာဝေန စ ဒုမာနံ ရာဇာတိ ဒုမရာဇာ၊ အဿတ္ထော စ သော ဒုမရာဇာ စာတိ အဿတ္ထဒုမရာဇာ တံ. ဒွိန္နံ ဦရုဇာဏုသန္ဓီနံ၊ ဦရုမူလကဋိသန္ဓိဿ စ ဝသေန တယော သန္ဓယော၊ သဏ္ဌာနဝသေန ဝါ တယော ကောဏာ ယဿာတိ တိသန္ဓိ၊ သွေဝ ပလ္လင်္ကော ဦရုဗဒ္ဓါသနံ ပရိသမန္တတော အင်္ကနံ အာသနန္တိ အတ္ထေန ရ-ကာရဿ လ-ကာရံ၊ ဒွိဘာဝဉ္စ ကတွာ၊ တီဟိ ဝါ သန္ဓီဟိ လက္ခိတော ပလ္လင်္ကော တိသန္ဓိပလ္လင်္ကော၊ တံ. အာဘုဇိတွာတိ အာဗန္ဓိတွာ၊ ဥဘော ပါဒေ သမဉ္ဆိတေ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိတ္ထာရော သာမညဖလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၁၆) အာဂမိဿတိ. အတ္တာ၊ မိတ္တော၊ မဇ္ဈတ္တော၊ ဝေရီတိ စတူသုပိ သမပ္ပဝတ္တနဝသေန စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနံ. ‘‘စတုရင်္ဂသမန္နာဂတ’’န္တိ ဣဒံ ပန ‘‘ဝီရိယာဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ဧတေနာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တမ္ပိ ဟိ –

ကာမံ တစော စ နှာရု စ အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတု၊ ဥပသုဿတု သရီရေ မံသလောဟိတံ၊ ယံ တံ ပုရိသထာမေန ပုရိသဝီရိယေန ပုရိသပရက္ကမေန ပတ္တဗ္ဗံ၊ န တံ အပါပုဏိတွာ ဝီရိယဿ သဏ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၄၊ သံ. နိ. ၁.၂၆၆၊ အ. နိ. ၃.၅၁၊ အ. နိ. ၈.၁၃၊ မဟာနိ. ၁၇၊ ၁၉၆) –

ဝုတ္တနယေန စတုရင်္ဂသမန္နာဂတမေဝ.

စုဒ္ဒသ ဟတ္ထာ ဝိတ္ထတပ္ပမာဏဘာဝေန ယဿာတိ စုဒ္ဒသဟတ္ထော. ပရိသမန္တတော အင်္ကီယတေ လက္ခီယတေ ပရိစ္ဆေဒဝသေနာတိ ပလ္လင်္ကော ရ-ကာရဿ လ-ကာရံ၊ တဿ စ ဒွိတ္တံ ကတွာ. အပိစ ‘‘ဣဒံ ကိလေသဝိဒ္ဓံသနဋ္ဌာန’’န္တိ အဋ္ဌကထာသု ဝစနတော ပလ္လံ ကိလေသဝိဒ္ဓံသနံ ကရောတိ ဧတ္ထာတိ ပလ္လင်္ကော နိဂ္ဂဟိတာဂမဝသေန၊ အလုတ္တသမာသဝသေန ဝါ၊ စုဒ္ဒသဟတ္ထော စ သော ပလ္လင်္ကော စ၊ သွေဝ ဥတ္တမဋ္ဌေန ပတ္ထနီယဋ္ဌေန စ ဝရောတိ စုဒ္ဒသဟတ္ထပလ္လင်္ကဝရော၊ တတ္ထ ဂတော ပဝတ္တော နိသိန္နော တထာ. စုဒ္ဒသဟတ္ထတာ စေတ္ထ ဝိတ္ထာရဝသေန ဂဟေတဗ္ဗာ. တာနိယေဝ ဟိ တိဏာနိ အပရိမိတပုညာနုဘာဝတော စုဒ္ဒသဟတ္ထဝိတ္ထတပလ္လင်္ကဘာဝေန ပဝတ္တာနိ၊ န စ တာနိ အဋ္ဌမုဋ္ဌိပ္ပမာဏာနိ စုဒ္ဒသဟတ္ထအစ္စုဂ္ဂတာနိ သမ္ဘဝန္တိ. တတောယေဝ စ ဣဓ ‘‘တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာဒီသု စ ‘‘တိဏာနိ သန္ထရိတွာ။ပေ။ ပုရတ္ထိမာဘိမုခေါ နိသီဒိတွာ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁.သာရိပုတ္ထေရဝဏ္ဏနာ၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁.နိဒါနကထာ). အညတ္ထ စ ‘‘တိဏာသနေ စုဒ္ဒသဟတ္ထသမ္မတေ’’တိ. ကေစိ ပန ‘‘အစ္စုဂ္ဂတဘာဝေနေဝ စုဒ္ဒသဟတ္ထော’’တိ ယထာ တထာ ပရိကပ္ပနာဝသေန ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ယထာဝုတ္တေန ကာရဏေန၊ သာဓကေန စ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. ကာမဉ္စ မနောရထပူရဏိယာ စတုရင်္ဂုတ္တရဝဏ္ဏနာယ ‘‘တိက္ခတ္တုံ ဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ စုဒ္ဒသဟတ္ထုဗ္ဗေဓေ ဌာနေ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိသိန္နကာလတော’’တိ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄.၃၃) ပါဌော ဒိဿတိ၊ တထာပိ တတ္ထ ဥဗ္ဗေဓသဒ္ဒေါ ဝိတ္ထာရဝါစကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ယထာ ‘‘တိရိယံ သောဠသုဗ္ဗေဓော၊ ဥဒ္ဓမာဟု သဟဿဓာ’’တိ (ဇာ. ၁.၃.၄၀) မဟာပနာဒဇာတကေ. တထာ ဟိ တဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘တိရိယံ သောဠသုဗ္ဗေဓောတိ ဝိတ္ထာရတော သောဠသကဏ္ဍပါတဝိတ္ထာရော အဟောသီ’’တိ (ဇာတက အဋ္ဌ. ၂-၃၀၂ ပိဋ္ဌေ). အညထာ ဟိ အာကာသေယေဝ ဥက္ခိပိတွာ တိဏသန္ထရဏံ ကတံ၊ န အစလပဒေသေတိ အတ္ထော အာပဇ္ဇေယျ သန္ထရဏကိရိယာဓာရဘာဝတော တဿ၊ သော စတ္ထော အနဓိပ္ပေတော အညတ္ထ အနာဂတတ္တာတိ.

ရဇတက္ခန္ဓံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ ဝိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. အတ္ထန္တိ ပစ္ဆိမပဗ္ဗတံ. မာရဗလန္တိ မာရံ၊ မာရဗလဉ္စ၊ မာရဿ ဝါ သာမတ္ထိယံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓံ. ဒိဗ္ဗစက္ခုန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ. ‘‘ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၅၇၊ သံ. နိ. ၂.၄) ဇရာမရဏမုခေန ပစ္စယာကာရေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ. အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏ’’န္တိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမံ ကတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. တမ္ပိ ဟိ ဗုဒ္ဓါနမာစိဏ္ဏမေဝါတိ ဝဒန္တိ. ပါဒကံ ကတွာတိ ကာရဏံ၊ ပတိဋ္ဌာနံ ဝါ ကတွာ. ‘‘ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာတိ ဆတ္တိံသကောဋိသတသဟဿမုခေန အာသဝက္ခယဉာဏသင်္ခါတမဟာဝဇိရဉာဏဂဗ္ဘံ ဂဏှာပနဝသေန ဝိပဿနံ ဘာဝေတွာ. သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမာယ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာဝသေန အနေကာကာရဝေါကာရေ သင်္ခါရေ သမ္မသတော ဆတ္တိံသကောဋိသတသဟဿမုခေန ပဝတ္တံ ဝိပဿနာဉာဏမ္ပိ ဟိ ‘‘မဟာဝဇိရဉာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ချာယ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနကသမာပတ္တီနံ ပုရေစရာနုစရဉာဏမ္ပိ. ဣဓ ပန မဂ္ဂဉာဏမေဝ၊ ဝိသေသတော စ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏံ၊ တသ္မာ တဿေဝ ဝိပဿနာဂဗ္ဘဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏေတိ သဗ္ဗညုတာဒိနိရဝသေသဗုဒ္ဓဂုဏေ. တဿာ ပါဒကံ ကတွာ သမာဓိ နိဝတ္တောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒမဿ ပညာကိစ္စ’’န္တိ. အဿာတိ ဘဂဝတော.

‘‘တတ္ထ ယထာ ဟတ္ထေ’’တိအာဒိနာ ဥပမာယ ပါကဋီကရဏံ. ဟတ္ထေတိ ဟတ္ထပသတေ၊ ကရပုဋေ ဝါ. ပါတိယန္တိ သရာဝကေ. ဃဋေတိ ဥဒကဟရဏဃဋေ. ဒွတ္တိံသဒေါဏဂဏှနပ္ပမာဏံ ကုဏ္ဍံ ကောလမ္ဗော. တတော မဟတရာ စာဋိ. တတောပိ မဟတီ မဟာကုမ္ဘီ. သောဏ္ဍီ ကုသောဗ္ဘော. နဒီဘာဂေါ ကန္ဒရော. စက္ကဝါဠပါဒေသု သမုဒ္ဒေါ စက္ကဝါဠမဟာသမုဒ္ဒေါ.သိနေရုပါဒကေ မဟာသမုဒ္ဒေတိ သီဒန္တရသမုဒ္ဒံ သန္ဓာယာဟ. ‘‘ပါတိယ’’န္တိအာဒိနာပိ တဒေဝတ္ထံ ပကာရန္တရေန ဝိဘာဝေတိ. ပရိတ္တံ ဟောတိ ယထာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယဿာ ပါဠိယာ အတ္ထဝိဘာဝနတ္ထာယ ယာ သံဝဏ္ဏနာ ဝုတ္တာ၊ တဒေဝ တဿာ ဂုဏဘာဝေန ဒဿေတုံ ‘‘တေနာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ.

‘‘ဒုဝေ ပုထုဇ္ဇနာ’’တိအာဒိ ပုထုဇ္ဇနေသု လဗ္ဘမာနဝိဘာဂဒဿနတ္ထမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ပန မူလပရိယာယသံဝဏ္ဏနာဒီသု (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂) ဝိယ ပုထုဇ္ဇနဝိသေသနိဒ္ဓါရဏတ္ထံ နိရဝသေသပုထုဇ္ဇနဿေဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ. သဗ္ဗောပိ ဟိ ပုထုဇ္ဇနော ဘဂဝတော ဥပရိဂုဏေ ဝိဘာဝေတုံ န သက္ကောတိ၊ တိဋ္ဌတု တာဝ ပုထုဇ္ဇနော၊ အရိယသာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အဝိသယာ ဧဝ ဗုဒ္ဓဂုဏာ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘သောတာပန္နော’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇). ဂေါတ္တသမ္ဗန္ဓတာယ အာဒိစ္စဿ သူရိယဒေဝပုတ္တဿ ဗန္ဓူတိ အာဒိစ္စဗန္ဓု၊ တေန ဝုတ္တံ နိဒ္ဒေသေ –

‘‘အာဒိစ္စော ဝုစ္စတိ သူရိယော. သူရိယော ဂေါတမော ဂေါတ္တေန၊ ဘဂဝါပိ ဂေါတမော ဂေါတ္တေန၊ ဘဂဝါ သူရိယဿ ဂေါတ္တဉာတကော ဂေါတ္တဗန္ဓု၊ တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ အာဒိစ္စဗန္ဓူ’’တိ (မဟာနိ. ၁၅၀၊ စူဠနိ. ၉၉).

သဒ္ဒဝိဒူ ပန ‘‘ဗုဒ္ဓဿာဒိစ္စဗန္ဓုနာ’’တိ ပါဌမိစ္ဆန္တိ. အာဒိစ္စဿ ဗန္ဓုနာ ဂေါတ္တေန သမာနော ဂေါတ္တသင်္ခါတော ဗန္ဓု ယဿ၊ ဗုဒ္ဓေါ စ သော အာဒိစ္စဗန္ဓု စာတိ ကတွာ. ယသ္မာ ပန ခန္ဓကထာဒိကောသလ္လေနာပိ ဥပက္ကိလေသာနုပက္ကိလေသာနံ ဇာနနဟေတုဘူတံ ဗာဟုသစ္စံ ဟောတိ၊ ယထာဟ –

‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ ဘန္တေ ဗဟုဿုတော ဟောတီတိ? ယတော ခေါ ဘိက္ခု ခန္ဓကုသလော ဟောတိ. ဓာတု။ပေ။ အာယတန။ပေ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလော ဟောတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ခေါ ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဟောတီ’’တိ.

တသ္မာ ‘‘ယဿ ခန္ဓဓာတုအာယတနာဒီသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန စေတ္ထ ယာဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ ဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟော. အတ္ထဿ ပရိပုစ္ဆနံ ပရိပုစ္ဆာ. အဋ္ဌကထာဝသေန အတ္ထဿ သောတဒွါရပဋိဗဒ္ဓတာကရဏံ သဝနံ. ဗျဉ္ဇနတ္ထာနံ သုနိက္ခေပသုနယနေန ဓမ္မဿ ပရိဟရဏံ ဓာရဏံ. ဧဝံ သုတဓာတပရိစိတာနံ ဝိတက္ကနံ မနသာနုပေက္ခနံ ပစ္စဝေက္ခဏံ.

ဧဝံ ပဘေဒံ ဒဿေတွာ ဝစနတ္ထမ္ပိ ဒဿေတိ ‘‘ဒုဝိဓော’’တိအာဒိနာ. ပုထူနန္တိ အနေကဝိဓာနံ ကိလေသာဒီနံ. ပုထုဇ္ဇနန္တောဂဓတ္တာတိ ဗဟူနံ ဇနာနံ အဗ္ဘန္တရေ သမဝရောဓဘာဝတော ပုထုဇ္ဇနောတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုထုစာယံ ဇနောတိ ပုထု ဧဝ ဝိသုံယေဝ အယံ သင်္ချံ ဂတော. ဣတီတိ တသ္မာ ပုထုဇ္ဇနောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ ဂါထာဗန္ဓေန သင်္ခေပတော ဒဿိတမတ္ထံ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိနာ ဝိဝရတိ. ‘‘နာနပ္ပကာရာန’’န္တိ ဣမိနာ ပုထု-သဒ္ဒေါ ဣဓ ဗဟွတ္ထောတိ ဒဿေတိ.

အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတမတ္ထံ၊ တဒတ္ထဿ စ သာဓကံ အမ္ဗသေစနဂရုသိနာနနယေန နိဒ္ဒေသပါဠိယာ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိမာဟ. အဝိဟတာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယော၊ ပုထု ဗဟုကာ တာ ဧတေသန္တိ ပုထုအဝိဟတသက္ကာယဒိဋ္ဌိကာ၊ ဧတေန အဝိဟတတ္တာ ပုထု သက္ကာယဒိဋ္ဌိယော ဇနေန္တိ၊ ပုထူဟိ ဝါ သက္ကာယဒိဋ္ဌီဟိ ဇနိတာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. အဝိဟတတ္ထမေဝ ဝါ ဇနသဒ္ဒေါ ဝဒတိ၊ တသ္မာ ပုထု သက္ကာယဒိဋ္ဌိယော ဇနေန္တိ န ဝိဟနန္တိ၊ ဇနာ ဝါ အဝိဟတာ ပုထု သက္ကာယဒိဋ္ဌိယော ဧတေသန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတီတိပိ ဝဋ္ဋတိ၊ ဝိသေသနပရနိပါတနဉ္စေတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ယထာ ‘‘အဂျာဟိတော’’တိ. ‘‘ပုထု သတ္ထာရာနံ မုခုလ္လောကိကာ’’တိ ဧတေန ပုထု ဗဟဝေါ ဇနာ သတ္ထာရော ဧတေသန္တိ နိဗ္ဗစနံ ဒဿိတံ. ပုထု သဗ္ဗဂတီဟိ အဝုဋ္ဌိတာတိ ဧတ္ထ ပန ကမ္မကိလေသေဟိ ဇနေတဗ္ဗာ၊ ဇာယန္တိ ဝါ သတ္တာ ဧတ္ထာတိ ဇနာ၊ ဂတိယော၊ ပုထု သဗ္ဗာ ဧဝ ဇနာ ဂတိယော ဧတေသန္တိ ဝစနတ္ထော. ‘‘ပုထု နာနာဘိသင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရောန္တီ’’တိ ဧတေန စ ဇာယန္တိ ဧတေဟိ သတ္တာတိ ဇနာ၊ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒယော၊ ပုထု နာနာဝိဓာ ဇနာ သင်္ခါရာ ဧတေသံ ဝိဇ္ဇန္တိ၊ ပုထု ဝါ နာနာဘိသင်္ခါရေ ဇနေန္တိ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ အတ္ထမာဟ. တတော ပရံ ပန ‘‘ပုထု နာနာဩဃေဟိ ဝုယှန္တီ’’တိအာဒိအတ္ထတ္တယံ ဇနေန္တိ ဧတေဟိ သတ္တာတိ ဇနာ၊ ကာမောဃာဒယော၊ ရာဂသန္တာပါဒယော၊ ရာဂပရိဠာဟာဒယော စ၊ သဗ္ဗေပိ ဝါ ကိလေသပရိဠာဟာ. ပုထု နာနပ္ပကာရာ တေ ဧတေသံ ဝိဇ္ဇန္တိ၊ တေဟိ ဝါ ဇနေန္တိ ဝုယှန္တိ၊ သန္တာပေန္တိ၊ ပရိဍဟန္တိ စာတိ နိဗ္ဗစနံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ‘‘ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ’’တိအာဒိ ပရိယာယဝစနံ.

အပိ စ ရတ္တာတိ ဝတ္ထံ ဝိယ ရင်္ဂဇာတေန စိတ္တဿ ဝိပရိဏာမကရေန ဆန္ဒရာဂေန ရတ္တာ. ဂိဒ္ဓါတိ အဘိကင်္ခနသဘာဝေန အဘိဂိဇ္ဈနေန ဂိဒ္ဓါ. ဂထိတာတိ ဂန္ထိတာ ဝိယ ဒုမ္မောစနီယဘာဝေန တတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓါ. မုစ္ဆိတာတိ ကိလေသာဝိသနဝသေန ဝိသညီဘူတာ ဝိယ အနညကိစ္စမောဟံ သမာပန္နာ. အဇ္ဈောသန္နာတိ အနညာသာဓာရဏေ ဝိယ ကတွာ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဌိတာ. လဂ္ဂါတိ ဂါဝေါ ကဏ္ဋကေ ဝိယ အာသတ္တာ၊ မဟာပလိပေ ဝါ ပတနေန နာသိကဂ္ဂပလိပန္နပုရိသော ဝိယ ဥဒ္ဓရိတုမသက္ကုဏေယျဘာဝေန နိမုဂ္ဂါ. လဂ္ဂိတာတိ မက္ကဋာလေပေန ဝိယ မက္ကဋော ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝသေန အာသင်္ဂိတာ၊ ပလိဗုဒ္ဓါတိ သမ္ဗဒ္ဓါ၊ ဥပဒ္ဒုတာ ဝါတိ အယမတ္ထော အင်္ဂုတ္တရဋီကာယံ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၁) ဝုတ္တော. ဧတေန ဇာယတီတိ ဇနော၊ ‘‘ရာဂေါ ဂေဓော’’တိ ဧဝမာဒိကော၊ ပုထု နာနာဝိဓော ဇနော ရာဂါဒိကော ဧတေသံ၊ ပုထူသု ဝါ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဇနာ ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ။ပေ။ ပလိဗုဒ္ဓါတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ.

‘‘အာဝုတာ’’တိအာဒိပိ ပရိယာယဝစနမေဝ. အပိစ ‘‘အာဝုတာတိ အာဝရိတာ. နိဝုတာတိ နိဝါရိတာ. ဩဖုတာတိ ပလိဂုဏ္ဌိတာ၊ ပရိယောနဒ္ဓါ ဝါ. ပိဟိတာတိ ပိဒဟိတာ. ပဋိစ္ဆန္နာတိ ဆာဒိတာ. ပဋိကုဇ္ဇိတာတိ ဟေဋ္ဌာမုခဇာတာ’’တိ တတ္ထေဝ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၁) ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဇနေန္တိ ဧတေဟီတိ ဇနာ၊ နီဝရဏာ၊ ပုထု နာနာဝိဓာ ဇနာ နီဝရဏာ ဧတေသံ၊ ပုထူဟိ ဝါ နီဝရဏေဟိ ဇနာ အာဝုတာ။ပေ။ ပဋိကုဇ္ဇိတာတိ နိဗ္ဗစနံ ဒဿေတိ. ပုထူသု နီစဓမ္မသမာစာရေသု ဇာယတိ၊ ပုထူနံ ဝါ အဗ္ဘန္တရေ ဇနော အန္တောဂဓော၊ ပုထု ဝါ ဗဟုကော ဇနောတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ပုထူန’’န္တိအာဒိနာ၊ ဧတေန စ တတိယပါဒံ ဝိဝရတိ၊ သမတ္ထေတိ ဝါ. ‘‘ပုထုဝါ’’တိအာဒိနာ ပန စတုတ္ထပါဒံ. ပုထု ဝိသံသဋ္ဌော ဧဝ ဇနော ပုထုဇ္ဇနောတိ အယဉှေတ္ထ ဝစနတ္ထော.

ယေဟိ ဂုဏဝိသေသေဟိ နိမိတ္တဘူတေဟိ ဘဂဝတိ ‘‘တထာဂတော’’တိ အယံ သမညာ ပဝတ္တာ၊ တံ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကောပိ ဟိ သဒ္ဒေါ အနေကပဝတ္တိနိမိတ္တမဓိကိစ္စ အနေကဓာ အတ္ထပ္ပကာသကော၊ ဘဂဝတော စ သဗ္ဗေပိ နာမသဒ္ဒါ အနေကဂုဏနေမိတ္တိကာယေဝ. ယထာဟ –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ၊ သဂုဏေန မဟေသိနော၊

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ၊ အပိ နာမသဟဿတော’’တိ. (ဓ. သ. ၁၃၁၃၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၇၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၇၆၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၄၁၃)၊

ကာနိ ပန တာနီတိ အနုယောဂေ သတိ ပဌမံ တဿရူပံ သင်္ခေပတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိသတိ. တထာ အာဂတောတိ ဧတ္ထ အာကာရနိယမနဝသေန ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနတ္ထော တထာ-သဒ္ဒေါ. သာမညဇောတနာယ ဝိသေသာဝဋ္ဌာနတော၊ ဝိသေသတ္ထိနာ စ သာမညသဒ္ဒဿာပိ ဝိသေသတ္ထေယေဝ အနုပယုဇ္ဇိတဗ္ဗတော ပဋိပဒါဂမနတ္ထော အာဂတ သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ န ဉာဏဂမနတ္ထော တထလက္ခဏံ အာဂတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၂၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃.၇၈၊ အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၇၀၊ ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၄၃၊ ဣတိဝု. အဋ္ဌ. ၃၈၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၃၇၊ ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၂၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၁၄) ဝိယ၊ နာပိ ကာယဂမနာဒိ အတ္ထော ‘‘အာဂတော ခေါ မဟာသမဏော၊ မာဂဓာနံ ဂိရိဗ္ဗဇ’’န္တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၅၃) ဝိယ. တတ္ထ ယဿ အာကာရဿ နိယမနဝသေန ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနတ္ထော တထာ-သဒ္ဒေါ၊ တဒါကာရံ ကရုဏာပဓာနတ္တာ တဿ မဟာကရုဏာမုခေန ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ အာဂမနပဋိပဒါယ ဥဒါဟရဏဝသေန သာမညတော ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ သဗ္ဗလောကေ’’တိအာဒိမာဟ. ယံတံ-သဒ္ဒါနံ ဧကန္တသမ္ဗန္ဓဘာဝတော စေတ္ထ တထာ-သဒ္ဒဿတ္ထဒဿနေ ယထာ-သဒ္ဒေန အတ္ထော ဝိဘာဝိတော. တဒေဝ ဝိတ္ထာရေတိ ‘‘ယထာ ဝိပဿီ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ၊ ဝိပဿီအာဒီနဉ္စေတ္ထ ဆန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ မဟာပဒါနသုတ္တာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၄) သမ္ပဟုလနိဒ္ဒေသေန (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.သမ္ဗဟုလပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ) သုပါကဋတ္တာ၊ အာသန္နတ္တာ စ တေသံ ဝသေန တံ ပဋိပဒံ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာဂတော ယထာ၊ တထာ အာဂတောတိ သဗ္ဗတြ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာပိ တဒေဝ ပဋိနိဒ္ဒိသတိ. တတ္ထ ယေန အဘိနီဟာရေနာတိ မနုဿတ္တလိင်္ဂသမ္ပတ္တိဟေတုသတ္ထာရဒဿနပဗ္ဗဇ္ဇာဂုဏသမ္ပတ္တိအဓိကာရဆန္ဒာနံ ဝသေန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတေန မဟာပဏိဓာနေန. သဗ္ဗေသဉှိ ဗုဒ္ဓါနံ ပဌမပဏိဓာနံ ဣမိနာဝ နီဟာရေန သမိဇ္ဈတိ. အဘိနီဟာရောတိ စေတ္ထ မူလပဏိဓာနဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧဝံ မဟာဘိနီဟာရဝသေန ‘‘တထာဂတော’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပါရမီပူရဏဝသေနပိ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဧတ္ထ စ သုတ္တန္တိကာနံ မဟာဗောဓိယာနပဋိပဒါယ ကောသလ္လဇနနတ္ထံ ပါရမီသု အယံ ဝိတ္ထာရကထာ’’တိအာဒိနာ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇) ယာ ပါရမီသု ဝိနိစ္ဆယကထာ ဝုတ္တာ၊ ကိဉ္စာပိ သာ အမှေဟိ ဣဓ ဝုစ္စမာနာ ဂန္ထဝိတ္ထာရကရာ ဝိယ ဘဝိဿတိ၊ ယသ္မာ ပနာယံ သံဝဏ္ဏနာ ဧတိဿံ ပစ္ဆာ ပမာဒလေခဝိသောဓနဝသေန၊ တဒဝသေသတ္ထပရိယာဒါနဝသေန စ ပဝတ္တာ၊ တသ္မာ သာပိ ပါရမီကထာ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗာယေဝါတိ တတော စေဝ စရိယာပိဋကဋ္ဌကထာတော စ အာဟရိတွာ ယထာရဟံ ဂါထာဗန္ဓေဟိ သမလင်္ကရိတွာ အတ္ထမဓိပ္ပါယဉ္စ ဝိသောဓယမာနာ ဘဝိဿတိ. ကထံ?

ကာ ပနေတာ ပါရမိယော၊ ကေနဋ္ဌေန ကတီဝိဓာ၊

ကော စ တာသံ ကမော ကာနိ၊ လက္ခဏာဒီနိ သဗ္ဗထာ.

ကော ပစ္စယော၊ သံကိလေသော၊ ဝေါဒါနံ ပဋိပက္ခကော၊

ပဋိပတ္တိဝိဘာဂေါ စ၊ သင်္ဂဟော သမ္ပဒါ တထာ.

ကိတ္တကေန သမ္ပာဒနံ၊ အာနိသံသော စ ကိံ ဖလံ၊

ပဉှမေတံ ဝိဿဇ္ဇိတွာ၊ ဘဝိဿတိ ဝိနိစ္ဆယော.

တတြိဒံ ဝိဿဇ္ဇနံ –

ကာ ပနေတာ ပါရမိယောတိ –

တဏှာမာနာဒိမညတြ၊ ဥပါယကုသလေန ယာ၊

ဉာဏေန ပရိဂ္ဂဟိတာ၊ ပါရမီ သာ ဝိဘာဝိတာ.

တဏှာမာနာဒိနာ ဟိ အနုပဟတာ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာ ဒါနာဒယော ဂုဏသင်္ခါတာ ဧတာ ကိရိယာ ‘‘ပါရမီ’’တိ ဝိဘာဝိတာ.

ကေနဋ္ဌေန ပါရမိယောတိ –

ပရမော ဥတ္တမဋ္ဌေန၊ တဿာယံ ပါရမီ တထာ၊

ကမ္မံ ဘာဝေါတိ ဒါနာဒိ၊ တဒ္ဓိတတော တိဓာ မတာ.

ပူရေတိ မဝတိ ပရေ၊ ပရံ မဇ္ဇတိ မယတိ၊

မုနာတိ မိနောတိ တထာ၊ မိနာတီတိ ဝါ ပရမော.

ပါရေ မဇ္ဇတိ သောဓေတိ၊ မဝတိ မယတီတိ ဝါ၊

မာယေတိ တံ ဝါ မုနာတိ၊ မိနောတိ မိနာတိ တထာ.

ပါရမီတိ မဟာသတ္တော၊ ဝုတ္တာနုသာရတော ပန၊

တဒ္ဓိတတ္ထတ္တယေနေဝ၊ ပါရမီတိ အယံ မတာ.

ဒါနသီလာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန ဟိ သတ္တုတ္တမတာယ မဟာဗောဓိသတ္တော ပရမော၊ တဿ အယံ၊ ဘာဝေါ၊ ကမ္မန္တိ ဝါ ပါရမီ၊ ဒါနာဒိကိရိယာ. အထ ဝါ ပရတိ ပူရေတီတိ ပရမော နိရုတ္တိနယေန၊ ဒါနာဒိဂုဏာနံ ပူရကော၊ ပါလကော စ ဗောဓိသတ္တော၊ ပရမဿ အယံ၊ ဘာဝေါ၊ ကမ္မံ ဝါ ပါရမီ. အပိစ ပရေ သတ္တေ မဝတိ အတ္တနိ ဗန္ဓတိ ဂုဏဝိသေသယောဂေန၊ ပရံ ဝါ အတိရေကံ မဇ္ဇတိ သံကိလေသမလတော၊ ပရံ ဝါ သေဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ ဝိသေသေန မယတိ ဂစ္ဆတိ၊ ပရံ ဝါ လောကံ ပမာဏဘူတေန ဉာဏဝိသေသေန ဣဓလောကမိဝ မုနာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ၊ ပရံ ဝါ အတိဝိယ သီလာဒိဂုဏဂဏံ အတ္တနော သန္တာနေ မိနောတိ ပက္ခိပတိ၊ ပရံ ဝါ အတ္တဘူတတော ဓမ္မကာယတော အညံ၊ ပဋိပက္ခံ ဝါ တဒနတ္ထကရံ ကိလေသစောရဂဏံ မိနာတိ ဟိံသတီတိ ပရမော၊ မဟာသတ္တော၊ ‘‘ပရမဿ အယ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန ပါရမီ. ပါရေ ဝါ နိဗ္ဗာနေ မဇ္ဇတိ သုဇ္ဈတိ၊ သတ္တေ စ သောဓေတိ၊ တတ္ထ ဝါ သတ္တေ မဝတိ ဗန္ဓတိ ယောဇေတိ၊ တံ ဝါ မယတိ ဂစ္ဆတိ၊ သတ္တေ စ မာယေတိ ဂမေတိ၊ တံ ဝါ ယာထာဝတော မုနာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ၊ တတ္ထ ဝါ သတ္တေ မိနောတိ ပက္ခိပတိ၊ တတ္ထ ဝါ သတ္တာနံ ကိလေသာရိံ မိနာတိ ဟိံသတီတိ ပါရမီ၊ မဟာသတ္တော၊ ‘‘တဿ အယ’’န္တိအာဒိနာ ဒါနာဒိကိရိယာဝ ပါရမီတိ. ဣမိနာ နယေန ပါရမီနံ ဝစနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကတိဝိဓာတိ သင်္ခေပတော ဒသဝိဓာ၊ တာ ပန ဗုဒ္ဓဝံသပါဠိယံ (ဗု. ဝံ. ၁.၇၆) သရူပတော အာဂတာယေဝ. ယထာဟ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါဒက္ခိံ၊ ပဌမံ ဒါနပါရမိ’’န္တိအာဒိ (ဗု. ဝံ. ၂.၁၁၆). ယထာ စာဟ –

‘‘ကတိ နု ခေါ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာတိ? ဒသ ခေါ သာရိပုတ္တ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာ၊ ကတမေ ဒသ? ဒါနံ ခေါ သာရိပုတ္တ ဗုဒ္ဓကာရကော ဓမ္မော၊ သီလံ နေက္ခမ္မံ ပညာ ဝီရိယံ ခန္တိ သစ္စံ အဓိဋ္ဌာနံ မေတ္တာ ဥပေက္ခာ ဗုဒ္ဓကာရကော ဓမ္မော၊ ဣမေ ခေါ သာရိပုတ္တ ဒသ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာတိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ၊ ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘ဒါနံ သီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ၊ ပညာဝီရိယေန ပဉ္စမံ၊

ခန္တိသစ္စမဓိဋ္ဌာနံ၊ မေတ္တုပေက္ခာတိ တေ ဒသာ’တိ’’. (ဗု. ဝံ. ၁.၇၆)၊

ကေစိ ပန ‘‘ဆဗ္ဗိဓာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ဧတာသံ သင်္ဂဟဝသေန ဝုတ္တံ. သော ပန သင်္ဂဟော ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ.

ကော စ တာသံ ကမောတိ ဧတ္ထ ကမော နာမ ဒေသနာက္ကမော၊ သော စ ပဌမသမာဒါနဟေတုကော၊ သမာဒါနံ ပဝိစယဟေတုကံ၊ ဣတိ ယထာ အာဒိမှိ ပဌမာဘိနီဟာရကာလေ ပဝိစိတာ၊ သမာဒိန္နာ စ၊ တထာ ဒေသိတာ. ယထာဟ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါဒက္ခိံ၊ ပဌမံ ဒါနပါရမိ’’န္တိအာဒိ (ဗု. ဝံ. ၂.၁၁၆) တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ပဌမံ သမာဒါနတာ-ဝသေနာယံ ကမော ရုတော၊

အထ ဝါ အညမညဿ၊ ဗဟူပကာရတောပိ စာ’’တိ.

တတ္ထ ဟိ ဒါနံ သီလဿ ဗဟူပကာရံ၊ သုကရဉ္စာတိ တံ အာဒိမှိ ဝုတ္တံ. ဒါနံ ပန သီလပရိဂ္ဂဟိတံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသန္တိ ဒါနာနန္တရံ သီလံ ဝုတ္တံ. သီလံ နေက္ခမ္မပရိဂ္ဂဟိတံ။ပေ။ နေက္ခမ္မံ ပညာပရိဂ္ဂဟိတံ။ပေ။ ပညာ ဝီရိယပရိဂ္ဂဟိတာ။ပေ။ ဝီရိယံ ခန္တိပရိဂ္ဂဟိတံ။ပေ။ ခန္တိ သစ္စပရိဂ္ဂဟိတာ။ပေ။ သစ္စံ အဓိဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟိတံ။ပေ။ အဓိဋ္ဌာနံ မေတ္တာပရိဂ္ဂဟိတံ။ပေ။ မေတ္တာ ဥပေက္ခာပရိဂ္ဂဟိတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာတိ မေတ္တာနန္တရံ ဥပေက္ခာ ဝုတ္တာ. ဥပေက္ခာ ပန ကရုဏာပရိဂ္ဂဟိတာ၊ ကရုဏာ စ ဥပေက္ခာပရိဂ္ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ ပန မဟာကာရုဏိကာ ဗောဓိသတ္တာ သတ္တေသု ဥပေက္ခကာ ဟောန္တီတိ? ဥပေက္ခိတဗ္ဗယုတ္တကေသု ကဉ္စိ ကာလံ ဥပေက္ခကာ ဟောန္တိ၊ န ပန သဗ္ဗတ္ထ၊ သဗ္ဗဒါ စာတိ ကေစိ. အပရေ ပန န စ သတ္တေသု ဥပေက္ခကာ၊ သတ္တကတေသု ပန ဝိပ္ပကာရေသု ဥပေက္ခကာ ဟောန္တီတိ၊ ဣဒမေဝေတ္ထ ယုတ္တံ.

အပရော နယော –

သဗ္ဗသာဓာရဏတာဒိ-ကာရဏေဟိပိ ဤရိတံ၊

ဒါနံ အာဒိမှိ သေသာ တု၊ ပုရိမေပိ အပေက္ခကာ.

ပစုရဇနေသုပိ ဟိ ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗသတ္တသာဓာရဏတ္တာ၊ အပ္ပဖလတ္တာ၊ သုကရတ္တာ စ ဒါနံ အာဒိမှိ ဝုတ္တံ. သီလေန ဒါယကပဋိဂ္ဂါဟကသုဒ္ဓိတော ပရာနုဂ္ဂဟံ ဝတွာ ပရပီဠာနိဝတ္တိဝစနတော၊ ကိရိယဓမ္မံ ဝတွာ အကိရိယဓမ္မဝစနတော၊ ဘောဂသမ္ပတ္တိဟေတုံ ဝတွာ ဘဝသမ္ပတ္တိဟေတုဝစနတော စ ဒါနဿာနန္တရံ သီလံ ဝုတ္တံ. နေက္ခမ္မေန သီလသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိတော၊ ကာယဝစီသုစရိတံ ဝတွာ မနောသုစရိတဝစနတော၊ ဝိသုဒ္ဓသီလဿ သုခေနေဝ ဈာနသမိဇ္ဈနတော၊ ကမ္မာပရာဓပ္ပဟာနေန ပယောဂသုဒ္ဓိံ ဝတွာ ကိလေသာပရာဓပ္ပဟာနေန အာသယသုဒ္ဓိဝစနတော၊ ဝီတိက္ကမပ္ပဟာနေ ဌိတဿ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနဝစနတော စ သီလဿာနန္တရံ နေက္ခမ္မံ ဝုတ္တံ. ပညာယ နေက္ခမ္မဿ သိဒ္ဓိပရိသုဒ္ဓိတော၊ ဈာနာဘာဝေ ပညာဘာဝဝစနတော. သမာဓိပဒဋ္ဌာနာ ဟိ ပညာ၊ ပညာပစ္စုပဋ္ဌာနော စ သမာဓိ. သမထနိမိတ္တံ ဝတွာ ဥပေက္ခာနိမိတ္တဝစနတော၊ ပရဟိတဇ္ဈာနေန ပရဟိတကရဏူပါယကောသလ္လဝစနတော စ နေက္ခမ္မဿာနန္တရံ ပညာ ဝုတ္တာ. ဝီရိယာရမ္ဘေန ပညာကိစ္စသိဒ္ဓိတော၊ သတ္တသုညတာဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ ဝတွာ သတ္တဟိတာယ အာရမ္ဘဿ အစ္ဆရိယတာဝစနတော၊ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ ဝတွာ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တဝစနတော၊ နိသမ္မကာရိတံ ဝတွာ ဥဋ္ဌာနဝစနတော စ. နိသမ္မကာရိနော ဟိ ဥဋ္ဌာနံ ဖလဝိသေသမာဝဟတီတိ ပညာယာနန္တရံ ဝီရိယံ ဝုတ္တံ.

ဝီရိယေန တိတိက္ခာသိဒ္ဓိတော. ဝီရိယဝါ ဟိ အာရဒ္ဓဝီရိယတ္တာ သတ္တသင်္ခါရေဟိ ဥပနီတံ ဒုက္ခံ အဘိဘုယျ ဝိဟရတိ. ဝီရိယဿ တိတိက္ခာလင်္ကာရဘာဝတော. ဝီရိယဝတော ဟိ တိတိက္ခာ သောဘတိ. ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဝတွာ သမထနိမိတ္တဝစနတော၊ အစ္စာရမ္ဘေန ဥဒ္ဓစ္စဒေါသပ္ပဟာနဝစနတော. ဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ ဟိ ဥဒ္ဓစ္စဒေါသော ပဟီယတိ. ဝီရိယဝတော သာတစ္စကရဏဝစနတော. ခန္တိဗဟုလော ဟိ အနုဒ္ဓတော သာတစ္စကာရီ ဟောတိ. အပ္ပမာဒဝတော ပရဟိတကိရိယာရမ္ဘေ ပစ္စုပကာရတဏှာဘာဝဝစနတော. ယာထာဝတော ဓမ္မနိဇ္ဈာနေ ဟိ သတိ တဏှာ န ဟောတိ. ပရဟိတာရမ္ဘေ ပရမေပိ ပရကတဒုက္ခသဟနတာဝစနတော စ ဝီရိယဿာနန္တရံ ခန္တိ ဝုတ္တာ. သစ္စေန ခန္တိယာ စိရာဓိဋ္ဌာနတော၊ အပကာရိနော အပကာရခန္တိံ ဝတွာ တဒုပကာရကရဏေ အဝိသံဝါဒဝစနတော၊ ခန္တိယာ အပဝါဒဝါစာဝိကမ္ပနေန ဘူတဝါဒိတာယ အဝိဇဟနဝစနတော၊ သတ္တသုညတာဓမ္မ-နိဇ္ဈာနက္ခန္တိံ ဝတွာ တဒုပဗြူဟိတဉာဏသစ္စဿ ဝစနတော စ ခန္တိယာနန္တရံ သစ္စံ ဝုတ္တံ. အဓိဋ္ဌာနေန သစ္စသိဒ္ဓိတော. အစလာဓိဋ္ဌာနဿ ဟိ ဝိရတိ သိဇ္ဈတိ. အဝိသံဝါဒိတံ ဝတွာ တတ္ထ အစလဘာဝဝစနတော. သစ္စသန္ဓော ဟိ ဒါနာဒီသု ပဋိညာနုရူပံ နိစ္စလော ပဝတ္တတိ. ဉာဏသစ္စံ ဝတွာ သမ္ဘာရေသု ပဝတ္တိနိဋ္ဌာပနဝစနတော. ယထာဘူတဉာဏဝါ ဟိ ဗောဓိသမ္ဘာရေသု အဓိဋ္ဌာတိ၊ တေ စ နိဋ္ဌာပေတိ. ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္ပိယဘာဝတော စ သစ္စဿာနန္တရံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ. မေတ္တာယ ပရဟိတကရဏသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနသိဒ္ဓိတော၊ အဓိဋ္ဌာနံ ဝတွာ ဟိတူပသံဟာရဝစနတော. ဗောဓိသမ္ဘာရေ ဟိ အဓိတိဋ္ဌမာနော မေတ္တာဝိဟာရီ ဟောတိ. အစလာဓိဋ္ဌာနဿ သမာဒါနာဝိကောပနေန သမာဒါနသမ္ဘဝတော စ အဓိဋ္ဌာနဿာနန္တရံ မေတ္တာ ဝုတ္တာ. ဥပေက္ခာယ မေတ္တာဝိသုဒ္ဓိတော၊ သတ္တေသု ဟိတူပသံဟာရံ ဝတွာ တဒပရာဓေသု ဥဒါသီနတာဝစနတော၊ မေတ္တာဘာဝနံ ဝတွာ တန္နိဿန္ဒဘာဝနာဝစနတော၊ ‘‘ဟိတကာမသတ္တေပိ ဥပေက္ခကော’’တိ အစ္ဆရိယဂုဏတာဝစနတော စ မေတ္တာယာနန္တရံ ဥပေက္ခာ ဝုတ္တာတိ ဧဝမေတာသံ ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကာနိ လက္ခဏာဒီနိ သဗ္ဗထာတိ ဧတ္ထ ပန အဝိသေသေန –

ပရေသမနုဂ္ဂဟဏံ၊ လက္ခဏန္တိ ပဝုစ္စတိ၊

ဥပကာရော အကမ္ပော စ၊ ရသော ဟိတေသိတာပိ စ.

ဗုဒ္ဓတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဒယာ ဉာဏံ ပဝုစ္စတိ၊

ပဒဋ္ဌာနန္တိ တာသန္တု၊ ပစ္စေကံ တာနိ ဘေဒတော.

သဗ္ဗာပိ ဟိ ပါရမိယော ပရာနုဂ္ဂဟလက္ခဏာ၊ ပရေသံ ဥပကာရကရဏရသာ၊ အဝိကမ္ပနရသာ ဝါ၊ ဟိတေသိတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဗုဒ္ဓတ္တပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ မဟာကရုဏာပဒဋ္ဌာနာ၊ ကရုဏူပါယကောသလ္လပဒဋ္ဌာနာ ဝါ.

