ဝိဝဋ္ဋကထာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၄၅. ဒိဋ္ဌိဂတိကာဓိဋ္ဌာနန္တိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ မိစ္ဆာဂါဟဒဿနဝသေန အဓိဋ္ဌာနဘူတံ၊ ဒိဋ္ဌိဂတိကဝသေန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဓမ္မဒေသနာ ဟေသာ. ယုတ္တယောဂဘိက္ခုအဓိဋ္ဌာနန္တိ ယုတ္တယောဂါနံ ဘိက္ခူနမဓိဋ္ဌာနဘူတံ၊ ဘိက္ခုဝသေန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိဝဋ္ဋန္တိ ဝဋ္ဋတော ဝိဂတံ. ‘‘ယေဟီ’’တိအာဒိနာ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ မိစ္ဆာဒဿနဿ ကာရဏဘူတာယ ဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ ဖဿာယတနမိဓ ဂဟိတံ ဒေသနာကုသလေန ဘဂဝတာတိ ဒဿေတိ. ဝေဒနာကမ္မဋ္ဌာနေတိ ‘‘ဝေဒနာနံ သမုဒယ’’န္တိအာဒိကံ ဣမံ ပါဠိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စိမတ္တမေဝ ဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ. န္တိ ‘‘ဖဿသမုဒယာ၊ ဖဿနိရောဓာ’’တိ ဝုတ္တံ ကာရဏံ. ‘‘အာဟာရသမုဒယာ’’တိအာဒီသု ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဟိ ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၄၂၉) ပဋ္ဌာနေ ဝစနတော ကမ္မသမုဋ္ဌာနာနမ္ပိ စက္ခာဒီနံ ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယော ဟောတိယေဝ. ‘‘နာမရူပသမုဒယာ’’တိအာဒီသု ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယမေဝ နာမံ. နနု စ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ ဝစနတော သဗ္ဗေသု ဆသု ဖဿာယတနေသု ‘‘နာမရူပသမုဒယာ နာမရူပနိရောဓာ’’ ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ အထ ကသ္မာ စက္ခာယတနာဒီသု ‘‘အာဟာရသမုဒယာ အာဟာရနိရောဓာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? သစ္စမေတံ အဝိသေသေန၊ ဣဓ ပန ဧဝမ္ပိ စက္ခာဒီသု သမ္ဘဝတီတိ ဝိသေသတော ဒဿေတုံ တထာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဥတ္တရိတရဇာနနေနေဝ ဒိဋ္ဌိဂတဿ ဇာနနမ္ပိ သိဒ္ဓန္တိ ကတွာ ပါဠိယမနာဂတေပိ ‘‘ဒိဋ္ဌိဉ္စ ဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သီလသမာဓိပညာယော လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ၊ ဝိမုတ္တိ ပန ဣဒ ဟေဋ္ဌိမာ ဖလသမာပတ္တိယော ‘‘ယာဝ အရဟတ္တာ’’တိ အဂ္ဂဖလဿ ဝိသုံ ဝစနတော. ပစ္စက္ခာနုမာနေန စေတ္ထ ပဇာနနာ၊ တေနေဝါဟ ‘‘ဗဟုဿုတော ဂန္ထဓရော ဘိက္ခု ဇာနာတီ’’တိအာဒိ၊ ယထာလာဘံ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဒေသနာ ပနာတိ ဧတ္ထ ပန-သဒ္ဒေါ အရုစိယတ္ထော၊ တေနိမံ ဒီပေတိ – ယဒိပိ အနာဂါမိအာဒယော ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ တထာပိ အရဟတော