၈. ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၈၀. အဋ္ဌမေ ပါကာရေန ပရိက္ခိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဂေါပုရဋ္ဋာလကယုတ္တန္တိ ဒွါရပါသာဒေန စ တတ္ထ တတ္ထ ပါကာရမတ္ထကေ ပတိဋ္ဌာပိတအဋ္ဋာလကေဟိ စ ယုတ္တံ. ဝေဠူဟိ ပရိက္ခိတ္တတ္တာ အဗ္ဘန္တရေ ပုပ္ဖူပဂဖလူပဂရုက္ခသဉ္ဆန္နတ္တာ စ နီလောဘာသံ. ဆာယူဒကသမ္ပတ္တိယာ ဘူမိဘာဂသမ္ပတ္တိယာ စ မနောရမံ. ကာဠကဝေသေနာတိ ကလန္ဒကရူပေန. နိဝါပန္တိ ဘောဇနံ. တန္တိ ဥယျာနံ. ဒဗ္ဗောတိ တဿ ထေရဿ နာမန္တိ ဒဗ္ဗတ္ထမ္ဘေ ပတိတတ္တာ ဒဗ္ဗောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ အဟောသိ.

ကဿပဒသဗလဿ သာသနောသက္ကနကာလေ ကိရ သတ္တ ဘိက္ခူ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ အညေ သာသနေ အဂါရဝံ ကရောန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဣဓ ကိံ ကရောမ၊ ဧကမန္တေ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမာ’’တိ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ဥစ္စံ ပဗ္ဗတသိခရံ အဘိရုဟိတွာ အတ္တနော စိတ္တဗလံ ဇာနန္တာ ‘‘နိဿေဏိံ ပါတေန္တု၊ ဇီဝိတေ သာလယာ ဩတရန္တု၊ မာ ပစ္ဆာနုတပ္ပိနော အဟုဝတ္ထာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗေ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ နိဿေဏိံ ပါတေတွာ ‘‘အပ္ပမတ္တာ ဟောထ၊ အာဝုသော’’တိ အညမညံ ဩဝဒိတွာ စိတ္တရုစိယေသု ဌာနေသု နိသီဒိတွာ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ အာရဘိံသု.

တတြေကော ထေရော ပဉ္စမေ ဒိဝသေ အရဟတ္တံ ပတွာ ‘‘မမ ကိစ္စံ နိပ္ဖန္နံ၊ အဟံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ ဥတ္တရကုရုတော ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိတွာ အာဟ – ‘‘အာဝုသော၊ ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇထ၊ ဘိက္ခာစာရကိစ္စံ မမာယတ္တံ ဟောတု၊ တုမှေ အတ္တနော ကမ္မံ ကရောထာ’’တိ. ကိံ နု မယံ၊ အာဝုသော၊ နိဿေဏိံ ပါတေန္တာ ဧဝံ အဝစုမှ ‘‘ယော ပဌမံ ဓမ္မံ သစ္ဆိကရောတိ၊ သော ဘိက္ခံ အာဟရတု၊ တေနာဘတံ သေသာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရိဿန္တီ’’တိ. နတ္ထိ၊ အာဝုသောတိ. တုမှေ အတ္တနော ပုဗ္ဗဟေတုနာဝ လဘိတ္ထ၊ မယမ္ပိ သက္ကောန္တာ ဝဋ္ဋဿန္တံ ကရိဿာမ၊ ဂစ္ဆထ တုမှေတိ. ထေရော တေ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တော ဖာသုကဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဂတော. အပရောပိ ထေရော သတ္တမေ ဒိဝသေ အနာဂါမိဖလံ ပတွာ တတော စုတော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော၊ ဣတရေ ထေရာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ တေသု တေသု ကုလေသု နိဗ္ဗတ္တာ. ဧကော ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ တက္ကသိလနဂရေ ရာဇဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော၊ ဧကော ပစ္စန္တိမရဋ္ဌေ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော၊ ဧကော ဗာဟိယရဋ္ဌေ ကုဋုမ္ဗိယဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော၊ ဧကော ရာဇဂဟေ ကုဋုမ္ဗိယဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော.

အယံ ပန ဒဗ္ဗတ္ထေရော မလ္လရဋ္ဌေ အနုပိယနဂရေ ဧကဿ မလ္လရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿ မာတာ ဥပဝိဇညာ ကာလမကာသိ. မတသရီရံ သုသာနံ နေတွာ ဒါရုစိတကံ အာရောပေတွာ အဂ္ဂိံ အဒံသု. အဂ္ဂိဝေဂသန္တတ္တံ ဥဒရပဋလံ ဒွေဓာ အဟောသိ. ဒါရကော အတ္တနော ပုညဗလေန ဥပ္ပတိတွာ ဧကသ္မိံ ဒဗ္ဗတ္ထမ္ဘေ နိပတိ၊ တံ ဒါရကံ ဂဟေတွာ အယျိကာယ အဒံသု. သာ တဿ နာမံ ဂဏှန္တီ ဒဗ္ဗတ္ထမ္ဘေ ပတိတွာ လဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ‘‘ဒဗ္ဗော’’တိ တဿ နာမံ အကာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒဗ္ဗောတိ တဿ ထေရဿ နာမ’’န္တိ.

တဿ သတ္တဝဿိကကာလေ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော မလ္လရဋ္ဌေ စာရိကံ စရမာနော အနုပိယနိဂမံ ပတွာ အနုပိယမ္ဗဝနေ ဝိဟရတိ. ဒဗ္ဗကုမာရော သတ္ထာရံ ဒိသွာ သဟ ဒဿနေနေဝ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ဟုတွာ ‘‘အဟံ ဒသဗလဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ အယျိကံ အာပုစ္ဆိ. သာ ‘‘သာဓု တာတာ’’တိ ဒဗ္ဗကုမာရံ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ ကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ အညတရဿ ဘိက္ခုနော သညံ အဒါသိ ‘‘ဘိက္ခု ဣမံ ဒါရကံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ. သော ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သုတွာ ဒဗ္ဗကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေန္တော တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ. ပုဗ္ဗဟေတုသမ္ပန္နော ကတာဘိနီဟာရော ပဌမကေသဝဋ္ဋိယာ ဝေါရောပနက္ခဏေယေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ၊ ဒုတိယာယ ကေသဝဋ္ဋိယာ ဩရောပိယမာနာယ သကဒါဂါမိဖလေ၊ တတိယာယ အနာဂါမိဖလေ၊ သဗ္ဗကေသာနံ ပန ဩရောပနဉ္စ အရဟတ္တဖလသစ္ဆိကိရိယာ စ အပစ္ဆာ အပုရေ အဟောသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ထေရော ကိရ သတ္တဝဿိကောဝ သံဝေဂံ လဘိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗန္တိ ယထုပနိဿယံ တေန တေန သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ. တိဿော ဝိဇ္ဇာတိအာဒိ ယထာသမ္ဘဝဝသေန ဝုတ္တံ. ဂုဏဇာတန္တိ ‘‘ယဉ္စ ကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗ’’န္တိ နပုံသကလိင်္ဂသမ္ဗန္ဓဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ သောဠသဝိဓဿ ကိစ္စဿ ကတတ္တာတိ ဒုက္ခသမုဒယနိရောဓမဂ္ဂသင်္ခါတေသု စတူသု သစ္စေသု ဒုက္ခပရိညာ သမုဒယပ္ပဟာနံ နိရောဓသစ္ဆိကိရိယာ မဂ္ဂဘာဝနာတိ ဧကေကဿ မဂ္ဂဿ စတုန္နံ စတုန္နံ ကိစ္စာနံ ဝသေန သောဠသဝိဓဿ ကိစ္စဿ ကတတ္တာ. တတော တတော ပဋိက္ကမိတွာတိ တတော တတော ကိစ္စတော အာရမ္မဏတော စ ပဋိဝတ္တိတွာ. သိလာပဋ္ဋကေတိ ပါသာဏဖလကေ. တေရသာပီတိ ဘတ္တုဒ္ဒေသကသေနာသနဂ္ဂါဟာပကဘဏ္ဍာဂါရိကစီဝရပဋိဂ္ဂါဟကစီဝရဘာဇနကယာဂုဘာဇနကဖလဘာဇနကခဇ္ဇဘာဇနကအပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇကသာဋိယဂ္ဂါဟာပကပတ္တဂ္ဂါဟာပကအာရာမိကပေသကသာမဏေရပေသကသမ္မုတီနံ ဝသေန တေရသာပိ သမ္မုတိယော ဒါတုံ ဝဋ္ဋန္တိ.