ဝိသေသေန ပန ယသ္မာ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာ အတ္တုပကရဏပရိစ္စာဂစေတနာ ဒါနပါရမီ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတံ ကာယဝစီသုစရိတံ အတ္ထတော အကတ္တဗ္ဗဝိရတိ၊ ကတ္တဗ္ဗကရဏစေတနာဒယော စ သီလပါရမီ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော အာဒီနဝဒဿနပုဗ္ဗင်္ဂမော ကာမဘဝေဟိ နိက္ခမနစိတ္တုပ္ပါဒေါ နေက္ခမ္မပါရမီ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော ဓမ္မာနံ သာမညဝိသေသလက္ခဏာဝဗောဓော ပညာပါရမီ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော ကာယစိတ္တေဟိ ပရဟိတာရမ္ဘော ဝီရိယပါရမီ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော သတ္တသင်္ခါရာပရာဓသဟနသင်္ခါတော အဒေါသပ္ပဓာနော တဒါကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ ခန္တိပါရမီ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတံ ဝိရတိစေတနာဒိဘေဒံ အဝိသံဝါဒနံ သစ္စပါရမီ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော အစလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနသင်္ခါတော တဒါကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ အဓိဋ္ဌာနပါရမီ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတော လောကဿ ဟိတသုခူပသံဟာရော အတ္ထတော အဗျာပါဒေါ မေတ္တာပါရမီ. ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာ အနုနယပဋိဃဝိဒ္ဓံသနသင်္ခါတာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု သတ္တသင်္ခါရေသု သမပ္ပဝတ္တိ ဥပေက္ခာပါရမီ.

တသ္မာ ပရိစ္စာဂလက္ခဏံ ဒါနံ၊ ဒေယျဓမ္မေ လောဘဝိဒ္ဓံသနရသံ၊ အနာသတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဘဝဝိဘဝသမ္ပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနံ ဝါ၊ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနံ. သီလနလက္ခဏံ သီလံ၊ သမာဓာနလက္ခဏံ၊ ပတိဋ္ဌာနလက္ခဏံ ဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုဿီလျဝိဒ္ဓံသနရသံ၊ အနဝဇ္ဇရသံ ဝါ၊ သောစေယျပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဟိရောတ္တပ္ပပဒဋ္ဌာနံ. ကာမတော၊ ဘဝတော စ နိက္ခမနလက္ခဏံ နေက္ခမ္မံ၊ တဒါဒီနဝဝိဘာဝနရသံ၊ တတောယေဝ ဝိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ သံဝေဂပဒဋ္ဌာနံ. ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ ပညာ၊ အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝါ ကုသလိဿာသခိတ္တဥသုပဋိဝေဓော ဝိယ၊ ဝိသယောဘာသနရသာ ပဒီပေါ ဝိယ၊ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ၊ သမာဓိပဒဋ္ဌာနာ၊ စတုသစ္စပဒဋ္ဌာနာ ဝါ. ဥဿာဟလက္ခဏံ ဝီရိယံ၊ ဥပတ္ထမ္ဘနရသံ၊ အသံသီဒနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနံ၊ သံဝေဂပဒဋ္ဌာနံ ဝါ.

ခမနလက္ခဏာ ခန္တိ၊ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌသဟနရသာ၊ အဓိဝါသနပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အဝိရောဓပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ ယထာဘူတဒဿနပဒဋ္ဌာနာ. အဝိသံဝါဒနလက္ခဏံ သစ္စံ၊ ယာထာဝဝိဘာဝနရသံ၊ သာဓုတာပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ သောရစ္စပဒဋ္ဌာနံ. ဗောဓိသမ္ဘာရေသု အဓိဋ္ဌာနလက္ခဏံ အဓိဋ္ဌာနံ၊ တေသံ ပဋိပက္ခာဘိဘဝနရသံ၊ တတ္ထ အစလတာပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဗောဓိသမ္ဘာရပဒဋ္ဌာနံ. ဟိတာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ မေတ္တာ၊ ဟိတူပသံဟာရရသာ၊ အာဃာတဝိနယနရသာ ဝါ၊ သောမ္မဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ သတ္တာနံ မနာပဘာဝဒဿနပဒဋ္ဌာနာ. မဇ္ဈတ္တာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ ဥပေက္ခာ၊ သမဘာဝဒဿနရသာ၊ ပဋိဃာနုနယဝူပသမပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏပဒဋ္ဌာနာ. ဧတ္ထ စ ကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတတာ ဒါနာဒီနံ ပရိစ္စာဂါဒိလက္ခဏဿ ဝိသေသနဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ယတော တာနိ ပါရမီသင်္ချံ လဘန္တိ. န ဟိ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာဒိပတ္ထနမညတြ အကရုဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဝဋ္ဋဂါမီနိ ဒါနာဒီနိ ပါရမီသင်္ချံ လဘန္တီတိ.

ကော ပစ္စယောတိ –

အဘိနီဟာရော စ တာသံ၊ ဒယာ ဉာဏဉ္စ ပစ္စယော၊

ဥဿာဟုမ္မင်္ဂဝတ္ထာနံ၊ ဟိတာစာရာဒယော တထာ.

အဘိနီဟာရော တာဝ ပါရမီနံ သဗ္ဗာသမ္ပိ ပစ္စယော. ယော ဟိ အယံ ‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တီ’’တိအာဒိ (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉) အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနသမ္ပာဒိတော ‘‘တိဏ္ဏော တာရေယျံ မုတ္တော မောစေယျံ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေယျံ သုဒ္ဓေါ သောဓေယျံ၊ ဒန္တော ဒမေယျံ၊ သန္တော သမေယျံ၊ အဿတ္ထော အဿာသေယျံ၊ ပရိနိဗ္ဗုတော ပရိနိဗ္ဗာပေယျ’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တော အဘိနီဟာရော၊ သော အဝိသေသေန သဗ္ဗပါရမီနံ ပစ္စယော. တပ္ပဝတ္တိယာ ဟိ ဥဒ္ဓံ ပါရမီနံ ပဝိစယုပဋ္ဌာနသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနနိပ္ဖတ္တိယော မဟာပုရိသာနံ သမ္ဘဝန္တိ၊ အဘိနီဟာရော စ နာမေသ အတ္ထတော ဘေသမဋ္ဌင်္ဂါနံ သမောဓာနေန တထာပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ၊ ‘‘အဟော ဝတာဟံ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈေယျံ၊ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဟိတသုခံ နိပ္ဖါဒေယျ’’န္တိအာဒိပတ္ထနာသင်္ခါတော အစိန္တေယျံ ဗုဒ္ဓဘူမိံ၊ အပရိမာဏံ လောကဟိတဉ္စ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မမူလဘူတော ပရမဘဒ္ဒကော ပရမကလျာဏော အပရိမေယျပ္ပဘာဝေါ ပုညဝိသေသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

တဿ စ ဥပ္ပတ္တိယာ သဟေဝ မဟာပုရိသော မဟာဗောဓိယာနပဋိပတ္တိံ ဩတိဏ္ဏော နာမ ဟောတိ၊ နိယတဘာဝသမဓိဂမနတော၊ တတော စ အနိဝတ္တနသဘာဝတော ‘‘ဗောဓိသတ္တော’’တိ သမညံ လဘတိ၊ သဗ္ဗဘာဂေန သမ္မာသမ္ဗောဓိယံ သမ္မာသတ္တမာနသတာ၊ ဗောဓိသမ္ဘာရေ သိက္ခာသမတ္ထတာ စဿ သန္တိဋ္ဌတိ. ယထာဝုတ္တာဘိနီဟာရသမိဇ္ဈနေန ဟိ မဟာပုရိသာ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမနပုဗ္ဗလိင်္ဂေန သယမ္ဘုဉာဏေန သမ္မဒေဝ သဗ္ဗပါရမိယော ဝိစိနိတွာ သမာဒါယ အနုက္ကမေန ပရိပူရေန္တိ၊ ယထာ တံ ကတမဟာဘိနီဟာရော သုမေဓပဏ္ဍိတော. ယထာဟ –

‘‘ဟန္ဒ ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ၊ ဝိစိနာမိ ဣတော စိတော၊

ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ၊ ယာဝတာ ဓမ္မဓာတုယာ၊

ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ၊ ပဌမံ ဒါနပါရမိ’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၁၁၅၊ ၁၁၆)၊ –

ဝိတ္ထာရော. လက္ခဏာဒိတော ပနေသ သမ္မဒေဝ သမ္မာသမ္ဗောဓိပဏိဓာနလက္ခဏော၊ ‘‘အဟော ဝတာဟံ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈေယျံ၊ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဟိတသုခံ နိပ္ဖါဒေယျ’’န္တိအာဒိပတ္ထနာရသော၊ ဗောဓိသမ္ဘာရဟေတုဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ မဟာကရုဏာပဒဋ္ဌာနော၊ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိပဒဋ္ဌာနော ဝါ.

တဿ ပန အဘိနီဟာရဿ စတ္တာရော ပစ္စယာ၊ စတ္တာရော ဟေတူ၊ စတ္တာရိ စ ဗလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ကတမေ စတ္တာရော ပစ္စယာ မဟာဘိနီဟာရာယ? ဣဓ မဟာပုရိသော ပဿတိ တထာဂတံ မဟတာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန အစ္ဆရိယဗ္ဘုတံ ပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တံ၊ တဿ တံ နိဿာယ တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ မဟာဗောဓိယံ စိတ္တံ သန္တိဋ္ဌတိ ‘‘မဟာနုဘာဝါ ဝတာယံ ဓမ္မဓာတု၊ ယဿာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဘဂဝါ ဧဝံ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မော၊ အစိန္တေယျာနုဘာဝေါ စာ’’တိ၊ သော တမေဝ မဟာနုဘာဝဒဿနံ နိဿာယ တံ ပစ္စယံ ကတွာ သမ္ဗောဓိယံ အဓိမုစ္စန္တော တတ္ထ စိတ္တံ ဌပေတိ၊ အယံ ပဌမော ပစ္စယော မဟာဘိနီဟာရာယ.

န ဟေဝ ခေါ ပဿတိ တထာဂတဿ ယထာဝုတ္တံ မဟာနုဘာဝတံ၊ အပိစ ခေါ သုဏာတိ ‘‘ဧဒိသော စ ဧဒိသော စ ဘဂဝါ’’တိ၊ သော တံ နိဿာယ တံ ပစ္စယံ ကတွာ သမ္ဗောဓိယံ အဓိမုစ္စန္တော တတ္ထ စိတ္တံ ဌပေတိ၊ အယံ ဒုတိယော ပစ္စယော မဟာဘိနီဟာရာယ.

န ဟေဝ ခေါ ပဿတိ တထာဂတဿ ယထာဝုတ္တံ မဟာနုဘာဝတံ၊ နာပိ တံ ပရတော သုဏာတိ၊ အပိစ ခေါ တထာဂတဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ‘‘ဒသဗလသမန္နာဂတော ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၂၁) ဗုဒ္ဓါနုဘာဝပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ သော တံ နိဿာယ။ပေ။ အယံ တတိယော ပစ္စယော မဟာဘိနီဟာရာယ.

န ဟေဝ ခေါ ပဿတိ တထာဂတဿ ယထာဝုတ္တံ မဟာနုဘာဝတံ၊ နာပိ တံ ပရတော သုဏာတိ၊ နာပိ တထာဂတဿ ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ အပိစ ခေါ ဥဠာရဇ္ဈာသယော ကလျာဏာဓိမုတ္တိကော ‘‘အဟမေတံ ဗုဒ္ဓဝံသံ ဗုဒ္ဓတန္တိံ ဗုဒ္ဓပဝေဏိံ ဗုဒ္ဒဓမ္မတံ ပရိပါလေဿာမီ’’တိ ယာဝဒေဝ ဓမ္မညေဝ သက္ကရောန္တော ဂရုံ ကရောန္တော မာနေန္တော ပူဇေန္တော ဓမ္မံ အပစယမာနော တံ နိဿာယ။ပေ။ ဌပေတိ၊ အယံ စတုတ္ထော ပစ္စယော မဟာဘိနီဟာရာယာတိ.

ကတမေ စတ္တာရော ဟေတူ မဟာဘိနီဟာရာယ? ဣဓ မဟာပုရိသော ပကတိယာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော ဟောတိ ပုရိမကေသု ဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော၊ အယံ ပဌမော ဟေတု မဟာဘိနီဟာရာယ. ပုန စပရံ မဟာပုရိသော ပကတိယာပိ ကရုဏာဇ္ဈာသယော ဟောတိ ကရုဏာဓိမုတ္တော သတ္တာနံ ဒုက္ခံ အပနေတုကာမော၊ အပိစ အတ္တနော ကာယဉ္စ ဇီဝိတဉ္စ ပရိစ္စဇိ၊ အယံ ဒုတိယော ဟေတု မဟာဘိနီဟာရာယ. ပုန စပရံ မဟာပုရိသော သကလတောပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော သတ္တဟိတာယ ဒုက္ကရစရိယတော သုစိရမ္ပိ ကာလံ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော အနိဗ္ဗိန္နော ဟောတိ အနုတြာသီ၊ ယာဝ ဣစ္ဆိတတ္ထနိပ္ဖတ္တိ၊ အယံ တတိယော ဟေတု မဟာဘိနီဟာရာယ. ပုန စပရံ မဟာပုရိသော ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿိတော ဟောတိ၊ ယော အဟိတတော နံ နိဝါရေတိ၊ ဟိတေ ပတိဋ္ဌာပေတိ၊ အယံ စတုတ္ထော ဟေတု မဟာဘိနီဟာရာယ.

တတြာယံ မဟာပုရိသဿ ဥပနိဿယသမ္ပဒါ – ဧကန္တေနေဝဿ ယထာ အဇ္ဈာသယော သမ္ဗောဓိနိန္နော ဟောတိ သမ္ဗောဓိပေါဏော သမ္ဗောဓိပဗ္ဘာရော၊ တထာ သတ္တာနံ ဟိတစရိယာယ၊ ယတော အနေန ပုရိမဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ သမ္ဗောဓိယာ ပဏိဓာနံ ကတံ ဟောတိ မနသာ၊ ဝါစာယ စ ‘‘အဟမ္ပိ ဧဒိသော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ သမ္မဒေဝ သတ္တာနံ ဟိတသုခံ နိပ္ဖါဒေယျ’’န္တိ. ဧဝံ သမ္ပန္နူပနိဿယဿ ပနဿ ဣမာနိ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ လိင်္ဂါနိ သမ္ဘဝန္တိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတဿ သာဝကဗောဓိသတ္တေဟိ၊ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တေဟိ စ မဟာဝိသေသော မဟန္တံ နာနာကရဏံ ပညာယတိ ဣန္ဒြိယတော၊ ပဋိပတ္တိတော၊ ကောသလ္လတော စ. ဣဓ ဟိ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော မဟာပုရိသော ယထာ ဝိသဒိန္ဒြိယော ဟောတိ ဝိသဒဉာဏော၊ န တထာ ဣတရေ. ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ၊ နော အတ္တဟိတာယ. တထာ ဟိ သော ယထာ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ ပဋိပဇ္ဇိ၊ န တထာ ဣတရေ၊ တတ္ထ စ ကောသလ္လံ အာဝဟတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကပဋိဘာနေန၊ ဌာနာဌာနကုသလတာယ စ.