ဥက္ကံသဂတိဝိဇာနနဝသေန ဒေသနာ အရဟတ္တနိကူဋေန နိဋ္ဌာပိတာတိ. သုဝဏ္ဏဂေဟော ဝိယ ရတနမယကဏ္ဏိကာယ ဒေသနာ အရဟတ္တကဏ္ဏိကာယ နိဋ္ဌာပိတာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ‘‘ယတော ခေါ။ပေ။ ပဇာနာတီ’’တိ ဧတေန ဓမ္မဿ နိယျာနိကဘာဝေန သဒ္ဓိံ သံဃဿ သုပ္ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ၊ တေနေဝ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကော ဧဝံ ဇာနာတီတိ? ခီဏာသဝေါ ဇာနာတိ၊ ယာဝ အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဇာနာတီ’’တိ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃော ဒဿိတော၊ တေန ယဒေတံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဝသေနာပိ ဒီပေတု’’န္တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၈)၊ တံ ယထာရုတဝသေနေဝ ဒီပိတံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁၄၆. ‘‘ဒေသနာဇာလဝိမုတ္တော ဒိဋ္ဋိဂတိကော နာမ နတ္ထီ’’တိ ဒဿနံ ဒေသနာယ ကေဝလပရိပုဏ္ဏတံ ဉာပေတုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အန္တော ဇာလဿာတိ အန္တောဇာလံ၊ ဒဗ္ဗပဝေသနဝသေန အန္တောဇာလေ အကတာပိ တန္နိဿိတဝါဒပ္ပဝေသနဝသေန ကတာတိ အန္တောဇာလီကတာ၊ အန္တော ဇာလဿ တိဋ္ဌန္တီတိ ဝါ အန္တောဇာလာ၊ ဒဗ္ဗဝသေန အနန္တောဇာလာပိ တန္နိဿိတဝါဒဝသေန အန္တောဇာလာ ကတာတိ အန္တောဇာလီကတာ. အဘူတတဗ္ဘာဝေ ကရာသဘူယောဂေ ဝိကာရဝါစကတော ဤပစ္စယော၊ အန္တသရဿ ဝါ ဤကာရာဒေသောတိ သဒ္ဒဝိဒူ ယထာ ‘‘ဓဝလီကာရော၊ ကဗဠီကာရော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၈၁)၊ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိဿိတာ အဝသိတာဝ ဟုတွာ ဥမ္မုဇ္ဇမာနာ ဥမ္မုဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. မာန-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏတ္ထော အပ္ပဟီနေန ဥမ္မုဇ္ဇနဘာဝေန ပုန ဥမ္မုဇ္ဇနဘာဝဿ လက္ခိတတ္တာ၊ တထာ ‘‘ဩသီဒန္တာ’’တိအာဒီသုပိ အန္တ-သဒ္ဒေါ. ဥမ္မုဇ္ဇနေနေဝ အဝုတ္တဿာပိ နိမုဇ္ဇနဿ ဂဟဏန္တိ ဒဿေတိ ‘‘ဩသီဒန္တာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ အပါယူပပတ္တိဝသေန အဓော ဩသီဒနံ၊ သမ္ပတ္တိဘဝဝသေန ဥဒ္ဓမုဂ္ဂမနံ. တထာ ပရိတ္တဘူမိမဟဂ္ဂတဘူမိဝသေန၊ ဒိဋ္ဌိယာ ဩလီနတာတိဓာဝနဝသေန၊ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိအပရန္တာနုဒိဋ္ဌိဝသေန စ ယထာက္ကမံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပရိယာပန္နာတိ အန္တောဂဓာ. တဗ္ဘာဝေါ စ တဒါဗဒ္ဓေနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧတေန အာဗဒ္ဓါ’’တိ. ‘‘န ဟေတ္ထာ’’တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တပါဠိယာ အာပန္နတ္ထံ ဒဿေတိ.