၃၈၂. အပိသူတိ ဧတ္ထ သူတိ နိပါတမတ္တံ၊ အပိ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော ‘‘ဝိကာလေ’’တိ ဣမဿ အနန္တရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဝိကာလေပိ အာဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ဇာနန္တာတိ ဒူရဘာဝံ ဇာနန္တာ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသူတိ ဧတ္ထ ကတိကသဏ္ဌာနာဒီနံ နာနပ္ပကာရတ္တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ကတိကဝတ္တာဒီနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကထာပေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗဝိဟာရေသု စ ဂမနမဂ္ဂေ သမပ္ပမာဏေ ကတွာ အဓိဋ္ဌာတီတိ ဝဒန္တိ. အယဉှိ နိမ္မိတာနံ ဓမ္မတာတိ အနိယမေတွာ နိမ္မိတာနံ အယံ ‘‘ဧကသ္မိံ ဘာသမာနသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဓမ္မတာ. တထာ ဟိ ယေ ဝဏ္ဏဝယသရီရာဝယဝပရိက္ခာရကိရိယာဝိသေသာဒီဟိ နိယမံ အကတွာ နိမ္မိတာ ဟောန္တိ၊ တေ အနိယမေတွာ နိမ္မိတတ္တာ ဣဒ္ဓိမတာ သဒိသာဝ ဟောန္တိ. ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဘာသိတတုဏှီဘာဝါဒီသု ဝါ ယံ ယံ ဣဒ္ဓိမာ ကရောတိ၊ တံ တဒေဝ ကရောန္တိ. သစေ ပန နာနပ္ပကာရေ ကာတုကာမော ဟောတိ၊ ကေစိ ပဌမဝယေ၊ ကေစိ မဇ္ဈိမဝယေ၊ ကေစိ ပစ္ဆိမဝယေ၊ တထာ ဒီဃကေသေ၊ ဥပဍ္ဎမုဏ္ဍေ၊ မိဿကကေသေ၊ ဥပဍ္ဎရတ္တစီဝရေ၊ ပဏ္ဍုကစီဝရေ၊ ပဒဘာဏဓမ္မကထာသရဘညပဉှပုစ္ဆနပဉှဝိဿဇ္ဇနစီဝရသိဗ္ဗနဓောဝနာဒီနိ ကရောန္တေ၊ အပရေပိ ဝါ နာနပ္ပကာရကေ ကာတုကာမော ဟောတိ၊ တေန ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကာ ဘိက္ခူ ပဌမဝယာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌိတေ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတပ္ပကာရာယေဝ ဟောန္တိ. အဝတ္ထုကဝစနံ န ဟောတီတိ နိမ္မိတာနံ ‘‘အယံ မဉ္စော’’တိအာဒိဝစနံ အဝတ္ထုကံ န ဟောတိ သဗ္ဗတ္ထ မဉ္စပီဌာနံ သမ္ဘဝတော.

၃၈၃. ဧကစာရိကဘတ္တန္တိ အတိမနာပတ္တာ ဝိသုံ ဌိတိကာယ ပါပေတဗ္ဗံ ဘတ္တံ. တဒ္ဓိတဝေါဟာရေနာတိ စတ္တာရိ ပရိမာဏမဿ စတုက္ကန္တိ ဧဝံ တဒ္ဓိတဝေါဟာရေန. ဩဒနဿ ပုစ္ဆာယ သာဓကတမတ္တာ အာဟ – ‘‘ကရဏတ္ထေယေဝ ကရဏဝစန’’န္တိ၊ ဩဒနေန ကရဏဘူတေန ပုစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယေ စ ဩဒနေန ကရဏဘူတေန ပုစ္ဆန္တိ၊ တေသံ ပုစ္ဆနာကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ဩဒနံ ဒေမာတိ ပုစ္ဆန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဘဝေါတိ ဘဝိတဗ္ဗော. အသမန္နာဟရိတွာတိ အာဘောဂံ အကတွာ. ရတ္တိံ သမ္မန္တယမာနာတိ ကဉ္စိ ကာလံ သုပိတွာ ဝုဋ္ဌာယ သမ္မန္တယမာနာ. ရတ္တိယဉှိ ပဌမယာမမဇ္ဈိမယာမေသု သုပိတွာ ပဗုဒ္ဓါနံ အဇ္ဇတနကာလေပိ အနဇ္ဇတနာဘိမာနော ဟောတိ၊ တသ္မာ တေ ‘‘ဟိယျော’’တိ အာဟံသု. ယေ ပန ရတ္တိယံ ကမ္မပ္ပသုတာ ဇာဂရိယမနုယုတ္တာ ဟောန္တိ၊ တေသံ အဇ္ဇတနာဘိမာနောယေဝ၊ တသ္မာ တေ ‘‘အဇ္ဇ’’ဣစ္စေဝ ဝေါဟရန္တိ၊ န ‘‘ဟိယျော’’တိ. ပဓူပါယန္တာတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနကကောဓဝသေန ပဓူပါယန္တာ.