တထာ မဟာပုရိသော ပကတိယာ ဒါနဇ္ဈာသယော ဟောတိ ဒါနာဘိရတော၊ သတိ ဒေယျဓမ္မေ ဒေတိယေဝ၊ န ဒါနတော သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇတိ၊ သတတံ သမိတံ သံဝိဘာဂသီလော ဟောတိ၊ ပမုဒိတောဝ ဒေတိ အာဒရဇာတော၊ န ဥဒါသီနစိတ္တော၊ မဟန္တမ္ပိ ဒါနံ ဒတွာ နေဝ ဒါနေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ၊ ပဂေဝ အပ္ပံ. ပရေသဉ္စ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော ဒါနေ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ ဒါနပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မကထံ ကရောတိ၊ အညေ စ ပရေသံ ဒေန္တေ ဒိသွာ အတ္တမနော ဟောတိ၊ ဘယဋ္ဌာနေသု စ ပရေသံ အဘယံ ဒေတီတိ ဧဝမာဒီနိ ဒါနဇ္ဈာသယဿ မဟာပုရိသဿ ဒါနပါရမိယာ လိင်္ဂါနိ.

တထာ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ပါပဓမ္မေဟိ ဟိရီယတိ ဩတ္တပ္ပတိ၊ သတ္တာနံ အဝိဟေဌနဇာတိကော ဟောတိ၊ သောရတော သုခသီလော အသဌော အမာယာဝီ ဥဇုဇာတိကော သုဗ္ဗစော သောဝစဿကရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော မုဒုဇာတိကော အထဒ္ဓေါ အနတိမာနီ၊ ပရသန္တကံ နာဒိယတိ အန္တမသော တိဏသလာကမုပါဒါယ၊ အတ္တနော ဟတ္ထေ နိက္ခိတ္တံ ဣဏံ ဝါ ဂဟေတွာ ပရံ န ဝိသံဝါဒေတိ၊ ပရသ္မိံ ဝါ အတ္တနော သန္တကေ ဗျာမူဠှေ၊ ဝိဿရိတေ ဝါ တံ သညာပေတွာ ပဋိပါဒေတိ ယထာ တံ န ပရဟတ္ထဂတံ ဟောတိ၊ အလောလုပ္ပေါ ဟောတိ၊ ပရပရိဂ္ဂဟိတေသု ပါပကံ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဣတ္ထိဗျသနာဒီနိ ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သစ္စဝါဒီ သစ္စသန္ဓော ဘိန္နာနံ သန္ဓာတာ သဟိတာနံ အနုပ္ပဒါတာ ပိယဝါဒီ မိဟိတပုဗ္ဗင်္ဂမော ပုဗ္ဗဘာသီ အတ္ထဝါဒီ ဓမ္မဝါဒီ အနဘိဇ္ဈာလု အဗျာပန္နစိတ္တော အဝိပရီတဒဿနော ကမ္မဿကတာဉာဏေန၊ သစ္စာနုလောမိကဉာဏေန စ၊ ကတညူ ကတဝေဒီ ဝုဍ္ဎာပစာယီ သုဝိသုဒ္ဓါဇီဝေါ ဓမ္မကာမော၊ ပရေသမ္ပိ ဓမ္မေ သမာဒပေတာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အကိစ္စတော သတ္တေ နိဝါရေတာ ကိစ္စေသု ပတိဋ္ဌပေတာ အတ္တနာ စ တတ္ထ ကိစ္စေ ယောဂံ အာပဇ္ဇိတာ၊ ကတွာ ဝါ ပန သယံ အကတ္တဗ္ဗံ သီဃညေဝ တတော ပဋိဝိရတော ဟောတီတိ ဧဝမာဒီနိ သီလဇ္ဈာသယဿ မဟာပုရိသဿ သီလပါရမိယာ လိင်္ဂါနိ.

တထာ မန္ဒကိလေသော ဟောတိ မန္ဒနီဝရဏော ပဝိဝေကဇ္ဈာသယော အဝိက္ခေပဗဟုလော၊ န တဿ ပါပကာ ဝိတက္ကာ စိတ္တမနွာဿဝန္တိ၊ ဝိဝေကဂတဿ စဿ အပ္ပကသိရေနေဝ စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ အမိတ္တပက္ခေပိ တုဝဋံ မေတ္တစိတ္တတာ သန္တိဋ္ဌတိ၊ ပဂေဝ ဣတရသ္မိံ၊ သတိမာ စ ဟောတိ စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သုသရိတာ အနုဿရိတာ၊ မေဓာဝီ စ ဟောတိ ဓမ္မောဇပညာယ သမန္နာဂတော၊ နိပကော စ ဟောတိ တာသု တာသု ဣတိကတ္တဗ္ဗတာသု၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော စ ဟောတိ သတ္တာနံ ဟိတကိရိယာသု၊ ခန္တိဗလသမန္နာဂတော စ ဟောတိ သဗ္ဗသဟော၊ အစလာဓိဋ္ဌာနော စ ဟောတိ ဒဠှသမာဒါနော၊ အဇ္ဈုပေက္ခကော စ ဟောတိ ဥပေက္ခာဌာနီယေသု ဓမ္မေသူတိ ဧဝမာဒီနိ မဟာပုရိသဿ နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယာဒီနံ ဝသေန နေက္ခမ္မပါရမိယာဒီနံ လိင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ဧဝမေတေဟိ ဗောဓိသမ္ဘာရလိင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘မဟာဘိနီဟာရာယ ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယော ဟေတူ’’တိ၊ တတြိဒံ သင်္ခေပတော ကလျာဏမိတ္တလက္ခဏံ – ဣဓ ကလျာဏမိတ္တော သဒ္ဓါသမ္ပန္နော ဟောတိ သီလသမ္ပန္နော သုတသမ္ပန္နော စာဂဝီရိယသတိသမာဓိပညာသမ္ပန္နော. တတ္ထ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိယာ သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ ကမ္မံ၊ ကမ္မဖလဉ္စ၊ တေန သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ဟေတုဘူတံ သတ္တေသု ဟိတေသိတံ န ပရိစ္စဇတိ. သီလသမ္ပတ္တိယာ သတ္တာနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ ဂရု ဘာဝနီယော စောဒကော ပါပဂရဟိကော ဝတ္တာ ဝစနက္ခမော. သုတသမ္ပတ္တိယာ သတ္တာနံ ဟိတသုခါဝဟံ ဂမ္ဘီရံ ဓမ္မကထံ ကတ္တာ ဟောတိ. စာဂသမ္ပတ္တိယာ အပ္ပိစ္ဆော ဟောတိ သမာဟိတော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော. ဝီရိယသမ္ပတ္တိယာ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ သတ္တာနံ ဟိတပဋိပတ္တိယာ. သတိသမ္ပတ္တိယာ ဥပဋ္ဌိတဿတီ ဟောတိ အနဝဇ္ဇေသု ဓမ္မေသု. သမာဓိသမ္ပတ္တိယာ အဝိက္ခိတ္တော ဟောတိ သမာဟိတစိတ္တော. ပညာသမ္ပတ္တိယာ အဝိပရီတံ ပဇာနာတိ. သော သတိယာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသမာနော ပညာယ သတ္တာနံ ဟိတာဟိတံ ယထာဘူတံ ဇာနိတွာ သမာဓိနာ တတ္ထ ဧကဂ္ဂစိတ္တော ဟုတွာ ဝီရိယေန အဟိတာ သတ္တေ နိသေဓေတွာ ဟိတေ နိယောဇေတိ. တေနာဟ –

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော၊ ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော၊

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ၊ နော စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ. (အ. နိ. ၇.၃၇၊ နေတ္တိ. ၁၁၃)၊

ဧဝံ ဂုဏသမန္နာဂတံဝ ကလျာဏမိတ္တံ ဥပနိဿာယ မဟာပုရိသော အတ္တနော ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ သမ္မဒေဝ ပရိယောဒပေတိ. သုဝိသုဒ္ဓါသယပယောဂေါဝ ဟုတွာ စတူဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော နစိရေနေဝ အဋ္ဌင်္ဂေ သမောဓာနေတွာ မဟာဘိနီဟာရံ ကရောန္တော ဗောဓိသတ္တဘာဝေ ပတိဋ္ဌဟတိ အနိဝတ္တိဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

တဿိမာနိ စတ္တာရိ ဗလာနိ အဇ္ဈတ္တိကဗလံ ယာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယံ အတ္တသန္နိဿယာ ဓမ္မဂါရဝေန အဘိရုစိ ဧကန္တနိန္နဇ္ဈာသယတာ၊ ယာယ မဟာပုရိသော အတ္တာဓိပတိလဇ္ဇာသန္နိဿယော၊ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော စ ဟုတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏာတိ. ဗာဟိရဗလံ ယာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယံ ပရသန္နိဿယာ အဘိရုစိ ဧကန္တနိန္နဇ္ဈာသယတာ၊ ယာယ မဟာပုရိသော လောကာဓိပတိဩတ္တပ္ပနသန္နိဿယော၊ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော စ ဟုတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏာတိ. ဥပနိဿယဗလံ ယာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ အဘိရုစိ ဧကန္တနိန္နဇ္ဈာသယတာ၊ ယာယ မဟာပုရိသော တိက္ခိန္ဒြိယော၊ ဝိသဒဓာတုကော၊ သတိသန္နိဿယော၊ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော စ ဟုတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏာတိ. ပယောဂဗလံ ယာ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ တဇ္ဇာ ပယောဂသမ္ပဒါ သက္ကစ္စကာရိတာ သာတစ္စကာရိတာ၊ ယာယ မဟာပုရိသော ဝိသုဒ္ဓပယောဂေါ၊ နိရန္တရကာရီ၊ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော စ ဟုတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏာတိ. ဧဝမယံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ၊ စတူဟိ ဟေတူဟိ၊ စတူဟိ စ ဗလေဟိ သမ္ပန္နသမုဒါဂမော အဋ္ဌင်္ဂသမောဓာနသမ္ပာဒိတော အဘိနီဟာရော ပါရမီနံ ပစ္စယော ဟောတိ မူလကာရဏဘာဝတော.

ယဿ စ ပဝတ္တိယာ မဟာပုရိသေ စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ ပတိဋ္ဌဟန္တိ၊ သဗ္ဗံ သတ္တနိကာယံ အတ္တနော ဩရသပုတ္တံ ဝိယ ပိယစိတ္တေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ န စဿ စိတ္တံ ပုန သံကိလေသဝသေန သံကိလိဿတိ၊ သတ္တာနံ ဟိတသုခါဝဟော စဿ အဇ္ဈာသယော၊ ပယောဂေါ စ ဟောတိ၊ အတ္တနော စ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎန္တိ၊ ပရိပစ္စန္တိ စ၊ ယတော မဟာပုရိသော ဥဠာရတရေန ပုညာဘိသန္ဒေန ကုသလာဘိသန္ဒေန ပဝဍ္ဎိယာ [ပဝတ္တိယာ (စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာ)] ပစ္စယေန သုခဿာဟာရေန သမန္နာဂတော သတ္တာနံ ဒက္ခိဏေယျော ဥတ္တမံ ဂါရဝဋ္ဌာနံ၊ အသဒိသံ ပုညက္ခေတ္တဉ္စ ဟောတိ. ဧဝမနေကဂုဏော အနေကာနိသံသော မဟာဘိနီဟာရော ပါရမီနံ ပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယထာ စ မဟာဘိနီဟာရော၊ ဧဝံ မဟာကရုဏာ၊ ဥပါယကောသလ္လဉ္စ. တတ္ထ ဥပါယကောသလ္လံ နာမ ဒါနာဒီနံ ဗောဓိသမ္ဘာရဘာဝဿ နိမိတ္တဘူတာ ပညာ၊ ယာဟိ မဟာကရုဏူပါယကောသလ္လတာဟိ မဟာပုရိသာနံ အတ္တသုခနိရပေက္ခတာ၊ နိရန္တရံ ပရသုခကရဏပသုတတာ၊ သုဒုက္ကရေဟိ မဟာဗောဓိသတ္တစရိတေဟိ ဝိသာဒါဘာဝေါ၊ ပသာဒသံဝုဒ္ဓိဒဿနသဝနာနုဿရဏာဝတ္ထာသုပိ သတ္တာနံ ဟိတသုခပဋိလာဘဟေတုဘာဝေါ စ သမ္ပဇ္ဇတိ. တထာ ဟိ တဿ ပညာယ ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိ၊ ကရုဏာယ ဗုဒ္ဓကမ္မသိဒ္ဓိ. ပညာယ သယံ တရတိ၊ ကရုဏာယ ပရေ တာရေတိ. ပညာယ ပရဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ၊ ကရုဏာယ ပရဒုက္ခပဋိကာရံ အာရဘတိ. ပညာယ ဒုက္ခံ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ကရုဏာယ ဒုက္ခံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ. ပညာယ နိဗ္ဗာနာဘိမုခေါ ဟောတိ၊ ကရုဏာယ တံ န ပါပုဏာတိ. တထာ ကရုဏာယ သံသာရာဘိမုခေါ ဟောတိ၊ ပညာယ တတြ နာဘိရမတိ. ပညာယ သဗ္ဗတ္ထ ဝိရဇ္ဇတိ၊ ကရုဏာနုဂတတ္တာ န စ န သဗ္ဗေသမနုဂ္ဂဟာယ ပဝတ္တော၊ ကရုဏာယ သဗ္ဗေပိ အနုကမ္ပတိ၊ ပညာနုဂတတ္တာ န စ န သဗ္ဗတ္ထ ဝိရတ္တစိတ္တော. ပညာယ အဟံကာရမမံကာရာဘာဝေါ၊ ကရုဏာယ အာလသိယဒီနတာဘာဝေါ.

တထာ ပညာကရုဏာဟိ ယထာက္ကမံ အတ္တနာထပရနာထတာ၊ ဓီရဝီရဘာဝေါ၊ အနတ္တန္တပါပရန္တပတာ၊ အတ္တဟိတပရဟိတနိပ္ဖတ္တိ၊ နိဗ္ဘယာဘီသနကဘာဝေါ၊ ဓမ္မာဓိပတိလောကာဓိပတိတာ၊ ကတညုပုဗ္ဗကာရိဘာဝေါ၊ မောဟတဏှာဝိဂမော၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသိဒ္ဓိ၊ ဗလဝေသာရဇ္ဇနိပ္ဖတ္တီတိ သဗ္ဗဿာပိ ပါရမိတာဖလဿ ဝိသေသေန ဥပါယဘာဝတော ပညာ ကရုဏာ ပါရမီနံ ပစ္စယော. ဣဒံ ပန ဒွယံ ပါရမီနံ ဝိယ ပဏိဓာနဿာပိ ပစ္စယော.