ဣဒါနိ ဥပမာသံသန္ဒနမာဟ ‘‘ကေဝဋ္ဋော ဝိယာ’’တိအာဒိနာ. ကေ ဥဒကေ ဝဋ္ဋတိ ပရိစရတီတိ ကေဝဋ္ဋော၊ မစ္ဆဗန္ဓော. ကာမံ ကေဝဋ္ဋန္တေဝါသီပိ ပါဠိယံ ဝုတ္တော၊ သော ပန တဒနုဂတိကောဝါတိ တထာ ဝုတ္တံ. ဒသသဟဿိလောကဓာတူတိ ဇာတိက္ခေတ္တံ သန္ဓာယာဟ တတ္ထေဝ ပဋိဝေဓသမ္ဘဝတော၊ အညေသဉ္စ တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတတ္တာ. အညတ္ထာပိ ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဧတ္ထ ပရိယာပန္နာ အန္တောဇာလီကတာဝ. ဩဠာရိကာတိ ပါကဋဘာဝေန ထူလာ. တဿာတိ ပရိတ္တောဒကဿ.

၁၄၇. ‘‘သဗ္ဗဒိဋ္ဌီနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ဧတေန ဝါဒသင်္ဂဟဏေန ပုဂ္ဂလသင်္ဂဟောတိ ဒဿေတိ. အတ္တနော။ပေ။ ဒဿေန္တောတိ ဒေသနာကုသလတာယ ယထာဝုတ္တေသု ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ ဥမ္မုဇ္ဇနနိမုဇ္ဇနဋ္ဌာနဘူတေသု ကတ္ထစိပိ ဘဝါဒီသု အတ္တနော အနဝရောဓဘာဝံ ဒဿေန္တော. နယန္တီတိ သတ္တေ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနမာဝဟန္တိ၊ တံ ပန တထာအာကဍ္ဎနဝသေနာတိ အာဟ ‘‘ဂီဝါယာ’’တိအာဒိ. ‘‘နေတ္တိသဒိသတာယာ’’တိ ဣမိနာ သဒိသဝေါဟာရံ၊ ဥပမာတဒ္ဓိတံ ဝါ ဒဿေတိ. ‘‘သာ ဟီ’’တိအာဒိ သဒိသတာဝိဘာဝနာ. ဂီဝါယာတိ ဧတ္ထ မဟာဇနာနန္တိ သမ္ဗန္ဓီနိဒ္ဒေသော နေတီတိ ဧတ္ထာပိ ကမ္မဘာဝေန သမ္ဗဇ္ဈိတဗ္ဗော နီ-သဒ္ဒဿ ဒွိကမ္မိကတ္တာ၊ အာချာတပယောဂေ စ ဗဟုလံ သာမိဝစနဿ ကတ္တုကမ္မတ္ထဇောတကတ္တာ. အဿာတိ အနေန ဘဂဝတာ၊ သာ ဘဝနေတ္တိ ဥစ္ဆိန္နာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုန အပ္ပဋိသန္ဓိကဘာဝါတိ သာမတ္ထိယတ္ထမာဟ. ဇီဝိတပရိယာဒါနေ ဝုတ္တေယေဝ ဟိ ပုန အပ္ပဋိသန္ဓိကဘာဝေါ ဝုတ္တော နာမ တဿေဝ အဒဿနဿ ပဓာနကာရဏတ္တာ. ‘‘န ဒက္ခန္တီ’’တိ ဧတ္ထ အနာဂတဝစနဝသေန ပဒသိဒ္ဓိ ‘‘ယတြ ဟိ နာမ သာဝကော ဧဝရူပံ ဉဿတိ ဝါ ဒက္ခတိ ဝါ သက္ခိံ ဝါ ကရိဿတီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၂၈၊ သံ. နိ. ၂.၂၀၂) ဝိယာတိ ဒဿေတိ ‘‘န ဒက္ခိဿန္တီ’’တိ ဣမိနာ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂမိဿန္တီ’’တိ. အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝန္တိ စ ဓရမာနကပဏ္ဏတ္တိယာ ဧဝ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ၊ အတီတပဏ္ဏတ္တိယာ ပန တထာဂတပဏ္ဏတ္တိ ယာဝ သာသနန္တရဓာနာ၊ တတော ဥဒ္ဓမ္ပိ အညဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေသု ပဝတ္တတိ ဧဝ ယထာ အဓုနာ ဝိပဿိအာဒီနံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ဝေါဟာရမတ္တမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၇) ပညာယ စေတ္ထ ပဏ္ဏာဒေသောတိ နေရုတ္တိကာ.