၃၈၄. ဒဗ္ဗ ဒဗ္ဗာတိ ဒုတိယော ဒဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ ပဏ္ဍိတာဓိဝစနောတိ အာဟ ‘‘ဒဗ္ဗာ ပဏ္ဍိတာ’’တိ. ဧဝံ န နိဗ္ဗေဌေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. နိဗ္ဗေဌေန္တီတိ အတ္တာနံ ဒေါသတော မောစေန္တိ. ဝုဋ္ဌာနလက္ခဏံ မညမာနာတိ ဝုဋ္ဌာနလက္ခဏန္တိ မညမာနာ. န ဃဋိယတီတိ ထေရဿ သုသီလပဋိညာယ တဿာ ဒုဿီလပဋိညာဝစနံ န ဃဋိယတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. နာသေထာတိ သေတကံ ဒတွာ ဂိဟိဘာဝံ ပါပေထာတိ အတ္ထော. လိင်္ဂနာသနာ ဟေတ္ထ အဓိပ္ပေတာ. ဣမမေဝ စ ဒဿေတုံ ‘‘တိဿော နာသနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကကမ္မာဒိသံဝါသဿ အကရဏံ သံဝါသနာသနာ. ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ နာမ ဝါလုကာဒီနိ ဩကိရိတွာ ယာဝ ခမာပေတိ၊ တာဝ ဒဏ္ဍကမ္မဝသေန နိက္ကဍ္ဎနံ. စရ ပိရေ ဝိနဿာတိ နိက္ကဍ္ဎနာကာရဒဿနံ. တတ္ထ စရာတိ ဂစ္ဆ၊ အပေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပိရေတိ ပရ အမာမက၊ အမှာကံ အနဇ္ဈတ္တိကဘူတာတိ အတ္ထော. ပိရေတိ ဟိ ပရ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ သမ္ဗောဓနဝစနံ. အထ ဝါ ပိရေတိ ‘‘ပရတော’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထံ နိပါတပဒံ၊ တသ္မာ စရ ပိရေတိ ပရတော ဂစ္ဆ၊ မာ ဣဓ တိဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ဝိနဿာတိ အဒဿနံ ဂစ္ဆ.

ယသ္မာ တေ ဘိက္ခူ အတ္တာနံ အပ္ပကာသေတွာ ဌိတာ၊ တသ္မာ အနုယုဉ္ဇထာတိ ဣမဿ ဂဝေသထ ဇာနာထာတိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ကာရကော ဟောတီတိ ‘‘အယျေနမှိ ဒူသိတာ’’တိ ပဋိညာတတ္တာ တာယ ပဋိညာယ ယဒိ နာသိတာ၊ ထေရော ကာရကော ဟောတိ၊ သဒေါသောတိ အတ္ထော. အကာရကော ဟောတီတိ တာယ ကတပဋိညံ အနပေက္ခိတွာ ယဒိ ဘဂဝတာ ပကတိဒုဿီလဘာဝံယေဝ သန္ဓာယ သာ နာသိတာ၊ ထေရော အကာရကော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘သကာယ ပဋိညာယ နာသေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အယျေနမှိ ဒူသိတာ’’တိ တာယ ကတပဋိညာယ ဘူတတာ အာပဇ္ဇတီတိ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော ကာရကော ဟောတိ သဒေါသော’’တိ. ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေတိ၊ ဒုက္ကဋန္တိ ဣမိနာ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေါ ဒဿိတော. မုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ မုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တံ.

တတြာတိ တေသု ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယေသု. ဣတော ပဋ္ဌာယ ‘‘တသ္မာ ပါစိတ္တိယမေဝ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနပရိယန္တံ ဒွီသုပိ အဋ္ဌကထာသု အဓိပ္ပါယဝိဘာဝနံ. တတ္ထ ပုရိမနယေတိ ‘‘ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေတိ၊ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တအဋ္ဌကထာနယေ. ဒုက္ကဋမေဝ ယုဇ္ဇတီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စေ? တတ္ထ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ’’တိအာဒိမာဟ. ဘိက္ခုနော ဘိက္ခုသ္မိံ သံဃာဒိသေသောတိ ဘိက္ခုံ အမူလကေန အန္တိမဝတ္ထုနာ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ ဘိက္ခုနော သံဃာဒိသေသောတိ အတ္ထော. ပစ္ဆိမနယေပိ ‘‘ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ မုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒီနယေပိ မုသာဝါဒတ္တာ ပါစိတ္တိယမေဝ ယုဇ္ဇတီတိ ဝိသံဝါဒပုရေက္ခတာယ ပါစိတ္တိယမေဝ ယုဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပါယော. ယဒိ ဧဝံ ဘိက္ခုံ အမူလကေန အန္တိမဝတ္ထုနာ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ အက္ကောသန္တဿ စ မုသာဝါဒတ္တာ ပါစိတ္တိယေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ စေ? တတ္ထ သတိပိ မုသာဝါဒေ ဝစနပ္ပမာဏတော သံဃာဒိသေသဩမသဝါဒပါစိတ္တိယေဟေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ န သမ္ပဇာနမုသာဝါဒပါစိတ္တိယေနာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝစနပ္ပမာဏတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝစနပ္ပမာဏတောတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တပါဠိဝစနပ္ပမာဏတော. ဣဒါနိ တံ ဝစနံ ဒဿေတုံ ‘‘အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုဿ ပန ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋန္တိ ဝစနံ နတ္ထီတိ ဘိက္ခုနိယာ အနုဒ္ဓံသနေ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋန္တိ ဝစနံ နတ္ထိ တထာ ပါဠိယံ အနာဂတတ္တာ. သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝစနမတ္ထီတိ သာမညတော ဝုတ္တံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒသိက္ခာပဒံ ဒဿေတိ.

ဣဒါနိ ဒွီသုပိ အဋ္ဌကထာဝါဒေသု အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေတွာ တေသု ပစ္ဆိမဝါဒေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ပုရိမဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေတုကာမော အာစရိယော ‘‘တတြ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတြာတိ ‘‘ပါစိတ္တိယမေဝ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တဝါဒေ. အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေ အသတိ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣမိနာ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယဿ ဩကာသံ ဒဿေတိ. ဝိသုံ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယတော ဝိသုံ အညမေဝ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ. ဧတေဟိ နာသနာ နတ္ထီတိ သာမညတော ဝုတ္တံ၊ ဣမိဿာ ပန ဒုက္ကဋေန နာသနာ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ နံ ဘဂဝါ နာသေတီတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ.

