ဒိဋ္ဌိဂတိကာဓိဋ္ဌာနဝဋ္ဋကထာဝဏ္ဏနာ

၁၄၄. ကိဉ္စာပိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါဠိယံ ဝေဒယိတမနာဂတံ၊ ဟေဋ္ဌာ ပန တီသုပိ ဝါရေသု အဓိကတတ္တာ၊ ဥပရိ စ ‘‘ဖုဿ ဖုဿ ပဋိသံဝေဒေန္တီ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ဝေဒယိတမေဝေတ္ထ ပဓာနန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဝေဒယိတာနိ သမ္ပိဏ္ဍေတီ’’တိ. ‘‘ယေပိ တေ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ အာဂတဿ စ ပိ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘သမ္ပိဏ္ဍေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သဿတဝါဒါ။ပေ။ သဗ္ဗေပိ တေ ဆဟိ ဖဿာယတနေဟိ ဖုဿ ဖုဿ ပဋိသံဝေဒေန္တီတိ ဟိ ဝေဒယိတကိရိယာဝသေန တံတံဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ သမ္ပိဏ္ဍိတတ္တာ ဝေဒယိတသမ္ပိဏ္ဍနမေဝ ဇာတံ. သဗ္ဗမ္ပိ ဟိ ဝါကျံ ကိရိယာပဓာနန္တိ. ဥပရိ ဖဿေ ပက္ခိပနတ္ထာယာတိ ‘‘ဆဟိ ဖဿာယတနေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဥပရိ ဖဿေ ပက္ခိပနတ္ထံ၊ ပက္ခိပနဉ္စေတ္ထ ဝေဒယိတဿ ဖဿပစ္စယတာဒဿနမေဝ. ‘‘ဆဟိ ဖဿာယတနေဟိ ဖုဿ ဖုဿ ပဋိသံဝေဒေန္တီ’’တိ ဣမိနာ ဟိ ဆဟိ အဇ္ဈတ္တိကာယတနေဟိ ဆဠာရမ္မဏပဋိသံဝေဒနံ ဧကန္တတော ဆဖဿဟေတုကမေဝါတိ ဒဿိတံ ဟောတိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ တေ’’တိအာဒိ.

ကမ္ဗောဇောတိ ဧဝံနာမကံ ရဋ္ဌံ. တထာ ဒက္ခိဏာပထော. ‘‘သဉ္ဇာတိဋ္ဌာနေ’’တိ ဣမိနာ သဉ္ဇာယန္တိ ဧတ္ထာတိ အဓိကရဏတ္ထော သဉ္ဇာတိ-သဒ္ဒေါတိ ဒဿေတိ. ဧဝံ သမောသရဏ-သဒ္ဒေါ. အာယတန-သဒ္ဒေါပိ တဒုဘယတ္ထေ. အာယတနေတိ သမောသရဏဘူတေ စတုမဟာပထေ. နန္တိ မဟာနိဂြောဓရုက္ခံ. ဣဒဉှိ အင်္ဂုတ္တရာဂမေ ပဉ္စနိပါတေ သဒ္ဓါနိသံသသုတ္တပဒံ. တတ္ထ စ သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ သုဘူမိယံ စတုမဟာပထေ မဟာနိဂြောဓော သမန္တာ ပက္ခီနံ ပဋိသရဏံ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၃၈) တန္နိဒ္ဒေသော ဝုတ္တော. သတိ သတိအာယတနေတိ သတိသင်္ခါတေ ကာရဏေ ဝိဇ္ဇမာနေ၊ တတြ တတြေဝ သက္ခိတဗ္ဗတံ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော. အာယတန္တိ ဧတ္ထ ဖလာနိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ပဝတ္တန္တိ၊ အာယဘူတံ ဝါ အတ္တနော ဖလံ တနောတိ ပဝတ္တေတီတိ အာယတနံ၊ ကာရဏံ. သမ္မန္တီတိ ဥပသမ္မန္တိ အဿာသံ ဇနေန္တိ. အာယတန-သဒ္ဒေါ အညေသု ဝိယ န ဧတ္ထ အတ္ထန္တရာဝဗောဓကောတိ အာဟ ‘‘ပဏ္ဏတ္တိမတ္တေ’’တိ၊ တထာ တထာ ပညတ္တိမတ္တေတိ အတ္ထော. ရုက္ခဂစ္ဆသမူဟေ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တေ ဟိ အရညဝေါဟာရော၊ အရညမေဝ စ အရညာယတနန္တိ. အတ္ထတ္တယေပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန အာကရနိဝါသာဓိဋ္ဌာနတ္ထေ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ‘‘ဟိရညာယတနံ သုဝဏ္ဏာယတန’’န္တိအာဒီသု ဟိ အာကရေ၊ ‘‘ဣဿရာယတနံ ဝါသုဒေဝါယတန’’န္တိအာဒီသု နိဝါသေ၊ ‘‘ကမ္မာယတနံ သိပ္ပါယတန’’န္တိအာဒီသု အဓိဋ္ဌာနေ ပဝတ္တတိ၊ နိဿယေတိ အတ္ထော.