ကာယောတိ အတ္တဘာဝေါ၊ ယော ရူပါရူပဓမ္မသမူဟော. ဧဝဉှိဿ အမ္ဗရုက္ခသဒိသတာ၊ တဒဝယဝါနဉ္စ ရူပက္ခန္ဓစက္ခာယတနစက္ခုဓာတာဒီနံ အမ္ဗပက္ကသဒိသတာ ယုဇ္ဇတိ. တန္တိ ကာယံ. ပဉ္စပက္ကဒွါဒသပက္ကအဋ္ဌာရသပက္ကပရိမာဏာတိ ပဉ္စပက္ကပရိမာဏာ ဧကာ၊ ဒွါဒသပက္ကပရိမာဏာ ဧကာ၊ အဋ္ဌာရသပက္ကပရိမာဏာ ဧကာတိ တိဝိဓာ ပက္ကမ္ဗဖလပိဏ္ဍီ ဝိယ. ပိဏ္ဍော ဧတဿာတိ ပိဏ္ဍီ၊ ထဝကော. တဒနွယာနီတိ ဝဏ္ဋာနုဂတာနိ၊ တေနာဟ ‘‘တံယေဝ ဝဏ္ဋံ အနုဂတာနီ’’တိ.

မဏ္ဍူကကဏ္ဋကဝိသသမ္ဖဿန္တိ ဝိသဝန္တဿ ဘေကဝိသေသဿ ကဏ္ဋကေန၊ တဒညေန စ ဝိသေန သမ္ဖဿံ၊ မဏ္ဍူကကဏ္ဋကေ ဝိဇ္ဇမာနဿ ဝိသဿ သမ္ဖဿံ ဝါ. သကဏ္ဋကော ဇလစာရီ သတ္တော ဣဓ မဏ္ဍူကော နာမ၊ ယော ‘‘ပါသာဏကစ္ဆပေါ’’တိ ဝေါဟရန္တိ၊ တဿ နင်္ဂုဋ္ဌေ အဂ္ဂကောဋိယံ ဌိတော ကဏ္ဋကောတိပိ ဝဒန္တိ. ဧကံ ဝိသမစ္ဆကဏ္ဋကန္တိပိ ဧကေ. ကိရာတိ အနုဿဝနတ္ထေ နိပါတော. ဧတ္ထ စ ဝဏ္ဋစ္ဆေဒေ ဝဏ္ဋူပနိဗန္ဓာနံ အမ္ဗပက္ကာနံ အမ္ဗရုက္ခတော ဝိစ္ဆေဒေါ ဝိယ ဘဝနေတ္တိစ္ဆေဒေ တဒုပနိဗန္ဓာနံ ခန္ဓာဒီနံ သန္တာနတော ဝိစ္ဆေဒေါတိ ဧတ္တာဝတာဝ ပါဠိယမာဂတံ ဩပမ္မံ၊ တဒဝသေသံ ပန အတ္ထတော လဒ္ဓမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁၄၈. ဗုဒ္ဓဗလန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ ဉာဏဗလံ. ကထိတသုတ္တဿ နာမာတိ ဧတ္ထ နာမ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ နိပါတော၊ တေန ‘‘ဧဝမ္ပိ နာမ ကထိတသုတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တနယေန သုတ္တဿ ဂုဏံ သမ္ဘာဝေတိ. ဟန္ဒာတိ ဝေါဿဂ္ဂတ္ထေ. တေန ဟိ အဓုနာဝ ဂဏှာပေဿာမိ. န ပပဉ္စံ ကရိဿာမီတိ ဝေါဿဂ္ဂံ ကရောတိ.