၃၈၅-၃၈၆. ဒူသိတောတိ ဒုဋ္ဌသဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနတံ ဒဿေတိ. ဒူသယတိ ပရံ ဝိနာသေတီတိ ဒူသကော. ဣမိနာ ‘‘ဒူသယတီတိ ဒေါသော’’တိ ဒေါသသဒ္ဒဿ ကတ္တုသာဓနတာ ဝုတ္တာ. ပကတိဘာဝံ ဇဟာပိတောတိ ဒုသသဒ္ဒဿ ဝိကတိယံ ပဌိတတ္တာ ဝုတ္တံ၊ ပကတိယာ သောမ္မဘာဝံ ဇဟာပိတောတိ အတ္ထော၊ ဝိကာရမာပါဒိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာကာရနာနတ္တေနာတိ ဒူသိတာကာရဿ ဒူသကာကာရဿ စ နာနတ္တေန. အနဘိရဒ္ဓေါတိ အတုဋ္ဌော. ယော ပန အတုဋ္ဌော၊ သော သုခိတော နာမ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န သုခိတော’’တိ. ‘‘အာရာဓိတော ရာဇာ’’တိအာဒီသု ပသာဒိတောတိ အတ္ထသမ္ဘဝတော ‘‘န ဝါ ပသာဒိတော’’တိ ဝုတ္တံ. ခီလသဒ္ဒေါ ထဒ္ဓဘာဝဝစနော ကစဝရပရိယာယော စ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘စိတ္တထဒ္ဓဘာဝစိတ္တကစဝရသင်္ခါတံ ပဋိဃခီလ’’န္တိ. ခီလယတိ တေန စိတ္တံ ထဒ္ဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတီတိ ခီလံ၊ စိတ္တဿ ထဒ္ဓဘာဝေါ. သော စ အတ္ထတော ပဋိဃောယေဝ. စိတ္တဿ ထဒ္ဓဘာဝလက္ခဏော ဟိ ပဋိဃော၊ တသ္မိဉ္စ ဥပ္ပန္နေ စိတ္တံ ဥက္လာပဇာတဋ္ဌာနံ ဝိယ အမနုညံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ကစဝရသဒိသတ္တာပိ ပဋိဃောဝ ‘‘ခီလ’’န္တိ ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘ပဋိဃခီလ’’န္တိ. စိတ္တဿ ထဒ္ဓဘာဝတ္တာ ကစဝရသဒိသတ္တာ စ ပဋိဃောယေဝ ခီလံ ပဋိဃခီလံ. နပ္ပတီတောတိ ပီတိသုခါဒီဟိ န အဘိဂတော န အနုဂတော၊ န ဥပေတောတိ အတ္ထော. ယော စ ပီတိသုခါဒီဟိ အနုပဂတော၊ သော တေဟိ ဝဇ္ဇိတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပီတိသုခါဒီဟိ ဝဇ္ဇိတော’’တိ. ယော စ တေဟိ ဝဇ္ဇိတော၊ န သော တေန အဘိသဋော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န အဘိသဋော’’တိ၊ ပီတိသုခါဒီဟိ န ပတ္ထဋောတိ အတ္ထော.

ယေနာတိ ယေန ကောပေန. ဒုဋ္ဌောတိ မာတိကာယ အာဂတပဒံ ဒဿေတိ၊ ကုပိတောတိ ပဒဘာဇနေ အာဂတပဒံ. အတ္ထတော ဧကတ္တေပိ ဥဘိန္နံ ပဒါနံ ဝသေန ‘‘ဥဘယမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ‘‘တေန စ ကောပေန တေန စ ဒေါသေနာ’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ ဝသေန ‘‘ဒွီဟီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အတ္ထတော ပန ဒေါသောယေဝ. သော စ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နောတိ အာဟ ‘‘ဣမေဟိ ဒွီဟိ သင်္ခါရက္ခန္ဓမေဝ ဒဿေတီ’’တိ. ‘‘အနတ္တမနတာ အနဘိရဒ္ဓီ’’တိ ဝစနေဟိ ဒေါမနဿဝေဒနာဝ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဝေဒနာက္ခန္ဓံ ဒဿေတီ’’တိ.

ယဒါ ပန စောဒကေန အဒိဋ္ဌံ အသုတံ အပရိသင်္ကိတံ ဝါ ဟောတိ၊ တဒါ အမူလကံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တံ ပနဿ။ပေ။ စောဒကဝသေန အဓိပ္ပေတ’’န္တိ. ယဒိ စုဒိတကဝသေန အဓိပ္ပေတံ သိယာ၊ အမူလကံ နာမ အနဇ္ဈာပန္နန္တိ ပဒဘာဇနံ ဝဒေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. ယံ ပါရာဇိကန္တိ ဘိက္ခုနော အနုရူပေသု ဧကူနဝီသတိယာ ပါရာဇိကေသု အညတရံ. ပဒဘာဇနေ ပန ပါဠိယံ အာဂတာနေဝ ဂဟေတွာ ‘‘စတုန္နံ အညတရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတန္တိ စုဒိတကဿ အာပန္နာနာပန္နတ္တံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ.

တထေဝါတိ ပသာဒသောတေန ဒိဗ္ဗသောတေန ဝါတိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. သုတွာဝ ဇာနိတဗ္ဗတော ‘‘သုတဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပရိသင်္ကနံ ပရိသင်္ကိတံ၊ ဒိဋ္ဌာနုဂတံ ပရိသင်္ကိတံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ဣမေသန္တိ ကတ္တုအတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ ဣမေဟီတိ အတ္ထော. ကရိဿန္တိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝိဘတ္တိပရိဏာမံ ကတွာ ဣမေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဒိဋ္ဌံ အတ္ထိ သမူလကံ၊ အတ္ထိ အမူလကန္တိ ဣဒံ အဇ္ဈာစာရဿ သဗ္ဘာဝါသဗ္ဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အတ္ထိ သညာသမူလကံ၊ အတ္ထိ သညာအမူလကန္တိ ဣဒံ ပန ဒိဋ္ဌသညာယ သဗ္ဘာဝါသဗ္ဘာဝံ သန္ဓာယ.

သမီပေ ဌတွာတိ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ သမီပေ ဌတွာတိ ဝဒန္တီတိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ပရတော ပန ‘‘ဒူတံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ပေသေတွာ စောဒေန္တဿ သီသံ န ဧတီ’’တိ ပရမ္မုခါစောဒနာယ ဧဝ အနာပတ္တိယာ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သမီပေ ဌတွာ’’တိ ဣဒံ သမ္မုခဘာဝမတ္တဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ အမှာကံ ခန္တိ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) အင်္ဂံ ဒဿေန္တေန ‘‘စာဝနာဓိပ္ပါယေန သမ္မုခါစောဒနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န စ သမ္မုခဘာဝေါ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေယေဝါတိ နိယမော သက္ကာ ဝတ္ထုံ. ဝိနယဝိနိစ္ဆယဉ္စ ပတွာ ဂရုကေယေဝ ဌာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ. စောဒါပကဿေဝ ဝါစာယ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသောတိ အာဏတ္တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ စောဒါပကဿ သံဃာဒိသေသော. မယာပိ ဒိဋ္ဌံ သုတံ အတ္ထီတိ ဣဒံ အာဏတ္တဿပိ စောဒကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ပန အဝတွာပိ ‘‘ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နောသီ’’တိ ဣဒမေဝ ဝစနံ ပရဿ ဝစနံ ဝိယ အကတွာ အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေန ဝဒန္တဿ သံဃာဒိသေသောယေဝ. သတိပိ ပန အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေ ‘‘အသုကေန ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဒဿေတွာ ဝဒန္တဿ နတ္ထိ သံဃာဒိသေသောတိ ဝဒန္တိ.