အာယတန္တိ ဧတ္ထ အာကရောန္တိ၊ နိဝသန္တိ၊ အဓိဋ္ဌဟန္တီတိ ယထာက္ကမံ ဝစနတ္ထော. စက္ခာဒီသု စ ဖဿာဒယော အာကိဏ္ဏာ၊ တာနိ စ နေသံ ဝါသော၊ အဓိဋ္ဌာနဉ္စ နိဿယပစ္စယဘာဝတော. တသ္မာ တဒေတမ္ပိ အတ္ထတ္တယမိဓ ယုဇ္ဇတိယေဝ. ကထံ ယုဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘စက္ခာဒီသု ဟီ’’တိအာဒိ. ဖဿော ဝေဒနာ သညာ စေတနာ စိတ္တန္တိ ဣမေ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ ဥပလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တာ အညေသမ္ပိ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အာယတနဘာဝတော၊ ပဓာနဝသေန ဝါ. တထာ ဟိ စိတ္တုပ္ပါဒံ ဝိဘဇန္တေန ဘဂဝတာ တေယေဝ ‘‘ဖဿော ဟောတိ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိ ပဌမံ ဝိဘတ္တာ. သဉ္ဇာယန္တိ တန္နိဿယာရမ္မဏဘာဝေန တတ္ထေဝ ဥပ္ပတ္တိတော. သမောသရန္တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝတ္ထုဒွါရာရမ္မဏဘာဝေန သမောသရဏတော. တာနိ စ နေသံ ကာရဏံ တေသမဘာဝေ အဘာဝတော. အယံ ပန ယထာဝုတ္တော သဉ္ဇာတိဒေသာဒိအတ္ထော ရုဠှိဝသေနေဝ တတ္ထ တတ္ထ နိရုဠှတာယ ဧဝ ပဝတ္တတ္တာတိ အာစရိယအာနန္ဒတ္ထေရေန ဝုတ္တံ. အယံ ပန ပဒတ္ထဝိဝရဏမုခေန ပဝတ္တော အတ္ထော – အာယတနတော၊ အာယာနံ တနနတော၊ အာယတဿ စ နယနတော အာယတနံ. စက္ခာဒီသု ဟိ တံတံဒွါရာရမ္မဏာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သေန သေန အနုဘဝနာဒိကိစ္စေန အာယတန္တိ ဥဋ္ဌဟန္တိ ဃဋေန္တိ ဝါယမန္တိ၊ အာယဘူတေ စ ဓမ္မေ ဧတာနိ တနောန္တိ ဝိတ္ထာရေန္တိ၊ အာယတဉ္စ သံသာရဒုက္ခံ နယန္တိ ပဝတ္တေန္တီတိ. ဣတိ ဣမိနာ နယေနာတိ ဧတ္ထ အာဒိအတ္ထေန ဣတိ သဒ္ဒေန ‘‘သောတံ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိပါဠိံ သင်္ဂဏှာတိ.