ဓမ္မပရိယာယေတိ ဓမ္မဒေသနာသင်္ခါတာယ ပါဠိယာ. ဣဓတ္ထောတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဟိတံ. ပရတ္ထောတိ သမ္ပရာယဟိတံ၊ တဒုဘယတ္ထော ဝါ. ဘာသိတတ္ထောပိ ယုဇ္ဇတိ ‘‘ဓမ္မဇာလ’’န္တိ ဧတ္ထ တန္တိဓမ္မဿ ဂဟိတတ္တာ. ဣဟာတိ ဣဓ သာသနေ. နန္တိ နိပါတမတ္တံ ‘‘န နံ သုတော သမဏော ဂေါတမော’’တိအာဒီသု ဝိယ. န္တိ ဓမ္မာတိ ပါဠိဓမ္မာ. သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သင်္ဂဏှနတော အတ္ထသင်္ခါတံ ဇာလမေတ္ထာတိ အတ္ထဇာလံ. တထာ ဓမ္မဇာလံ ဗြဟ္မဇာလံ ဒိဋ္ဌိဇာလန္တိ ဧတ္ထာပိ. သင်္ဂါမံ ဝိဇိနာတိ ဧတေနာတိ သင်္ဂါမဝိဇယော၊ သင်္ဂါမော စေတ္ထ ပဉ္စဟိ မာရေဟိ သမာဂမနံ အဘိယုဇ္ဈနန္တိ အာဟ ‘‘ဒေဝပုတ္တမာရမ္ပီ’’တိအာဒိ. အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ ဟိ အတ္ထဇာလံ. ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ၊ သီလာဒိအနဝဇ္ဇဓမ္မနိဒ္ဒေသတော စ ဓမ္မဇာလံ. သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘူတာနံ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနံ ဝိဘတ္တတ္တာ ဗြဟ္မဇာလံ. ဒိဋ္ဋိဝိဝေစနမုခေန သုညတာပကာသနေန သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝိဘတ္တတ္တာ ဒိဋ္ဌိဇာလံ. တိတ္ထိယဝါဒနိမ္မဒ္ဒနုပါယတ္တာ အနုတ္တရော သင်္ဂါမဝိဇယောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

နိဒါနာဝသာနတောတိ ‘‘အထ ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တော’’တိ ဝစနသင်္ခါတနိဒါနပရိယောသာနတော. မရိယာဒါဝဓိဝစနဉှေတံ. အပိစ နိဒါနာဝသာနတောတိ နိဒါနပရိယောသာနေ ဝုတ္တတ္တာ နိဒါနာဝသာနဘူတတော ‘‘မမံ ဝါ ဘိက္ခဝေ၊ ပရေ အဝဏ္ဏံ ဘာသေယျု’’န္တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၅၊ ၆) ဝစနတော. အာဘိဝိဓိအဝဓိဝစနဉှေတံ. ဣဒဉ္စ ‘‘အဝေါစာ’’တိ ကိရိယာသမ္ဗန္ဓနေန ဝုတ္တံ. ‘‘နိဒါနေန အာဒိကလျာဏ’’န္တိ ဝစနတော ပန နိဒါနမ္ပိ နိဂမနံ ဝိယ သုတ္တပရိယာပန္နမေဝ. အလဗ္ဘ။ပေ။ ဂမ္ဘီရန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝိသေသနံ.

၁၄၉. ယထာ အနတ္တမနာ အတ္တနော အနတ္ထစရတာယ ပရမနာ ဝေရိမနာ နာမ ဟောန္တိ၊ ယထာဟ ဓမ္မရာဇာ ဓမ္မပဒေ၊ဥဒါနေ စ –

‘‘ဒိသော ဒိသံ ယံ တံ ကယိရာ၊ ဝေရီ ဝါ ပန ဝေရိနံ၊

မိစ္ဆာပဏိဟိတံ စိတ္တံ၊ ပါပိယော နံ တတော ကရေ’’တိ. (ဓ. ပ. ၄၂၊ ဥဒါ. ၃၃)၊

န ဧဝမိမေ အနတ္တမနာ၊ ဣမေ ပန အတ္တနော အတ္ထစရတာယ အတ္တမနာ နာမ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘သကမနာ’’တိ. သကမနတာ စ ပီတိယာ ဂဟိတစိတ္တတ္တာတိ ဒဿေတိ ‘‘ဗုဒ္ဓဂတာယာ’’တိအာဒိနာ.