သမ္ဗဟုလာ သမ္ဗဟုလေ သမ္ဗဟုလေဟိ ဝတ္ထူဟိ စောဒေန္တီတိ ဧတ္ထ သမ္ဗဟုလေတိ ဗဟုတ္တနိဒ္ဒေသေ ကာရဏံ န ဒိဿတိ. ဝတ္ထုစောဒကာနံယေဝ ဟိ ဧကာနေကဝသေန ဣဒံ စတုက္ကမာဂတံ၊ န စုဒိတကဿပိ ဧကာနေကဝသေန. တထာ ဟိ ဧကဿေဝ စုဒိတကဿ ဝသေန ဧကဝတ္ထုဧကစောဒကဧကဝတ္ထုနာနာစောဒကနာနာဝတ္ထုဧကစောဒကနာနာဝတ္ထုနာနာစောဒကပ္ပဘေဒံ ဣဒံ စတုက္ကမာဂတံ၊ တေနေဝ စတုတ္ထစောဒနံ ဒဿေန္တေနပိ ‘‘ဣမိဿာ စောဒနာယ နာနာဝတ္ထူနိ နာနာစောဒကာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ပန ‘‘နာနာစုဒိတကာ’’တိ၊ တသ္မာ ‘‘သမ္ဗဟုလေ’’တိ ဗဟုတ္တနိဒ္ဒေသေ ကာရဏံ န ဒိဿတိ. အထ ဝါ ပဌမံ တီသုပိ စောဒနာသု ဧကတ္တေန စုဒိတကံ နိဒ္ဒိသိတွာပိ ဣဓ ဗဟုတ္တေန နိဒ္ဒေသော ‘‘န ကေဝလံ ဧကသ္မိံယေဝ စုဒိတကေ စောဒနာ သမ္ဘဝတိ၊ အထ ခေါ သမ္ဗဟုလေသုပီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ကတော.

စောဒေတုံ ပန ကော လဘတိ၊ ကော န လဘတီတိအာဒိ အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယံ ဝိနာပိ စောဒနာလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သီလသမ္ပန္နောတိ ဣဒံ ဒုဿီလဿ ဝစနံ အပ္ပမာဏန္တိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုနီနံ ပန ဘိက္ခုံ စောဒေတုံ အနိဿရတ္တာ ‘‘ဘိက္ခုနိမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. သတိပိ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူသု အနိဿရဘာဝေ တာဟိ ကတစောဒနာပိ စောဒနာရုဟတ္တာ စောဒနာယေဝါတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပဉ္စပိ သဟဓမ္မိကာ လဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုဿ သုတွာ စောဒေတီတိအာဒိနာ စောဒကော ယေသံ သုတွာ စောဒေတိ၊ တေသမ္ပိ ဝစနံ ပမာဏမေဝါတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ တေသံ စောဒနာပိ ရုဟတေဝါတိ ဒဿေတုံ ထေရော သုတ္တံ နိဒဿေသိ.

ဒူတံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ပေသေတွာတိ ‘‘တွံယေဝ ဂန္တွာ စောဒေဟီ’’တိ ဒူတံ ဝါ ပေသေတွာ ယော တံ စောဒေတုံ သက္ကောတိ၊ တဿ မုခသာသနံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ ပေသေတွာ. သီသံ န ဧတီတိ သံဃာဒိသေသော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ‘‘စောဒေတိ ဝါ စောဒါပေတိ ဝါ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ ဒူတသာသနာဒီဟိ စောဒါပေန္တဿပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ပညာယတိ၊ ‘‘သီသံ န ဧတီ’’တိ ဣဒံ ပန အဋ္ဌကထာစရိယပ္ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗံ. သမယေနာတိ ပကတိယာ သဒ္ဒံ သုတွာ အတ္ထဝိဇာနနသမယေန.

ဂရုကာနံ ဒွိန္နန္တိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသာနံ. အဝသေသာနံ ဝသေနာတိ ပဉ္စလဟုကာပတ္တီနံ ဝသေန. ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိ ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. ‘‘အန္တဝါ လောကော၊ အနန္တဝါ လောကော’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ အန္တံ ဂဏှာတီတိ အန္တဂ္ဂါဟိကာ. အာဇီဝဟေတု ပညတ္တာနံ ဆန္နံ သိက္ခာပဒါနံ ဝသေနာတိ အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ၊ အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ၊ အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ၊ သော ဘိက္ခု အရဟာတိ ဘဏတိ၊ ပဋိဝိဇာနန္တဿ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ၊ အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ဘိက္ခု ပဏီတဘောဇနာနိ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ၊ အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ဘိက္ခုနီ ပဏီတဘောဇနာနိ အဂိလာနာ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ပါဋိဒေသနီယဿ၊ အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ဘိက္ခု သူပံ ဝါ ဩဒနံ ဝါ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိပစ္စယာ ဣမာ ဆ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ပရိဝါရပါဠိယံ (ပရိ. ၂၈၇) ဒဿိတာနံ ဆန္နံ သိက္ခာပဒါနံ ဝသေန. ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိအာဇီဝဝိပတ္တီဟိ စောဒေန္တောပိ တမ္မူလိကာယ အာပတ္တိယာ ဧဝ စောဒေတိ.

‘‘ကသ္မာ မံ န ဝန္ဒသီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ‘‘အဿမဏောသိ အသကျပုတ္တိယောသီ’’တိ အဝန္ဒနကာရဏဿ ဝုတ္တတ္တာ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နော န ဝန္ဒိတဗ္ဗောတိ ဝဒန္တိ. စောဒေတုကာမတာယ ဧဝ အဝန္ဒိတွာ အတ္တနာ ဝတ္တဗ္ဗဿ ဝုတ္တမတ္ထံ ဌပေတွာ အဝန္ဒိယဘာဝေ တံ ကာရဏံ န ဟောတီတိ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စ ဝုတ္တံ. အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿ အဝန္ဒနီယေသု အဝုတ္တတ္တာ တေန သဒ္ဓိံ သယန္တဿ သဟသေယျာပတ္တိယာ အဘာဝတော တဿ စ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ ရုဟနတော တဒေဝ ယုတ္တတရန္တိ ဝိညာယတိ. ကိဉ္စာပိ ယာဝ သော ဘိက္ခုဘာဝံ ပဋိဇာနာတိ၊ တာဝ ဝန္ဒိတဗ္ဗော. ယဒါ ပန ‘‘အဿမဏောမှီ’’တိ ပဋိဇာနာတိ၊ တဒါ န ဝန္ဒိတဗ္ဗောတိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿ ဟိ ဘိက္ခုဘာဝံ ပဋိဇာနန္တဿေဝ ဘိက္ခုဘာဝေါ၊ န တတော ပရံ. ဘိက္ခုဘာဝံ အပ္ပဋိဇာနန္တော ဟိ အနုပသမ္ပန္နပက္ခံ ဘဇတိ. ယသ္မာ အာမိသံ ဒေန္တော အတ္တနော ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနေယေဝ ဒေတိ၊ တသ္မာ ပဋိပါဋိယာ နိသိန္နာနံ ယာဂုဘတ္တာဒီနိ ဒေန္တေန ဧကဿ စောဒေတုကာမတာယ အဒိန္နေပိ စောဒနာ နာမ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န တာဝတာ စောဒနာ ဟောတီ’’တိ.