တတ္ထ တိဏ္ဏန္တိ စက္ခုပသာဒရူပါရမ္မဏစက္ခုဝိညာဏာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဝိသယိန္ဒြိယဝိညာဏာနံ. တေသံ သမာဂမနဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗတော ‘‘ဖဿော သင်္ဂတီ’’တိ ဝုတ္တော. တထာ ဟိ သော ‘‘သန္နိပါတပစ္စုပဋ္ဌာနော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣမိနာ နယေန အာရောပေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တေန ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ – ယထာ ‘‘စက္ခုံပဋိစ္စ။ပေ။ ဖဿော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅၊ ၄၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၄၃၊ ၄၅၊ ၂.၄.၆၁၊ ကထာ. ၄၆၅) ဧတသ္မိံ သုတ္တေ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ သညာဒီသု သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ဝေဒနာယ ပဓာနကာရဏဘာဝဒဿနတ္ထံ ဖဿသီသေန ဒေသနာ ကတာ၊ ဧဝမိဓာပိ ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ ဖဿံ အာဒိံ ကတွာ အပရန္တပဋိသန္ဓာနေန ပစ္စယပရမ္ပရံ ဒဿေတုံ ‘‘ဆဟိ ဖဿာယတနေဟီ’’တိ စ ‘‘ဖုဿ ဖုဿာ’’တိ စ ဖဿသီသေန ဒေသနာ ကတာတိ. ဖဿာယတနာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဖုဿ ဖုဿာ’’တိ ဝစနံ သင်္ဂဏှာတိ.

‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိနာ သဒ္ဒမတ္တတော စောဒနာလေသံ ဒဿေတွာ ‘‘တထာပီ’’တိအာဒိနာ အတ္ထတော တံ ပရိဟရတိ. န အာယတနာနိ ဖုသန္တိ ရူပါနမနာရမ္မဏဘာဝတော. ဖဿော အရူပဓမ္မော ဝိသမာနော ဧကဒေသေန အာရမ္မဏံ အနလ္လိယမာနောပိ ဖုသနာကာရေန ပဝတ္တော ဖုသန္တော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဖဿောဝ တံ တံ အာရမ္မဏံ ဖုသတီ’’တိ. တေနေဝ သော ‘‘ဖုသနလက္ခဏော၊ သင်္ဃဋ္ဋနရသော’’တိ စ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဆဟိ ဖဿာယတနေဟိ ဖုဿ ဖုဿာ’’တိ အဖုသနကိစ္စာနိပိ နိဿိတဝေါဟာရေန ဖုသနကိစ္စာနိ ကတွာ ဒဿနမေဝ ဖဿေ ဥပနိက္ခိပနံ နာမ ယထာ ‘‘မဉ္စာ ဃောသန္တီ’’တိ. ဥပနိက္ခိပိတွာတိ ဟိ ဖုသနကိစ္စာရောပနဝသေန ဖဿသ္မိံ ပဝေသေတွာတိ အတ္ထော. ဖဿဂတိကာနိ ကတွာ ဖဿုပစာရံ အာရောပေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပစာရော နာမ ဝေါဟာရမတ္တံ၊ န တေန အတ္ထသိဒ္ဓိ အတံသဘာဝတော. အတ္ထသိဇ္ဈနကော ပန တံသဘာဝေါယေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိမာဟ. ယထာဟု –

‘‘အတ္ထဉှိ နာထော သရဏံ အဝေါစ၊

န ဗျဉ္ဇနံ လောကဟိတော မဟေသီ’’တိ.