အယံ ပန အဋ္ဌကထာတော အပရော နယော – အတ္တမနာတိ သမတ္တမနာ၊ ဣမာယ ဒေသနာယ ပရိပုဏ္ဏမနသင်္ကပ္ပါတိ အတ္ထော. ဒေသနာဝိလာသော ဒေသနာယ ဝိဇမ္ဘနံ၊ တဉ္စ ဒေသနာကိစ္စနိပ္ဖါဒကံ သဗ္ဗညုတညာဏမေဝ. ကရဝီကဿ ရုတမိဝ မဉ္ဇုမဓုရဿရော ယဿာတိ ကရဝီကရုတမဉ္ဇူ၊ တေန. အမတာဘိသေကသဒိသေနာတိ ကာယစိတ္တဒရထဝူပသမကံ သဗ္ဗသမ္ဘာရာဘိသင်္ခတံ ဥဒကံ ဒီဃာယုကတာသံဝတ္တနတော အမတံ နာမ. တေနာဘိသေကသဒိသေန. ဗြဟ္မုနော သရော ဝိယ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော သရော ယဿာတိဗြဟ္မဿရော၊ တေန. အဘိနန္ဒတီတိ တဏှာယတိ၊ တေနာဟ ‘‘တဏှာယမ္ပိ အာဂတော’’တိ. အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ အဘိနန္ဒန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ သေဝန္တီတိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဥပဂမနေပီ’’တိ.

တထာ အဘိနန္ဒန္တီတိ သမ္ပဋိစ္ဆန္တီတိ အတ္ထမာဟ ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆနေပီ’’တိ. အဘိနန္ဒိတွာတိ ဝုတ္တောယေဝတ္ထော ‘‘အနုမောဒိတွာ’’တိ ဣမိနာ ပကာသိတောတိ သန္ဓာယ ‘‘အနုမောဒနေပီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဣမမေဝတ္ထံ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘သုဘာသိတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဒ္ဒတော သုဘာသိတံ၊ အတ္ထတော သုလပိတံ. သီလပ္ပကာသနေန ဝါ သုဘာသိတံ၊ သုညတာပကာသနေန သုလပိတံ. ဒိဋ္ဌိဝိဘဇနေန ဝါ သုဘာသိတံ၊ တန္နိဗ္ဗေဓကသဗ္ဗညုတညာဏဝိဘဇနေန သုလပိတံ. ဧဝံ အဝဏ္ဏဝဏ္ဏနိသေဓနာဒီဟိပိ ဣဓ ဒဿိတပ္ပကာရေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တာဒိနောတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု သမပေက္ခနာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ တာဒိဘူတဿ. ဣမဿ ပဒဿ ဝိတ္ထာရော ‘‘ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ တာဒီ၊ စတ္တာဝီတိ တာဒီ၊ ဝန္တာဝီတိ တာဒီ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၃၈) မဟာနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တော၊ သော ဥပရိ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ အာဝိဘဝိဿတိ. ကိဉ္စာပိ ‘‘ကတမဉ္စ တံ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၇) တတ္ထ တတ္ထ ပဝတ္တာယ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ဣဒံ သုတ္တံ ဝေယျာကရဏံ နာမ ဘဝတိ. ဗျာကရဏမေဝ ဟိ ဝေယျာကရဏံ၊ တထာပိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝသေန ပဝတ္တံ သုတ္တံ သဂါထကံ စေ၊ ဂေယျံ နာမ ဘဝတိ. နိဂ္ဂါထကံ၊ စေ အင်္ဂန္တရဟေတုရဟိတဉ္စ၊ ဝေယျာကရဏံ နာမ. ဣတိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝသေန ပဝတ္တဿာပိ ဂေယျသာဓာရဏတော၊ အင်္ဂန္တရဟေတုရဟိတဿ စ နိဂ္ဂါထကဘာဝဿေဝ အနညသာဓာရဏတော ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဘာဝမနပေက္ခိတွာ နိဂ္ဂါထကဘာဝမေဝ ဝေယျာကရဏဟေတုတာယ ဒဿေန္တော ‘‘နိဂ္ဂါထကတ္တာ ဟိ ဣဒံ ဝေယျာကရဏ’’န္တိ အာဟ.

ကသ္မာတိ စောဒနံ သောဓေတိ ‘‘ဘညမာနေတိ ဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ. ဥဘယသမ္ဗန္ဓပဒဉှေတံ ဟေဋ္ဌာ၊ ဥပရိ စ သမ္ဗဇ္ဈနတော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဘညမာနေ’’တိ ဝတ္တမာနကာလဝသေန ဝုတ္တတ္တာ န ကေဝလံ သုတ္တပရိယောသာနေယေဝ၊ အထ ခေါ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဌာနေသု အကမ္ပိတ္ထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ယဒေဝံ သကလေပိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဘညမာနေ အကမ္ပိတ္ထာတိ အတ္ထောယေဝ သမ္ဘဝတိ၊ န ပန တဿ တဿ ဒိဋ္ဌိဂတဿ ပရိယောသာနေ ပရိယောသာနေတိ အတ္ထောတိ? နာယမနုယောဂေါ ကတ္ထစိပိ န ပဝိသတိ သမ္ဘဝမတ္တေနေဝ အနုယုဉ္ဇနတော၊ အယံ ပန အတ္ထော န သမ္ဘဝမတ္တေနေဝ ဝုတ္တော၊ အထ ခေါ ဒေသနာကာလေ ကမ္ပနာကာရေနေဝ အာစရိယပရမ္ပရာဘတေန. တေနေဝ ဟိ အာကာရေနာယမတ္ထော သင်္ဂီတိမာရုဠှော၊ တထာရုဠှနယေနေဝ စ သင်္ဂဟကာရေန ဝုတ္တောတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ၊ ဣတရထာ အတက္ကာဝစရဿ ဣမဿတ္ထဿ တက္ကပရိယာဟတကထနံ အနုပပန္နံ သိယာတိ. ဧဝမီဒိသေသု. ‘‘ဓာတုက္ခောဘေနာ’’တိအာဒီသု အတ္ထော မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တဝဏ္ဏနာယ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၇၁) ဂဟေတဗ္ဗော.

အပရေသုပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန ပါရမိပဝိစယနံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဝုတ္တဉှိ ဗုဒ္ဓဝံသေ –

‘‘ဣမေ ဓမ္မေ သမ္မသတော၊ သဘာဝသရသလက္ခဏေ၊

ဓမ္မတေဇေန ဝသုဓာ၊ ဒသသဟဿီ ပကမ္ပထာ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၁၆၆)၊

တထာ သာသနပတိဋ္ဌာနန္တရဓာနာဒယောပိ. တတ္ထ သာသနပတိဋ္ဌာနေ တာဝ ဘဂဝတော ဝေဠုဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ၊ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရဿ မဟာမေဃဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ၊ မဟာအရိဋ္ဌတ္ထေရဿ ဝိနယပိဋကသဇ္ဈာယနေတိ ဧဝမာဒီသု သာသနဿ မူလာနိ ဩတိဏ္ဏာနီတိ ပီတိဝသံ ဂတာ နစ္စန္တာ ဝိယ အယံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတ္ထ. သာသနန္တရဓာနေ ပန ‘‘အဟော ဤဒိသဿ သဒ္ဓမ္မဿ အန္တရဓာန’’န္တိ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာ ဝိယ ယထာ တံ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနန္တရဓာနေ. ဝုတ္တဉှေတမပဒါနေ –