တိံသာနီတိ တိံသ ဧတေသမတ္ထီတိ တိံသာနိ၊ တိံသဝန္တာနီတိ အတ္ထော၊ တိံသာဓိကာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂုဏဝစနတ္တာ တဒ္ဓိတလောပံ ကတွာ ‘‘တိံသာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ တိံသ စောဒနာ အဓိကာ ဧတေသူတိ တိံသာနိ. တသ္မိံ အဓိကမိတိ ဍကာရပစ္စယေ သတိ ရူပမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နဝုတာနီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

ဥဗ္ဗာဟိကာယ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗန္တိ ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မတေဟိ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ. အလဇ္ဇုဿန္နာယ ဟိ ပရိသာယ ဒသဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗော. ‘‘သီလဝါ ဟောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော’’တိအာဒိနာ သမထက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၂၃၁) ဝုတ္တဒသင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတာ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ ဥစ္စိနိတွာ တတ္ထေဝ ဝုတ္တာယ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သမ္မတေဟိ ပန တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဝိသုံ ဝါ နိသီဒိတွာ တဿာယေဝ ဝါ ပရိသာယ ‘‘အညေဟိ န ကိဉ္စိ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ သာဝေတွာ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ. တုမှာကန္တိ စုဒိတကစောဒကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ကိမှီတိ ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ. ကိမှိ နမ္ပိ န ဇာနာသီတိ ကိမှိ နန္တိ ဝစနမ္ပိ န ဇာနာသိ. နာဿ အနုယောဂေါ ဒါတဗ္ဗောတိ နာဿ ပုစ္ဆာ ပဋိပုစ္ဆာ ဒါတဗ္ဗာ. ‘‘ဒုမ္မင်္ကူနံ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟာယာ’’တိအာဒိဝစနတော ‘‘အလဇ္ဇီနိဂ္ဂဟတ္ထာယ။ပေ။ ပညတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဟိတီတိ အာဂမိဿတိ. ဒိဋ္ဌသန္တာနေနာတိ ဒိဋ္ဌသမ္ဗန္ဓေန၊ ဒိဋ္ဌနိယာမေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိဝါဒဝတ္ထုသင်္ခါတေ အတ္ထေ ပစ္စတ္ထိကာ အတ္ထပ္ပစ္စတ္ထိကာ. သညံ ဒတွာတိ တေသံ ကထံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ အတ္တနော ဝစနံ သာဓေတုံ သညံ ကတွာ. အသုဒ္ဓသညာယ ဥပ္ပန္နတ္တာ ‘‘အနနုစ္ဆဝိကော’’တိ အာဟ. ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂါတိ ဣဒံ အတ္တနော သန္တိကာ တေသံ မောစနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ပန တေသံ အညမညသမ္ဘောဂေ ယောဇနတ္ထံ. ဝိနိစ္ဆယော န ကာတဗ္ဗောတိ ‘‘အမှာကံ ဝစနေ အဋ္ဌာတဗ္ဗသဘာဝါ ဧတေ အလဇ္ဇိနော’’တိ ဇာနန္တေန ဝိနိစ္ဆယော န ကာတဗ္ဗော.

ဝိရဒ္ဓံ ဟောတီတိ အတ္တနာ ကတဒေါသပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ကဉ္စိ မုသာဝါဒံ ကတွာ ဝိရဒ္ဓံ ဟောတိ. ပဋိညံ န ဒေတီတိ သစေ မယာ ကတဒေါသံ ဝက္ခာမိ၊ မယှံ အနုဝတ္တကာ ဘိဇ္ဇိဿန္တီတိ ‘‘ကတံ မယာ’’တိ ပဋိညံ န ဒေတိ. သုဒ္ဓေါ ဟောတူတိ တေသံ ဝစနေန သုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတု၊ တေသံ ဝစနေန ဧကဒွေဝါရမဿ ဝိနိစ္ဆယော ဒါတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော. ဌာနေ န တိဋ္ဌတီတိ လဇ္ဇိဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ. ဝိနိစ္ဆယော န ဒါတဗ္ဗောတိ အလဇ္ဇိဘာဝမာပန္နတ္တာ န ဒါတဗ္ဗော.

အမူလကမ္ပိ သမူလကမ္ပိ မူလံ ဂဟေတွာ ဝဒန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒွေ မူလာနီ’’တိ. ကာလေန ဝက္ခာမီတိအာဒီသု ဧကော ဧကံ ဩကာသံ ကာရေတွာ စောဒေန္တော ကာလေန ဝဒတိ နာမ. သံဃမဇ္ဈေ ဂဏမဇ္ဈေ သလာကဂ္ဂယာဂုအဂ္ဂဝိတက္ကမာဠကဘိက္ခာစာရမဂ္ဂအာသနသာလာဒီသု ဥပဋ္ဌာကေဟိ ပရိဝါရိတက္ခဏေ ဝါ စောဒေန္တော အကာလေန ဝဒတိ နာမ. တစ္ဆေန ဝဒန္တော ဘူတေန ဝဒတိ နာမ. ‘‘အမ္ဘော မဟလ္လက-ပရိသာဝစရ-ပံသုကူလိက-ဓမ္မကထိက-ပတိရူပံ တဝ ဣဒ’’န္တိ ဝဒန္တော ဖရုသေန ဝဒတိ နာမ. ကာရဏနိဿိတံ ပန ကတွာ ‘‘ဘန္တေ မဟလ္လကာတ္ထ၊ ပရိသာဝစရာ ပံသုကူလိကာ ဓမ္မကထိကာတ္ထ၊ ပတိရူပံ တုမှာကံ ဣဒ’’န္တိ ဝဒန္တော သဏှေန ဝဒတိ နာမ. ကာရဏနိဿိတံ ကတွာ ဝဒန္တော အတ္ထသဉှိတေန ဝဒတိ နာမ. မေတ္တစိတ္တော ဝက္ခာမိ၊ နော ဒေါသန္တရောတိ မေတ္တစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဝက္ခာမိ၊ န ဒုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ. ပန္နရသသု ဓမ္မေသူတိ ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရတာ၊ ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရတာ၊ သဗြဟ္မစာရီသု မေတ္တစိတ္တတာ၊ ဗဟုဿုတတာ၊ ဥဘိန္နံ ပါတိမောက္ခာနံ ဝိတ္ထာရေန သွာဂတသုဝိဘတ္တသုပ္ပဝတ္တသုဝိနိစ္ဆိတတာ၊ ‘‘ကာလေန ဝက္ခာမီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပဉ္စဓမ္မာ၊ ကာရုညတာ၊ ဟိတေသိတာ၊ အနုကမ္ပတာ၊ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတာ၊ ဝိနယပုရေက္ခာရတာတိ ဣမေသု ပန္နရသသု ဓမ္မေသု. တတ္ထ ကာရုညတာတိ ကာရုဏိကဘာဝေါ. ဣမိနာ ကရုဏာ စ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ ဒဿိတော. ဟိတေသိတာတိ ဟိတဂဝေသနတာ. အနုကမ္ပတာတိ တေန ဟိတေန သံယောဇနာ. ဒွီဟိပိ မေတ္တာ စ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ ဒဿိတော. အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတာတိ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပေတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပနာ. ဝတ္ထုံ စောဒေတွာ သာရေတွာ ပဋိညံ အာရောပေတွာ ယထာပဋိညာယ ကမ္မကရဏံ ဝိနယပုရေက္ခာရတာ နာမ. သစ္စေ စ အကုပ္ပေ စာတိ ဝစီသစ္စေ စ အကုပ္ပတာယ စ. စုဒိတကေန ဟိ သစ္စဉ္စ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ကောပေါ စ န ကာတဗ္ဗော၊ နေဝ အတ္တနာ ကုဇ္ဈိတဗ္ဗော၊ န ပရော ဃဋ္ဋေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