တထာ ဥဿာဟဥမ္မင်္ဂအဝတ္ထာနဟိတစရိယာ စ ပါရမီနံ ပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယာ စ ဗုဒ္ဓဘာဝဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ ‘‘ဗုဒ္ဓဘူမိယော’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တတ္ထ ဥဿာဟော နာမ ဗောဓိသမ္ဘာရာနံ အဗ္ဘုဿာဟနဝီရိယံ. ဥမ္မင်္ဂေါ နာမ ဗောဓိသမ္ဘာရေသု ဥပါယကောသလ္လဘူတာ ပညာ. အဝတ္ထာနံ နာမ အဓိဋ္ဌာနံ၊ အစလာဓိဋ္ဌာနတာ. ဟိတစရိယာ နာမ မေတ္တာဘာဝနာ၊ ကရုဏာဘာဝနာ စ. ယထာဟ –

‘‘ကတိ ပန ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓဘူမိယောတိ? စတဿော ခေါ သာရိပုတ္တ၊ ဗုဒ္ဓဘူမိယော. ကတမာ စတဿော? ဥဿာဟော စ ဟောတိ ဝီရိယံ၊ ဥမ္မင်္ဂေါ စ ဟောတိ ပညာဘာဝနာ၊ အဝတ္ထာနဉ္စ ဟောတိ အဓိဋ္ဌာနံ၊ ဟိတစရိယာ စ ဟောတိ မေတ္တာဘာဝနာ. ဣမာ ခေါ သာရိပုတ္တ၊ စတဿော ဗုဒ္ဓဘူမိယော’’တိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၄).

တထာ နေက္ခမ္မပဝိဝေကအလောဘာဒေါသာမောဟနိဿရဏပ္ပဘေဒါ စ ဆ အဇ္ဈာသယာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ ကာမေသု၊ ဃရာဝါသေ စ ဒေါသဒဿာဝိနော၊ ပဝိဝေကဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ သင်္ဂဏိကာယ ဒေါသဒဿာဝိနော. အလောဘ။ပေ။ လောဘေ။ပေ။ အဒေါသ။ပေ။ ဒေါသေ။ပေ။ အမောဟ။ပေ။ မောဟေ။ပေ။ နိဿရဏ။ပေ။ သဗ္ဗဘဝေသု ဒေါသဒဿာဝိနော’’တိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၄၊ ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၄၉).

တသ္မာ ဧတေ စ ဆ အဇ္ဈာသယာပိ ပါရမီနံ ပစ္စယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဟိ လောဘာဒီသု အာဒီနဝဒဿနေန၊ အလောဘာဒီနံ အဓိကဘာဝေန စ ဝိနာ ဒါနာဒိပါရမိယော သမ္ဘဝန္တိ. အလောဘာဒီနဉှိ အဓိကဘာဝေန ပရိစ္စာဂါဒိနိန္နစိတ္တတာ၊ အလောဘဇ္ဈာသယာဒိတာ စာတိ၊ ယထာ စေတေ၊ ဧဝံ ဒါနဇ္ဈာသယတာဒယောပိ. ယထာဟ –

‘‘ကတိ ပန ဘန္တေ ဗောဓာယ စရန္တာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ အဇ္ဈာသယာတိ? ဒသ ခေါ သာရိပုတ္တ၊ ဗောဓာယ စရန္တာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ အဇ္ဈာသယာ. ကတမေ ဒသ? ဒါနဇ္ဈာသယာ သာရိပုတ္တ၊ ဗောဓိသတ္တာ မစ္ဆေရေ ဒေါသဒဿာဝိနော. သီလ။ပေ။ အသံဝရေ။ပေ။ နေက္ခမ္မ။ပေ။ ကာမေသု။ပေ။ ယထာဘူတဉာဏ။ပေ။ ဝိစိကိစ္ဆာယ.။ပေ။ ဝီရိယ ။ပေ။ ကောသဇ္ဇေ။ပေ။ ခန္တိ။ပေ။ အက္ခန္တိယံ။ပေ။ သစ္စ။ပေ။ ဝိသံဝါဒနေ။ပေ။ အဓိဋ္ဌာန။ပေ။ အနဓိဋ္ဌာနေ။ပေ။ မေတ္တာ။ပေ။ ဗျာပါဒေ။ပေ။ ဥပေက္ခာ။ပေ။ သုခဒုက္ခေသု အာဒီနဝဒဿာဝိနော’’တိ.

ဧတေသု ဟိ မစ္ဆေရအသံဝရကာမဝိစိကိစ္ဆာကောသဇ္ဇအက္ခန္တိဝိသံဝါဒနအနဓိဋ္ဌာန- ဗျာပါဒသုခဒုက္ခသင်္ခါတေသု အာဒီနဝဒဿနပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဒါနာဒိနိန္နစိတ္တတာသင်္ခါတာ ဒါနဇ္ဈာသယတာဒယော ဒါနာဒိပါရမီနံ နိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယော. တထာ အပရိစ္စာဂပရိစ္စာဂါဒီသု ယထာက္ကမံ အာဒီနဝါနိသံသပစ္စဝေက္ခဏမ္ပိ ဒါနာဒိပါရမီနံ ပစ္စယော ဟောတိ.

တတြာယံ ပစ္စဝေက္ခဏာဝိဓိ – ခေတ္တဝတ္ထုဟိရညသုဝဏ္ဏဂေါမဟိံ သဒါသီဒါသပုတ္တဒါရာဒိပရိဂ္ဂဟဗျာသတ္တစိတ္တာနံ သတ္တာနံ ခေတ္တာဒီနံ ဝတ္ထုကာမဘာဝေန ဗဟုပတ္ထနီယဘာဝတော၊ ရာဇစောရာဒိသာဓာရဏဘာဝတော၊ ဝိဝါဒါဓိဋ္ဌာနတော၊ သပတ္တကရဏတော၊ နိဿာရတော၊ ပဋိလာဘပရိပါလနေသု ပရဝိဟေဌနဟေတုဘာဝတော၊ ဝိနာသနိမိတ္တဉ္စသောကာဒိအနေကဝိဟိတဗျသနာဝဟတော တဒါသတ္တိနိဒါနဉ္စ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တာနံ အပါယူပပတ္တိဟေတုဘာဝတောတိ ဧဝံ ဝိဝိဓဝိပုလာနတ္ထာဝဟာနိ ပရိဂ္ဂဟိတဝတ္ထူနိ နာမ၊ တေသံ ပရိစ္စာဂေါယေဝေကော သောတ္ထိဘာဝေါတိ ပရိစ္စာဂေ အပ္ပမာဒေါ ကရဏီယော.

အပိစ ‘‘ယာစကော ယာစမာနော အတ္တနော ဂုယှဿ အာစိက္ခနတော မယှံ ဝိဿာသိကော’’တိ စ ‘‘ပဟာယ ဂမနီယံ အတ္တနော သန္တကံ ဂဟေတွာ ပရလောကံ ယာဟီတိဥပဒိသနတော မယှံ ဥပဒေသကော’’တိ စ ‘‘အာဒိတ္တေ ဝိယ အဂါရေ မရဏဂ္ဂိနာ အာဒိတ္တေ လောကေ တတော မယှံ သန္တကဿ အပဟရဏတော အပဝါဟကသဟာယော’’တိ စ ‘‘အပဝါဟိတဿ စဿ အဇ္ဈာပနနိက္ခေပဋ္ဌာနဘူတော’’တိ စ ‘‘ဒါနသင်္ခါတေ ကလျာဏကမ္မသ္မိံ သဟာယဘာဝတော၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ အဂ္ဂဘူတာယ ပရမဒုလ္လဘာယ ဗုဒ္ဓဘူမိယာ သမ္ပတ္တိဟေတုဘာဝတော စ ပရမော ကလျာဏမိတ္တော’’တိ စ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ.

တထာ ‘‘ဥဠာရေ ကမ္မနိ အနေနာဟံ သမ္ဘာဝိတော၊ တသ္မာ သာ သမ္ဘာဝနာ အဝိတထာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ စ ‘‘ဧကန္တဘေဒိတာယ ဇီဝိတဿ အာယာစိတေနာပိ မယာ ဒါတဗ္ဗံ၊ ပဂေဝ ယာစိတေနာ’’တိ စ ‘‘ဥဠာရဇ္ဈာသယေဟိ ဂဝေသိတွာပိ ဒါတဗ္ဗော၊ [ဒါတဗ္ဗတော (စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ)] သယမေဝါဂတော မမ ပုညေနာ’’တိ စ ‘‘ယာစကဿ ဒါနာပဒေသေန မယှမေဝါယမနုဂ္ဂဟော’’တိ စ ‘‘အဟံ ဝိယ အယံ သဗ္ဗောပိ လောကော မယာ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘အသတိ ယာစကေ ကထံ မယှံ ဒါနပါရမီ ပူရေယျာ’’တိ စ ‘‘ယာစကာနမေဝတ္ထာယ မယာ သဗ္ဗောပိ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘အယာစိတွာပိ မံ မမ သန္တကံ ယာစကာ ကဒါ သယမေဝ ဂဏှေယျု’’န္တိ စ ‘‘ကထမဟံ ယာစကာနံ ပိယော စဿံ မနာပေါ’’တိ စ ‘‘ကထံ ဝါ တေ မယှံ ပိယာ စဿု မနာပါ’’တိ စ ‘‘ကထံ ဝါဟံ ဒဒမာနော ဒတွာပိ စ အတ္တမနော အဿံ ပမုဒိတော ပီတိသောမနဿဇာတော’’တိ စ ‘‘ကထံ ဝါ မေ ယာစကာ ဘဝေယျုံ၊ ဥဠာရော စ ဒါနဇ္ဈာသယော’’တိ စ ‘‘ကထံ ဝါဟမယာစိတော ဧဝ ယာစကာနံ ဟဒယမညာယ ဒဒေယျ’’န္တိ ‘‘သတိ ဓနေ၊ ယာစကေ စ အပရိစ္စာဂေါ မဟတီ မယှံ ဝဉ္စနာ’’တိ စ ‘‘ကထမဟံ အတ္တနော အင်္ဂါနိ၊ ဇီဝိတဉ္စာပိ ပရိစ္စဇေယျ’’န္တိ စ စာဂနိန္နတာ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗာ.

အပိစ ‘‘အတ္ထော နာမာယံ နိရပေက္ခံ ဒါယကမနုဂစ္ဆတိ ယထာ တံ နိရပေက္ခံ ခေပကံ ကိဋကော’’တိ အတ္ထေ နိရပေက္ခတာယ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. ယာစမာနော ပန ယဒိ ပိယပုဂ္ဂလော ဟောတိ ‘‘ပိယော မံ ယာစတီ’’တိ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. အထ ဥဒါသီနပုဂ္ဂလော ဟောတိ ‘‘အယံ မံ ယာစမာနော အဒ္ဓါ ဣမိနာ ပရိစ္စာဂေန မိတ္တော ဟောတီ’’တိ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. ဒဒန္တော ဟိ ယာစကာနံ ပိယော ဟောတီတိ. အထ ပန ဝေရီပုဂ္ဂလော ယာစတိ၊ ‘‘ပစ္စတ္ထိကော မံ ယာစတိ၊ အယံ မံ ယာစမာနော အဒ္ဓါ ဣမိနာ ပရိစ္စာဂေန ဝေရီပိ ပိယော မိတ္တော ဟောတီ’’တိ ဝိသေသတော သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပိယပုဂ္ဂလေ ဝိယ မဇ္ဈတ္တဝေရီပုဂ္ဂလေသုပိ မေတ္တာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကရုဏံ ဥပဋ္ဌပေတွာဝ ဒါတဗ္ဗံ.

သစေ ပနဿ စိရကာလံ ပရိဘာဝိတတ္တာ လောဘဿ ဒေယျဓမ္မဝိသယာ လောဘဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တေန ဗောဓိသတ္တပဋိညေန ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘နနု တယာ သပ္ပုရိသ သမ္ဗောဓာယ အဘိနီဟာရံ ကရောန္တေန သဗ္ဗသတ္တာနမုပကာရာယ အယံ ကာယော နိဿဋ္ဌော၊ တပ္ပရိစ္စာဂမယဉ္စ ပုညံ၊ တတ္ထ နာမ တေ ဗာဟိရေပိ ဝတ္ထုသ္မိံ အဘိသင်္ဂပ္ပဝတ္တိ ဟတ္ထိသိနာနသဒိသီ ဟောတိ၊ တသ္မာ တယာ န ကတ္ထစိ အဘိသင်္ဂေါ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗော. သေယျထာပိ နာမ မဟတော ဘေသဇ္ဇရုက္ခဿ တိဋ္ဌတော မူလံ မူလတ္ထိကာ ဟရန္တိ၊ ပပဋိကံ၊ တစံ၊ ခန္ဓံ၊ ဝိဋပံ၊ သာခံ၊ ပလာသံ၊ ပုပ္ဖံ၊ ဖလံ ဖလတ္ထိကာ ဟရန္တိ၊ န တဿ ရုက္ခဿ ‘မယှံ သန္တကံ ဧတေ ဟရန္တီ’တိ ဝိတက္ကသမုဒါစာရော ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ သဗ္ဗလောကဟိတာယ ဥဿုက္ကမာပဇ္ဇန္တေန မယာ မဟာဒုက္ခေ အကတညုကေ နိစ္စာသုစိမှိ ကာယေ ပရေသံ ဥပကာရာယ ဝိနိယုဇ္ဇမာနေ အဏုမတ္တောပိ မိစ္ဆာဝိတက္ကော န ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗော. ကော ဝါ ဧတ္ထ ဝိသေသော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု မဟာဘူတေသု ဧကန္တဘေဒနဝိကိရဏဝိဒ္ဓံသနဓမ္မေသု. ကေဝလံ ပန သမ္မောဟဝိဇမ္ဘိတမေတံ၊ ယဒိဒံ ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ အဘိနိဝေသော၊ တသ္မာ ဗာဟိရေသု မဟာဘူတေသု ဝိယ အဇ္ဈတ္တိကေသုပိ ကရစရဏနယနာဒီသု၊ မံသာဒီသု စ အနပေက္ခေန ဟုတွာ ‘တံ တဒတ္ထိကာ ဟရန္တူ’တိ နိဿဋ္ဌစိတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခတော စဿ သမ္ဗောဓာယ ပဟိတတ္တဿ ကာယဇီဝိတေသု နိရပေက္ခဿ အပ္ပကသိရေနေဝ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ သုဝိသုဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ၊ သော ဝိသုဒ္ဓကာယဝစီမနောကမ္မန္တော ဝိသုဒ္ဓါဇီဝေါ ဉာယပဋိပတ္တိယံ ဌိတော အာယာပါယုပါယကောသလ္လသမန္နာဂမေန ဘိယျောသော မတ္တာယ ဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂေန၊ အဘယဒါနသဒ္ဓမ္မဒါနေဟိ စ သဗ္ဗသတ္တေ အနုဂ္ဂဏှိတုံ သမတ္ထော ဟောတိ၊ အယံ တာဝ ဒါနပါရမိယံ ပစ္စဝေက္ခဏာနယော.