‘‘တဒါယံ ပထဝီ သဗ္ဗာ၊ အစလာ သာ စလာစလာ၊

သာဂရော စ သသောကောဝ၊ ဝိနဒီ ကရုဏံ ဂိရ’’န္တိ. (အပ. ၂.၅၄.၁၃၁)၊

ဗောဓိမဏ္ဍူပသင်္ကမနေတိ ဝိသာခါပုဏ္ဏမဒိဝသေ ပဌမံ ဗောဓိမဏ္ဍူပသင်္ကမနေ. ပံသုကူလဂ္ဂဟဏေတိ ပုဏ္ဏံ နာမ ဒါသိံ ပါရုပိတွာ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍိတဿ သာဏမယပံသုကူလဿ တုမ္ဗမတ္တေ ပါဏေ ဝိဓုနိတွာ မဟာအရိယဝံသေ ဌတွာ ဂဟဏေ. ပံသုကူလဓောဝနေတိ တဿေဝ ပံသုကူလဿ ဓောဝနေ. ကာဠကာရာမသုတ္တံ (အ. နိ. ၄.၂၄) အင်္ဂုတ္တရာဂမေ စတုက္ကနိပါတေ. ဂေါတမကသုတ္တမ္ပိ (အ. နိ. ၃.၁၇၆) တတ္ထေဝ တိကနိပါတေ. ဝီရိယဗလေနာတိ မဟာဘိနိက္ခမနေ စက္ကဝတ္တိသိရိပရိစ္စာဂဟေတုဘူတဝီရိယပ္ပဘာဝေန. ဗောဓိမဏ္ဍူပသင်္ကမနေ –

‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ၊ အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတု၊

ဥပသုဿတု နိဿေသံ၊ သရီရေ မံသလောဟိတ’’န္တိ. (မ. နိ. ၂.၁၈၄၊ သံ. နိ. ၂.၂၂၊ ၂၃၇၊ အ. နိ. ၂.၅၊ ၈.၁၃၊ မဟာနိ. ၁၉၆၊ အဝိဒူရေနိဒါနကထာ)၊

ဝုတ္တစတုရင်္ဂသမန္နာဂတဝီရိယာနုဘာဝေနာတိ ယထာရဟမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အစ္ဆရိယဝေဂါဘိဟတာတိ ဝိမှယာဝဟကိရိယာနုဘာဝဃဋ္ဋိတာ. ပံသုကူလဓောဝနေ ဘဂဝတော ပုညတေဇေနာတိ ဝဒန္တိ. ပံသုကူလဂ္ဂဟဏေ ယထာ အစ္ဆရိယဝေဂါဘိဟတာတိ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ တံ ပန ကဒါစိ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘အကာလကမ္ပနေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝေဿန္တရဇာတကေ (ဇာ. ၂.၂၂.၁၆၅၅) ပန ပါရမီပူရဏပုညတေဇေန အနေကက္ခတ္တုံ ကမ္ပိတတ္တာ အကာလကမ္ပနံ နာမ ဘဝတိ. သက္ခိနိဒဿနေ ကထေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿာနုရူပတော သက္ခိ ဝိယ ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သက္ခိဘာဝေနာ’’တိ ယထာ တံ မာရဝိဇယကာလေ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ). သာဓုကာရဒါနေနာတိ ပကရဏာနုရူပဝသေန ဝုတ္တံ ယထာ တံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသင်္ဂီတိကာလာဒီသု (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၃၊ ပဋိ. မ. ၃.၃၀၁).

‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိနာ အနေကတ္ထပထဝီကမ္ပနဒဿနမုခေန ဣမဿ သုတ္တဿ မဟာနုဘာဝတာယေဝ ဒဿိတာ. တတ္ထ ဇောတိဝနေတိ နန္ဒဝနေ. တဉှိ သာသနဿ ဉာဏာလောကသင်္ခါတာယ ဇောတိယာ ပါတုဘူတဋ္ဌာနတ္တာ ဇောတိဝနန္တိ ဝုစ္စတီတိ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တံ. ဓမ္မန္တိ အနမတဂ္ဂသုတ္တာဒိဓမ္မံ. ပါစီနအမ္ဗလဋ္ဌိကဋ္ဌာနန္တိ ပါစီနဒိသာဘာဂေ တရုဏမ္ဗရုက္ခေန လက္ခိတဋ္ဌာနံ.

ဧဝန္တိ ဘဂဝတာ ဒေသိတကာလာဒီသု ပထဝီကမ္ပနမတိဒိသတိ. အနေကသောတိ အနေကဓာ. သယမ္ဘုနာ ဒေသိတဿ ဗြဟ္မဇာလဿ ယဿ သုတ္တသေဋ္ဌဿာတိ ယောဇနာ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. ယောနိသောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနသမ္မာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာဒိနာ ဉာယေန ဥပါယေန ပဋိပဇ္ဇန္တူတိ အတ္ထော. အယံ တာဝေတ္ထ အဋ္ဌကထာယ လီနတ္ထဝိဘာဝနာ.