၇. ဝိဟာရကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၆၅. သတ္တမေ ဧဝံနာမကေ နဂရေတိ ကောသမ္ဗီနာမကေ. တဿ ကိရ နဂရဿ အာရာမပေါက္ခရဏီအာဒီသု တေသု တေသု ဌာနေသု ကောသမ္ဗရုက္ခာဝ ဥဿန္နာ အဟေသုံ၊ တသ္မာ ကောသမ္ဗီတိ သင်္ချံ အဂမာသိ. ကုသုမ္ဗဿ နာမ ဣသိနော အဿမတော အဝိဒူရေ မာပိတတ္တာတိ ဧကေ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကုသုမ္ဗဿ ဣသိနော နိဝါသဘူမိ ကောသမ္ဗီ၊ တဿ စ အဝိဒူရေ ဘဝတ္တာ နဂရံ ကောသမ္ဗီတိ သင်္ချံ ဂတန္တိ. ဃောသိတနာမကေန ကိရ သေဋ္ဌိနာ သော ကာရိတောတိ ဧတ္ထ ကော ဃောသိတသေဋ္ဌိ၊ ကထဉ္စာနေန သော အာရာမော ကာရိတောတိ? ပုဗ္ဗေ ကိရ အဒ္ဒိလရဋ္ဌံ နာမ အဟောသိ. တတော ကောတူဟလကော နာမ ဒလိဒ္ဒေါ ဆာတကဘယေန သပုတ္တဒါရော သုဘိက္ခံ ရဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တော ပုတ္တံ ဝဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဆဍ္ဍေတွာ အဂမာသိ. မာတာ နိဝတ္တိတွာ တံ ဂဟေတွာ ဂတာ. တေ ဧကံ ဂေါပါလကဂါမံ ပဝိသိံသု. ဂေါပါလကာနဉ္စ တဒါ ဗဟုပါယာသော ပဋိယတ္တော ဟောတိ၊ တတော ပါယာသံ လဘိတွာ ဘုဉ္ဇိံသု. အထ သော ပုရိသော ဗဟုတရံ ပါယာသံ ဘုတ္တော ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ရတ္တိဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တတ္ထေဝ သုနခိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ကုက္ကုရော ဇာတော၊ သော ဂေါပါလကဿ ပိယော အဟောသိ. ဂေါပါလကော စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌာတိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ဘတ္တကိစ္စကာလေ ကုက္ကုရဿ ဧကံ ပိဏ္ဍံ ဒေတိ. သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ သိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂေါပါလကေန သဒ္ဓိံ ပဏ္ဏသာလမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ ဂေါပါလကေ အသန္နိဟိတေ ဘတ္တဝေလာယံ သယမေဝ ဂန္တွာ ကာလာရောစနတ္ထံ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ ဘုဿတိ၊ အန္တရာမဂ္ဂေပိ စဏ္ဍမိဂေ ဒိသွာ ဘုဿိတွာ ပလာပေတိ. သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ မုဒုကေန စိတ္တေန ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. တတြာဿ ‘‘ဃောသကဒေဝပုတ္တော’’တွေဝ နာမံ အဟောသိ.

သော ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ကောသမ္ဗိယံ ဧကသ္မိံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိ. တံ အပုတ္တကော ကိရ သေဋ္ဌိ တဿ မာတာပိတူနံ ဓနံ ဒတွာ ပုတ္တံ ကတွာ အဂ္ဂဟေသိ. အထ အတ္တနော ပုတ္တေ ဇာတေ သတ္တက္ခတ္တုံ ဃာတာပေတုံ ဥပက္ကမိ. သော ပုညဝန္တတာယ သတ္တသုပိ ဌာနေသု မရဏံ အပ္ပတွာ အဝသာနေ ဧကာယ သေဋ္ဌိဓီတာယ ဝေယျတ္တိယေန လဒ္ဓဇီဝိကော အပရဘာဂေ ပိတု အစ္စယေန သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပတွာ ဃောသိတသေဋ္ဌိ နာမ ဇာတော. အညေပိ ကောသမ္ဗိယံ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိ၊ ပါဝါရိယသေဋ္ဌီတိ ဒွေ သေဋ္ဌိနော အတ္ထိ၊ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ တယော အဟေသုံ.