အတ္တနော ပစ္စယဘူတာနံ ဆန္နံ ဖဿာနံ ဝသေန စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ယာဝ မနောသမ္ဖဿဇာတိ သင်္ခေပတော ဆဗ္ဗိဓံ သန္ဓာယ ‘‘ဆဖဿာယတနသမ္ဘဝါ ဝေဒနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိတ္ထာရတော ပန –

‘‘ဖဿတော ဆဗ္ဗိဓာပေတာ၊ ဥပဝိစာရဘေဒတော၊

တိဓာ နိဿိတတော ဒွီဟိ၊ တိဓာ ကာလေန ဝဍ္ဎိတာ’’တိ. –

အဋ္ဌသတပရိယာယေ ဝုတ္တနယေန အဋ္ဌသတပ္ပဘေဒါ. မဟာဝိဟာရဝါသိနော စေတ္ထ ယထာ ဝိညာဏံ နာမရူပံ သဠာယတနံ၊ ဧဝံ ဖဿံ၊ ဝေဒနဉ္စ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နမ္ပိ သသန္တတိပရိယာပန္နံ ဒီပေန္တော ဝိပါကမေဝ ဣစ္ဆန္တိ၊ အညေ ပန ယထာ တထာ ဝါ ပစ္စယဘာဝေါ သတိ န သက္ကာ ဝဇ္ဇေတုန္တိ သဗ္ဗမေဝ ဣစ္ဆန္တိ. သာတိ ယထာဝုတ္တပ္ပဘေဒါ ဝေဒနာ. ရူပတဏှာဒိဘေဒါယာတိ ‘‘သေဋ္ဌိပုတ္တော ဗြာဟ္မဏပုတ္တော’’တိ ပိတုနာမဝသေန ဝိယ အာရမ္မဏနာမဝသေန ဝုတ္တာယ ရူပတဏှာ ယာဝ ဓမ္မတဏှာတိ သင်္ခေပတော ဆဗ္ဗိဓာယ. ဝိတ္ထာရတော ပန –

‘‘ရူပတဏှာဒိကာ ကာမ-တဏှာဒီဟိ တိဓာ ပုန၊

သန္တာနတော ဒွိဓာ ကာလ-ဘေဒေန ဂုဏိတာ သိယု’’န္တိ. –

ဧဝံ ဝုတ္တအဋ္ဌသတပ္ပဘေဒါယ. ဥပနိဿယကောဋိယာတိ ဥပနိဿယသီသေန. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဥပနိဿယပစ္စယောဝ ဥဒ္ဓဋော၊ နနု သုခါ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ စ တဏှာယ အာရမ္မဏမတ္တအာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယပကတူပနိဿယဝသေန စတုဓာ ပစ္စယော၊ ဒုက္ခာ စ အာရမ္မဏမတ္တပကတူပနိဿယဝသေန ဒွိဓာတိ? သစ္စမေတံ၊ ဥပနိဿယေ ဧဝ ပန တံ သဗ္ဗမ္ပိ အန္တောဂဓန္တိ ဧဝမုဒ္ဓဋော. ယုတ္တံ တာဝ အာရမ္မဏူပနိဿယဿ ဥပနိဿယသာမညတော ဥပနိဿယေ အန္တောဂဓတာ၊ ကထံ ပန အာရမ္မဏမတ္တအာရမ္မဏာဓိပတီနံ တတ္ထ အန္တောဂဓဘာဝေါ သိယာတိ? တေသမ္ပိ အာရမ္မဏသာမညတော အာရမ္မဏူပနိဿယေန သင်္ဂဟိတတ္တာ အာရမ္မဏူပနိဿယဝသမောဓာနဘူတေဝ ဥပနိဿယေ ဧဝ အန္တောဂဓတာ ဟောတိ. ဧတဒတ္ထမေဝ ဟိ သန္ဓာယ ‘‘ဥပနိဿယေနာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဥပနိဿယကောဋိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သိဒ္ဓေ ဟိ သတျာရမ္ဘော နိယမာယ ဝါ ဟောတိ အတ္ထန္တရဝိညာပနာယ ဝါတိ. ဧဝမီဒိသေသု.