ဘုမ္မပ္ပတ္တိယာတိ ဘုမ္မဝစနေ သမ္ပတ္တေ၊ ဘုမ္မတ္ထေ ဣဒံ ဥပယောဂဝစနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဓိကရီယန္တိ ဧတ္ထာတိ အဓိကရဏာနိ. ကေ အဓိကရီယန္တိ? သမထာ. ကထံ အဓိကရီယန္တိ? သမနဝသေန. အဓိကရဏံ သမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိ ဟိ သမထာ. အထ ဝါ သမနတ္ထာယ ပဝတ္တမာနေဟိ သမထေဟိ အဓိကာတဗ္ဗာနီတိ အဓိကရဏာနိ. ယထာ ဟိ သမနဝသေန သမထာနံ ဝိဝါဒါဒီသု အဓိကတ္တုဘာဝေါ၊ ဧဝံ ဝိဝါဒါဒီနံ တေဟိ အဓိကတ္တဗ္ဗတာပိ. တေနာဟ ‘‘သမထေဟိ အဓိကရဏီယတာ’’တိ. ဣမိနာ အဓိကရဏသဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနတာ ဝုတ္တာ. ဂါဟန္တိ ‘‘အသုကံ စောဒေဿာမီ’’တိ မနသာ စောဒနာယ ဂဟဏံ. စေတနန္တိ ‘‘စောဒေဿာမီ’’တိ ဥပ္ပန္နစေတနံ. အက္ခန္တိန္တိ စုဒိတကေ ဥပ္ပန္နံ အက္ခန္တိံ. ဝေါဟာရန္တိ စောဒနာဝသပ္ပတ္တဝစနံ. ပဏ္ဏတ္တိန္တိ စောဒနာဝသပ္ပဝတ္တနာမပဏ္ဏတ္တိံ. အတ္တာဒါနံ ဂဟေတွာတိ စောဒနံ မနသာ ဂဟေတွာ. တံ အဓိကရဏန္တိ တံ ဂါဟလက္ခဏံ အဓိကရဏံ.

တသ္မာ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏန္တိ အဋ္ဌကထာသု ကတသန္နိဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တမ္ပိ န ယုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ပနေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ. ပါရာဇိကဓမ္မောတိ ပါရာဇိကာပတ္တိ. အစ္စန္တအကုသလတ္တာတိ လောကဝဇ္ဇဘာဝတော ပါရာဇိကာပတ္တိယာ ဧကန္တအကုသလတ္တာ. ယာယ ပဏ္ဏတ္တိယာတိ နာမပဏ္ဏတ္တိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အဘိလာပေနာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပညတ္တောတိ ဝေါဟာရဝသေန ကထိတော. အဓိကရဏေ ပဝတ္တတ္တာ စ အဓိကရဏန္တိ မဉ္စဋ္ဌေသု မဉ္စဝေါဟာရော ဝိယ. ယသ္မာ အမူလကေန စောဒေန္တော စုဒိတကေ ပုဂ္ဂလေ တံ အဓိကရဏံ နတ္ထီတိ သလ္လက္ခေတိ၊ တသ္မာ တဿ ဝစနံ အဘိဓေယျသုညန္တိ အာဟ ‘‘သဘာဝတော နတ္ထီ’’တိ. တဉ္စ ခေါ ဣဓေဝါတိ တဉ္စ ယထာဝုတ္တပရိယာယေန ပဏ္ဏတ္တိယာ အဓိကရဏဘာဝေါ ဣဓေဝ ဣမသ္မိံယေဝ သိက္ခာပဒေ. ‘‘မာတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ ဝိဝါဒဿ အဓိကရဏဘာဝေါ န သမ္ဘဝတိ သမထေဟိ အနဓိကရဏီယတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဣဓေကစ္စော ဝိဝါဒေါ’’တိ.

အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထူနီတိ လက္ခဏဝစနမေတံ ယထာ ‘‘ယဒိ မေ ဗျာဓိတာ ဒဟေယျုံ၊ ဒါတဗ္ဗမိဒမောသဓ’’န္တိ၊ တသ္မာ တေသု အညတရညတရံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နော ဝိဝါဒေါ ‘‘အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထူနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နော’’တိ ဝုစ္စတိ. အနုဝါဒေါတိ ဥပဝဒနာ စေဝ စောဒနာ စ. တတ္ထ ဥပဝဒနာ နာမ အက္ကောသော. ပဉ္စပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာတိ မာတိကာယ အာဂတာ ပဉ္စ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ. သတ္တာတိ တေယေဝ ပဉ္စ၊ ဝိဘင်္ဂေ အာဂတာ ထုလ္လစ္စယဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိယော ဒွေတိ သတ္တ. ကိစ္စယတာတိ ကတ္တဗ္ဗတာ. ကရဏီယတာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဥဘယေနပိ အပလောကနာဒိသံဃကမ္မံယေဝ ဒဿေတိ၊ တေနာဟ ‘‘အပလောကနကမ္မ’’န္တိအာဒိ.