တေန စ သမယေန တေသံ သဟာယကာနံ သေဋ္ဌီနံ ကုလူပကာ ပဉ္စသတာ ဣသယော ပဗ္ဗတပါဒေ ဝသိံသု. တေ ကာလေန ကာလံ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထံ မနုဿပထံ အာဂစ္ဆန္တိ. အထေကသ္မိံ ဝါရေ ဂိမှသမယေ မနုဿပထံ အာဂစ္ဆန္တာ နိရုဒကံ မဟာကန္တာရံ အတိက္ကမိတွာ ကန္တာရပရိယောသာနေ မဟန္တံ နိဂြောဓရုက္ခံ ဒိသွာ စိန္တေသုံ ‘‘ယာဒိသော အယံ ရုက္ခော၊ အဒ္ဓါ ဧတ္ထ မဟေသက္ခာယ ဒေဝတာယ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ သာဓု ဝတဿ၊ သစေ နော ပါနီယံ ဝါ ပရိဘောဇနီယံ ဝါ ဒဒေယျာ’’တိ. ဒေဝတာ ဣသီနံ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ‘‘ဣမေသံ သင်္ဂဟံ ကရိဿာမီ’’တိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဝိဋပန္တရတော နင်္ဂလသီသမတ္တံ ဥဒကဓာရံ ပဝတ္တေသိ. ဣသိဂဏော ရဇတက္ခန္ဓသဒိသံ ဥဒကဝဋ္ဋိံ ဒိသွာ အတ္တနော ဘာဇနေဟိ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂံ ကတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဒေဝတာယ အမှာကံ ပရိဘောဂုဒကံ ဒိန္နံ၊ ဣဒံ ပန အဂါမကံ မဟာရညံ၊ သာဓု ဝတဿ၊ သစေ နော အာဟာရမ္ပိ ဒဒေယျာ’’တိ. ဒေဝတာ ဣသီနံ ဥပကပ္ပနဝသေန ဒိဗ္ဗာနိ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဒတွာ သန္တပ္ပေသိ.

ဣသယော စိန္တယိံသု ‘‘ဒေဝတာယ အမှာကံ ပရိဘောဂုဒကမ္ပိ ဘောဇနမ္ပိ သဗ္ဗံ ဒိန္နံ၊ သာဓု ဝတဿ၊ သစေ နော အတ္တာနံ ဒဿေယျာ’’တိ. ဒေဝတာ တေသံ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဥပဍ္ဎကာယံ ဒဿေသိ. ဒေဝတေ မဟတီ တေ သမ္ပတ္တိ၊ ကိံ ကမ္မံ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ အဓိဂတာသီတိ. နာတိမဟန္တံ ပရိတ္တကံ ကမ္မံ ကတွာတိ. ဥပဍ္ဎုပေါသထကမ္မံ နိဿာယ ဟိ ဒေဝတာယ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ. အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကိရ ဂေဟေ အယံ ဒေဝပုတ္တော ကမ္မကာရော အဟောသိ. သေဋ္ဌိဿ ဟိ ဂေဟေ ဥပေါသထဒိဝသေသု အန္တမသော ဒါသကမ္မကာရေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗော ဇနော ဥပေါသထိကော ဟောတိ. ဧကဒိဝသံ အယံ ကမ္မကာရော ဧကကောဝ ပါတော ဥဋ္ဌာယ ကမ္မန္တံ ဂတော. မဟာသေဋ္ဌိ နိဝါပံ လဘမာနမနုဿေ သလ္လက္ခေန္တော ဧတဿေဝေကဿ အရညံ ဂတဘာဝံ ဉတွာ အဿ သာယမာသတ္ထာယ နိဝါပံ အဒါသိ. ဘတ္တကာရဒါသီ ဧကဿေဝ ဘတ္တံ ပစိတွာ အရညတော အာဂတဿ ဘတ္တံ ဝဍ္ဎေတွာ အဒါသိ. ကမ္မကာရော စိန္တယိ ‘‘အညေသု ဒိဝသေသု ဣမသ္မိံ ကာလေ ဂေဟံ ဧကသဒ္ဒံ အဟောသိ၊ အဇ္ဇ အတိဝိယ သန္နိသိန္နံ၊ ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ. တဿ သာ အာစိက္ခိ ‘‘အဇ္ဇ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ သဗ္ဗေ မနုဿာ ဥပေါသထိကာ၊ မဟာသေဋ္ဌိ တုယှေဝေကဿ နိဝါပံ အဒါသီ’’တိ. ဧဝံ အမ္မာတိ. အာမ သာမီတိ. ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ဥပေါသထံ သမာဒိန္နဿ ဥပေါသထကမ္မံ ဟောတိ၊ န ဟောတီ’’တိ မဟာသေဋ္ဌိံ ပုစ္ဆ အမ္မာတိ. တာယ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိတော မဟာသေဋ္ဌိ အာဟ – ‘‘သကလဥပေါသထကမ္မံ န ဟောတိ၊ ဥပဍ္ဎကမ္မံ ပန ဟောတိ၊ ဥပေါသထိကော ဟောတီ’’တိ. ကမ္မကာရော ဘတ္တံ အဘုဉ္ဇိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဥပေါသထိကော ဟုတွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိပဇ္ဇိ. တဿ အာဟာရပရိက္ခီဏကာယဿ ရတ္တိံ ဝါတော ကုပ္ပိ. သော ပစ္စူသသမယေ ကာလံ ကတွာ ဥပဍ္ဎုပေါသထကမ္မနိဿန္ဒေန မဟာဝတ္တနိအဋဝိဒွါရေ နိဂြောဓရုက္ခဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ.

သော တံ ပဝတ္တိံ ဣသီနံ အာရောစေသိ. ဣသယော ပုစ္ဆိံသု ‘‘တုမှေဟိ မယံ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မော သံဃော’တိ အဿုတပုဗ္ဗံ သာဝိတာ၊ ဥပ္ပန္နော နု ခေါ လောကေ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဥပ္ပန္နောတိ. ဣဒါနိ ကုဟိံ ဝသတီတိ. သာဝတ္ထိယံ နိဿာယ ဇေတဝနေ၊ ဘန္တေတိ. ဣသယော ‘‘တိဋ္ဌထ တုမှေ၊ မယံ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမာ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကောသမ္ဗီနဂရံ သမ္ပာပုဏိံသု. မဟာသေဋ္ဌိနော ‘‘ဣသယော အာဂတာ’’တိ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ‘‘သွေ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှထ၊ ဘန္တေ’’တိ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ဣသိဂဏဿ မဟာဒါနံ အဒံသု. ဣသယော ‘‘ဘုတွာဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာပုစ္ဆိံသု. ဘန္တေ၊ တုမှေ အညသ္မိံ ကာလေ ဧကမ္ပိ မာသံ ဒွေပိ တယောပိ စတ္တာရောပိ မာသေ ဝသိတွာ ဂစ္ဆထ၊ ဣမသ္မိံ ပန ဝါရေ ဟိယျော အာဂန္တွာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝဒထ၊ ကိံ ဣဒန္တိ. အာမ ဂဟပတယော ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော၊ န ခေါ ပန သက္ကာ ဇီဝိတန္တရာယော ဇာနိတုံ၊ တေန မယံ တုရိတာ ဂစ္ဆာမာတိ. တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ မယမ္ပိ အာဂစ္ဆာမ၊ အမှေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆထာတိ. ‘‘တုမှေ အဂါရိယာ နာမ မဟာဇဋာ၊ တိဋ္ဌထ တုမှေ၊ မယံ ပုရေတရံ ဂမိဿာမာ’’တိ နိက္ခမိတွာ ဧကဋ္ဌာနေ ဒွေ ဒိဝသာနိ အဝသိတွာ တုရိတဂမနေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနဝိဟာရေ သတ္ထု သန္တိကမေဝ အဂမံသု. တတ္ထ မဓုရဓမ္မကထံ သုတွာ သဗ္ဗေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု.