သီလပါရမိယံ ပန ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ – ‘‘ဣဒဉှိ သီလံ နာမ ဂင်္ဂေါဒကာဒီဟိ ဝိသောဓေတုံ အသက္ကုဏေယျဿ ဒေါသမလဿ ဝိက္ခာလနဇလံ၊ ဟရိစန္ဒနာဒီဟိ ဝိနေတုံ အသက္ကုဏေယျဿ ရာဂါဒိပရိဠာဟဿ ဝိနယနံ၊ မုတ္တာဟာရမကုဋကုဏ္ဍလာဒီဟိ ပစုရဇနာလင်္ကာရေဟိ အသာဓာရဏော သာဓူနမလင်္ကာရဝိသေသော၊ သဗ္ဗဒိသာဝါယနကော အတိကိတ္တိမော [သဗ္ဗဒိသာဝါယနတော အကိတ္တိမော (စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇)] သဗ္ဗကာလာနုရူပေါ စ သုရဘိဂန္ဓော၊ ခတ္တိယမဟာသာလာဒီဟိ၊ ဒေဝတာဟိ စ ဝန္ဒနီယာဒိဘာဝါဝဟနတော ပရမော ဝသီကရဏမန္တော၊ စာတုမဟာရာဇိကာဒိဒေဝလောကာရောဟဏသောပါနပန္တိ၊ ဈာနာဘိညာနံ အဓိဂမူပါယော၊ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရဿ သမ္ပာပကမဂ္ဂေါ၊ သာဝကဗောဓိပစ္စေကဗောဓိသမ္မာသမ္ဗောဓီနံ ပတိဋ္ဌာနဘူမိ၊ ယံ ယံ ဝါ ပနိစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ၊ တဿ တဿ သမိဇ္ဈနူပါယဘာဝတော စိန္တာမဏိကပ္ပရုက္ခာဒိကေ စ အတိသေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ဣဇ္ဈတိ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၇၊ သံ. နိ. ၄.၃၅၂၊ အ. နိ. ၈.၃၅). အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ အဿံ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာတိ၊ သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၆၅). တထာ ‘‘အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာနိ ခေါ အာနန္ဒ ကုသလာနိ သီလာနီ’’တိ၊ (အ. နိ. ၁၀.၁၊ ၁၁.၁) ‘‘ပဉ္စိမေ ဂဟပတယော၊ အာနိသံသာ သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယာ’’တိအာဒိသုတ္တာနဉ္စ (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၀၊ အ. နိ. ၅.၂၁၃၊ ဥဒါ. ၇၆၊ မဟာဝ. ၃၈၅) ဝသေန သီလဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ. တထာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တာဒီနံ (အ. နိ. ၇.၇၂) ဝသေန သီလဝိရဟေ အာဒီနဝါ.

အပိစ ပီတိသောမနဿနိမိတ္တတော၊ အတ္တာနုဝါဒပရာနုဝါဒဒဏ္ဍဒုဂ္ဂတိဘယာဘာဝတော၊ ဝိညူဟိ ပါသံသဘာဝတော၊ အဝိပ္ပဋိသာရဟေတုတော၊ ပရမသောတ္ထိဋ္ဌာနတော၊ ကုလသာပတေယျာဓိပတေယျဇီဝိတရူပဋ္ဌာနဗန္ဓုမိတ္တသမ္ပတ္တီနံ အတိသယနတော စ သီလံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ. သီလဝတော ဟိ အတ္တနော သီလသမ္ပဒါဟေတု မဟန္တံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ‘‘ကတံ ဝတ မယာ ကုသလံ၊ ကတံ ကလျာဏံ၊ ကတံ ဘီရုတ္တာဏ’’န္တိ.

တထာ သီလဝတော အတ္တာ န ဥပဝဒတိ၊ န စ ပရေ ဝိညူ၊ ဒဏ္ဍဒုဂ္ဂတိဘယာနဉ္စ သမ္ဘဝေါယေဝ နတ္ထိ၊ ‘‘သီလဝါ ပုရိသပုဂ္ဂလော ကလျာဏဓမ္မော’’တိ ဝိညူနံ ပါသံသော စ ဟောတိ. တထာ သီလဝတော ယွာယံ ‘‘ကတံ ဝတ မယာ ပါပံ၊ ကတံ လုဒ္ဒံ၊ ကတံ ကိဗ္ဗိသ’’န္တိ ဒုဿီလဿ ဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော န ဟောတိ. သီလဉ္စ နာမေတံ အပ္ပမာဒါဓိဋ္ဌာနတော၊ ဘောဂဗျသနာဒိပရိဟာရမုခေန မဟတော အတ္ထဿ သာဓနတော၊ မင်္ဂလဘာဝတော၊ ပရမံ သောတ္ထိဋ္ဌာနံ. နိဟီနဇစ္စောပိ သီလဝါ ခတ္တိယမဟာသာလာဒီနံ ပူဇနီယော ဟောတီတိ ကုလသမ္ပတ္တိံ အတိသေတိ သီလသမ္ပဒါ၊ ‘‘တံ ကိံ မညသိ မဟာရာဇ၊ ဣဓ တေ အဿ ဒါသော ကမ္မကရော’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၈၃) ဝက္ခမာနသာမညသုတ္တဝစနဉ္စေတ္ထ သာဓကံ၊ စောရာဒီဟိ အသာဓာရဏတော၊ ပရလောကာနုဂမနတော၊ မဟပ္ဖလဘာဝတော၊ သမထာဒိဂုဏာဓိဋ္ဌာနတော စ ဗာဟိရဓနံ သာပတေယျံ အတိသေတိ သီလံ. ပရမဿ စိတ္တိဿရိယဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ခတ္တိယာဒီနမိဿရိယံ အတိသေတိ သီလံ. သီလနိမိတ္တဉှိ တံတံသတ္တနိကာယေသု သတ္တာနမိဿရိယံ၊ ဝဿသတာဒိဒီဃပ္ပမာဏတော စ ဇီဝိတတော ဧကာဟမ္ပိ သီလဝတော ဇီဝိတဿ ဝိသိဋ္ဌတာဝစနတော၊ သတိပိ ဇီဝိတေ သိက္ခာနိက္ခိပနဿ မရဏတာဝစနတော စ သီလံ ဇီဝိတတော ဝိသိဋ္ဌတရံ. ဝေရီနမ္ပိ မနုညဘာဝါဝဟနတော၊ ဇရာရောဂဝိပတ္တီဟိ အနဘိဘဝနီယတော စ ရူပသမ္ပတ္တိံ အတိသေတိ သီလံ. ပါသာဒဟမ္မိယာဒိဋ္ဌာနပ္ပဘေဒေ ရာဇယုဝရာဇသေနာပတိအာဒိဌာနဝိသေသေ စ သုခဝိသေသာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော အတိသေတိ သီလံ. သဘာဝသိနိဒ္ဓေ သန္တိကာဝစရေပိ ဗန္ဓုဇနေ၊ မိတ္တဇနေ စ ဧကန္တဟိတသမ္ပာဒနတော၊ ပရလောကာနုဂမနတော စ အတိသေတိ သီလံ. ‘‘န တံ မာတာ ပိတာ ကယိရာ’’တိအာဒိ (ဓ. ပ. ၄၃) ဝစနဉ္စေတ္ထ သာဓကံ. တထာ ဟတ္ထိအဿရထပတ္တိဗလကာယေဟိ၊ မန္တာဂဒသောတ္ထာနပယောဂေဟိ စ ဒုရာရက္ခာနမနာထာနံ အတ္တာဓီနတော၊ အနပရာဓီနတော၊ မဟာဝိသယတော စ အာရက္ခဘာဝေန သီလမေဝ ဝိသိဋ္ဌတရံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိ’’န္တိအာဒိ (ထေရဂါ. ၃၀၃၊ ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂). ဧဝမနေကဂုဏသမန္နာဂတံ သီလန္တိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အပရိပုဏ္ဏာ စေဝ သီလသမ္ပဒါ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ၊ အပရိသုဒ္ဓါ စ ပါရိသုဒ္ဓိံ.

သစေ ပနဿ ဒီဃရတ္တံ ပရိစယေန သီလပဋိပက္ခဓမ္မာ ဒေါသာဒယော အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ တေန ဗောဓိသတ္တပဋိညေန ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘နနု တယာ ဗောဓာယ ပဏိဓာနံ ကတံ၊ သီလဝေကလ္လေန စ န သက္ကာ န စ သုကရာ လောကိယာပိ သမ္ပတ္တိယော ပါပုဏိတုံ၊ ပဂေဝ လောကုတ္တရာ’’တိ. သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနမဂ္ဂဘူတာယ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ အဓိဋ္ဌာနဘူတေန သီလေန ပရမုက္ကံသဂတေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ‘‘ကိကီဝ အဏ္ဍ’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၊ ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၉) ဝုတ္တနယေန သမ္မဒေဝ သီလံ ရက္ခန္တေန သုဋ္ဌု တယာ ပေသလေန ဘဝိတဗ္ဗံ.

အပိစ တယာ ဓမ္မဒေသနာယ ယာနတ္တယေ သတ္တာနမဝတာရဏပရိပါစနာနိ ကာတဗ္ဗာနိ၊ သီလဝေကလ္လဿ စ ဝစနံ န ပစ္စေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ အသပ္ပါယာဟာရဝိစာရဿ ဝိယ ဝေဇ္ဇဿ တိကိစ္ဆနံ၊ တသ္မာ ‘‘ကထာဟံ သဒ္ဓေယျော ဟုတွာ သတ္တာနမဝတာရဏပရိပါစနာနိ ကရေယျ’’န္တိ သဘာဝပရိသုဒ္ဓသီလေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ကိဉ္စ ဈာနာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန မေ သတ္တာနမုပကာရကရဏသမတ္ထတာ၊ ပညာပါရမီအာဒိပရိပူရဏဉ္စ ဈာနာဒယော ဂုဏာ စ သီလပါရိသုဒ္ဓိံ ဝိနာ န သမ္ဘဝန္တီတိ သမ္မဒေဝ သီလံ သောဓေတဗ္ဗံ.

တထာ ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇောပထော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၁၁၊ မ. နိ. ၁.၂၉၁၊ ၃၇၁၊ ၂.၁၀၊ ၃.၁၃၊ ၂၁၈၊ သံ. နိ. ၂.၁၅၄၊ ၅.၁၀၀၂၊ အ. နိ. ၁၀.၉၉၊ နေတ္တိ. ၉၄) ဃရာဝါသေ၊ ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃၄၊ ၂.၄၂၊ ပါစိ. ၄၁၇၊ စူဠနိ. ၁၄၇) ‘‘မာတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၆၈) စ ကာမေသု၊ ‘‘သေယျထာပိ ပုရိသော ဣဏံ အာဒါယ ကမ္မန္တေ ပယောဇေယျာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၄၂၆) ကာမစ္ဆန္ဒာဒီသု အာဒီနဝဒဿနပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ‘‘အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၁၊ ၃၉၈၊ မ. နိ. ၁.၂၉၁၊ ၃၇၁၊ ၂.၁၀၊ ၃.၁၃၊ ၂၁၈၊ သံ. နိ. ၁.၂၉၁၊ သံ. နိ. ၅.၁၀၀၂၊ အ. နိ. ၁၀.၉၉၊ နေတ္တိ. ၉၈) ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီသု အာနိသံသာပဋိသင်္ခါဝသေန နေက္ခမ္မပါရမိယံ ပစ္စဝေက္ခဏာ ကာတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဒုက္ခက္ခန္ဓအာသိဝိသောပမသုတ္တာဒိ (မ. နိ. ၁.၁၆၃၊ ၁၇၅၊ သံ. နိ. ၄.၂၃၈) ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

တထာ ‘‘ပညာယ ဝိနာ ဒါနာဒယော ဓမ္မာ န ဝိသုဇ္ဈန္တိ၊ ယထာသကံ ဗျာပါရသမတ္ထာ စ န ဟောန္တီ’’တိ ပညာယ ဂုဏာ မနသိ ကာတဗ္ဗာ. ယထေဝ ဟိ ဇီဝိတေန ဝိနာ သရီရယန္တံ န သောဘတိ၊ န စ အတ္တနော ကိရိယာသု ပဋိပတ္တိသမတ္ထံ ဟောတိ. ယထာ စ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိညာဏေန ဝိနာ ယထာသကံ ဝိသယေသု ကိစ္စံ ကာတုံ နပ္ပဟောန္တိ၊ ဧဝံ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ပညာယ ဝိနာ သကကိစ္စပဋိပတ္တိယမသမတ္ထာနီတိ ပရိစ္စာဂါဒိပဋိပတ္တိယံ ပညာ ပဓာနကာရဏံ. ဥမ္မီလိတပညာစက္ခုကာ ဟိ မဟာသတ္တာ ဗောဓိသတ္တာ အတ္တနော အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိပိ ဒတွာ အနတ္တုက္ကံသကာ၊ အပရဝမ္ဘကာ စ ဟောန္တိ၊ ဘေသဇ္ဇရုက္ခာ ဝိယ ဝိကပ္ပရဟိတာ ကာလတ္တယေပိ သောမနဿဇာတာ. ပညာဝသေန ဟိ ဥပါယကောသလ္လယောဂတော ပရိစ္စာဂေါ ပရဟိတပဝတ္တိယာ ဒါနပါရမိဘာဝံ ဥပေတိ. အတ္တတ္ထဉှိ ဒါနံ မုဒ္ဓသဒိသံ [ဝုဒ္ဓိသဒိသံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇)] ဟောတိ.

တထာ ပညာယ အဘာဝေန တဏှာဒိသံကိလေသာဝိယောဂတော သီလဿ ဝိသုဒ္ဓိယေဝ န သမ္ဘဝတိ၊ ကုတော သဗ္ဗညုဂုဏာဓိဋ္ဌာနဘာဝေါ. ပညဝါ ဧဝ စ ဃရာဝါသေ ကာမဂုဏေသု သံသာရေ စ အာဒီနဝံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဈာနသမာပတ္တိယံ နိဗ္ဗာနေ စ အာနိသံသံ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေန္တော ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနသမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ နိဗ္ဗာနနိန္နော၊ ပရေ စ တတ္ထ ပတိဋ္ဌပေတိ.

ဝီရိယဉ္စ ပညာရဟိတံ ယထိစ္ဆိတမတ္ထံ န သာဓေတိ ဒုရာရမ္ဘဘာဝတော. အနာရမ္ဘောယေဝ ဟိ ဒုရာရမ္ဘတော သေယျော၊ ပညာသဟိတေန ပန ဝီရိယေန န ကိဉ္စိ ဒုရဓိဂမံ ဥပါယပဋိပတ္တိတော. တထာ ပညဝါ ဧဝ ပရာပကာရာဒီနမဓိဝါသကဇာတိယော ဟောတိ၊ န ဒုပ္ပညော. ပညာဝိရဟိတဿ စ ပရေဟိ ဥပနီတာ အပကာရာ ခန္တိယာ ပဋိပက္ခမေဝ အနုဗြူဟေန္တိ. ပညဝတော ပန တေ ခန္တိသမ္ပတ္တိယာ အနုဗြူဟနဝသေန အဿာ ထိရဘာဝါယ သံဝတ္တန္တိ. ပညဝါ ဧဝ တီဏိပိ သစ္စာနိ တေသံ ကာရဏာနိ ပဋိပက္ခေ စ ယထာဘူတံ ဇာနိတွာ ပရေသံ အဝိသံဝါဒကော ဟောတိ. တထာ ပညာဗလေန အတ္တာနမုပတ္ထမ္ဘေတွာ ဓိတိသမ္ပဒါယ သဗ္ဗပါရမီသု အစလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနော ဟောတိ. ပညဝါ ဧဝ စ ပိယမဇ္ဈတ္တဝေရိဝိဘာဂမကတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဟိတူပသံဟာရကုသလော ဟောတိ. တထာ ပညာဝသေန လာဘာလာဘာဒိလောကဓမ္မသန္နိပါတေ နိဗ္ဗိကာရတာယ မဇ္ဈတ္တော ဟောတိ. ဧဝံ သဗ္ဗာသံ ပါရမီနံ ပညာဝ ပါရိသုဒ္ဓိဟေတူတိ ပညာဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.