အာပတ္တာဓိကရဏံ ဌပေတွာ သေသာဓိကရဏေဟိ စောဒနာယေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ။ပေ။ အာပတ္တာဓိကရဏမေဝ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ. သပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသဿာတိ ပဒါနံ အနုက္ကမေန နိဒ္ဒေသော ပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသော၊ ပဒဘာဇနဿေတံ အဓိဝစနံ. တေန သဟ ဝတ္တမာနံ သပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသံ၊ သိက္ခာပဒံ၊ တဿ ပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသသဟိတဿ သိက္ခာပဒဿာတိ အတ္ထော၊ ပဒဘာဇနသဟိတဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အဿာတိ ကတ္တုအတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ အနေနာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဧတေန စောဒကေနာ’’တိအာဒိ. ဣဓာဂတေသူတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အာဂတေသု. အညတြ အာဂတေသူတိ ဣတော အညတြ ဩမသဝါဒါဒိသိက္ခာပဒပါဠိယံ အာဂတေသု. ဒုဿီလောတိ နိဿီလော သီလဝိရဟိတော. ပါပဓမ္မောတိ ဒုဿီလတ္တာ ဧဝ ဟီနဇ္ဈာသယတာယ လာမကသဘာဝေါ. အသုစိသင်္ကဿရသမာစာရောတိ အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မာဒိတာယ အသုစိ ဟုတွာ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗသမာစာရော. ဒုဿီလော ဟိ ကိဉ္စိဒေဝ အသာရုပ္ပံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ အသုကေန ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပရေသံ အာသင်္ကနီယော ဟောတိ၊ ကေနစိဒေဝ ဝါ ကရဏီယေန မန္တယန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ကစ္စိ နု ခေါ ဣမေ မယာ ကတကမ္မံ ဇာနိတွာ မန္တေန္တီ’’တိ အတ္တနောယေဝ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗသမာစာရော. ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တောတိ လဇ္ဇိတဗ္ဗတာယ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗကမ္မန္တော. အဿမဏောတိ န သမဏော. သလာကဂ္ဂဟဏာဒီသု ‘‘အဟမ္ပိ သမဏော’’တိ မိစ္ဆာပဋိညာယ သမဏပဋိညော. အသေဋ္ဌစာရိတာယ အဗြဟ္မစာရီ. ဥပေါသထာဒီသု ‘‘အဟမ္ပိ ဗြဟ္မစာရီ’’တိ မိစ္ဆာပဋိညာယ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော. ပူတိနာ ကမ္မေန သီလဝိပတ္တိယာ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌတ္တာ အန္တောပူတိ. ဆဒွါရေဟိ ရာဂါဒိကိလေသာနုဝဿနေန တိန္တတ္တာ အဝဿုတော. သဉ္ဇာတရာဂါဒိကစဝရတ္တာ သီလဝန္တေဟိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗတ္တာ စ ကသမ္ဗုဇာတော.

ဣဓ ပါဠိယန္တိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ပါဠိယံ. ဇေဋ္ဌဗ္ဗတိကောတိ ကလိဒေဝီဝတနိယုတ္တော. ကလိဒေဝီ ကိရ သိရီဒေဝိယာ ဇေဋ္ဌာ၊ တသ္မာ တဿာ ဝတဓရော ‘‘ဇေဋ္ဌဗ္ဗတိကော’’တိ ဝုစ္စတိ. တံ ပန ဝတံ သမာဒိယိတွာ ပူရေန္တော သကလသရီရေ မသိံ မက္ခေတွာ ကာကပတ္တာနိ မုဋ္ဌိယံ ကတွာ ကလိဒေဝိံ ဖလကေ လိခါပေတွာ တံ ကာဇကောဋိယံ ဗန္ဓိတွာ ထောမေန္တော ဝိစရတိ. ယဒဂ္ဂေနာတိ ယတ္တကေန. တဒဂ္ဂေနာတိ တတ္တကေန. နော ကပ္ပေတီတိအာဒိ ဝေမတိကဘာဝဒီပနတ္ထမေဝ ဝုတ္တန္တိ မဟာပဒုမတ္ထေရဿ အဓိပ္ပါယော. ဒုတိယတ္ထေရော ပန ‘‘နော ကပ္ပေတိ၊ နဿရတိ၊ ပမုဋ္ဌော’’တိ ဧတေဟိ ဝေမတိကဘာဝါဝတ္ထာယ အဒီပနတော အညော ဝေမတိကဘာဝေါ၊ အညာနိ နော ကပ္ပနာဒီနီတိ စတုန္နမ္ပိ ဝိဘာဂေန အတ္ထံ ဒဿေတိ၊ တသ္မာ တဿ ဝါဒေါ ယုတ္တတရောတိ ပစ္ဆာ ဝုတ္တော. ဒဿနေ ဝေမတိကော ဟောတီတိ ပုဂ္ဂလေ ဉာတေပိ တဿ ကိရိယာယ သမ္မာ အဒိဋ္ဌဘာဝတော စိရကာလာတိက္ကမတော ဝါ တံ ကိရိယံ ကရောန္တော ‘‘ဧသ မယာ ဒိဋ္ဌော ဝါ၊ န ဝါ’’တိ ဒဿနေ ဝေမတိကော ဟောတိ. ပုဂ္ဂလေ ဝေမတိကော ဟောတီတိ တေန ကတကမ္မေ ဉာတေပိ တံ ကမ္မံ ကရောန္တဿ သမ္မာ အဒိဋ္ဌဘာဝတော ကာလန္တရဘာဝတော ဝါ ‘‘တဿ ကမ္မဿ ကာရကော အယံ ဝါ၊ နော’’တိ ပုဂ္ဂလေ ဝေမတိကော ဟောတိ.

၃၈၉. ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မာဒိသတ္တဝိဓမ္ပိ ကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တဿ အဓိပ္ပါယော ကမ္မာဓိပ္ပါယော. ‘‘အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပေဿာမီ’’တိ အဓိပ္ပါယော ဝုဋ္ဌာနာဓိပ္ပါယော. အနုဒ္ဓံသေန္တဿာတိ ဣမိနာ စာဝနာဓိပ္ပါယံ ဒဿေတိ. အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန ဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယန္တိ အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန သတ္တဟိပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ သမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. ဒုက္ကဋန္တိ အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ.

‘‘ဧဝံ သံဝဒ္ဓါ ဟိ တဿ ဘဂဝတော ပရိသာ ယဒိဒံ အညမညဝစနေန အညမညဝုဋ္ဌာပနေနာ’’တိ ဝစနတော ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာနယံ ပတိဋ္ဌပေန္တော ‘‘ကုရုန္ဒိယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု. ယျ-ကာရေ သမ္ပတ္တေ ရေ-ကာရော အတိက္ကန္တော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ရေ-ကာရေ အနတိက္ကန္တေ’’တိ. ဥပေါသထဿ ဉတ္တိကမ္မဘာဝတော ဉတ္တိယာ သမတ္တာယ ဥပေါသထော ကတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယျ-ကာရေ သမ္ပတ္တေ န လဗ္ဘတီ’’တိ.

ဣဒဉ္စိဒဉ္စာတိ ‘‘ပါဏာတိပါတံ အဒိန္နာဒါန’’န္တိအာဒိံ. ‘‘အသုကော စ အသုကော စ အဿမဏော အနုပါသကော’’တိ အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန ပရမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ သမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ပန ပါစိတ္တိယမေဝ. ယထာ ‘‘အသူရိယံ ပဿတိ ကညာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘သူရိယံ န ပဿတိ ကညာ’’တိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ ‘‘အနောကာသံ ကာရာပေတွာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဩကာသံ အကာရာပေတွာ’’တိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ. ယံ စောဒေတိ၊ တဿ ဥပသမ္ပန္နောတိ သင်္ချူပဂမနံ၊ တသ္မိံ သုဒ္ဓသညိတာ၊ ယေန ပါရာဇိကေန စောဒေတိ၊ တဿ ဒိဋ္ဌာဒိဝသေန အမူလကတာ၊ စာဝနာဓိပ္ပါယေန သမ္မုခါ စောဒနာ၊ တဿ တင်္ခဏဝိဇာနနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.