တေပိ တယော သေဋ္ဌိနော ပဉ္စဟိ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ စေဝ ပဋ္ဋုဏ္ဏဒုကူလာဒီနိ စ အာဒါယ ကောသမ္ဗိတော နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနသာမန္တေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ တိဏ္ဏမ္ပိ သဟာယာနံ မဓုရဓမ္မကထံ ကထေသိ. တေ ဗလဝသောမနဿဇာတာ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ မဟာဒါနံ အဒံသု၊ ပုန နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေတိ ဧဝံ အဍ္ဎမာသံ ဒါနံ ဒတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဇနပဒံ အာဂမနာယ ပဋိညံ ဒေထာ’’တိ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိံသု. ဘဂဝါ ‘‘သုညာဂါရေ ခေါ ဂဟပတယော တထာဂတာ အဘိရမန္တီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဧတ္တာဝတာ ပဋိညာ ဒိန္နာ နာမ ဟောတီ’’တိ ဂဟပတယော သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဒိန္နာ နော ဘဂဝတာ ပဋိညာ’’တိ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ယောဇနေ ယောဇနေ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကောသမ္ဗိံ ပတွာ ‘‘လောကေ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ ကထယိံသု. တယော ဇနာ အတ္တနော အတ္တနော အာရာမေ မဟန္တံ ဓနပရိစ္စာဂံ ကတွာ ဘဂဝတော ဝိဟာရေ ကာရာပေသုံ. တတ္ထ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိနာ ကာရိတော ကုက္ကုဋာရာမော နာမ အဟောသိ. ပါဝါရိကသေဋ္ဌိနာ အမ္ဗဝနေ ကာရိတော ပါဝါရိကမ္ဗဝနံ နာမ. ဃောသိတေန ကာရိတော ဃောသိတာရာမော နာမ အဟောသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဃောသိတနာမကေန ကိရ သေဋ္ဌိနာ သော ကာရိတော’’တိ.

ယော အဘိနိက္ခမနကာလေ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တော၊ ယဿ စ သတ္ထာရာ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ဗြဟ္မဒဏ္ဍော အာဏတ္တော၊ တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဗောဓိသတ္တကာလေ ဥပဋ္ဌာကဆန္နဿာ’’တိ. ဣမိနာ စ ယော မဇ္ဈိမနိကာယေ ဆန္နောဝါဒသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၃၈၉ အာဒယော) ဂိလာနော ဟုတွာ ဓမ္မသေနာပတိနာ ဩဝဒိယမာနောပိ မာရဏန္တိကဝေဒနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော တိဏှေန သတ္ထေန ကဏ္ဌနာဠိံ ဆိန္ဒိတွာ မရဏဘယေ ဥပ္ပန္နေ ဂတိနိမိတ္တေ စ ဥပဋ္ဌိတေ အတ္တနော ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဉတွာ သံဝိဂ္ဂေါ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ သမသီသီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ၊ အယံ သော န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ပူဇာဝစနပ္ပယောဂေ ကတ္တရိ သာမိဝစနဿပိ ဣစ္ဆိတတ္တာ အာဟ ‘‘ဂါမဿ ဝါ ပူဇိတ’’န္တိ. လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧကေကော ကောဋ္ဌာသောတိ ဧကေကော ဘာဂေါ.

၃၆၆. ကိရိယတော သမုဋ္ဌာနဘာဝေါတိ ကေဝလံ ကိရိယာမတ္တတော သမုဋ္ဌာနဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ၊ ဝတ္ထုနော ပန အဒေသနာယ ကုဋိကရဏကိရိယာယ စ သမုဋ္ဌာနတော ကိရိယာကိရိယတော သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဘိက္ခူ ဝါ အနဘိနေယျာတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ ‘‘အယံ ဝါ သော မဟာနာဂေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ အဝဓာရဏတ္ထောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဝိဟာရကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.