စတုဗ္ဗိဓဿာတိ ကာမုပါဒါနံ ယာဝ အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ စတုဗ္ဗိဓဿ. နနု စ တဏှာဝ ကာမုပါဒါနံ၊ ကထံ သာယေဝ တဿ ပစ္စယော သိယာတိ? သစ္စံ၊ ပုရိမတဏှာယ ပန ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္ဆိမတဏှာယ ဒဠှဘာဝတော ပုရိမာယေဝ တဏှာ ပစ္ဆိမာယ ပစ္စယော ဘဝတိ. တဏှာဒဠှတ္တမေဝ ဟိ ‘‘ကာမုပါဒါနံ ဥပါယာသော ဥပကဋ္ဌာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဥပ-သဒ္ဒဿ ဒဠှတ္ထေ ပဝတ္တနတော. အပိစ ဒုဗ္ဗလာ တဏှာ တဏှာယေဝ၊ ဗလဝတီ တဏှာ ကာမုပါဒါနံ. အထ ဝါ အပတ္တဝိသယပတ္ထနာ တဏှာ တမသိ စောရာနံ ဟတ္ထပသာရဏံ ဝိယ၊ သမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂဟဏံ ကာမုပါဒါနံ စောရာနံ ဟတ္ထဂတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ ဝိယ. အပ္ပိစ္ဆတာပဋိပက္ခာ တဏှာ. သန္တုဋ္ဌိတာပဋိပက္ခံ ကာမုပါဒါနံ. ပရိယေသနဒုက္ခမူလံ တဏှာ၊ အာရက္ခဒုက္ခမူလံ ကာမုပါဒါနံ. အယမ္ပိ တေသံ ဝိသေသော ကေစိဝါဒဝသေန အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၁၄၄) ဒဿိတော ပုရိမနယဿေဝ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄၄) သကဝါဒဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ.

အသဟဇာတဿ ဥပါဒါနဿ ဥပနိဿယကောဋိယာ၊ သဟဇာတဿ ပန သဟဇာတကောဋိယာတိ ယထာလာဘမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. တတ္ထ အသဟဇာတာ အနန္တရနိရုဒ္ဓါ အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတာသေဝနပစ္စယေဟိ ဆဓာ ပစ္စယော. အာရမ္မဏဘူတာ ပန အာရမ္မဏမတ္တအာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယေဟိ တိဓာ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝုတ္တနယေန ဥပနိဿယေနေဝ သင်္ဂဟေတွာ ‘‘ဥပနိဿယကောဋိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ စ တဏှာယ ရူပါဒီနိ အဿာဒေတွာ ကာမေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တဏှာ ကာမုပါဒါနဿ ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယော. တထာ ရူပါဒိဘေဒေ သမ္မူဠှော ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၁၇၁၊ မ. နိ. ၁.၄၄၅၊ ၂.၉၄-၉၅၊ ၂၂၅၊ ၃.၉၁၊ ၁၁၆၊ ၁၃၆၊ သံ. နိ. ၃.၂၁၀၊ အ. နိ. ၁၀.၁၇၆၊ ၂၁၇၊ ဓ. သ. ၁၂၂၁၊ ဝိဘ. ၉၀၇၊ ၉၂၅၊ ၉၇၁) မိစ္ဆာဒဿနံ၊ သံသာရတော မုစ္စိတုကာမော အသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သုဒ္ဓိမဂ္ဂပရာမသနံ၊ ခန္ဓေသု အတ္တတ္တနိယဂါဟဘူတံ သက္ကာယဒဿနဉ္စ ဂဏှာတိ. တသ္မာ ဣတရေသမ္ပိ တိဏ္ဏံ တဏှာ ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဟဇာတာ ပန သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဟေတုဝသေန သတ္တဓာ သဟဇာတာနံ ပစ္စယော. တမ္ပိ သဗ္ဗံ သဟဇာတပစ္စယေနေဝ သင်္ဂဟေတွာ ‘‘သဟဇာတကောဋိယာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဘဝဿာတိ ကမ္မဘဝဿ စေဝ ဥပပတ္တိဘဝဿ စ. တတ္ထ စေတနာဒိသင်္ခါတံ သဗ္ဗံ ဘဝဂါမိကမ္မံ ကမ္မဘဝေါ. ကာမဘဝါဒိနဝဝိဓော ဥပပတ္တိဘဝေါ. တေသု ဥပပတ္တိဘဝဿ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဥပါဒါနံ ဥပပတ္တိဘဝဟေတုဘူတဿ ကမ္မဘဝဿ ကာရဏဘာဝတော၊ တဿ စ သဟာယဘာဝူပဂမနတော ပကတူပနိဿယဝသေန ပစ္စယော. ကမ္မာရမ္မဏကရဏကာလေ ပန ကမ္မသဟဇာတမုပါဒါနံ ဥပပတ္တိဘဝဿ အာရမ္မဏဝသေန ပစ္စယော. ကမ္မဘဝဿ ပန သဟဇာတဿ သဟဇာတမုပါဒါနံ သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန စေဝ ဟေတုမဂ္ဂဝသေန စ အနေကဓာ ပစ္စယော. အသဟဇာတဿ ပန အနန္တရဿ အသဟဇာတမုပါဒါနံ အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတာသေဝနဝသေန၊ ဣတရဿ စ နာနန္တရဿ ပကတူပနိဿယဝသေန၊ သမ္မသနာဒိကာလေသု အာရမ္မဏာဒိဝသေန စ ပစ္စယော. တတ္ထ အနန္တရာဒိကေ ဥပနိဿယပစ္စယေ၊ သဟဇာတာဒိကေ စ သဟဇာတပစ္စယေ ပက္ခိပိတွာ တထာတိ ဝုတ္တံ၊ ရူပူပဟာရတ္ထော ဝါ ဟေသ အနုကဍ္ဎနတ္ထော ဝါ. တေန ဟိ ဥပနိဿယကောဋိယာ စေဝ သဟဇာတကောဋိယာ စာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ.

ဘဝေါ ဇာတိယာတိ ဧတ္ထ ဘဝေါတိ ကမ္မဘဝေါ အဓိပ္ပေတော. သော ဟိ ဇာတိယာ ပစ္စယော၊ န ဥပပတ္တိဘဝေါ. ဇာတိယေဝ ဟိ ဥပပတ္တိဘဝေါတိ၊ သာ စ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တခန္ဓာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဇာတီတိ ပနေတ္ထ သဝိကာရာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ၊ တေနာယံ စောဒနာ နိဝတ္တိတာ ‘‘နနု ဇာတိပိ ဘဝေါယေဝ၊ ကထံ သော ဇာတိယာ ပစ္စယော’’တိ၊ ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘ကမ္မဘဝေါ ဇာတိယာ ပစ္စယော’’တိ စေ? ဗာဟိရပစ္စယသမတ္တေပိ ကမ္မဝသေနေဝ ဟီနပဏီတာဒိဝိသေသဒဿနတော. ယထာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇတိ ယဒိဒံ ဟီနပဏီတတာယာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၈၉) သဝိကာရာတိ နိဗ္ဗတ္တိဝိကာရေန သဝိကာရာ၊ န အညေဟိ၊ တေ စ အတ္ထတော ဥပပတ္တိဘဝေါယေဝ၊ သော ဧဝ စ တဿ ကာရဏံ ဘဝိတုမယုတ္တော တဏှာယ ကာမုပါဒါနဿ ပစ္စယဘာဝေ ဝိယ ပုရိမပစ္ဆိမာဒိဝိသေသာနမသမ္ဘဝတော၊ တသ္မာ ကမ္မဘဝေါယေဝ ဥပပတ္တိဘဝသင်္ခါတာယ ဇာတိယာ ကမ္မပစ္စယေန စေဝ ပကတူပနိဿယပစ္စယေန စ ပစ္စယောတိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ကမ္မပစ္စယံ ဥပနိဿယေနေဝ သင်္ဂဟေတွာ ဥပနိဿယကောဋိယာ ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန ဇာတိယာ သတိ ဇရာမရဏံ၊ ဇရာမရဏာဒိနာ ဖုဋ္ဌဿ စ ဗာလဿ သောကာဒယော သမ္ဘဝန္တိ၊ နာသတိ၊ တသ္မာ ဇာတိဇရာမရဏာဒီနံ ဥပနိဿယဝသေန ပစ္စယောတိ အာဟ ‘‘ဇာတိ။ပေ။ ပစ္စယော’’တိ ဝိတ္ထာရတော အတ္ထဝိနိစ္ဆယဿ အကတတ္တာ၊ သဟဇာတူပနိဿယသီသေနေဝ ပစ္စယဝိစာရဏာယ စ၊ ဒဿိတတ္တာ၊ အင်္ဂါဒိဝိဓာနဿ စ အနာမဋ္ဌတ္တာ ‘‘အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မဟာဝိသယတ္တာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိစာရဏာယ နိရဝသေသာ အယံ ကုတော လဒ္ဓဗ္ဗာတိ စောဒနမပနေတိ ‘‘ဝိတ္ထာရတော’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဣဓ ပနဿာ’’တိအာဒိနာ ပါဠိယမ္ပိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ ဧကဒေသေနေဝ ကထိတာတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဗြဟ္မဇာလေ. အဿာတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ. ပယောဇနမတ္တမေဝါတိ ဒိဋ္ဌိယာ ကာရဏဘူတဝေဒနာဝသေန ဧကဒေသမတ္တံ ပယောဇနမေဝ. ‘‘မတ္တမေဝါ’’တိ ဟိ အဝဓာရဏတ္ထေ ပရိယာယဝစနံ ‘‘အပ္ပံ ဝဿသတံ အာယု၊ ဣဒါနေတရဟိ ဝိဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ အညမညတ္ထာဝဗောဓနဝသေန သပယောဇနတ္တာ၊ မတ္တ-သဒ္ဒေါ ဝါ ပမာဏေ၊ ပယောဇနသင်္ခါတံ ပမာဏမေဝ၊ န တဒုတ္တရီတိ အတ္ထော. ‘‘မတ္တ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ ဧဝ-သဒ္ဒေါ သန္နိဋ္ဌာနေ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘မတ္တမေဝါတိ ဧကတ္ထံ၊ မတ္တပဒံ ပမာဏကေ၊

မတ္တာဝဓာရဏေ ဝါ၊ သန္နိဋ္ဌာနမှိ စေတရ’’န္တိ.

ဧကဒေသေနေဝိဓ ပါဠိယံ ကထိတတ္တာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ တထာ ကထနေ သဒ္ဓိံ ဥဒါဟရဏေန ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘဂဝါ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဣမမဓိပ္ပါယံ ဒဿေတိ ‘‘ဝဋ္ဋကထံ ကထေန္တော ဘဂဝါ အဝိဇ္ဇာ-တဏှာ-ဒိဋ္ဌီနမညတရသီသေန ကထေသိ၊ တေသု ဣဓ ဒိဋ္ဌိသီသေနေဝ ကထေန္တော ဝေဒနာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဗလဝကာရဏတ္တာ ဝေဒနာမူလကံ ဧကဒေသမေဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ကထေသီ’’တိ. ဧတာနိ စ သုတ္တာနိ အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ ဒသနိပါတေ (အ. နိ. ၁၀.၆၁ ဝါကျခန္ဓေ) တတ္ထ ပုရိမကောဋိ န ပညာယတီတိ အသုကဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ၊ စက္ကဝတ္တိနော ဝါ ကာလေ အဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ၊ န တတော ပုဗ္ဗေတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ ပုရိမော အာဒိမရိယာဒေါ အပ္ပဋိဟတဿ မမ သဗ္ဗညုတညာဏဿာပိ န ပညာယတိ တတာ မရိယာဒဿ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာတိ အတ္ထော. ဧဝဉ္စေတန္တိ ဣမိနာ မရိယာဒါဘာဝေန အယံ အဝိဇ္ဇာ ကာမံ ဝုစ္စတိ. အထ စ ပနာတိ ဧဝံ ကာလနိယမေန မရိယာဒါဘာဝေန ဝုစ္စမာနာပိ. ဣဒပ္ပစ္စယာတိ ဣမသ္မာ ပဉ္စနီဝရဏသင်္ခါတပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ သမ္ဘဝတီတိ ဧဝံ ဓမ္မနိယာမေန အဝိဇ္ဇာယ ကောဋိ ပညာယတီတိ အတ္ထော. ‘‘ကော စာဟာရော အဝိဇ္ဇာယ၊ ‘ပဉ္စ နီဝရဏာ’ တိဿ ဝစနီယ’’န္တိ (အ. နိ. ၁၀.၆၁) ဟိ တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ၊ ဋီကာယံ ပန ‘‘အာသဝပစ္စယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၁၄၄) အာဟ၊ တံ ဥဒါဟရဏသုတ္တေန န သမေတိ. အယံ ပစ္စယော ဣဒပ္ပစ္စယော မ-ကာရဿ ဒ-ကာရာဒေသဝသေန. သဒ္ဒဝိဒူ ပန ‘‘ဤဒိသဿ ပယောဂဿ ဒိဿနတော ဣဒ-သဒ္ဒေါယေဝ ပကတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ အယုတ္တမေဝေတံ ဝဏ္ဏဝိကာရာဒိဝသေန နာနာပယောဂဿ ဒိဿမာနတ္တာ. ယထာ ဟိ ဝဏ္ဏဝိကာရေန ‘‘အမူ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘အသူ’’တိ ဒိဿတိ၊ ‘‘ဣမေသူ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ဧသူ’’တိ၊ ဧဝမိဓာပိ ဝဏ္ဏဝိကာရော စ ဝါကျေ ဝိယ သမာသေပိ လဗ္ဘတေဝ ယထာ ‘‘ဇာနိပတိ တုဒမ္ပတီ’’တိ. ကိမေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒေန အာယသ္မတာ မဟာကစ္စာယနတ္ထေရေန ဝုတ္တမေဝ ပမာဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဘဝတဏှာယာတိ ဘဝသညောဇနဘူတာယ တဏှာယ. ဣဒပ္ပစ္စယာတိ ဣမသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ. ‘‘ကော စာဟာရော ဘဝတဏှာယ၊ ‘အဝိဇ္ဇာ’ တိဿ ဝစနီယ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဘဝဒိဋ္ဌိယာတိ သဿတဒိဋ္ဌိယာ. ဣဒပ္ပစ္စယာတိ ဣဓ ပန ဝေဒနာပစ္စယာတွေဝ အတ္ထော. နနု ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ကထေတဗ္ဗာ၊ ကိမတ္ထိယံ ပန ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထနန္တိ အနုယောဂေနာဟ ‘‘တေနာ’’တိအာဒိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အနုလောမေန ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ နာမ ဝဋ္ဋကထာ၊ တံ ကထနေနေဝ ဘဂဝါ ဧတေ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ယာဝိဒံ မိစ္ဆာဒဿနံ န ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ၊ တာဝ ဣမိနာ ပစ္စယပရမ္ပရေန ဝဋ္ဋေယေဝ နိမုဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေသီတိ. ဣတော ဘဝါဒိတော. ဧတ္ထ ဘဝါဒီသု. ဧသ နယော သေသပဒဒွယေပိ. ဣမိနာ အပရိယန္တံ အပရာပရုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. ဝိပန္နဋ္ဌာတိ ဝိဝိဓေန နာသိတာ.