အပိစ ပညာယ ဝိနာ န ဒဿနသမ္ပတ္တိ၊ အန္တရေန စ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒံ န သီလသမ္ပဒါ၊ သီလဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါရဟိတဿ စ န သမာဓိသမ္ပဒါ၊ အသမာဟိတေန စ န သက္ကာ အတ္တဟိတမတ္တမ္ပိ သာဓေတုံ၊ ပဂေဝ ဥက္ကံသဂတံ ပရဟိတန္တိ. ‘‘နနု တယာ ပရဟိတာယ ပဋိပန္နေန သက္ကစ္စံ ပညာပါရိသုဒ္ဓိယာ အာယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ ဗောဓိသတ္တေန အတ္တာ ဩဝဒိတဗ္ဗော. ပညာနုဘာဝေန ဟိ မဟာသတ္တော စတုရဓိဋ္ဌာနာဓိဋ္ဌိတော စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တော သတ္တေ နိယျာနမဂ္ဂေ အဝတာရေတိ၊ ဣန္ဒြိယာနိ စ နေသံ ပရိပါစေတိ. တထာ ပညာဗလေန ခန္ဓာယတနာဒီသု ပဝိစယဗဟုလော ပဝတ္တိနိဝတ္တိယော ယာထာဝတော ပရိဇာနန္တော ဒါနာဒယော ဂုဏဝိသေသေ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဘာဝံ နယန္တော ဗောဓိသတ္တသိက္ခာယ ပရိပူရကာရီ ဟောတီတိ ဧဝမာဒိနာ အနေကာကာရဝေါကာရေ ပညာဂုဏေ ဝဝတ္ထပေတွာ ပညာပါရမီ အနုဗြူဟေတဗ္ဗာ.

တထာ ဒိဿမာနပါရာနိပိ လောကိယာနိ ကမ္မာနိ နိဟီနဝီရိယေန ပါပုဏိတုမသက္ကုဏေယျာနိ၊ အဂဏိတခေဒေန ပန အာရဒ္ဓဝီရိယေန ဒုရဓိဂမံ နာမ နတ္ထိ. နိဟီနဝီရိယော ဟိ ‘‘သံသာရမဟောဃတော သဗ္ဗသတ္တေ သန္တာရေဿာမီ’’တိ အာရဘိတုမေဝ န သက္ကုဏောတိ. မဇ္ဈိမော ပန အာရဘိတွာန အန္တရာဝေါသာနမာပဇ္ဇတိ. ဥက္ကဋ္ဌဝီရိယော ပန အတ္တသုခနိရပေက္ခော အာရဘိတွာ ပါရမဓိဂစ္ဆတီတိ ဝီရိယသမ္ပတ္တိ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.

အပိစ ‘‘ယဿ အတ္တနော ဧဝ သံသာရပင်္ကတော သမုဒ္ဓရဏတ္ထမာရမ္ဘော၊ တဿာပိ ဝီရိယဿ သိထိလဘာဝေန မနောရထာနံ မတ္ထကပ္ပတ္တိ န သက္ကာ သမ္ဘာဝေတုံ၊ ပဂေဝ သဒေဝကဿ လောကဿ သမုဒ္ဓရဏတ္ထံ ကတာဘိနီဟာရေနာ’’တိ စ ‘‘ရာဂါဒီနံ ဒေါသဂဏာနံ မတ္တမဟာနာဂါနမိဝ ဒုန္နိဝါရဏဘာဝတော၊ တန္နိဒါနာနဉ္စ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဥက္ခိတ္တာသိကဝဓကသဒိသဘာဝတော၊ တန္နိမိတ္တာနဉ္စ ဒုဂ္ဂတီနံ သဗ္ဗဒါ ဝိဝဋမုခဘာဝတော၊ တတ္ထ နိယောဇကာနဉ္စ ပါပမိတ္တာနံ သဒါ သန္နိဟိတဘာဝတော၊ တဒေါဝါဒကာရိတာယ စ ဝသလဿ ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ သတိ သမ္ဘဝေ ယုတ္တံ သယမေဝ သံသာရဒုက္ခတော နိဿရိတု’’န္တိ စ ‘‘မိစ္ဆာဝိတက္ကာ ဝီရိယာနုဘာဝေန ဒူရီ ဘဝန္တီ’’တိ စ ‘‘ယဒိ ပန သမ္ဗောဓိံ အတ္တာဓီနေန ဝီရိယေန သက္ကာ သမဓိဂန္တုံ၊ ကိမေတ္ထ ဒုက္ကရ’’န္တိ စ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝီရိယဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.

တထာ ‘‘ခန္တိ နာမာယံ နိရဝသေသဂုဏပဋိပက္ခဿ ကောဓဿ ဝိဓမနတော ဂုဏသမ္ပာဒနေ သာဓူနံ အပ္ပဋိဟတမာယုဓံ၊ ပရာဘိဘဝနေ သမတ္ထာနမလင်္ကာရော၊ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဗလသမ္ပဒါ၊ ကောဓဂ္ဂိဝိနယနာ ဥဒကဓာရာ၊ ကလျာဏကိတ္တိသဒ္ဒဿ သဉ္ဇာတိဒေသော၊ ပါပပုဂ္ဂလာနံ ဝစီဝိသဝူပသမကရော မန္တာဂဒေါ၊ သံဝရေ ဌိတာနံ ပရမာ ဓီရပကတိ၊ ဂမ္ဘီရာသယတာယ သာဂရော၊ ဒေါသမဟာသာဂရဿ ဝေလာ၊ အပါယဒွါရဿ ပိဓာနကဝါဋံ ဒေဝဗြဟ္မလောကာနံ အာရောဟဏသောပါနံ၊ သဗ္ဗဂုဏာနမဓိဝါသဘူမိ၊ ဥတ္တမာ ကာယဝစီမနောဝိသုဒ္ဓီ’’တိ မနသိ ကာတဗ္ဗံ. အပိစ ‘‘ဧတေ သတ္တာ ခန္တိသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော ဣဓလောကေ တပန္တိ၊ ပရလောကေ စ တပနီယဓမ္မာနုယောဂတော’’တိ စ ‘‘ယဒိပိ ပရာပကာရနိမိတ္တံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ပန ဒုက္ခဿ ခေတ္တဘူတော အတ္တဘာဝေါ၊ ဗီဇဘူတဉ္စ ကမ္မံ မယာဝ အဘိသင်္ခတ’’န္တိ စ ‘‘တဿ စ ဒုက္ခဿ အာဏဏျကရဏမေတ’’န္တိ စ ‘‘အပကာရကေ အသတိ ကထံ မယှံ ခန္တိသမ္ပဒါ သမ္ဘဝတီ’’တိ စ ‘‘ယဒိပါယံ ဧတရဟိ အပကာရကော၊ အယံ နာမ ပုဗ္ဗေ အနေန မယှံ ဥပကာရော ကတော’’တိ စ ‘‘အပကာရော ဧဝ ဝါ ခန္တိနိမိတ္တတာယ ဥပကာရော’’တိ စ ‘‘သဗ္ဗေပိမေ သတ္တာ မယှံ ပုတ္တသဒိသာ၊ ပုတ္တကတာပရာဓေသု စ ကော ကုဇ္ဈိဿတီ’’တိ စ ‘‘ယေန ကောဓဘူတာဝေသေန အယံ မယှံ အပရဇ္ဈတိ၊ သွာယံ ကောဓဘူတာဝေသော မယာ ဝိနေတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘ယေန အပကာရေန ဣဒံ မယှံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပန္နံ၊ တဿ အဟမ္ပိ နိမိတ္တ’’န္တိ စ ‘‘ယေဟိ ဓမ္မေဟိ အပကာရော ကတော၊ ယတ္ထ စ ကတော၊ သဗ္ဗေပိ တေ တသ္မိံယေဝ ခဏေ နိရုဒ္ဓါ၊ ကဿိဒါနိ ကေန ကောပေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘အနတ္တတာယ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ကော ကဿ အပရဇ္ဈတီ’’တိ စ ပစ္စဝေက္ခန္တေန ခန္တိသမ္ပဒါ ဗြူဟေတဗ္ဗာ.

ယဒိ ပနဿ ဒီဃရတ္တံ ပရိစယေန ပရာပကာရနိမိတ္တကော ကောဓော စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌေယျ၊ တေန ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘ခန္တိ နာမေသာ ပရာပကာရဿ ပဋိပက္ခပဋိပတ္တီနံ ပစ္စုပကာရကာရဏ’’န္တိ စ ‘‘အပကာရော စ မယှံ ဒုက္ခုပ္ပါဒနေန ဒုက္ခုပနိသာယ သဒ္ဓါယ၊ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာယ စ ပစ္စယော’’တိ စ ‘‘ဣန္ဒြိယပကတိရေသာ၊ ယဒိဒံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိသယသမာယောဂေါ၊ တတ္ထ အနိဋ္ဌဝိသယသမာယောဂေါ မယှံ န သိယာတိ တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’’တိ စ ‘‘ကောဓဝသိကော သတ္တော ကောဓေန ဥမ္မတ္တော ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော၊ တတ္ထ ကိံ ပစ္စပကာရေနာ’’တိ စ ‘‘သဗ္ဗေပိမေ သတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဩရသပုတ္တာ ဝိယ ပရိပါလိတာ၊ တသ္မာ န တတ္ထ မယာ စိတ္တကောပေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘အပရာဓကေ စ သတိ ဂုဏေ ဂုဏဝတိ မယာ ကောပေါ န ကာတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘အသတိ ဂုဏေ ကဿစိပိ ဂုဏဿာဘာဝတော ဝိသေသေန ကရုဏာယိတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘ကောပေန မယှံ ဂုဏယသာ နိဟီယန္တီ’’တိ စ ‘‘ကုဇ္ဈနေန မယှံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏဒုက္ခသေယျာဒယော သပတ္တကန္တာ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ စ ‘‘ကောဓော စ နာမာယံ သဗ္ဗဒုက္ခာဟိတကာရကော သဗ္ဗသုခဟိတဝိနာသကော ဗလဝါ ပစ္စတ္ထိကော’’တိ စ ‘‘သတိ စ ခန္တိယာ န ကောစိ ပစ္စတ္ထိကော’’တိ စ ‘‘အပရာဓကေန အပရာဓနိမိတ္တံ ယံ ဒုက္ခံ အာယတိံ လဒ္ဓဗ္ဗံ၊ သတိ စ ခန္တိယာ မယှံ တဒဘာဝေါ’’တိ စ ‘‘စိန္တေန္တေန၊ ကုဇ္ဈန္တေန စ မယာ ပစ္စတ္ထိကောယေဝ အနုဝတ္တိတော’’တိ စ ‘‘ကောဓေ စ မယာ ခန္တိယာ အဘိဘူတေ တဿ ဒါသဘူတော ပစ္စတ္ထိကော သမ္မဒေဝ အဘိဘူတော’’တိ စ ‘‘ကောဓနိမိတ္တံ ခန္တိဂုဏပရိစ္စာဂေါ မယှံ န ယုတ္တော’’တိ စ ‘‘သတိ စ ကောဓေ ဂုဏဝိရောဓပစ္စနီကဓမ္မေ ကထံ မေ သီလာဒိဓမ္မာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆေယျုံ၊ အသတိ စ တေသု ကထာဟံ သတ္တာနံ ဥပကာရဗဟုလော ပဋိညာနုရူပံ ဥတ္တမံ သမ္ပတ္တိံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ စ ‘‘ခန္တိယာ စ သတိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပါဘာဝတော သမာဟိတဿ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တတော နိဗ္ဗာနံ အသင်္ခတာမတသန္တပဏီတတာဒိဘာဝတော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ၊ ‘ဗုဒ္ဓဓမ္မာ စ အစိန္တေယျာပရိမေယျပ္ပဘဝါ’တိ’’၊ တတော စ ‘‘အနုလောမိကခန္တိယံ ဌိတော ‘ကေဝလာ ဣမေ အတ္တတ္တနိယဘာဝရဟိတာ ဓမ္မမတ္တာ ယထာသကံ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဝိနဿန္တိ၊ န ကုတောစိ အာဂစ္ဆန္တိ၊ န ကုဟိဉ္စိ ဂစ္ဆန္တိ၊ န စ ကတ္ထစိ ပတိဋ္ဌိတာ၊ န စေတ္ထ ကောစိ ကဿစိ ဗျာပါရော’တိ အဟံကာရမမံကာရာနဓိဋ္ဌာနတာ နိဇ္ဈာနံ ခမတိ၊ ယေန ဗောဓိသတ္တော ဗောဓိယာ နိယတော အနာဝတ္တိဓမ္မော ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ခန္တိပါရမိယာ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တထာ ‘‘သစ္စေန ဝိနာ သီလာဒီနမသမ္ဘဝတော၊ ပဋိညာနုရူပပဋိပတ္တိယာ အဘာဝတော၊ သစ္စဓမ္မာတိက္ကမေ စ သဗ္ဗပါပဓမ္မာနံ သမောသရဏဘာဝတော၊ အသစ္စသန္ဓဿ အပ္ပစ္စယိကဘာဝတော၊ အာယတိဉ္စ အနာဒေယျဝစနတာဝဟနတော၊ သမ္ပန္နသစ္စဿ သဗ္ဗဂုဏာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော၊ သစ္စာဓိဋ္ဌာနေန သဗ္ဗသမ္ဗောဓိသမ္ဘာရာနံ ပါရိသုဒ္ဓိပါရိပူရိသမနွာယတော၊ သဘာဝဓမ္မာဝိသံဝါဒနေန သဗ္ဗဗောဓိသမ္ဘာရကိစ္စကရဏတော၊ ဗောဓိသတ္တပဋိပတ္တိယာ စ ပရိနိပ္ဖတ္တိတော’’တိအာဒိနာ သစ္စပါရမိယာ သမ္ပတ္တိယော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.

တထာ ‘‘ဒါနာဒီသု ဒဠှသမာဒါနံ၊ တပ္ပဋိပက္ခသန္နိပါတေ စ နေသံ အစလာဓိဋ္ဌာနံ၊ တတ္ထ စ ဓီရဝီရဘာဝံ ဝိနာ န ဒါနာဒိသမ္ဘာရာ သမ္ဗောဓိနိမိတ္တာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိအာဒိနာ အဓိဋ္ဌာနဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ.