၂. သံဃာဒိသေသကဏ္ဍံ

၁. သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ ပါရာဇိကသံဝဏ္ဏနာသမနန္တရာ ယာ တေရသကာဒိသံဝဏ္ဏနာ သမာရဒ္ဓါ၊ တဿာပိ –

အနာကုလာ အသန္ဒေဟာ၊ ပရိပုဏ္ဏဝိနိစ္ဆယာ၊

အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နာ၊ ဟောတိ သာရတ္ထဒီပနီ.

တေရသကဿာတိ တေရသ သိက္ခာပဒါနိ ပရိမာဏာနိ အဿ ကဏ္ဍဿာတိ တေရသကံ၊ တဿ တေရသကဿ ကဏ္ဍဿာတိ အတ္ထော.

၂၃၄. အနဘိရတောတိ အညတ္ထ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယမာနော ဝုစ္စတိ၊ ဣဓ ပန ကာမရာဂဝသေန ဥက္ကဏ္ဌိတတာယ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တတာယ သမန္နာဂတော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တောတိအာဒိ.

၂၃၆-၂၃၇. သဉ္စေတနိကာတိ ဧတ္ထ သံ-သဒ္ဒေါ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထတာယ သာတ္ထကောတိ ဒဿေန္တော အာဟ သံဝိဇ္ဇတိ စေတနာ အဿာတိ. တတ္ထ စေတနာတိ ဝီတိက္ကမဝသပ္ပဝတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂစေတနာ. အဿာတိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ. ဣမသ္မိံ ဝိကပ္ပေ ဣက-သဒ္ဒဿ ဝိသုံ အတ္ထော နတ္ထီတိ အာဟ သဉ္စေတနာဝ သဉ္စေတနိကာတိ. ဣဒါနိ သံ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ အနပေက္ခိတွာ ဣက-သဒ္ဒေါဝ အဿတ္ထိအတ္ထံ ပကာသေတီတိ ဒဿေန္တော သဉ္စေတနာ ဝါ အဿာ အတ္ထီတိ သဉ္စေတနိကာတိ ဒုတိယဝိကပ္ပမာဟ. သံဝိဇ္ဇတိ စေတနာ အဿာတိ ပဒဘာဇနေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာ ဇာနန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥပက္ကမာမီတိ ဇာနန္တောတိ မောစနတ္ထံ ဥပက္ကမာမီတိ ဇာနန္တော.

အာသယဘေဒတောတိ ပိတ္တာဒိအာသယဘေဒတော. ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဟိ ရညောပိ စက္ကဝတ္တိဿ ပိတ္တသေမှပုဗ္ဗလောဟိတာသယေသု စတူသု အညတရော အာသယော ဟောတိယေဝ၊ မန္ဒပညာနံ ပန စတ္တာရောပိ အာသယာ ဟောန္တိ. ဓာတုနာနတ္တတောတိ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ စတုန္နံ ဓာတူနံ၊ စက္ခာဒီနံ ဝါ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ၊ ရသသောဏိတာဒီနံ ဝါ ဓာတူနံ နာနတ္တတော.

ဝတ္ထိသီသန္တိ ဝတ္ထိပုဋဿ အဗ္ဘန္တရေ မတ္ထကပဿံ. ‘‘ရာဂ။ပေ။ အသက္ကောန္တော’’တိ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ရာဇာ ပန ‘‘သမ္ဘဝဿ သကလကာယော ဌာန’’န္တိ သုတပုဗ္ဗတ္တာ ဝီမံသနတ္ထံ ဧဝမကာသီတိ ဝဒန္တိ. ဒကသောတန္တိ မုတ္တမဂ္ဂံ၊ အင်္ဂဇာတပ္ပဒေသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒကသောတောရောဟဏတော ပဋ္ဌာယ ပန ဥပါဒိန္နတော ဝိနိမုတ္တတာယ သမ္ဘဝေ ဥတုသမုဋ္ဌာနမေဝ ရူပံ အဝသိဿတိ၊ သေသံ တိသမုဋ္ဌာနံ နတ္ထီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာပေါဓာတုယာ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနာယ အဝတ္ထာဝိသေသော သမ္ဘဝေါ၊ သော စတုသမုဋ္ဌာနိကော အဋ္ဌကထာယံ စတုသမုဋ္ဌာနိကေသု သမ္ဘဝဿ ဝုတ္တတ္တာ. သော ပန သောဠသဝဿကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ရာဂဝသေန ဌာနာစာဝနံ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ၊ တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ နာမ ရာဂသမုဋ္ဌာနာ ဟောတီ’’တိ၊ တံ သမ္ဘဝဿ ဌာနာစာဝနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ န ပန သမ္ဘဝေါ စိတ္တသမုဋ္ဌာနောယေဝါတိ ဒီပေတုံ၊ တေနေဝ တတ္ထ ဝိဿဋ္ဌိဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ‘‘ခီဏာသဝါနံ ပန ဗြဟ္မာနဉ္စ သမ္ဘဝေါ နတ္ထီ’’တိ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၃၀၇) ‘‘တာသံ ဒေဝတာနံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ နာမ နတ္ထီ’’တိ၊ တမ္ပိ ဌာနာစာဝနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ န ပန ဒေဝတာနံ သဗ္ဗသော သမ္ဘဝဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ. ဆန္နမ္ပိ ပန ကာမာဝစရဒေဝတာနံ ကာမာ ပါကတိကာယေဝ. မနုဿာ ဝိယ ဟိ တေ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိဝသေနေဝ မေထုနံ ပဋိသေဝန္တိ၊ ကေဝလံ ပန နိဿန္ဒာဘာဝေါ တေသံ ဝတ္တဗ္ဗော. တင်္ခဏိကပရိဠာဟဝူပသမာဝဟံ သမ္ဖဿသုခမေဝ ဟိ တေသံ ကာမကိစ္စံ. ကေစိ ပန ‘‘စာတုမဟာရာဇိကတာဝတိံသာနံယေဝ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိယာ ကာမကိစ္စံ ဣဇ္ဈတိ၊ ယာမာနံ အညမညံ အာလိင်္ဂနမတ္တေန၊ တုသိတာနံ ဟတ္ထာမသနမတ္တေန၊ နိမ္မာနရတီနံ ဟသိတမတ္တေန၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဩလောကိတမတ္တေန ကာမကိစ္စံ ဣဇ္ဈတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ အဋ္ဌကထာယံ ပဋိက္ခိတ္တံ တာဒိသဿ ကာမေသု ဝိရဇ္ဇနဿ တေသု အဘာဝတော ကာမာနဉ္စ ဥတ္တရုတ္တရိ ပဏီတတရပဏီတတမဘာဝတော.

တထေဝါတိ ‘‘မောစနဿာဒေန နိမိတ္တေ ဥပက္ကမတော’’တိအာဒိံ အတိဒိသတိ. ‘‘ဝိဿဋ္ဌီတိ ဌာနတော စာဝနာ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒကသောတံ ဩတိဏ္ဏမတ္တေတိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ဒကသောတောရောဟဏဉ္စေတ္ထာတိအာဒိ. ဧတ္ထာတိ တီသုပိ ဝါဒေသု. အဓိဝါသေတွာတိ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမိတွာ ပုန ဝိပ္ပဋိသာရေ ဥပ္ပန္နေ အဓိဝါသေတွာ. အန္တရာ နိဝါရေတုန္တိ ဌာနတော စုတံ ဒကသောတံ ဩတရိတုံ အဒတွာ အန္တရာ နိဝါရေတုံ. တေနာဟ – ဌာနာ စုတဉှိ အဝဿံ ဒကသောတံ ဩတရတီတိ. ဌာနာစာဝနမတ္တေနေဝါတိ ဒကသောတံ အနောတိဏ္ဏေပီတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထ စ ‘‘သကလော ကာယော ဌာန’’န္တိ ဝါဒေ ဌာနာစာဝနံ ဝဒန္တေန သကလသရီရတော စုတဿပိ ဒကသောတောရောဟဏတော ပုဗ္ဗေ အပ္ပမတ္တကဿ အန္တရာဠဿ သမ္ဘဝတော ဝုတ္တံ. သကလသရီရေ ဝါ တသ္မိံ တသ္မိံ ပဒေသေ ဌိတဿ ဌာနာ စုတံ သန္ဓာယ ‘‘ဌာနာစာဝနမတ္တေနေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. နိမိတ္တေ ဥပက္ကမန္တဿေဝါတိ မောစနဿာဒေန ဥပက္ကမန္တဿ. ဟတ္ထပရိကမ္မာဒီသု သတိပိ မောစနဿာဒေ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမာဘာဝတော နတ္ထိ အာပတ္တီတိ အာဟ ‘‘ဟတ္တပရိကမ္မ။ပေ။ အနာပတ္တီ’’တိ. အယံ သဗ္ဗာစရိယသာဓာရဏဝိနိစ္ဆယောတိ ‘‘ဒကသောတောရောဟဏဉ္စေတ္ထာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော တိဏ္ဏမ္ပိ အာစရိယာနံ သာဓာရဏော ဝိနိစ္ဆယော.

ခေါဘကရဏပစ္စယော နာမ ဝိသဘာဂဘေသဇ္ဇသေနာသနာဟာရာဒိပစ္စယော. အတ္ထကာမတာယ ဝါ အနတ္ထကာမတာယ ဝါတိ ပသန္နာ အတ္ထကာမတာယ၊ ကုဒ္ဓါ အနတ္ထကာမတာယ. အတ္ထာယ ဝါ အနတ္ထာယ ဝါတိ သဘာဝတော ဘဝိတဗ္ဗာယ အတ္ထာယ ဝါ အနတ္ထာယ ဝါ. ဥပသံဟရန္တီတိ အတ္တနော ဒေဝါနုဘာဝေန ဥပနေန္တိ. ဗောဓိသတ္တမာတာ ဝိယ ပုတ္တပဋိလာဘနိမိတ္တန္တိ တဒါ ကိရ ပုရေ ပုဏ္ဏမာယ သတ္တမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝိဂတသုရာပါနံ မာလာဂန္ဓာဒိဝိဘူတိသမ္ပန္နံ နက္ခတ္တကီဠံ အနုဘဝမာနာ ဗောဓိသတ္တမာတာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ ဂန္ဓောဒကေန နှာယိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတာ ဝရဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ သိရိသယနေ နိပန္နာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမမာနာ ဣမံ သုပိနံ အဒ္ဒသ – စတ္တာရော ကိရ နံ မဟာရာဇာနော သယနေနေဝ သဒ္ဓိံ ဥက္ခိပိတွာ အနောတတ္တဒဟံ နေတွာ နှာပေတွာ ဒိဗ္ဗဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓေဟိ ဝိလိမ္ပေတွာ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖါနိ ပိဠန္ဓိတွာ တတော အဝိဒူရေ ရဇတပဗ္ဗတော၊ တဿ အန္တော ကနကဝိမာနံ အတ္ထိ၊ တသ္မိံ ပါစီနတော သီသံ ကတွာ နိပဇ္ဇာပေသုံ. အထ ဗောဓိသတ္တော သေတဝရဝါရဏော ဟုတွာ တတော အဝိဒူရေ ဧကော သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတော၊ တတ္ထ စရိတွာ တတော ဩရုယှ ရဇတပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ ကနကဝိမာနံ ပဝိသိတွာ မာတရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒက္ခိဏပဿံ ဖာလေတွာ ကုစ္ဆိံ ပဝိဋ္ဌသဒိသော အဟောသိ. ဣမံ သုပိနံ သန္ဓာယ ဧတံ ဝုတ္တံ ‘‘ဗောဓိသတ္တမာတာ ဝိယ ပုတ္တပဋိလာဘနိမိတ္တ’’န္တိ.

ပဉ္စ မဟာသုပိနေတိ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၁၉၆) မဟန္တေဟိ ပုရိသေဟိ ပဿိတဗ္ဗတော မဟန္တာနဉ္စ အတ္ထာနံ နိမိတ္တဘာဝတော မဟာသုပိနေ. တေ ပန ပဉ္စ မဟာသုပိနေ နေဝ လောကိယမဟာဇနော ပဿတိ၊ န မဟာရာဇာနော၊ န စက္ကဝတ္တိရာဇာနော၊ န အဂ္ဂသာဝကာ၊ န ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ န သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ ဧကော သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တောယေဝ ပဿတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဗောဓိသတ္တော ဝိယ ပဉ္စ မဟာသုပိနေ’’တိ. အမှာကဉ္စ ပန ဗောဓိသတ္တော ကဒါ တေ သုပိနေ ပဿီတိ? ‘‘သွေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ စာတုဒ္ဒသိယံ ပက္ခဿ ရတ္တိဝိဘာယနကာလေ ပဿိ. ကာလဝသေန ဟိ ဒိဝါ ဒိဋ္ဌော သုပိနော န သမေတိ၊ တထာ ပဌမယာမေ မဇ္ဈိမယာမေ စ. ပစ္ဆိမယာမေ ဗလဝပစ္စူသေ ပန အသိတပီတသာယိတေ သမ္မာပရိဏာမဂတေ ကာယသ္မိံ ဩဇာယ ပတိဋ္ဌိတာယ အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆမာနေ ဒိဋ္ဌသုပိနော သမေတိ. ဣဋ္ဌနိမိတ္တံ သုပိနံ ပဿန္တော ဣဋ္ဌံ ပဋိလဘတိ၊ အနိဋ္ဌနိမိတ္တံ ပဿန္တော အနိဋ္ဌံ၊ တသ္မာ ဗောဓိသတ္တောပိ သုပိနံ ပဿန္တော ရတ္တိဝိဘာယနကာလေ ပဿိ.

ကေ ပန တေ ပဉ္စ မဟာသုပိနာတိ? တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော ပဉ္စ မဟာသုပိနာ ပါတုရဟေသုံ (အ. နိ. ၅.၁၉၆) – အယံ မဟာပထဝီ မဟာသယနံ အဟောသိ၊ ဟိမဝါ ပဗ္ဗတရာဇာ ဗိမ္ဗောဟနံ အဟောသိ၊ ပုရတ္ထိမေ သမုဒ္ဒေ ဝါမဟတ္ထော ဩဟိတော အဟောသိ၊ ပစ္ဆိမေ သမုဒ္ဒေ ဒက္ခိဏဟတ္ထော ဩဟိတော အဟောသိ၊ ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒေ ဥဘော ပါဒါ ဩဟိတာ အဟေသုံ၊ အယံ ပဌမော မဟာသုပိနော ပါတုရဟောသိ.

ပုန စပရံ ဒဗ္ဗတိဏသင်္ခါတာ တိရိယာ နာမ တိဏဇာတိ နင်္ဂလမတ္တေန ရတ္တဒဏ္ဍေန နာဘိတော ဥဂ္ဂန္တွာ တဿ ပဿန္တဿေဝ ဝိဒတ္ထိမတ္တံ ရတနမတ္တံ ဗျာမမတ္တံ ယဋ္ဌိမတ္တံ ဂါဝုတမတ္တံ အဍ္ဎယောဇနမတ္တံ ယောဇနမတ္တန္တိ ဧဝံ ဥဂ္ဂန္တွာ အနေကယောဇနသဟဿံ နဘံ အာဟစ္စ ဌိတာ အဟောသိ၊ အယံ ဒုတိယော မဟာသုပိနော ပါတုရဟောသိ.

ပုန စပရံ သေတာ ကိမီ ကဏှသီသာ ပါဒေဟိ ဥဿက္ကိတွာ ယာဝ ဇာဏုမဏ္ဍလာ ပဋိစ္ဆာဒေသုံ၊ အယံ တတိယော မဟာသုပိနော ပါတုရဟောသိ.

ပုန စပရံ စတ္တာရော သကုဏာ နာနာဝဏ္ဏာ စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂန္တွာ ပါဒမူလေ နိပတိတွာ သဗ္ဗသေတာ သမ္ပဇ္ဇိံသု၊ အယံ စတုတ္ထော မဟာသုပိနော ပါတုရဟောသိ.

ပုန စပရံ ဗောဓိသတ္တော မဟတော မီဠှပဗ္ဗတဿ ဥပရူပရိ စင်္ကမတိ အလိပ္ပမာနော မီဠှေန၊ အယံ ပဉ္စမော မဟာသုပိနော ပါတုရဟောသိ. ဣမေ ပဉ္စ မဟာသုပိနာ.

တတ္ထ ပဌမော အနုတ္တရာယ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ ဒုတိယော အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ ဒေဝမနုဿေသု သုပ္ပကာသိတဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ တတိယော ဗဟူနံ ဩဒါတဝသနာနံ ဂိဟီနံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သရဏဂမနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ စတုတ္ထော ခတ္တိယာဒီနံ စတုန္နံ ဝဏ္ဏာနံ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတွာ အနုတ္တရဝိမုတ္တိသစ္ဆိကိရိယာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ၊ ပဉ္စမော စတုန္နံ ပစ္စယာနံ လာဘိတာယ တေသု စ အနုပလိတ္တဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ.

အပိစ ယံ သော စက္ကဝါဠမဟာပထဝိံ သိရိသယနဘူတံ အဒ္ဒသ၊ တံ ဗုဒ္ဓဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ယံ ဟိမဝန္တံ ပဗ္ဗတရာဇာနံ ဗိမ္ဗောဟနံ အဒ္ဒသ၊ တံ သဗ္ဗညုတညာဏဗိမ္ဗောဟနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ယံ စတ္တာရော ဟတ္ထပါဒေ သမုဒ္ဒဿ ဥပရူပရိဘာဂေန ဂန္တွာ စက္ကဝါဠမတ္ထကေ ဌိတေ အဒ္ဒသ၊ တံ ဓမ္မစက္ကဿ အပ္ပဋိဝတ္တိယဘာဝေ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ယံ အတ္တာနံ ဥတ္တာနကံ နိပန္နံ အဒ္ဒသ၊ တံ တီသု ဘဝေသု အဝကုဇ္ဇာနံ သတ္တာနံ ဥတ္တာနမုခဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ယံ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ပဿန္တော ဝိယ အဟောသိ၊ တံ ဒိဗ္ဗစက္ခုပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. ယံ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ဧကာလောကံ အဟောသိ၊ တံ အနာဝရဏဉာဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣတိ တံတံဝိသေသာဓိဂမနိမိတ္တဘူတေ ပဉ္စ မဟာသုပိနေ ပဿိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဗောဓိသတ္တော ဝိယ ပဉ္စ မဟာသုပိနေ’’တိ.

ကောသလရာဇာ ဝိယ သောဠသ သုပိနေတိ –

‘‘ဥသဘာ ရုက္ခာ ဂါဝိယော ဂဝါ စ၊

အဿော ကံသော သိင်္ဂါလီ စ ကုမ္ဘော၊

ပေါက္ခရဏီ စ အပါကစန္ဒနံ၊

လာဗူနိ သီဒန္တိ သိလာ ပ္လဝန္တိ.

‘‘မဏ္ဍူကိယော ကဏှသပ္ပေ ဂိလန္တိ၊

ကာကံ သုဝဏ္ဏာ ပရိဝါရယန္တိ၊

တသာ ဝကာ ဧဠကာနံ ဘယာ ဟီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၇၇) –

ဣမေ သောဠသ သုပိနေ ပဿန္တော ကောသလရာဇာ ဝိယ.

၁. ဧကဒိဝသံ ကိရ ကောသလရာဇာ ရတ္တိံ နိဒ္ဒူပဂတော ပစ္ဆိမယာမေ သောဠသ သုပိနေ ပဿိ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.၁.မဟာသုပိနဇာတကဝဏ္ဏနာ). တတ္ထ စတ္တာရော အဉ္ဇနဝဏ္ဏာ ကာဠဥသဘာ ‘‘ယုဇ္ဈိဿာမာ’’တိ စတူဟိ ဒိသာဟိ ရာဇင်္ဂဏံ အာဂန္တွာ ‘‘ဥသဘယုဒ္ဓံ ပဿိဿာမာ’’တိ မဟာဇနေ သန္နိပတိတေ ယုဇ္ဈနာကာရံ ဒဿေတွာ နဒိတွာ ဂဇ္ဇိတွာ အယုဇ္ဈိတွာဝ ပဋိက္ကန္တာ. ဣမံ ပဌမံ သုပိနံ အဒ္ဒသ.

၂. ခုဒ္ဒကာ ရုက္ခာ စေဝ ဂစ္ဆာ စ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိဒတ္ထိမတ္တမ္ပိ ရတနမတ္တမ္ပိ အနုဂ္ဂန္တွာဝ ပုပ္ဖန္တိ စေဝ ဖလန္တိ စ. ဣမံ ဒုတိယံ အဒ္ဒသ.

၃. ဂါဝိယော တဒဟုဇာတာနံ ဝစ္ဆာနံ ခီရံ ပိဝန္တိယော အဒ္ဒသ. အယံ တတိယော သုပိနော.

၄. ဓုရဝါဟေ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပန္နေ မဟာဂေါဏေ ယုဂပရမ္ပရာယ အယောဇေတွာ တရုဏေ ဂေါဒမ္မေ ဓုရေ ယောဇေန္တေ အဒ္ဒသ၊ တေ ဓုရံ ဝဟိတုံ အသက္ကောန္တာ ဆဍ္ဍေတွာ အဋ္ဌံသု၊ သကဋာနိ နပ္ပဝတ္တိံသု. အယံ စတုတ္ထော သုပိနော.

၅. ဧကံ ဥဘတောမုခံ အဿံ အဒ္ဒသ၊ တဿ ဥဘောသု ပဿေသု ယဝသီသံ ဒေန္တိ၊ သော ဒွီဟိပိ မုခေဟိ ခါဒတိ. အယံ ပဉ္စမော သုပိနော.

၆. မဟာဇနော သတသဟဿဂ္ဃနကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ‘‘ဣဓ ပဿာဝံ ကရောဟီ’’တိ ဧကဿ ဇရသိင်္ဂါလဿ ဥပနာမေသိ၊ တံ တတ္ထ ပဿာဝံ ကရောန္တံ အဒ္ဒသ. အယံ ဆဋ္ဌော သုပိနော.

၇. ဧကော ပုရိသော ရဇ္ဇုံ ဝဋ္ဋေတွာ ပါဒမူလေ နိက္ခိပတိ၊ တေန နိသိန္နပီဌဿ ဟေဋ္ဌာ သယိတာ ဆာတသိင်္ဂါလီ တဿ အဇာနန္တဿေဝ တံ ခါဒတိ. ဣမံ သတ္တမံ သုပိနံ အဒ္ဒသ.

၈. ရာဇဒွါရေ ဗဟူဟိ တုစ္ဆကုမ္ဘေဟိ ပရိဝါရေတွာ ဌပိတံ ဧကံ မဟန္တံ ပူရိတကုမ္ဘံ အဒ္ဒသ၊ စတ္တာရောပိ ပန ဝဏ္ဏာ စတူဟိ ဒိသာဟိ စတူဟိ အနုဒိသာဟိ စ ဃဋေဟိ ဥဒကံ အာဟရိတွာ ပူရိတကုမ္ဘမေဝ ပူရေန္တိ၊ ပူရိတပူရိတံ ဥဒကံ ဥတ္တရိတွာ ပလာယတိ၊ တေပိ ပုနပ္ပုနံ တတ္ထေဝ ဥဒကံ အာသိဉ္စန္တိ၊ တုစ္ဆကုမ္ဘေ ဩလောကေန္တာပိ နတ္ထိ. အယံ အဋ္ဌမော သုပိနော.

၉. ဧကံ ပဉ္စပဒုမသဉ္ဆန္နံ ဂမ္ဘီရံ သဗ္ဗတောတိတ္ထံ ပေါက္ခရဏိံ အဒ္ဒသ၊ သမန္တတော ဒွိပဒစတုပ္ပဒါ ဩတရိတွာ တတ္ထ ပါနီယံ ပိဝန္တိ၊ တဿာ မဇ္ဈေ ဂမ္ဘီရဋ္ဌာနေ ဥဒကံ အာဝိလံ၊ တီရပ္ပဒေသေ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါနံ အက္ကမနဋ္ဌာနေ အစ္ဆံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ. အယံ နဝမော သုပိနော.

၁၀. ဧကိဿာယေဝ စ ကုမ္ဘိယာ ပစ္စမာနံ ဩဒနံ အပါကံ အဒ္ဒသ၊ ‘‘အပါက’’န္တိ ဝိစာရေတွာ ဝိဘဇိတွာ ဌပိတံ ဝိယ တီဟာကာရေဟိ ပစ္စမာနံ ဧကသ္မိံ ပဿေ အတိကိလိန္နော ဟောတိ၊ ဧကသ္မိံ ဥတ္တဏ္ဍုလော၊ ဧကသ္မိံ သုပက္ကောတိ. အယံ ဒသမော သုပိနော.

၁၁. သတသဟဿဂ္ဃနကံ စန္ဒနသာရံ ပူတိတက္ကေန ဝိက္ကိဏန္တေ အဒ္ဒသ. အယံ ဧကာဒသမော သုပိနော.

၁၂. တုစ္ဆလာဗူနိ ဥဒကေ သီဒန္တာနိ အဒ္ဒသ. အယံ ဒွါဒသမော သုပိနော.

၁၃. မဟန္တမဟန္တာ ကူဋာဂါရပ္ပမာဏာ ဃနသိလာ နာဝါ ဝိယ ဥဒကေ ပ္လဝမာနာ အဒ္ဒသ. အယံ တေရသမော သုပိနော.

၁၄. ခုဒ္ဒကမဓုကပုပ္ဖပ္ပမာဏာ မဏ္ဍူကိယော မဟန္တေ ကဏှသပ္ပေ ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတွာ ဥပ္ပလနာဠေ ဝိယ ဆိန္ဒိတွာ မံသံ ခါဒိတွာ ဂိလန္တိယော အဒ္ဒသ. အယံ စုဒ္ဒသမော သုပိနော.

၁၅. ဒသဟိ အသဒ္ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဂါမဂေါစရံ ကာကံ ကဉ္စနဝဏ္ဏဝဏ္ဏတာယ ‘‘သုဝဏ္ဏာ’’တိ လဒ္ဓနာမေ သုဝဏ္ဏရာဇဟံသေ ပရိဝါရေန္တေ အဒ္ဒသ. အယံ ပန္နရသမော သုပိနော.

၁၆. ပုဗ္ဗေ ဒီပိနော ဧဠကေ ခါဒန္တိ၊ တေ ပန ဧဠကေ ဒီပိနော အနုဗန္ဓိတွာ မုရာမုရာတိ ခါဒန္တေ အဒ္ဒသ၊ အထညေ တသာ ဝကာ ဧဠကေ ဒူရတောဝ ဒိသွာ တသိတာ တာသပ္ပတ္တာ ဟုတွာ ဧဠကာနံ ဘယာ ပလာယိတွာ ဂုမ္ဗဂဟနာနိ ပဝိသိတွာ နိလီယိံသု. အယံ သောဠသမော သုပိနော.

၁. တတ္ထ အဓမ္မိကာနံ ရာဇူနံ အဓမ္မိကာနဉ္စ မနုဿာနံ ကာလေ လောကေ ဝိပရိဝတ္တမာနေ ကုသလေ ဩသန္နေ အကုသလေ ဥဿန္နေ လောကဿ ပရိဟီနကာလေ ဒေဝေါ န သမ္မာ ဝဿိဿတိ၊ မေဃပါဒါ ဆိဇ္ဇိဿန္တိ၊ သဿာနိ မိလာယိဿန္တိ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဘဝိဿတိ၊ ဝဿိတုကာမာ ဝိယ စတူဟိ ဒိသာဟိ မေဃာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဣတ္ထိကာဟိ အာတပေ ပတ္ထဋာနံ ဝီဟိအာဒီနံ တေမနဘယေန အန္တော ပဝေသိတကာလေ ပုရိသေသု ကုဒါလပိဋကေ အာဒါယ အာဠိဗန္ဓနတ္ထာယ နိက္ခန္တေသု ဝဿနာကာရံ ဒဿေတွာ ဂဇ္ဇိတွာ ဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆာရေတွာ ဥသဘာ ဝိယ အယုဇ္ဈိတွာ အဝဿိတွာဝ ပလာယိဿန္တိ. အယံ ပဌမဿ ဝိပါကော.

၂. လောကဿ ပရိဟီနကာလေ မနုဿာနံ ပရိတ္တာယုကကာလေ သတ္တာ တိဗ္ဗရာဂါ ဘဝိဿန္တိ၊ အသမ္ပတ္တဝယာဝ ကုမာရိယော ပုရိသန္တရံ ဂန္တွာ ဥတုနိယော စေဝ ဂဗ္ဘိနိယော စ ဟုတွာ ပုတ္တဓီတာဟိ ဝဍ္ဎိဿန္တိ. ခုဒ္ဒကရုက္ခာနံ ပုပ္ဖံ ဝိယ ဟိ တာသံ ဥတုနိဘာဝေါ၊ ဖလံ ဝိယ စ ပုတ္တဓီတရော ဘဝိဿန္တိ. အယံ ဒုတိယဿ ဝိပါကော.

၃. မနုဿာနံ ဇေဋ္ဌာပစာယိကကမ္မဿ နဋ္ဌကာလေ သတ္တာ မာတာပိတူသု ဝါ သဿုသသုရေသု ဝါ လဇ္ဇံ အနုပဋ္ဌပေတွာ သယမေဝ ကုဋုမ္ဗံ သံဝိဒဟန္တာဝ ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တမ္ပိ မဟလ္လကာနံ ဒါတုကာမာ ဒဿန္တိ၊ အဒါတုကာမာ န ဒဿန္တိ၊ မဟလ္လကာ အနာထာ ဟုတွာ အသယံဝသီ ဒါရကေ အာရာဓေတွာ ဇီဝိဿန္တိ တဒဟုဇာတာနံ ဝစ္ဆာနံ ခီရံ ပိဝန္တိယော မဟာဂါဝိယော ဝိယ. အယံ တတိယဿ ဝိပါကော.

၄. အဓမ္မိကရာဇူနံ ကာလေ အဓမ္မိကရာဇာနော ပဏ္ဍိတာနံ ပဝေဏိကုသလာနံ ကမ္မနိတ္ထရဏသမတ္ထာနံ မဟာမတ္တာနံ ယသံ န ဒဿန္တိ၊ ဓမ္မသဘာယံ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေပိ ပဏ္ဍိတေ ဝေါဟာရကုသလေ မဟလ္လကေ အမစ္စေ န ဌပေဿန္တိ. တဗ္ဗိပရီတာနံ ပန တရုဏတရုဏာနံ ယသံ ဒဿန္တိ၊ တထာရူပေ ဧဝ စ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ ဌပေဿန္တိ၊ တေ ရာဇကမ္မာနိ စေဝ ယုတ္တာယုတ္တဉ္စ အဇာနန္တာ နေဝ တံ ယသံ ဥက္ခိပိတုံ သက္ခိဿန္တိ၊ န ရာဇကမ္မာနိ နိတ္ထရိတုံ၊ တေ အသက္ကောန္တာ ကမ္မဓုရံ ဆဍ္ဍေဿန္တိ၊ မဟလ္လကာပိ ပဏ္ဍိတာ အမစ္စာ ယသံ အလဘန္တာ ကိစ္စာနိ နိတ္ထရိတုံ သမတ္ထာပိ ‘‘ကိံ အမှာကံ ဧတေဟိ၊ မယံ ဗာဟိရကာ ဇာတာ၊ အဗ္ဘန္တရိကာ တရုဏဒါရကာ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဥပ္ပန္နာနိ ကမ္မာနိ န ကရိဿန္တိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ တေသံ ရာဇူနံ ဟာနိယေဝ ဘဝိဿတိ၊ ဓုရံ ဝဟိတုံ အသမတ္ထာနံ ဝစ္ဆဒမ္မာနံ ဓုရေ ယောဇိတကာလော ဝိယ၊ ဓုရဝါဟာနဉ္စ မဟာဂေါဏာနံ ယုဂပရမ္ပရာယ အယောဇိတကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. အယံ စတုတ္ထဿ ဝိပါကော.

၅. အဓမ္မိကရာဇကာလေယေဝ အဓမ္မိကဗာလရာဇာနော အဓမ္မိကေ လောလမနုဿေ ဝိနိစ္ဆယေ ဌပေဿန္တိ၊ တေ ပါပပုညေသု အနာဒရာ ဗာလာ သဘာယံ နိသီဒိတွာ ဝိနိစ္ဆယံ ဒေန္တာ ဥဘိန္နမ္ပိ အတ္ထပစ္စတ္ထိကာနံ ဟတ္ထတော လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ခါဒိဿန္တိ အဿော ဝိယ ဒွီဟိ မုခေဟိ ယဝသီသံ. အယံ ပဉ္စမဿ ဝိပါကော.

၆. အဓမ္မိကာယေဝ ဝိဇာတိရာဇာနော ဇာတိသမ္ပန္နာနံ ကုလပုတ္တာနံ အာသင်္ကာယ ယသံ န ဒဿန္တိ၊ အကုလီနေ ဝဍ္ဎေဿန္တိ၊ ဧဝံ မဟာကုလာနိ ဒုဂ္ဂတာနိ ဘဝိဿန္တိ၊ လာမကကုလာနိ ဣဿရာနိ. တေ စ ကုလီနာ ပုရိသာ ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တာ ‘‘ဣမေ နိဿာယ ဇီဝိဿာမာ’’တိ အကုလီနာနံ ဓီတရော ဒဿန္တိ၊ ဣတိ တာသံ ကုလဓီတာနံ အကုလီနေဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသော ဇရသိင်္ဂါလဿ သုဝဏ္ဏပါတိယံ ပဿာဝကရဏသဒိသော ဘဝိဿတိ. အယံ ဆဋ္ဌဿ ဝိပါကော.

၇. ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဣတ္ထိယော ပုရိသလောလာ သုရာလောလာ အလင်္ကာရလောလာ ဝိသိခါလောလာ အာမိသလောလာ ဘဝိဿန္တိ ဒုဿီလာ ဒုရာစာရာ. တာ သာမိကေဟိ ကသိဂေါရက္ခာဒီနိ ကမ္မာနိ ကတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန သမ္ဘတံ ဓနံ ဇာရေဟိ သဒ္ဓိံ သုရံ ပိဝန္တိယော မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရယမာနာ အန္တောဂေဟေ အစ္စာယိကမ္ပိ ကိစ္စံ အနောလောကေတွာ ဂေဟပရိက္ခေပဿ ဥပရိဘာဂေနပိ ဆိဒ္ဒဋ္ဌာနေဟိပိ ဇာရေ ဥပဓာရယမာနာ သွေ ဝပိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဗီဇမ္ပိ ကောဋ္ဋေတွာ ယာဂုဘတ္တခဇ္ဇကာနိ သဇ္ဇေတွာ ခါဒမာနာ ဝိလုမ္ပိဿန္တိ ဟေဋ္ဌာပီဌကနိပန္နကဆာတကသိင်္ဂါလီ ဝိယ ဝဋ္ဋေတွာ ဝဋ္ဋေတွာ ပါဒမူလေ နိက္ခိတ္တရဇ္ဇုံ. အယံ သတ္တမဿ ဝိပါကော.

၈. ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ လောကော ပရိဟာယိဿတိ၊ ရဋ္ဌံ နိရောဇံ ဘဝိဿတိ၊ ရာဇာနော ဒုဂ္ဂတာ ကပဏာ ဘဝိဿန္တိ. ယော ဣဿရော ဘဝိဿတိ၊ တဿ ဘဏ္ဍာဂါရေ သတသဟဿမတ္တာ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တိ၊ တေ ဧဝံ ဒုဂ္ဂတာ သဗ္ဗေ ဇနပဒေ အတ္တနော ကမ္မံ ကာရယိဿန္တိ၊ ဥပဒ္ဒုတာ မနုဿာ သကေ ကမ္မန္တေ ဆဍ္ဍေတွာ ရာဇူနံယေဝ အတ္ထာယ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာနိ ဝပန္တာ ရက္ခန္တာ လာယန္တာ မဒ္ဒန္တာ ပဝေသေန္တာ ဥစ္ဆုခေတ္တာနိ ကရောန္တာ ယန္တာနိ ဝါဟေန္တာ ဖာဏိတာဒီနိ ပစန္တာ ပုပ္ဖါရာမေ ဖလာရာမေ စ ကရောန္တာ တတ္ထ တတ္ထ နိပ္ဖန္နာနိ ပုပ္ဖဖလာဒီနိ အာဟရိတွာ ရညော ကောဋ္ဌာဂါရမေဝ ပူရေဿန္တိ၊ အတ္တနော ဂေဟေသု တုစ္ဆကောဋ္ဌေ ဩလောကေန္တာပိ န ဘဝိဿန္တိ၊ တုစ္ဆတုစ္ဆကုမ္ဘေ အနောလောကေတွာ ပူရိတကုမ္ဘပူရဏသဒိသမေဝ ဘဝိဿတိ. အယံ အဋ္ဌမဿ ဝိပါကော.

၉. ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ရာဇာနော အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဆန္ဒာဒိဝသေန အဂတိံ ဂစ္ဆန္တာ ရဇ္ဇံ ကာရေဿန္တိ၊ ဓမ္မေန ဝိနိစ္ဆယံ နာမ န ဒဿန္တိ၊ လဉ္ဇဝိတ္တကာ ဘဝိဿန္တိ ဓနလောလာ၊ ရဋ္ဌဝါသိကေသု တေသံ ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယံ နာမ န ဘဝိဿတိ၊ ကက္ခဠာ ဖရုသာ ဥစ္ဆုယန္တေ ဥစ္ဆုဂဏ္ဌိကာ ဝိယ မနုဿေ ပီဠေန္တာ နာနပ္ပကာရံ ဗလိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဓနံ ဂဏှိဿန္တိ၊ မနုဿာ ဗလိပီဠိတာ ကိဉ္စိ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာ ဂါမနိဂမာဒယော ဆဍ္ဍေတွာ ပစ္စန္တံ ဂန္တွာ ဝါသံ ကပ္ပေဿန္တိ၊ မဇ္ဈိမဇနပဒေါ သုညော ဘဝိဿတိ၊ ပစ္စန္တော ဃနဝါသော သေယျထာပိ ပေါက္ခရဏိယာ မဇ္ဈေ ဥဒကံ အာဝိလံ ပရိယန္တေ ဝိပ္ပသန္နံ. အယံ နဝမဿ ဝိပါကော.

၁၀. ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ရာဇာနော အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ၊ တေသု အဓမ္မိကေသု ရာဇယုတ္တာပိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာပိ နေဂမဇာနပဒါပီတိ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေ မနုဿာ အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ၊ တတော တေသံ အာရက္ခဒေဝတာ ဗလိပဋိဂ္ဂါဟိကဒေဝတာ ရုက္ခဒေဝတာ အာကာသဋ္ဌကဒေဝတာတိ ဧဝံ ဒေဝတာပိ အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ၊ အဓမ္မိကရာဇူနံ ရဇ္ဇေ ဝါတာ ဝိသမာ ခရာ ဝါယိဿန္တိ၊ တေ အာကာသဋ္ဌကဝိမာနာနိ ကမ္ပေဿန္တိ၊ တေသု ကမ္ပိတေသု ဒေဝတာ ကုပိတာ ဒေဝံ ဝဿိတုံ န ဒဿန္တိ၊ ဝဿမာနောပိ သကလရဋ္ဌေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ န ဝဿိဿတိ၊ ဝဿမာနောပိ သဗ္ဗတ္ထ ကသိကမ္မဿ ဝါ ဝပ္ပကမ္မဿ ဝါ ဥပကာရော ဟုတွာ န ဝဿိဿတိ. ယထာ စ ရဋ္ဌေ၊ ဧဝံ ဇနပဒေပိ ဂါမေပိ ဧကတဠာကဿရေပိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ န ဝဿိဿတိ၊ တဠာကဿ ဥပရိဘာဂေ ဝဿန္တော ဟေဋ္ဌာဘာဂေ န ဝဿိဿတိ၊ ဟေဋ္ဌာ ဝဿန္တော ဥပရိ န ဝဿိဿတိ၊ ဧကသ္မိံ ဘာဂေ သဿံ အတိဝဿေန နဿိဿတိ၊ ဧကသ္မိံ အဝဿန္တော မိလာယိဿတိ၊ ဧကသ္မိံ သမ္မာ ဝဿမာနော သမ္ပာဒေဿတိ၊ ဧဝံ ဧကဿ ရညော ရဇ္ဇေ ဝုတ္တာ သဿာ တိပ္ပကာရာ ဘဝိဿန္တိ ဧကကုမ္ဘိယာ ဩဒနော ဝိယ. အယံ ဒသမဿ ဝိပါကော.

၁၁. ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ သာသနေ ပရိဟာယန္တေ ပစ္စယလောလာ အလဇ္ဇိကာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဘဝိဿန္တိ၊ တေ ဘဂဝတာ ပစ္စယလောလုပ္ပံ နိမ္မထေတွာ ကထိတဓမ္မဒေသနံ စီဝရာဒိစတုပစ္စယဟေတု ပရေသံ ဒေသေဿန္တိ၊ ပစ္စယေဟိ မုစ္ဆိတွာ နိရတ္ထကပက္ခေ ဌိတာ နိဗ္ဗာနာဘိမုခံ ကတွာ ဒေသေတုံ န သက္ခိဿန္တိ၊ ကေဝလံ ‘‘ပဒဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိဉ္စေဝ မဓုရသဒ္ဒဉ္စ သုတွာ မဟဂ္ဃါနိ စီဝရာနိ ဒဿန္တိ’’ဣစ္စေဝံ ဒေသေဿန္တိ. အပရေ အန္တရဝီထိစတုက္ကရာဇဒွါရာဒီသု နိသီဒိတွာ ကဟာပဏအဍ္ဎကဟာပဏပါဒမာသကရူပါဒီနိပိ နိဿာယ ဒေသေဿန္တိ. ဣတိ ဘဂဝတာ နိဗ္ဗာနဂ္ဃနကံ ကတွာ ဒေသိတံ ဓမ္မံ စတုပစ္စယတ္ထာယ စေဝ ကဟာပဏအဍ္ဎကဟာပဏာဒိအတ္ထာယ စ ဝိက္ကိဏိတွာ ဒေသေန္တာ သတသဟဿဂ္ဃနကံ စန္ဒနသာရံ ပူတိတက္ကေန ဝိက္ကိဏန္တာ ဝိယ ဘဝိဿန္တိ. အယံ ဧကာဒသမဿ ဝိပါကော.

၁၂. အဓမ္မိကရာဇကာလေ လောကေ ဝိပရိဝတ္တန္တေယေဝ ရာဇာနော ဇာတိသမ္ပန္နာနံ ကုလပုတ္တာနံ ယသံ န ဒဿန္တိ၊ အကုလီနာနညေဝ ဒဿန္တိ၊ တေ ဣဿရာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဣတရေ ဒလိဒ္ဒါ. ရာဇသမ္မုခေပိ ရာဇဒွါရေပိ အမစ္စသမ္မုခေပိ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေပိ တုစ္ဆလာဗုသဒိသာနံ အကုလီနာနံယေဝ ကထာ ဩသီဒိတွာ ဌိတာ ဝိယ နိစ္စလာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ ဘဝိဿတိ၊ သံဃသန္နိပါတေပိ သံဃကမ္မဂဏကမ္မဋ္ဌာနေသု စေဝ ပတ္တစီဝရပရိဝေဏာဒိဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေသု စ ဒုဿီလာနံ ပါပပုဂ္ဂလာနံယေဝ ကထာ နိယျာနိကာ ဘဝိဿတိ၊ န လဇ္ဇိဘိက္ခူနန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ တုစ္ဆလာဗူနံ သီဒနကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. အယံ ဒွါဒသမဿ ဝိပါကော.

၁၃. တာဒိသေယေဝ ကာလေ အဓမ္မိကရာဇာနော အကုလီနာနံ ယသံ ဒဿန္တိ၊ တေ ဣဿရာ ဘဝိဿန္တိ၊ ကုလီနာ ဒုဂ္ဂတာ. တေသု န ကေစိ ဂါရဝံ ကရိဿန္တိ၊ ဣတရေသုယေဝ ကရိဿန္တိ၊ ရာဇသမ္မုခေ ဝါ အမစ္စသမ္မုခေ ဝါ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ ဝါ ဝိနိစ္ဆယကုသလာနံ ဃနသိလာသဒိသာနံ ကုလပုတ္တာနံ ကထာ န ဩဂါဟိတွာ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ. တေသု ကထေန္တေသု ‘‘ကိံ ဣမေ ကထေန္တီ’’တိ ဣတရေ ပရိဟာသမေဝ ကရိဿန္တိ၊ ဘိက္ခုသန္နိပါတေပိ ဝုတ္တပ္ပကာရေသု ဌာနေသု နေဝ ပေသလေ ဘိက္ခူ ဂရုကာတဗ္ဗေ မညိဿန္တိ၊ နာပိ နေသံ ကထာ ပရိယောဂါဟိတွာ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ၊ သိလာနံ ပ္လဝကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. အယံ တေရသမဿ ဝိပါကော.

၁၄. လောကေ ပရိဟာယန္တေယေဝ မနုဿာ တိဗ္ဗရာဂါဒိဇာတိကာ ကိလေသာနုဝတ္တကာ ဟုတွာ တရုဏတရုဏာနံ အတ္တနော ဘရိယာနံ ဝသေ ဝတ္တိဿန္တိ၊ ဂေဟေ ဒါသကမ္မကရာဒယောပိ ဂေါမဟိံသာဒယောပိ ဟိရညသုဝဏ္ဏမ္ပိ သဗ္ဗံ တာသံယေဝ အာယတ္တံ ဘဝိဿတိ၊ ‘‘အသုကဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဝါ ပရိစ္ဆေဒါဒိဇာတံ ဝါ ကဟ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ ဟောတု၊ ကိံ တုယှိမိနာ ဗျာပါရေန၊ တွံ မယှံ ဃရေ သန္တံ ဝါ အသန္တံ ဝါ ဇာနိတုကာမော ဇာတော’’တိ ဝတွာ နာနပ္ပကာရေဟိ အက္ကောသိတွာ မုခသတ္တီဟိ ကောဋ္ဋေတွာ ဒါသစေဋကံ ဝိယ ဝသေ ကတွာ အတ္တနော ဣဿရိယံ ပဝတ္တေဿန္တိ၊ ဧဝံ မဓုကပုပ္ဖပ္ပမာဏမဏ္ဍူကပေါတိကာနံ အာသီဝိသေ ကဏှသပ္ပေ ဂိလနကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. အယံ စုဒ္ဒသမဿ ဝိပါကော.

၁၅. ဒုဗ္ဗလရာဇကာလေ ရာဇာနော ဟတ္ထိသိပ္ပါဒီသု အကုသလာ ယုဒ္ဓေသု အဝိသာရဒါ ဘဝိဿန္တိ၊ တေ အတ္တနော ရာဇာဓိပစ္စံ အာသင်္ကမာနာ သမာနဇာတိကာနံ ကုလပုတ္တာနံ ဣဿရိယံ အဒတွာ အတ္တနော ပါဒမူလိကနှာပကကပ္ပကာဒီနံ ဒဿန္တိ၊ ဇာတိဂေါတ္တသမ္ပန္နာ ကုလပုတ္တာ ရာဇကုလေ ပတိဋ္ဌံ အလဘမာနာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတုံ အသမတ္ထာ ဟုတွာ ဣဿရိယဋ္ဌာနေ ဇာတိဂေါတ္တဟီနေ အကုလီနေ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ဝိစရိဿန္တိ၊ သုဝဏ္ဏရာဇဟံသေဟိ ကာကဿ ပရိဝါရိတကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. အယံ ပန္နရသမဿ ဝိပါကော.

၁၆. အဓမ္မိကရာဇကာလေယေဝ စ အကုလီနာဝ ရာဇဝလ္လဘာ ဣဿရာ ဘဝိဿန္တိ၊ ကုလီနာ အပ္ပညာတာ ဒုဂ္ဂတာ. တေ ရာဇဝလ္လဘာ ရာဇာနံ အတ္တနော ကထံ ဂါဟာပေတွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီသု ဗလဝန္တော ဟုတွာ ဒုဗ္ဗလာနံ ပဝေဏိအာဂတာနိ ခေတ္တဝတ္ထုအာဒီနိ ‘‘အမှာကံ သန္တကာနိ ဧတာနီ’’တိ အဘိယုဉ္ဇိတွာ တေ ‘‘န တုမှာကံ၊ အမှာက’’န္တိ အာဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီသု ဝိဝဒန္တေ ဝေတ္တလတာဒီဟိ ပဟာရာပေတွာ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ အပကဍ္ဎာပေတွာ ‘‘အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာထ၊ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဝဒထ၊ ဣဒါနိ ဝေါ ရညော ကထေတွာ ဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒါဒီနိ ကာရေဿာမာ’’တိ သန္တဇ္ဇေဿန္တိ၊ တေ တေသံ ဘယေန အတ္တနော သန္တကာနိ ခေတ္တဝတ္ထူနိ ‘‘တုမှာကံယေဝ တာနိ၊ ဂဏှထာ’’တိ နိယျာတေတွာ အတ္တနော ဂေဟာနိ ပဝိသိတွာ ဘီတာ နိပဇ္ဇိဿန္တိ. ပါပဘိက္ခူပိ ပေသလေ ဘိက္ခူ ယထာရုစိ ဝိဟေဌေဿန္တိ၊ ပေသလာ ဘိက္ခူ ပဋိသရဏံ အလဘမာနာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂဟနဋ္ဌာနေသု နိလီယိဿန္တိ၊ ဧဝံ ဟီနဇစ္စေဟိ စေဝ ပါပဘိက္ခူဟိ စ ဥပဒ္ဒုတာနံ ဇာတိမန္တကုလပုတ္တာနဉ္စေဝ ပေသလဘိက္ခူနဉ္စ ဧဠကာနံ ဘယေန တသဝကာနံ ပလာယနကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ. အယံ သောဠသမဿ ဝိပါကော. ဧဝံ တဿ တဿ အတ္ထဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘူတေ သောဠသ သုပိနေ ပဿိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ကောသလရာဇာ ဝိယ သောဠသ သုပိနေ’’တိ. ဧတ္ထ စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော အတ္တနော အတ္ထာနတ္ထနိမိတ္တံ သုပိနံ ပဿန္တော အတ္တနော ကမ္မာနုဘာဝေန ပဿတိ၊ ကောသလရာဇာ ဝိယ လောကဿ အတ္ထာနတ္ထနိမိတ္တံ သုပိနံ ပဿန္တော ပန သဗ္ဗသတ္တသာဓာရဏကမ္မာနုဘာဝေန ပဿတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကုဒ္ဓါ ဟိ ဒေဝတာတိ နာဂမဟာဝိဟာရေ မဟာထေရဿ ကုဒ္ဓါ ဒေဝတာ ဝိယ. ရောဟဏေ ကိရ နာဂမဟာဝိဟာရေ မဟာထေရော ဘိက္ခုသံဃံ အနပလောကေတွာဝ ဧကံ နာဂရုက္ခံ ဆိန္ဒာပေသိ. ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ထေရဿ ကုဒ္ဓါ ပဌမမေဝ နံ သစ္စသုပိနေန ပလောဘေတွာ ပစ္ဆာ ‘‘ဣတော တေ သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ ဥပဋ္ဌာကော ရာဇာ မရိဿတီ’’တိ သုပိနေ အာရောစေသိ. ထေရော တံ ကထံ အာဟရိတွာ ရာဇောရောဓာနံ အာစိက္ခိ. တာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိံသု. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. တာ ‘ဧဝံ ထေရေန ဝုတ္တ’’န္တိ အာရောစယိံသု. ရာဇာ ဒိဝသေ ဂဏာပေတွာ သတ္တာဟေ ဝီတိဝတ္တေ ထေရဿ ဟတ္ထပါဒေ ဆိန္ဒာပေသိ. ဧကန္တသစ္စမေဝ ဟောတီတိ ဖလဿ သစ္စဘာဝတော ဝုတ္တံ၊ ဒဿနံ ပန ဝိပလ္လတ္ထမေဝ. တေနေဝ ပဟီနဝိပလ္လာသာ ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘူတမ္ပိ သုပိနံ န ပဿန္တိ၊ ဒွီဟိ တီဟိ ဝါ ကာရဏေဟိ ကဒါစိ သုပိနံ ပဿန္တီတိ အာဟ ‘‘သံသဂ္ဂဘေဒတော’’တိ. ‘‘အသေက္ခာ န ပဿန္တိ ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ’’တိ ဝစနတော စတုန္နမ္ပိ ကာရဏာနံ ဝိပလ္လာသော ဧဝ မူလကာရဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တန္တိ သုပိနကာလေ ပဝတ္တံ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ. ရူပနိမိတ္တာဒိအာရမ္မဏန္တိ ကမ္မနိမိတ္တဂတိနိမိတ္တတော အညံ ရူပနိမိတ္တာဒိအာရမ္မဏံ န ဟောတိ. ဤဒိသာနီတိ ပစ္စက္ခတော အနုဘူတပုဗ္ဗပရိကပ္ပိတရူပါဒိအာရမ္မဏာနိ စေဝ ရာဂါဒိသမ္ပယုတ္တာနိ စ. သဗ္ဗောဟာရိကစိတ္တေနာတိ ပကတိစိတ္တေန. ဒွီဟိ အန္တေဟိ မုတ္တောတိ ကုသလာကုသလသင်္ခါတေဟိ ဒွီဟိ အန္တေဟိ မုတ္တော. အာဝဇ္ဇနတဒါရမ္မဏက္ခဏေတိ ဣဒံ ယာဝ တဒါရမ္မဏုပ္ပတ္တိ၊ တာဝ ပဝတ္တံ စိတ္တဝါရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘သုပိနေနေဝ ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မေ၊ သုတံ ဝိယ မေတိ ကထနကာလေ ပန အဗျာကတောယေဝ အာဝဇ္ဇနမတ္တဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ ဝဒန္တေဟိ ပဉ္စဒွါရေ ဒုတိယမောဃဝါရေ ဝိယ မနောဒွါရေပိ အာဝဇ္ဇနံ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဇဝနဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတီတိ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကဿ အာဝဇ္ဇနဿ ဥပ္ပတ္တိယံ ‘‘ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မေ၊ သုတံ ဝိယ မေ’’တိ ကပ္ပနာယ အသမ္ဘဝတော.

ဧတ္ထ စ ‘‘သုပိနန္တေပိ တဒါရမ္မဏဝစနတော ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝါ အတီတဝသေန ဝါ သဘာဝဓမ္မာပိ သုပိနန္တေ အာရမ္မဏံ ဟောန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ယဒိပိ သုပိနန္တေ ဝိဘူတံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌိတေ ရူပါဒိဝတ္ထုမှိ တဒါရမ္မဏံ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ သုပိနန္တေ ဥပဋ္ဌိတနိမိတ္တဿ ပရိကပ္ပဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတာယ ဒုဗ္ဗလဘာဝတော ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ကရဇကာယဿ နိရုဿာဟသန္တဘာဝပ္ပတ္တိတော တန္နိဿိတံ ဟဒယဝတ္ထု န သုပ္ပသန္နံ ဟောတိ၊ တတော တန္နိဿိတာပိ စိတ္တုပ္ပတ္တိ န သုပ္ပသန္နာ အသုပ္ပသန္နဝဋ္ဋိနိဿိတဒီပပ္ပဘာ ဝိယ၊ တသ္မာ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာတိ ဧတ္ထ ဒုဗ္ဗလဟဒယဝတ္ထုကတ္တာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

သုပိနန္တစေတနာတိ မနောဒွါရိကဇဝနဝသေန ပဝတ္တာ သုပိနန္တေ စေတနာ. သုပိနဉှိ ပဿန္တော မနောဒွါရိကေနေဝ ဇဝနေန ပဿတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေန. ပဋိဗုဇ္ဈန္တော စ မနောဒွါရိကေနေဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေန. နိဒ္ဒါယန္တဿ ဟိ မဟာဝဋ္ဋိံ ဇာလေတွာ ဒီပေ စက္ခုသမီပံ ဥပနီတေ ပဌမံ စက္ခုဒွါရိကံ အာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂံ န အာဝဋ္ဋေတိ၊ မနောဒွါရိကမေဝ အာဝဋ္ဋေတိ၊ အထ ဇဝနံ ဇဝိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ. ဒုတိယဝါရေ စက္ခုဒွါရိကံ အာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတိ၊ တတော စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဇဝနပရိယောသာနာနိ ပဝတ္တန္တိ၊ တဒနန္တရံ ဘဝင်္ဂံ ပဝတ္တတိ. တတိယဝါရေ မနောဒွါရိကအာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂေ အာဝဋ္ဋိတေ မနောဒွါရိကဇဝနံ ဇဝတိ၊ တေန စိတ္တေန ‘‘ကိံ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာလောကော’’တိ ဇာနာတိ. တထာ နိဒ္ဒါယန္တဿ ကဏ္ဏသမီပေ တူရိယေသု ပဂ္ဂဟိတေသု ဃာနသမီပေ သုဂန္ဓေသု ဝါ ဒုဂ္ဂန္ဓေသု ဝါ ပုပ္ဖေသု ဥပနီတေသု မုခေ သပ္ပိမှိ ဝါ ဖာဏိတေ ဝါ ပက္ခိတ္တေ ပိဋ္ဌိယံ ပါဏိနာ ပဟာရေ ဒိန္နေ ပဌမံ သောတဒွါရိကာဒီနိ အာဝဇ္ဇနာနိ ဘဝင်္ဂံ န အာဝဋ္ဋေန္တိ၊ မနောဒွါရိကမေဝ အာဝဋ္ဋေတိ၊ အထ ဇဝနံ ဇဝိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ. ဒုတိယဝါရေ သောတဒွါရိကာဒီနိ အာဝဇ္ဇနာနိ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေန္တိ၊ တတော သောတဃာနဇိဝှါကာယဝိညာဏာဒီနိ ဇဝနပရိယောသာနာနိ ပဝတ္တန္တိ၊ တဒနန္တရံ ဘဝင်္ဂံ ပဝတ္တတိ. တတိယဝါရေ မနောဒွါရိကအာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂေ အာဝဋ္ဋိတေ မနောဒွါရိကဇဝနံ ဇဝတိ၊ တေန စိတ္တေန ဉတွာ ‘‘ကိံ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သဒ္ဒေါ၊ သင်္ခသဒ္ဒေါ ဘေရိသဒ္ဒေါ’’တိ ဝါ ‘‘ကိံ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဂန္ဓော၊ မူလဂန္ဓော သာရဂန္ဓော’’တိ ဝါ ‘‘ကိံ ဣဒံ မယှံ မုခေ ပက္ခိတ္တံ၊ သပ္ပိ ဖာဏိတ’’န္တိ ဝါ ‘‘ကေနမှိ ပိဋ္ဌိယံ ပဟဋော၊ အတိထဒ္ဓေါ မေ ပဟာရော’’တိ ဝါ ဝတ္တာ ဟောတိ၊ ဧဝံ မနောဒွါရိကဇဝနေနေဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေန. သုပိနမ္ပိ တေနေဝ ပဿတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေန.

အဿာတိ အဿ အာပတ္တိနိကာယဿ. နနု စ အယုတ္တောယံ နိဒ္ဒေသော ‘‘သံဃော အာဒိမှိ စေဝ သေသေ စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော အဿာ’’တိ. န ဟိ အာပတ္တိနိကာယဿ အာဒိမှိ စေဝ သေသေ စ သံဃော ဣစ္ဆိတော၊ ကိဉ္စရဟိ ဝုဋ္ဌာနဿာတိ ဣမံ စောဒနံ မနသိ သန္နိဓာယ ယထာ န ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တထာ အဓိပ္ပါယံ ဝိဝရန္တော ‘‘ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ. အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနဿ အာဒိမှိ စေဝ သေသေ စ ဣစ္ဆိတော သံဃော အာပတ္တိယာဝ ဣစ္ဆိတော နာမ ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနန္တိ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ၊ အနာပတ္တိကဘာဝူပဂမနန္တိ အတ္ထော. ဝစနကာရဏန္တိ ‘‘သံဃာဒိသေသော’’တိ ဧဝံ ဝစနေ ကာရဏံ. သမုဒါယေ နိရုဠှော နိကာယ-သဒ္ဒေါ တဒေကဒေသေ ပဝတ္တမာနောပိ တာယ ဧဝ ရုဠှိယာ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ရုဠီသဒ္ဒေနာတိ. အထ ဝါ ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သတိပိ အညသ္မိံ တံနိမိတ္တယုတ္တေ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝိသယေ သမ္မုတိယာ စိရကာလတာဝသေန နိမိတ္တဝိရဟေပိ ပဝတ္တနိရုဠှော ရုဠှီ နာမ. ယထာ မဟိယံ သေတီတိ မဟိံသော၊ ဂစ္ဆတီတိ ဂေါတိ၊ ဧဝံ နိကာယ-သဒ္ဒဿပိ ရုဠှိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧကသ္မိမ္ပိ ဝိသိဋ္ဌေ သတိပိ သာမညာ ဝိယ သမုဒါယေ ပဝတ္တဝေါဟာရော အဝယဝေပိ ပဝတ္တတီတိ အာဟ အဝယဝေ သမူဟဝေါဟာရေန ဝါတိ. နဝမဿ အဓိပ္ပါယဿာတိ ဝီမံသာဓိပ္ပါယဿ.

၂၃၈-၂၃၉. လောမာ ဧတေသံ သန္တီတိ လောမသာ၊ ဗဟုလောမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အရောဂေါ ဘဝိဿာမီတိ ရာဂပရိဠာဟဝူပသမတော နိရောဂေါ ဘဝိဿာမိ. မောစနေနာတိ မောစနတ္ထာယ ဥပက္ကမကရဏေန. ဥပက္ကမကရဏဉှေတ္ထ မောစနန္တိ အဓိပ္ပေတံ မောစေတိ ဧတေနာတိ ကတွာ. ဗီဇံ ဘဝိဿတီတိ စောဠဂ္ဂဟဏာဒိကမ္မံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

၂၄၀. ဒွေ အာပတ္တိသဟဿာနီတိ ခဏ္ဍစက္ကာဒိဘေဒံ အနာမသိတွာ ဝုတ္တံ၊ ဣစ္ဆန္တေန ပန ခဏ္ဍစက္ကာဒိဘေဒေနပိ အာပတ္တိဂဏနာ ကာတဗ္ဗာ. မိဿကစက္ကန္တိ ဥဘတောဝဍ္ဎနကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ နီလဉ္စ ပီတကဉ္စာတိအာဒိနာ ဧကက္ခဏေ အနေကဝဏ္ဏာနံ မောစနာဓိပ္ပါယဝစနံ ယထာဓိပ္ပါယေန မောစနံ ဘဝတု ဝါ မာ ဝါ၊ ဣမိနာပိ အဓိပ္ပါယေန ဥပက္ကမိတွာ မောစေန္တဿ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ. န ဟိ ဧကသ္မိံ ခဏေ နီလာဒီနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ မုတ္တိ သမ္ဘဝတိ. အညံ ဝဒတီတိ အတ္တနော ဒေါသံ ဥဇုံ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော ပုန ပုဋ္ဌော အညံ ဘဏတိ.

မောစနဿာဒေါတိ မောစနဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တအဿာဒေါ. တေနေဝ ‘‘မောစေတုံ အဿာဒေါ မောစနဿာဒေါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဂေဟဿိတပေမန္တိ ဧတ္ထ ဂေဟ-သဒ္ဒေန ဂေဟေ ဌိတာ မာတုဘဂိနီအာဒယော အဇ္ဈတ္တိကဉာတကာ ဂဟိတာ. တေသု မာတုပေမာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နော သိနေဟော ဂေဟဿိတပေမံ၊ အညတ္ထ ပန ဂေဟဿိတပေမန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ ဝုစ္စတိ. သမ္ပယုတ္တအဿာဒသီသေနာတိ ရာဂသမ္ပယုတ္တသုခဝေဒနာမုခေန. ဧကေန ပဒေနာတိ ဂေဟဿိတပေမ-ပဒေန.

တထေဝါတိ မောစနဿာဒစေတနာယ ဧဝ. ပုဗ္ဗဘာဂေ မောစနဿာဒဝသေန ကတပ္ပယောဂံ အဝိဇဟိတွာဝ သယိတတ္တာ ‘‘သစေ ပန။ပေ။ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝုတ္တံ. ပုန သုဒ္ဓစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ တဿ ပယောဂဿ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ ‘‘သုဒ္ဓစိတ္တော။ပေ။ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဇဂ္ဂနတ္ထာယာတိ ဓောဝနတ္ထာယ. အနောကာသန္တိ အင်္ဂဇာတပ္ပဒေသံ.

၂၆၃-၂၆၄. ဂေဟဿိတကာမဝိတက္ကန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏသန္နိဿိတံ ကာမဝိတက္ကံ. ဝတ္ထိံ ဒဠှံ ဂဟေတွာတိ အင်္ဂဇာတဿ အဂ္ဂေ ပဿာဝနိဂ္ဂမနဋ္ဌာနေ စမ္မံ ဒဠှံ ဂဟေတွာ. နိမိတ္တေ ဥပက္ကမာဘာဝတော ‘‘မောစနဿာဒါဓိပ္ပါယဿပိ မုတ္တေ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၂၆၅. ‘‘ဧဟိ မေ တွံ၊ အာဝုသော၊ သာမဏေရာတိ အာဏတ္တိယာ အညေန ကတောပိ ပယောဂေါ အတ္တနာဝ ကတော နာမ ဟောတီတိ ကတွာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ. ယဒိ ပန အနာဏတ္တော သယမေဝ ကရောတိ၊ အင်္ဂပါရိပူရိယာ အဘာဝတော အနာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. သုတ္တသာမဏေရဝတ္ထုသ္မိံ အသုစိမှိ မုတ္တေပိ အင်္ဂဇာတဿ ဂဟဏပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ န ပန မုတ္တပစ္စယာ.

၂၆၆. ကာယတ္ထမ္ဘနဝတ္ထုသ္မိံ စလနဝသေန ယထာ အင်္ဂဇာတေပိ ဥပက္ကမော သမ္ဘဝတိ၊ တထာပိ ဝိဇမ္ဘိတတ္တာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ. ‘‘ပစ္ဆတော ဝါ’’တိ ဝစနတော ဥဘောသု ပဿေသု ကဋိယံ ဦရုပ္ပဒေသောပိ ဂဟိတောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဥဘောသုပိ ပဿေသု ဌတွာ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ နိမိတ္တန္တိ ဥပနိဇ္ဈာယန္တဿပိ အာပတ္တိယေဝ. ‘‘အင်္ဂဇာတ’’န္တိ ဝစနတော နိမိတ္တန္တိ ပဿာဝမဂ္ဂေါဝ ဝုတ္တော. ဥမ္မီလနနိမီလနဝသေန ပန န ကာရေတဗ္ဗောတိ ဥမ္မီလနနိမီလနပ္ပယောဂဝသဧန အာပတ္တိဘေဒေါ န ကာရေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. အနေကက္ခတ္တုမ္ပိ ဥမ္မီလေတွာ နိမီလေတွာ ဥပနိဇ္ဈာယန္တဿ ဧကမေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အက္ခီနိ အဝိပ္ဖန္ဒေတွာ အဘိမုခံ သမ္ပတ္တဿ မာတုဂါမဿ နိမိတ္တောလောကနေပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဒါရုဓီတလိကလေပစိတ္တာနံ အင်္ဂဇာတုပနိဇ္ဈာနေပိ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

၂၆၇. ပုပ္ဖါဝလီတိ ကီဠာဝိသေသဿာဓိဝစနံ. တံ ကီဠန္တာ နဒီအာဒီသု ဆိန္နတဋံ ဥဒကေန စိက္ခလ္လံ ကတွာ တတ္ထ ဥဘော ပါဒေ ပသာရေတွာ နိသိန္နာ ပပတန္တိ. ‘‘ပုပ္ဖါဝလိယ’’န္တိပိ ပါဌော. ပဝေသေန္တဿာတိ ဒွိကမ္မကတ္တာ ဝါလိကံ အင်္ဂဇာတန္တိ ဥဘယတ္ထာပိ ဥပယောဂဝစနံ ကတံ. ဝါလိကန္တိ ဝါလိကာယာတိ အတ္ထော. စေတနာ၊ ဥပက္ကမော၊ မုစ္စနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၆၉. ဒုတိယေ ယေသု ဝိဝဋေသု အန္ဓကာရော ဟောတိ၊ တာနိ ဝိဝရန္တောတိ ဗြာဟ္မဏိယာ သဒ္ဓိံ ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇိတုကာမော ဧဝမကာသိ. တေန ကတဿပိ ဝိပ္ပကာရဿ အတ္တနိ ကတတ္တာ ‘‘အတ္တနော ဝိပ္ပကာရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥဠာရတ္တတာတိ ဥဠာရစိတ္တတာ၊ ပဏီတာဓိမုတ္တတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၂၇၀. ဩတိဏ္ဏောတိ ဣဒံ ကမ္မသာဓနံ ကတ္တုသာဓနံ ဝါ ဟောတီတိ တဒုဘယဝသေန အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယက္ခာဒီဟိ ဝိယ သတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. အသမပေက္ခိတွာတိ ယထာသဘာဝံ အနုပပရိက္ခိတွာ၊ ယထာ တေ ရတိဇနကာ ရူပါဒယော ဝိသယာ အနိစ္စဒုက္ခာသုဘာနတ္တာကာရေန အဝတ္ထိတာ၊ တထာ အပဿိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၂၇၁. သညမဝေလန္တိ သီလမရိယာဒံ. အာစာရောတိ အာစရဏံ ဟတ္ထဂဟဏာဒိကိရိယာ. အဿာတိ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ပဒဿ.

၂၇၃. ဧတေသံ ပဒါနံ ဝသေနာတိ အာမသနာဒိပဒါနံ ဝသေန. ဣတော စိတော စ။ပေ။ သဉ္စောပေတီတိ အတ္တနော ဟတ္ထံ ဝါ ကာယံ ဝါ တိရိယံ ဣတော စိတော စ သဉ္စာရေတိ. ‘‘ကာယတော အမောစေတွာဝါတိ ဝစနတော မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ ဟတ္ထံ ဩတာရေန္တဿ ကာယတော မောစေတွာ နိဝတ္ထသာဋကူပရိ ဩမသန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ၊ သာဋကတော ဩတာရေတွာ ဇင်္ဃတော ပဋ္ဌာယ ကာယံ ဩမသန္တဿ ပုန သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝဒန္တိ.

ဒွါဒသသုပိ အာမသနာဒိပ္ပယောဂေသု ဧကေကသ္မိံ ပယောဂေ ကာယတော အမောစိတေ ဧကေကာဝ အာပတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မူလဂ္ဂဟဏမေဝ ပမာဏ’’န္တိ. ဣဒဉ္စ ဧကေန ဟတ္ထေန ကာယံ ဂဟေတွာ ဣတရေန ဟတ္ထေန ကာယပရာမသနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧကေန ပန ဟတ္ထေန ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဟေတွာ ဣတရေန တတ္ထ တတ္ထ ကာယံ ပရာမသတော ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိ. အယံ ပန သံဃာဒိသေသော န ကေဝလံ ဝတ္ထုဝသေနေဝ၊ အပိစ သညာဝသေနပီတိ အာဟ ‘‘ဣတ္ထိယာ ဣတ္ထိသညိဿ သံဃာဒိသေသော’’တိ. ပါဠိယံ တိရစ္ဆာနဂတော စ ဟောတီတိ ဧတ္ထ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသဿ စ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သမသာရာဂေါတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဧကသဒိသရာဂေါ. ပုရိမနယေနေဝါတိ ရဇ္ဇုဝတ္ထာဒီဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဂဟဏေ ဝုတ္တနယေန. ပုန ပုရိမနယေနေဝါတိ သမသာရာဂေါ ဝုတ္တော. အနန္တရနယေနေဝါတိ ကာယပဋိဗဒ္ဓအာမသနနယေန. ဝေဏိဂ္ဂဟဏေန လောမာနမ္ပိ သင်္ဂဟိတတ္တာ လောမာနံ ဖုသနေပိ သံဃာဒိသေသော ဝုတ္တော. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပကာသေတုကာမော ‘‘ဥပါဒိန္နကေန ဟီ’’တိအာဒိမာဟ.

ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌနိဒ္ဒေသေတိ ယထာဝုတ္တကာယသံသဂ္ဂနိဒ္ဒေသေ. တေနာတိ တေန ယထာဝုတ္တကာရဏေန. သညာယ ဝိရာဂိတမှီတိ သညာယ ဝိရဒ္ဓါယ. လိင်္ဂဗျတ္တယေန ‘‘ဝိရာဂိတမှီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမံ နာမ ဝတ္ထုန္တိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အာဂတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အညမ္ပိ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ သန္ဓာယ ဝဒတီတိပိ ကေစိ. သာရတ္တန္တိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန သာရတ္တံ. ဝိရတ္တန္တိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂရဟိတံ မာတုဘဂိနီအာဒိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ‘‘ဝိရတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝိရတ္တံ ဂဏှိ၊ ဒုက္ကဋန္တိ မာတုပေမာဒိဝသေန ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ.

ဣမာယ ပါဠိယာ သမေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ သမေတီတိ စေ? ယဒိ ဟိ ‘‘ဣတ္ထိယာ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဣတ္ထိသညာ ဝိရာဂိတာ ဘဝေယျ၊ ကာယပဋိဗဒ္ဓဂ္ဂဟဏေ ထုလ္လစ္စယံ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဣတ္ထိသညီ စာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ဝုတ္တဉ္စ၊ တသ္မာ ‘‘ဣတ္ထိယာ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ကာယံ ဂဏှန္တဿ ဣတ္ထိသညာ ဝိရာဂိတာ နာမ န ဟောတီတိ ‘‘ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှိဿာမီတိ ကာယံ ဂဏှန္တော ယထာဝတ္ထုကမေဝ အာပဇ္ဇတီ’’တိ မဟာသုမတ္ထေရေန ဝုတ္တဝါဒေါ ဣမာယ ပါဠိယာ သမေတိ. ယော ပနေတ္ထ ‘‘သတိပိ ဣတ္ထိသညာယ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှန္တဿ ဂဟဏသမယေ ‘ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှိဿာမီ’တိ သညံ ဌပေတွာ ‘ဣတ္ထိံ ဂဏှာမီ’တိ သညာယ အဘာဝတော ဝတ္ထုသညာနံ ဘိန္နတ္တာ အယုတ္တ’’န္တိ ဝဒေယျ၊ သော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘ကိံ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဝတ္ထာဒိံ ဂဏှန္တော ဣတ္ထိယာ ရာဂေန ဂဏှာတိ၊ ဥဒါဟု ဝတ္ထာဒီသု ရာဂေနာ’’တိ. ယဒိ ‘‘ဝတ္ထာဒီသု ရာဂေန ဂဏှာတီ’’တိ ဝဒေယျ၊ ဣတ္ထိယာ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ အဟုတွာ အညတ္ထ ဌိတံ ဝတ္ထာဒိံ ဂဏှန္တဿပိ ထုလ္လစ္စယံ သိယာ၊ တသ္မာ ဣတ္ထီ ဣတ္ထိသညာ သာရတ္တဘာဝေါ ဂဟဏဉ္စာတိ အင်္ဂပါရိပူရိသဗ္ဘာဝတော မဟာသုမတ္ထေရဝါဒေါဝ ယုတ္တဝါဒေါ. အဋ္ဌကထာဝိနိစ္ဆယေဟိ စ သမေတီတိ ဧတ္ထာပိ အယမဓိပ္ပါယော – ယဒိ သညာဝိရာဂေန ဝိရာဂိတံ နာမ သိယာ၊ ‘‘သမ္ဗဟုလာ ဣတ္ထိယော ဗာဟာဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဂဏှာမီ’’တိ ဧဝံသညိဿ ‘‘မဇ္ဈဂတိတ္ထိယော ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဂဏှာမီ’’တိ ဧဝရူပါယ သညာယ အဘာဝတော မဇ္ဈဂတာနံ ဝသေန ထုလ္လစ္စယံ န သိယာ၊ ဧဝံ သန္တေပိ အဋ္ဌကထာယ ထုလ္လစ္စယဿ ဝုတ္တတ္တာ သညာဝိရာဂေန ဝိရာဂိတံ နာမ န ဟောတီတိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါယေဝါတိ. နီလေန ဒုဝိညေယျသဘာဝတော ကာဠိတ္ထီ ဝုတ္တာ.

၂၇၉. သေဝနာဓိပ္ပါယောတိ ဖဿသုခသေဝနာဓိပ္ပါယော. ဣတ္ထိယာ ကာယေန ဘိက္ခုဿ ကာယပဋိဗဒ္ဓါမသနဝါရေပိ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ ဣဒံ အတ္တနော ကာယပဋိဗဒ္ဓါမသနေပိ ကာယသမ္ဗန္ဓသဘာဝတော ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာတိ နိဿဂ္ဂိယေန နိဿဂ္ဂိယဝါရေ. မောက္ခာဓိပ္ပါယောတိ ဧတ္ထ ပဌမံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေ သတိပိ ပစ္ဆာ မောက္ခာဓိပ္ပါယဿ အနာပတ္တိ.

၂၈၁. ပါရိပန္ထိကာတိ ဝိလုမ္ပနိကာ၊ အန္တရာယိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နဒီသောတေန ဝုယှမာနံ မာတရန္တိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ အညာသုပိ ပန ဣတ္ထီသု ကာရုညာဓိပ္ပါယေန မာတရိ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇန္တဿ နေဝတ္ထိ ဒေါသောတိ ဝဒန္တိ. ‘‘မာတရ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အညာသံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တာပိ အတ္ထိ. တိဏဏ္ဍုပကန္တိ ဟိရီဝေရာဒိမူလေဟိ ကတစုမ္ဗဋကံ. တာလပဏ္ဏမုဒ္ဒိကန္တိ တာလပဏ္ဏေဟိ ကတအင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကံ. ပရိဝတ္တေတွာတိ အတ္တနော နိဝါသနပါရုပနဘာဝတော အပနေတွာ၊ စီဝရတ္ထာယ အပနာမေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စီဝရတ္ထာယ ပါဒမူလေ ဌပေတိ၊ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ၊ ပစ္စတ္ထရဏဝိတာနာဒိအတ္ထမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ၊ ပူဇာဒိအတ္ထံ တာဝကာလိကမ္ပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ဣတ္ထိသဏ္ဌာနေန ကတန္တိ ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒတော ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီနမ္ပိ အနာမာသဘာဝတော တာဒိသံ ဣတ္ထိသဏ္ဌာနေန ကတံ တိရစ္ဆာနဂတရူပမ္ပိ အနာမာသန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဘိက္ခုနီဟိ ပဋိမာရူပံ အာမသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ အာစရိယာ. ဣတ္ထိရူပါနိ ဒဿေတွာ ကတံ ဝတ္ထဉ္စ ပစ္စတ္ထရဏဉ္စ ဘိတ္တိဉ္စ ဣတ္ထိရူပံ အနာမသိတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိန္ဒိတွာတိ ဧတ္ထ ဟတ္ထေန အဂ္ဂဟေတွာဝ ကေနစိဒေဝ ဒဏ္ဍာဒိနာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ‘‘အနာမာသမ္ပိ ဟတ္ထေန အပရာမသိတွာ ဒဏ္ဍာဒိနာ ကေနစိ ဘိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဓ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပံသုကူလံ ဂဏှန္တေန မာတုဂါမသရီရေပိ သတ္ထာဒီဟိ ဝဏံ ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ စ ဂဟိတမဏ္ဍူကသပ္ပိနိံ ဒဏ္ဍာဒီဟိ နိပ္ပီဠေတွာ မဏ္ဍူကံ ဝိဿဇ္ဇာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

မဂ္ဂံ အဓိဋ္ဌာယာတိ မဂ္ဂေ ဂစ္ဆာမီတိ ဧဝံ မဂ္ဂသညီ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ကီဠန္တေနာတိ ဣဒံ ဂိဟိသန္တကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဘိက္ခုသန္တကံ ပန ယေန ကေနစိ အဓိပ္ပါယေန အနာမသိတဗ္ဗမေဝ ဒုရုပစိဏ္ဏဘာဝတော. တာလပနသာဒီနီတိ စေတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန နာဠိကေရလဗုဇတိပုသအလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍပုဿဖလဧဠာလုကဖလာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ယထာဝုတ္တဖလာနံယေဝ စေတ္ထ ကီဠာဓိပ္ပါယေန အာမသနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပါသာဏသက္ခရာဒီနိ ကီဠာဓိပ္ပါယေနပိ အာမသိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

မုတ္တာတိ ဟတ္ထိကုမ္ဘဇာဒိကာ အဋ္ဌဝိဓာ မုတ္တာ. တထာ ဟိ ဟတ္ထိကုမ္ဘံ၊ ဝရာဟဒါဌံ၊ ဘုဇင်္ဂသီသံ၊ ဝလာဟကံ၊ ဝေဠု၊ မစ္ဆသိရော၊ သင်္ခေါ၊ သိပ္ပီတိ အဋ္ဌ မုတ္တာယောနိယော. တတ္ထ ဟတ္ထိကုမ္ဘဇာ ပီတဝဏ္ဏာ ပဘာဝိဟီနာ. ဝရာဟဒါဌဇာ ဝရာဟဒါဌဝဏ္ဏာဝ. ဘုဇင်္ဂသီသဇာ နီလာဒိဝဏ္ဏာ သုဝိသုဒ္ဓါ ဝဋ္ဋလာ. ဝလာဟကဇာ အာဘာသူရာ ဒုဗ္ဗိဘာဂရူပါ ရတ္တိဘာဂေ အန္ဓကာရံ ဝိဒ္ဓမန္တိယော တိဋ္ဌန္တိ၊ ဒေဝူပဘောဂါ ဧဝ စ ဟောန္တိ. ဝေဠုဇာ ကရကဖလသမာနဝဏ္ဏာ န အာဘာသူရာ၊ တေ စ ဝေဠူ အမနုဿဂေါစရေ ဧဝ ပဒေသေ ဇာယန္တိ. မစ္ဆသိရဇာ ပါဌီနပိဋ္ဌိသမအာနဝဏ္ဏာ ဝဋ္ဋလာ လဃဝေါ စ ဟောန္တိ ပဘာဝိဟီနာ စ၊ တေ စ မစ္ဆာ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေယေဝ ဇာယန္တိ. သင်္ခဇာ သင်္ခဥဒရစ္ဆဝိဝဏ္ဏာ ကောလဖလပ္ပမာဏာပိ ဟောန္တိ ပဘာဝိဟီနာဝ. သိပ္ပိဇာ ပဘာဝိသေသယုတ္တာ ဟောန္တိ နာနာသဏ္ဌာနာ. ဧဝံ ဇာတိတော အဋ္ဌဝိဓာသု မုတ္တာသု ယာ မစ္ဆသင်္ခသိပ္ပိဇာ၊ တာ သာမုဒ္ဒိကာ. ဘုဇင်္ဂဇာပိ ကာစိ သာမုဒ္ဒိကာ ဟောန္တိ၊ ဣတရာ အသာမုဒ္ဒိကာ. ယသ္မာ ဗဟုလံ သာမုဒ္ဒိကာဝ မုတ္တာ လောကေ ဒိဿန္တိ၊ တတ္ထာပိ သပ္ပိဇာဝ၊ ဣတရာ ကဒါစိ ကာစိ၊ တသ္မာ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ‘‘မုတ္တာတိ သာမုဒ္ဒိကာ မုတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

မဏီတိ ဌပေတွာ ဝေဠုရိယာဒိကေ သေသော ဇောတိရသာဒိဘေဒေါ သဗ္ဗောပိ မဏိ. ဝေဠုရိယောတိ ဝံသဝဏ္ဏမဏိ. သင်္ခေါတိ သာမုဒ္ဒိကသင်္ခေါ. သိလာတိ ကာဠသိလာပဏ္ဍုသိလာသေတသိလာဒိဘေဒါ သဗ္ဗာပိ သိလာ. ရဇတန္တိ ကဟာပဏာဒိကံ ဝုတ္တာဝသေသံ ရတနသမ္မတံ. ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. လောဟိတင်္ကောတိ ရတ္တမဏိ. မသာရဂလ္လန္တိ ကဗရမဏိ. ဘဏ္ဍမူလတ္ထာယာတိ ပတ္တစီဝရာဒိဘဏ္ဍမူလတ္ထာယ. ကုဋ္ဌရောဂဿာတိ နိဒဿနမတ္တံ၊ တာယ ဝူပသမေတဗ္ဗဿ ယဿ ကဿစိ ရောဂဿတ္ထာယပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘‘ဘေသဇ္ဇတ္ထဉ္စ အဓိဋ္ဌာယေဝ မုတ္တာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. အာကရမုတ္တောတိ အာကရတော မုတ္တမတ္တော. ‘‘ဘဏ္ဍမူလတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ စ အာမသိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ပစိတွာ ကတောတိ ကာစကာရေဟိ ပစိတွာ ကတော.

ဓောတဝိဒ္ဓေါ စ ရတနမိဿောတိ အလင်္ကာရတ္ထံ ကဉ္စနလတာဒိံ ဒဿေတွာ ကတော ရတနခစိတော ဓောတဝိဒ္ဓေါ အနာမာသော. ဓောတဝိဒ္ဓေါ စ ရတနမိဿော စာတိ ဝိသုံ ဝါ ပဒံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ပါနီယသင်္ခေါတိ ဣမိနာ စ သင်္ခေန ကတပါနီယဘာဇနပိဓာနာဒိသမဏပရိက္ခာရောပိ အာမသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. သေသန္တိ ရတနမိဿံ ဌပေတွာ အဝသေသံ. မုဂ္ဂဝဏ္ဏံယေဝ ရတနသမ္မိဿံ ကရောန္တိ၊ န အညန္တိ အာဟ ‘‘မုဂ္ဂဝဏ္ဏာဝါ’’တိ၊ မုဂ္ဂဝဏ္ဏာ ရတနမိဿာဝ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသာတိ ရတနသမ္မိဿံ ဌပေတွာ အဝသေသာ မုဂ္ဂဝဏ္ဏာ နီလသိလာ.

ဗီဇတော ပဋ္ဌာယာတိ ဓာတုပါသာဏတော ပဋ္ဌာယ. သုဝဏ္ဏစေတိယန္တိ ဓာတုကရဏ္ဍကံ. ပဋိက္ခိပီတိ ‘‘ဓာတုဋ္ဌပနတ္ထာယ ဂဏှထာ’’တိ အဝတွာ ‘‘တုမှာကံ ဂဏှထာ’’တိ ပေသိတတ္တာ ပဋိက္ခိပိ. သုဝဏ္ဏဗုဗ္ဗုဠကန္တိ သုဝဏ္ဏတာရကံ. ‘‘ကေဠာပယိတုန္တိ ဣတော စိတော စ သဉ္စာရန္တေဟိ အာမသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ကစဝရမေဝ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စေတိယဂေါပကာ ဝါ ဘိက္ခူ ဟောန္တု အညေ ဝါ၊ ဟတ္ထေနပိ ပုဉ္ဆိတွာ ကစဝရံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ မလမ္ပိ ပမဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

အာရကူဋလောဟန္တိ ကိတ္တိမလောဟံ. တီဏိ ဟိ ကိတ္တိမလောဟာနိ ကံသလောဟံ၊ ဝဋ္ဋလောဟံ၊ အာရကူဋန္တိ. တတ္ထ တိပုတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ ကံသလောဟံ၊ သီသတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ ဝဋ္ဋလောဟံ၊ ပကတိရသတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ အာရကူဋံ. တေနေဝ တံကရဏေန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ‘‘ကိတ္တိမလောဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဇာတရူပဂတိကမေဝါတိ ဝုတ္တတ္တာ အာရကူဋံ သုဝဏ္ဏသဒိသမေဝ အာမသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အညံ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘အာရကူဋံ အနာမသိတဗ္ဗတော ဇာတရူပဂတိကမေဝါတိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဥဘယမ္ပိ ဇာတရူပံ ဝိယ အာမသိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ပဌမံ ဝုတ္တောယေဝ စ အတ္ထော ဂဏ္ဌိပဒကာရေဟိ အဓိပ္ပေတော. ပဋိဇဂ္ဂိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သေနာသနပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ.

သာမိကာနံ ပေသေတဗ္ဗန္တိ သာမိကာနံ သာသနံ ပေသေတဗ္ဗံ. ဘိန္ဒိတွာတိ ဟတ္ထေန အဂ္ဂဟေတွာ အညေန ယေန ကေနစိ ဘိန္ဒိတွာ. ဘေရိသင်္ဃာဋောတိ သင်္ဃဋိတစမ္မဘေရီ. ဝီဏာသင်္ဃာဋောတိ သင်္ဃဋိတစမ္မဝီဏာ. စမ္မဝိနဒ္ဓါနံ ဘေရိဝီဏာနမေတံ အဓိဝစနံ. တုစ္ဆပေါက္ခရန္တိ အဝိနဒ္ဓစမ္မံ ဘေရိပေါက္ခရံ ဝီဏာပေါက္ခရဉ္စ. အာရောပိတစမ္မန္တိ ဘေရိအာဒီနံ ဝိနဒ္ဓနတ္ထာယ မုခဝဋ္ဋိယံ အာရောပိတစမ္မံ တတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိသုံ ဌပိတစမ္မဉ္စ. ဩနဟိတုံ ဝါတိ ဘေရိပေါက္ခရာဒီနိ စမ္မံ အာရောပေတွာ ဝိနန္ဓိတုံ. ဩနဟာပေတုံ ဝါတိ တထေဝ အညေဟိ ဝိနန္ဓာပေတုံ. ပါရာဇိကပ္ပဟောနကကာလေတိ အကုထိတကာလေ.

၂၈၂. သင်္ကမာဒိ ဘူမိဂတိကတ္တာ န ကာယပဋိဗဒ္ဓဋ္ဌာနိယန္တိ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ဧကပဒိကသင်္ကမောတိ ခုဒ္ဒကသေတု. သကဋမဂ္ဂသင်္ကမောတိ သကဋမဂ္ဂဘူတော မဟာသေတု. ဌာနာ စာလေတုန္တိ ရဇ္ဇုံ ဌာနာ စာလေတုံ. ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗာတိ အပနေတဗ္ဗာ. မနုဿိတ္ထီ၊ ဣတ္ထိသညိတာ၊ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ၊ တေန ရာဂေန ဝါယာမော၊ ဟတ္ထဂ္ဂါဟာဒိသမာပဇ္ဇနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၈၃. တတိယေ ဥတ္တရပဒလောပေန ဆိန္နဩတ္တပ္ပါ ‘‘ဆိန္နိကာ’’တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဆိန္နိကာတိ ဆိန္နဩတပ္ပါ’’တိ.

၂၈၅. ယထာ ယုဝါ ယုဝတိန္တိ ဧတေန ဩဘာသနေ နိရာသင်္ကဘာဝံ ဒဿေတိ. မေထုနုပသဉှိတာဟီတိ ဣဒံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာယ သိခါပ္ပတ္တလက္ခဏဒဿနံ. ဣတ္ထိလက္ခဏေနာတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘သုဘလက္ခဏေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. န တာဝ သီသံ ဧတီတိ ‘‘ဣတ္ထိလက္ခဏေန သမန္နာဂတာသီ’’တိအာဒိနာ ဝဏ္ဏဘဏနံ သံဃာဒိသေသာပတ္တိဇနကံ ဟုတွာ မတ္ထကံ န ပါပုဏာတိ. ဝဏ္ဏဘဏနဉှိ ယေနာကာရေန ဘဏန္တဿ သံဃာဒိသေသော ဟောတိ၊ တေနာကာရေန ဘဏန္တဿ သိခါပ္ပတ္တံ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဣတ္ထိလက္ခဏေန သမန္နာဂတာသီတိအာဒိကံ ပန ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစဿာဒရာဂဝသေန ဘဏန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ.

ဧကာဒသဟိ ပဒေဟိ အဃဋိတေ သီသံ န ဧတီတိ ‘‘အနိမိတ္တာသီ’’တိအာဒီဟိ ဧကာဒသဟိ ပဒေဟိ အဃဋိတေ အဝဏ္ဏဘဏနံ သီသံ န ဧတိ၊ အဝဏ္ဏဘဏနံ နာမ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဃဋိတေပီတိ ဧကာဒသဟိ ပဒေဟိ အဝဏ္ဏဘဏနေ ဃဋိတေပိ. ဣမေဟိ တီဟိ ဃဋိတေယေဝ သံဃာဒိသေသောတိ ‘‘သိခရဏီ’’တိအာဒီဟိ တီဟိယေဝ ပဒေဟိ အဝဏ္ဏဘဏနေ ဃဋိတေယေဝ သံဃာဒိသေသော ပဿာဝမဂ္ဂဿ နိယတဝစနတ္တာ အစ္စောဠာရိကတ္တာ စ. အနိမိတ္တာသီတိအာဒီဟိ ပန အဋ္ဌဟိ ပဒေဟိ ဃဋိတေ ကေဝလံ အဝဏ္ဏဘဏနမေဝ သမ္ပဇ္ဇတိ၊ န သံဃာဒိသေသော၊ တသ္မာ တာနိ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထူနီတိ ကေစိ. အက္ကောသနမတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနီတိ အပရေ. ပရိဗ္ဗာဇိကာဝတ္ထုသ္မိံ ဝိယ ထုလ္လစ္စယမေဝေတ္ထ ယုတ္တတရံ ဒိဿတိ. ကုဉ္စိကပဏာလိမတ္တန္တိ ကုဉ္စိကာဆိဒ္ဒမတ္တံ.

၂၈၆-၂၈၇. ဂရုကာပတ္တိန္တိ ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂေ ပါရာဇိကာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဟသန္တော ဟသန္တောတိ သဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အဟသန္တောပိ ဝါစဿာဒရာဂေန ပုနပ္ပုနံ ဝဒတိ၊ အာပတ္တိယေဝ. ကာယစိတ္တတောတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဩဘာသန္တဿ ကာယစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ.

၂၈၈. တသ္မာ ဒုက္ကဋန္တိ အပ္ပဋိဝိဇာနနဟေတု ဒုက္ကဋံ၊ ပဋိဝိဇာနန္တိယာ ပန အခေတ္တပဒတ္တာ ထုလ္လစ္စယေန ဘဝိတဗ္ဗံ. တေနေဝ ပရိဗ္ဗာဇိကာဝတ္ထုသ္မိံ ပဋိဝိဇာနန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ ဝက္ခတိ.

၂၈၉. အသဒ္ဓမ္မံ သန္ဓာယာဟာတိ ‘‘ဝါပိတ’’န္တိ ဣမဿ ဗီဇနိက္ခေပဝစနတ္တာ ဝုတ္တံ. သံသီဒတီတိ ဝဟတိ ပဝတ္တတိ. အထ ဝါ သံသီဒတီတိ သံသီဒိဿတိ. မနုဿိတ္ထီ၊ ဣတ္ထိသညိတာ၊ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစဿာဒရာဂေါ၊ တေန ရာဂေန ဩဘာသနံ၊ တင်္ခဏဝိဇာနနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၉၀. စတုတ္ထေ စီဝရန္တိ နိဝါသနာဒိ ယံ ကိဉ္စိ စီဝရံ. ပိဏ္ဍပါတန္တိ ယော ကောစိ အာဟာရော. သော ဟိ ပိဏ္ဍောလျေန ဘိက္ခုနော ပတ္တေ ပတနတော တတ္ထ တတ္ထ လဒ္ဓဘိက္ခာနံ ပိဏ္ဍာနံ ပါတော သန္နိပါတောတိ ဝါ ပိဏ္ဍပါတောတိ ဝုစ္စတိ. သေနာသနန္တိ သယနဉ္စ အာသနဉ္စ. ယတ္ထ ဟိ ဝိဟာရာဒိကေ သေတိ နိပဇ္ဇတိ အာသတိ နိသီဒတိ၊ တံ သေနာသနံ. ပတိ ဧတိ ဧတသ္မာတိ ပစ္စယောတိ အာဟ ‘‘ပတိကရဏဋ္ဌေန ပစ္စယော’’တိ. ရောဂဿ ပတိအယနဋ္ဌေန ဝါ ပစ္စယော၊ ပစ္စနီကဂမနဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော၊ ဝူပသမနတ္ထေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓာတုက္ခောဘလက္ခဏဿ ဟိ တံဟေတုကဒုက္ခဝေဒနာလက္ခဏဿ ဝါ ရောဂဿ ပဋိပက္ခဘာဝေါ ပတိအယနဋ္ဌော. ယဿ ကဿစီတိ သပ္ပိအာဒီသု ယဿ ကဿစိ. သပ္ပါယဿာတိ ဟိတဿ ဝိကာရဝူပသမေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ဘိသက္ကဿ ကမ္မံ တေန ဝိဓာတဗ္ဗတော၊ တေနာဟ ‘‘အနုညာတတ္တာ’’တိ. နဂရပရိက္ခာရေဟီတိ နဂရံ ပရိဝါရေတွာ ရက္ခဏကေဟိ. အာဝါဋပရိက္ခေပေါ ပရိခါ ဥဒ္ဒါပေါ ပါကာရော ဧသိကာ ပလိဃော ပါကာရမတ္ထကမဏ္ဍလန္တိ သတ္တ နဂရပရိက္ခာရာတိ ဝဒန္တိ. သေတပရိက္ခာရောတိ သုဝိသုဒ္ဓသီလာလင်္ကာရော. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ဣဓ ‘‘ရထော’’တိ အဓိပ္ပေတော. တဿ စ သမ္မာဝါစာဒယော အလင်္ကာရဋ္ဌေန ‘‘ပရိက္ခာရော’’တိ ဝုတ္တာ. စက္ကဝီရိယောတိ ဝီရိယစက္ကော. ဇီဝိတပရိက္ခာရာတိ ဇီဝိတဿ ပဝတ္တိကာရဏာနိ. သမုဒါနေတဗ္ဗာတိ သမ္မာ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ အာနေတဗ္ဗာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ. ပရိဝါရောပိ ဟောတိ အန္တရာယာနံ ပရိတော ဝါရဏတော၊ တေနာဟ – ‘‘ဇီဝိတ။ပေ။ ရက္ခဏတော’’တိ. တတ္ထ အန္တရန္တိ ဝိဝရံ၊ ဩကာသောတိ အတ္ထော. ရက္ခဏတောတိ ဝေရိကာနံ အန္တရံ အဒတွာ အတ္တနော သာမီနံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတသေဝကာ ဝိယ ရက္ခဏတော. အဿာတိ ဇီဝိတဿ. ကာရဏဘာဝတောတိ စိရပ္ပဝတ္တိယာ ကာရဏဘာဝတော. ရသာယနဘူတဉှိ ဘေသဇ္ဇံ သုစိရမ္ပိ ကာလံ ဇီဝိတံ ပဝတ္တေတိယေဝ.

၂၉၁. ဥပစာရေတိ ယတ္ထ ဌိတော ဝိညာပေတုံ သက္ကောတိ၊ တာဒိသေ. ကာမော စေဝ ဟေတု စ ပါရိစရိယာ စ အတ္ထော. သေသံ ဗျဉ္ဇနန္တိအာဒီသု ပါဠိယံ ‘‘အတ္တကာမ’’န္တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ အတ္တနော ကာမံ၊ အတ္တနော ဟေတုံ၊ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ၊ အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ စတ္တာရော အတ္ထာ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာ. တေသု ပဌမေ အတ္ထဝိကပ္ပေ ကာမော စ ဟေတု စ ပါရိစရိယာ စ အတ္ထော၊ သေသံ အဓိပ္ပါယပဒမေကံ ဗျဉ္ဇနံ ပဌမဝိဂ္ဂဟေ တဒတ္ထဿ အသမ္ဘဝဘာဝတော နိရတ္ထကတ္တာ. ဒုတိယေ ပန အတ္ထဝိကပ္ပေ အဓိပ္ပါယော စ ပါရိစရိယာ စ အတ္ထော၊ ကာမော စ ဟေတု စာတိ သေသံ ပဒဒွယံ ဗျဉ္ဇနံ တေသံ တတ္ထ အတ္ထာဘာဝတောတိ ဧဝံ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဒွိန္နံ ဝိဂ္ဂဟာနံ ဝသေန ယောဇိတာနီတိ ကေစိ ဝဒန္တိ. ဂဏ္ဌိပဒေ စ အယမေဝတ္ထော ဝုတ္တော. စူဠမဇ္ဈိမမဟာဂဏ္ဌိပဒေသု ပန ‘‘ပဌမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ ကာမော စ ဟေတု စ ပါရိစရိယာ စ အဓိပ္ပါယတ္ထော၊ သေသံ မေထုနဓမ္မသင်္ခါတေန ကာမေနာတိအာဒိ ဝိဂ္ဂဟဝါကျံ အက္ခရဝိဝရဏမတ္တတော ဗျဉ္ဇနမတ္တံ. ဒုတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ အဓိပ္ပါယော စ ပါရိစရိယာ စ အဓိပ္ပါယတ္ထော၊ သေသံ အတ္တနာ ကာမိတာ ဣစ္ဆိတာတိအာဒိ ဝိဂ္ဂဟဝါကျံ အက္ခရဝိဝရဏမတ္တတော ဗျဉ္ဇနမတ္တ’’န္တိ ဧဝမတ္ထော ဝုတ္တော. ‘‘ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာ’’တိ ဝစနတော အယမေဝတ္ထော ဣဓ ယုတ္တတရောတိ ဝိညာယတိ. ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာတိ ဣမိနာ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝိဂ္ဂဟဝသေန ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော.

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပဒဘာဇနေန သံသန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္တနော ကာမံ အတ္တနော ဟေတုံ အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဇာနိဿန္တိ ပဏ္ဍိတာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အတ္တနော ဟေတု’’န္တိ ဝုတ္တေ အတ္တနော အတ္ထာယာတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ. ‘‘အတ္တနော ကာမံ အတ္တနော ပါရိစရိယ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ကာမေန ပါရိစရိယာတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ. တသ္မာ အတ္တနော ကာမံ အတ္တနော ဟေတုံ အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ ဣမေဟိ တီဟိ ပဒေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ကာမေန ပါရိစရိယာ အတ္တကာမပါရိစရိယာတိ အယမတ္ထဝိကပ္ပေါ ဝုတ္တောတိ ဝိညူ ဇာနိဿန္တိ. ‘‘အတ္တနော အဓိပ္ပါယ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပန အဓိပ္ပါယသဒ္ဒဿ ကာမိတသဒ္ဒေန သမာနတ္ထဘာဝတော အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ ဣမဿ စ ဥဘယဝိဂ္ဂဟသာမညတော အတ္တနော ဣစ္ဆိတကာမိတဋ္ဌေန အတ္တကာမပါရိစရိယာတိ အယမတ္ထဝိကပ္ပေါ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဒဿိတောတိ ဝိညူ ဇာနိဿန္တီတိ.

ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧသာ အဂ္ဂါ. ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပဒေ ကိဉ္စာပိ မေထုနယာစနံ အာဂတံ၊ တထာပိ တံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစဿာဒရာဂဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဣဓ ပန အတ္တနော မေထုနဿာဒရာဂဝသေနာတိ အယံ ဝိသေသော. ဝိနီတဝတ္ထူသု ‘‘တေန ဟိ ဘဂိနိ အဂ္ဂဒါနံ ဒေဟီ’’တိ ဣဒံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မနုဿိတ္ထီ၊ ဣတ္ထိသညိတာ၊ အတ္တကာမပါရိစရိယာယ ရာဂေါ၊ တေန ရာဂေန ဝဏ္ဏဘဏနံ၊ တင်္ခဏဝိဇာနနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

အတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၉၆. ပဉ္စမေ ပဏ္ဍိတဿ ဘာဝေါ ပဏ္ဍိစ္စံ၊ ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. ဂတိမန္တာတိ ဉာဏဂတိယာ သမန္နာဂတာ. ပဏ္ဍိတာတိ ဣမိနာ သဘာဝဉာဏေန သမန္နာဂတတာ ဝုတ္တာ၊ ဗျတ္တာတိ ဣမိနာ ဣတ္ထိကတ္တဗ္ဗေသု ဝိသာရဒပညာယ. တေနာဟ ‘‘ဥပါယညူ ဝိသာရဒါ’’တိ. မေဓာဝိနီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိပညာသင်္ခါတာယ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထကိစ္စေ ဥပဋ္ဌိတေ ဌာနသော တင်္ခဏေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇနပညာယ သမန္နာဂတာ. တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ ကရောတီ’’တိ. ဆေကာတိ ယာဂုဘတ္တသမ္ပာဒနာဒီသု နိပုဏာ. ဥဋ္ဌာနဝီရိယသမ္ပန္နာတိ ကာယိကေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတာ၊ ယထာ အညာ ကုသီတာ နိသိန္နဋ္ဌာနေ နိသိန္နာဝ ဟောန္တိ၊ ဌိတဋ္ဌာနေ ဌိတာဝ၊ ဧဝံ အဟုတွာ ဝိပ္ဖါရိကေန စိတ္တေန သဗ္ဗကိစ္စံ နိပ္ဖါဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကုမာရိကာယာတိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ၊ ဟေတုမှိ ဝါ ကရဏဝစနံ. တေနာဟ ‘‘ကုမာရိကာယ ကာရဏာ’’တိ. အာဝဟနံ အာဝါဟော၊ ပရိဂ္ဂဟဘာဝေန ဒါရိကာယ ဂဏှာပနံ၊ တထာ ဒါပနံ ဝိဝါဟော. တေနာဟ ‘‘ဒါရကဿာ’’တိအာဒိ.

၂၉၇-၂၉၈. ဘတ္တပါစနံ သန္ဓာယ ရန္ဓာပနံ ဝုတ္တံ၊ ယဿ ကဿစိ ပါစနံ သန္ဓာယ ပစာပနံ ဝုတ္တံ. ဒုဋ္ဌုံ ကုလံ ဂတာ ဒုဂ္ဂတာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယတ္ထ ဝါ ဂတာ’’တိအာဒိမာဟ. အာဟရဏံ အာဟာရော. န ဥပါဟဋန္တိ န ဒိန္နံ. ကယော ဂဟဏံ၊ ဝိက္ကယော ဒါနံ. တဒုဘယံ သင်္ဂဏှိတွာ ‘‘ဝေါဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ. မဏ္ဍိတပသာဓိတောတိ ဧတ္ထ ဗာဟိရုပကရဏေန အလင်္ကရဏံ မဏ္ဍနံ၊ အဇ္ဈတ္တိကာနံ ကေသာဒီနံယေဝ သဏ္ဌပနံ ပသာဓနံ.

၃၀၀. ‘‘အဗ္ဘုတံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဒီပေတိ. ‘‘ပရာဇိတေန ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အဒေန္တော ဓုရနိက္ခေပေန ကာရေတဗ္ဗော. အစိရကာလေ အဓိကာရော ဧတဿ အတ္ထီတိ အစိရကာလာဓိကာရိကံ၊ သဉ္စရိတ္တံ. ‘‘အစိရကာလာစာရိက’’န္တိ ဝါ ပါဌော၊ အစိရကာလေ အာစာရော အဇ္ဈာစာရော ဧတဿာတိ အစိရကာလာစာရိကံ.

ကိဉ္စာပိ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပန္နာ စေဝ သရဏဂမနူပသမ္ပန္နာ စ သဉ္စရိတ္တာဒိပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ တေသံ ပန န သဗ္ဗကာလိကတ္တာ တေ ဝဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗကာလာနုရူပံ တန္တိံ ဌပေန္တော ဘဂဝါ ဣဓာပိ ဉတ္တိစတုတ္ထေနေဝ ကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နံ ဘိက္ခုံ ဒဿေတုံ ‘‘တတြ ယွာယံ ဘိက္ခု။ပေ။ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူ’’တိ ပဒဘာဇနံ အာဟ၊ န ပန နေသံ သဉ္စရိတ္တာဒိအာပဇ္ဇနေ အဘဗ္ဗဘာဝတော. ခီဏာသဝါပိ ဟိ အပ္ပဿုတာ ကိဉ္စာပိ လောကဝဇ္ဇံ နာပဇ္ဇန္တိ၊ ပဏ္ဏတ္တိယံ ပန အကောဝိဒတ္တာ ဝိဟာရကာရံ ကုဋိကာရံ သဟာဂါရံ သဟသေယျန္တိ ဧဝရူပါ ကာယဒွါရေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇန္တိ၊ သဉ္စရိတ္တံ ပဒသောဓမ္မံ ဥတ္တရိဆပ္ပဉ္စဝါစံ ဘူတာရောစနန္တိ ဧဝရူပါ ဝစီဒွါရေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနဝသေန မနောဒွါရေ ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ.

၃၀၁. သဉ္စရဏံ သဉ္စရော၊ သော ဧတဿ အတ္ထီတိ သဉ္စရီ၊ တဿ ဘာဝေါ သဉ္စရိတ္တံ. တေနာဟ ‘‘သဉ္စရဏဘာဝ’’န္တိ၊ ဣတ္ထိပုရိသာနံ အန္တရေ သဉ္စရဏဘာဝန္တိ အတ္ထော. ဇာယတ္တနေ ဇာရတ္တနေတိ စ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ၊ ဇာယဘာဝတ္ထံ ဇာရဘာဝတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဇာယဘာဝေတိ ဘရိယဘာဝါယ. ဇာရဘာဝေတိ သာမိကဘာဝါယ. ကိဉ္စာပိ ဣမဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဇာရီ ဘဝိဿသီ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ၊ ဇာရတ္တနေတိ ပန နိဒ္ဒေသဿ ဥဘယလိင်္ဂသာဓာရဏတ္တာ ပုရိသလိင်္ဂဝသေနပိ ယောဇေတွာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတ္ထိယာ မတိံ ပုရိသဿ အာရောစေန္တော ဇာရတ္တနေ အာရောစေတီ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဇာရော ဘဝိဿသီ’’တိ ဣတ္ထိယာ မတိံ ပုရိသဿ အာရောစေန္တော ဇာရတ္တနေ အာရောစေတိ နာမ. ပါဠိယံ ပန ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေနေဝ ယောဇနာ ကတာ၊ တဒနုသာရေန ပုရိသလိင်္ဂဝသေနပိ သက္ကာ ယောဇေတုန္တိ.

ဣဒါနိ ပါဠိယံ ဝုတ္တနယေနပိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ပတိ ဘဝိဿသီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ‘‘သာမိကော ဘဝိဿသီ’’တိ ပရိယာယဝစနေန ဝိသေသေတွာ ဒဿေတိ. ဣဒဉ္စ ဇာရတ္တနေတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဘယလိင်္ဂသာဓာရဏတ္တာ ဝုတ္တံ. မုဟုတ္တိကာ ဘဝိဿသီတိ အသာမိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဇာရီ ဘဝိဿသီတိ သသာမိကံ သန္ဓာယ. အန္တမသော တင်္ခဏိကာယပီတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧတေနေဝုပါယေနာ’’တိအာဒိ.

၃၀၃. သေရိဝိဟာရန္တိ သစ္ဆန္ဒစာရံ. အတ္တနော ဝသန္တိ အတ္တနော အာဏံ. ဂေါတ္တန္တိ ဂေါတမဂေါတ္တာဒိကံ ဂေါတ္တံ. ဓမ္မောတိ ပဏ္ဍရင်္ဂပရိဗ္ဗာဇကာဒီနံ၊ တေသံ တေသံ ဝါ ကုလာနံ ဓမ္မော. ဂေါတ္တဝန္တေသု ဂေါတ္တသဒ္ဒေါ၊ ဓမ္မစာရီသု စ ဓမ္မသဒ္ဒေါ ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သဂေါတ္တေဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သဂေါတ္တေဟီတိ သမာနဂေါတ္တေဟိ၊ ဧကဝံသဇာတေဟီတိ အတ္ထော. သဟဓမ္မိကေဟီတိ ဧကဿ သတ္ထုသာသနေ သဟစရိတဗ္ဗဓမ္မေဟိ၊ သမာနကုလဓမ္မေဟိ ဝါ. တေနေဝါဟ ‘‘ဧကံ သတ္ထာရ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ဧကံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတေဟီ’’တိ ဣမိနာ ပဏ္ဍရင်္ဂပရိဗ္ဗာဇကာဒယော ဝုတ္တာ၊ ဧကဂဏပရိယာပန္နေဟီတိ မာလာကာရာဒိဧကဂဏပရိယာပန္နေဟိ.

သသာမိကာ သာရက္ခာ. ယဿာ ဂမနေ ရညာ ဒဏ္ဍော ဌပိတော၊ သာ သပရိဒဏ္ဍာ. ပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နန္တိ သာရက္ခသပရိဒဏ္ဍာနံ မိစ္ဆာစာရော ဟောတိ တာသံ သသာမိကဘာဝတော. န ဣတရာသန္တိ ဣတရာသံ မာတုရက္ခိတာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ပုရိသန္တရဂမနေ နတ္ထိ မိစ္ဆာစာရော တာသံ အသာမိကဘာဝတော. ယာ ဟိ သာမိကဿ သန္တကံ ဖဿံ ထေနေတွာ ပရေသံ အဘိရတိံ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ တာသံ မိစ္ဆာစာရော၊ န စ မာတာဒယော တာသံ ဖဿေ ဣဿရာ. မာတာဒယော ဟိ န အတ္တနာ ဖဿာနုဘဝနတ္ထံ တာ ရက္ခန္တိ၊ ကေဝလံ အနာစာရံ နိသေဓေန္တာ ပုရိသန္တရဂမနံ တာသံ ဝါရေန္တိ. ပုရိသဿ ပန ဧတာသု အဋ္ဌသုပိ ဟောတိယေဝ မိစ္ဆာစာရော မာတာဒီဟိ ယထာ ပုရိသေန သဒ္ဓိံ သံဝါသံ န ကပ္ပေတိ၊ တထာ ရက္ခိတတ္တာ ပရေသံ ရက္ခိတဂေါပိတံ ဖဿံ ထေနေတွာ ဖုဋ္ဌဘာဝတော.

ဓနေန ကီတာတိ ဘရိယဘာဝတ္ထံ ဓနေန ကီတာ. တေနာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. ဘောဂေနာတိ ဘောဂဟေတု. ဘောဂတ္ထဉှိ ဝသန္တီ ‘‘ဘောဂဝါသိနီ’’တိ ဝုစ္စတိ. လဘိတွာတိ ယော နံ ဝါသေတိ၊ တဿ ဟတ္ထတော လဘိတွာ. ဥဒကပတ္တံ အာမသိတွာ ဂဟိတာ ဩဒပတ္တကိနီ. တေနာဟ ‘‘ဥဘိန္န’’န္တိအာဒိ. ဓဇေန အာဟဋာတိ ဧတ္ထ ဓဇယောဂတော သေနာဝ ဓဇသဒ္ဒေန ဝုတ္တာ၊ ဥဿိတဒ္ဓဇာယ သေနာယ အာဟဋာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဥဿိတဒ္ဓဇာယာ’’တိအာဒိ.

၃၀၅. ဗဟိဒ္ဓါ ဝိမဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ အညတ္ထ အာရောစိတံ နာမ ဟောတိ. တံ ကိရိယံ သမ္ပာဒေဿတီတိ တဿာ အာရောစေတွာ တံ ကိစ္စံ သမ္ပာဒေတု ဝါ မာ ဝါ၊ တံကိရိယာသမ္ပာဒနေ ယောဂျတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒါရကံ ဒါရိကဉ္စ အဇာနာပေတွာ တေသံ မာတာပိတုအာဒီဟိ မာတာပိတုအာဒီနံယေဝ သန္တိကံ သာသနေ ပေသိတေပိ ဟရဏဝီမံသနပစ္စာဟရဏသင်္ခါတာယ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သံဃာဒိသေသော ဟောတိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ဥဒ္ဒိဿ သာသနံ ပေသိတံ၊ တံယေဝ သန္ဓာယ တဿာ မာတုအာဒီနံ အာရောစိတေ ဝတ္ထုနော ဧကတ္တာ မာတုအာဒယောပိ ခေတ္တမေဝါတိ ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒိ ဥဒါဟဋံ. ဣမိနာ သမေတီတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ယထာ သယံ အနာရောစေတွာ အညေန အန္တေဝါသိအာဒိနာ အာရောစာပေန္တဿ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထိ၊ ဧဝံ တဿာ သယံ အနာရောစေတွာ အာရောစနတ္ထံ မာတုအာဒီနံ ဝဒန္တဿပိ နတ္ထိ ဝိသင်္ကေတောတိ. ဃရံ နယတီတိ ဃရဏီ. မူလဋ္ဌာနဉ္စ ဝသေနာတိ ဧတ္ထ ပုရိသဿ မာတုအာဒယော သာသနပေသနေ မူလဘူတတ္တာ ‘‘မူလဋ္ဌာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. မာတုရက္ခိတာယ မာတာ ဘိက္ခုံ ပဟိဏတီတိ ဧတ္ထ အတ္တနော ဝါ ဓီတု သန္တိကံ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ ဟောတူ’’တိ ဘိက္ခုံ ပဟိဏတိ၊ ပုရိသဿ ဝါ သန္တိကံ ‘‘မမ ဓီတာ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ ဟောတူ’’တိ ပဟိဏတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာတိ ပဌမသံဃာဒိသေသေ ဝုတ္တနယတ္တာ.

၃၃၈. ဧတ္တောဝ ပက္ကမတီတိ ပုန အာဂန္တွာ အာဏာပကဿ အနာရောစေတွာ တတောယေဝ ပက္ကမတိ. အညေန ကရဏီယေနာတိ ဂမနဟေတုဝိသုဒ္ဓိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေနေဝ ပန ကရဏီယေန ဂန္တွာပိ ကိဉ္စိ အနာရောစေန္တော န ဝီမံသတိ နာမ. အနဘိနန္ဒိတွာတိ ဣဒံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ သတိပိ အဘိနန္ဒနေ သာသနံ အနာရောစေန္တော ပန န ဝီမံသတိ နာမ. တတိယပဒေ ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘သော တဿာ ဝစနံ အနဘိနန္ဒိတွာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. ဝတ္ထုဂဏနာယာတိ သမ္ဗဟုလာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ သမဘာဝေ သတိ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဣတ္ထိပုရိသဝတ္ထူနံ ဂဏနာယ. သစေ ပန ဧကတော အဓိကာ ဟောန္တိ၊ အဓိကာနံ ဂဏနာယ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၃၃၉-၃၄၀. ပါဠိယံ စတုတ္ထဝါရေ အသတိပိ ‘‘ဂစ္ဆန္တော န သမ္ပာဒေတိ၊ အာဂစ္ဆန္တော ဝိသံဝါဒေတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဣဒံ အတ္ထတော အာပန္နမေဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘စတုတ္ထေ အနာပတ္တီ’’တိ. ကာရုကာနန္တိ ဝဍ္ဎကီအာဒီနံ. တစ္ဆကအယောကာရတန္တဝါယရဇကနှာပိတကာ ပဉ္စ ကာရဝေါ ‘‘ကာရုကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝရူပေန။ပေ။ အနာပတ္တီတိ တာဒိသံ ဂိဟိဝေယျာဝစ္စမ္ပိ န ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

ကာယတော သမုဋ္ဌာတီတိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဝါ အလံဝစနီယဘာဝံ ဝါ အဇာနန္တဿ ကာယတော သမုဋ္ဌာတိ. ဝါစတော သမုဋ္ဌာတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ကာယဝါစတော သမုဋ္ဌာတီတိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဇာနိတွာ အလံဝစနီယဘာဝံ အဇာနန္တဿပိ ကာယဝါစတော သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အလံဝစနီယာ ဟောန္တီတိ ဒေသစာရိတ္တဝသေန ပဏ္ဏဒါနာဒိနာ ပရိစ္စတ္တာ ဟောန္တိ. ပဏ္ဏတ္တိံ ပန ဇာနိတွာတိ ဧတ္ထ အလံဝစနီယဘာဝံ ဝါတိ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘တဒုဘယံ ပန ဇာနိတွာ ဧတေဟေဝ တီဟိ နယေဟိ သမာပဇ္ဇန္တဿ တာနေဝ တီဏိ တဒုဘယဇာနနစိတ္တေန သစိတ္တကာနိ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တေနာတိ ဧတ္ထာပိ တဒုဘယဇာနနံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဘိက္ခုံ အဇာနာပေတွာ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ပဏ္ဏေ လိခိတွာ ဒိန္နံ ဟရန္တဿပိ အာပတ္တိ ဟောတိ၊ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ အစိတ္တကတ္တာတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ပါဠိယံ ပန ‘‘အာရောစေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာယဉ္စ တတ္ထ တတ္ထ အာရောစနဿေဝ ဒဿိတတ္တာ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ အာရောစေန္တဿေဝ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

၃၄၁. ဒုဋ္ဌုလ္လာဒီသုပီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဉ္စရိတ္တမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ ဣတ္ထီ နာမ မနုဿိတ္ထီ၊ န ယက္ခီ၊ န ပေတီ၊ န တိရစ္ဆာနဂတာ၊ ပုရိသော နာမ မနုဿပုရိသော၊ န ယက္ခောတိအာဒိ န ဝုတ္တံ၊ တထာပိ မနုဿဇာတိကာဝ ဣတ္ထိပုရိသာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. တသ္မာ ယေသု သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇတိ၊ တေသံ မနုဿဇာတိကတာ၊ န နာလံဝစနီယတာ၊ ပဋိဂ္ဂဏှနဝီမံသနပစ္စာဟရဏာနီတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စင်္ဂါနိ.

သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ကုဋိကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၄၂. ဆဋ္ဌေ ဧတ္တကေနာတိ ဧတ္တကေန ဒါရုအာဒိနာ. အပရိစ္ဆိန္နပ္ပမာဏာယောတိ အပရိစ္ဆိန္နဒါရုအာဒိပ္ပမာဏာယော. မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ ပုရိသံ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ပရသန္တကဘာဝတော မောစေတွာ အတ္တနောယေဝ သန္တကံ ကတွာ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတော ယာစန္တဿ အညာတကဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ. ဒါသံ အတ္တနော အတ္ထာယ သာဒိယန္တဿပိ ဒုက္ကဋမေဝ ‘‘ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၀၊ ၁၉၄) ဝစနတော. ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ပန ဒါသံ မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ ယာစန္တဿ သာဒိယနဝသေန ဒုက္ကဋံ. သကကမ္မံ န ယာစိတဗ္ဗာတိ ပါဏာတိပါတသိက္ခာပဒရက္ခဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. အနိယမေတွာပိ န ယာစိတဗ္ဗာတိ မနုဿာနံ အညထာ ဂါဟဿပိ သမ္ဘဝတော ဝုတ္တံ၊ သုဒ္ဓစိတ္တေန ပန ဟတ္ထကမ္မံ ယာစန္တဿ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ.

သဗ္ဗကပ္ပိယဘာဝဒီပနတ္ထန္တိ သဗ္ဗသော ကပ္ပိယဘာဝဒီပနတ္ထံ. မူလံ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယသ္မာ မူလံ ဒဿာမာတိ တေဟိ ပဌမံ ဝုတ္တတ္တာ ဝိညတ္တိ န ဟောတိ၊ ယသ္မာ စ မူလန္တိ ဘဏိတံ သာမညဝစနတော အကပ္ပိယဝစနံ န ဟောတိ၊ တသ္မာ မူလံ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. အနဇ္ဈာဝုတ္ထကန္တိ အပရိဂ္ဂဟိတံ. အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိ န ဒါတဗ္ဗန္တိ ကိဉ္စာပိ အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိံ အသာဒိယန္တေန ကပ္ပိယဝေါဟာရတော ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တထာပိ သာရုပ္ပံ န ဟောတိ. မနုဿာ စ ဧတဿ သန္တကံ ကိဉ္စိ အတ္ထီတိ ဝိဟေဌေတဗ္ဗံ မညန္တီတိ အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိဒါနံ ပဋိက္ခိတ္တံ. တထေဝ ပါစေတွာတိ ဟတ္ထကမ္မဝသေနေဝ ပါစေတွာ. ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ’’တိ ဧတ္တကေပိ ပုစ္ဆိတေ ယဒတ္ထာယ ပဝိဋ္ဌော၊ တံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ ပုစ္ဆိတပဉှတ္တာ.

ဝတ္တန္တိ စာရိတ္တံ၊ အာပတ္တိ ပန န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ သာခါယ လဂ္ဂရဇသ္မိံ ပတ္တေ ပတိတေပိ သာခံ ဆိန္ဒိတွာ ခါဒိတုကာမတာယပိ သတိ သုခပရိဘောဂတ္ထံ ဝုတ္တံ. ‘‘နဒိံ ဝါ။ပေ။ အာဟရာ’’တိ ဝတ္ထုံ ဝဋ္ဋတီတိ အပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တံ. ဂေဟတော။ပေ။ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ပရိဂ္ဂဟိတဥဒကတ္တာ ဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. အလဇ္ဇီဟိ။ပေ။ န ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဥတ္တရိဘင်္ဂါဓိကာရတ္တာ အဇ္ဈောဟရဏီယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဗာဟိရပရိဘောဂေသု ပန အလဇ္ဇီဟိပိ ဟတ္ထကမ္မံ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ.

ဂေါဏံ ပန။ပေ။ အာဟရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္တနော အတ္ထာယ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန အာဟရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အာဟရာပေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ အညာတကဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ. အတ္တနော အတ္ထာယ သာဒိယနေပိ ဒုက္ကဋမေဝ ‘‘ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၀၊ ၁၉၄) ဝုတ္တတ္တာ. တေနေဝါဟ ‘‘ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတောပိ မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ရက္ခိတွာတိ ယထာ စောရာ န ဟရန္တိ၊ ဧဝံ ရက္ခိတွာ. ဇဂ္ဂိတွာတိ တိဏဒါနာဒီဟိ ဇဂ္ဂိတွာ. န သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဂေါဏေ သာဒိယနဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ.

သကဋံ ဒေထာတိ။ပေ။ ဝဋ္ဋတီတိ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန သကဋံ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. တာဝကာလိကံ ဝဋ္ဋတီတိ တာဝကာလိကံ ကတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယာစိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝလ္လိအာဒီသု စ ပရပရိဂ္ဂဟိတေသု ဧသေဝ နယောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဂရုဘဏ္ဍပ္ပဟောနကေသုယေဝ စ ဝလ္လိအာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေဠုမုဉ္ဇပဗ္ဗဇတိဏမတ္တိကာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယံ ပန ဝတ္ထုဝသေန အပ္ပံ ဟုတွာ အဂ္ဃဝသေန မဟန္တံ ဟရိတာလဟိင်္ဂုလကာဒိ၊ တံ ဂရုဘဏ္ဍံ အပ္ပဟောန္တမ္ပိ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ.

သာတိ ဝိညတ္တိံ ပရာမသတိ. သာ စ ဣဓ ပရိကထာဒိနာ ယေန ကေနစိ အဓိပ္ပါယဝိညာပနံ ဝိညတ္တီတိ ဂဟေတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗေန သဗ္ဗ’’န္တိ၊ သဗ္ဗပ္ပကာရေနာတိ အတ္ထော. တေန ‘‘ပရိကထာဒိဝသေနပိ ဝိညာပနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒီပေတိ. ပရိကထောဘာသနိမိတ္တကမ္မမ္ပိ ဟိ စီဝရပိဏ္ဍပါတေသု ဒွီသု ပစ္စယေသု န ဝဋ္ဋတိ. ဣဒါနိ သေနာသနပစ္စယေ အဓိပ္ပေတံ ဝိညတ္တိံ ပရိကထာဒီဟိ ဝိသေသေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အာဟရ ဒေဟီတိ ဝိညတ္တိမတ္တမေဝ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. ပရိကထောဘာသနိမိတ္တကမ္မာနိ ဝဋ္ဋန္တီတိ ဧတ္ထ ပရိကထာ နာမ ပရိယာယေန ကထနံ ဘိက္ခုသံဃဿ သေနာသနံ သမ္ဗာဓန္တိအာဒိဝစနံ. ဩဘာသော နာမ ဥဇုကမေဝ အကထေတွာ ယထာ အဓိပ္ပါယော ဝိဘူတော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဩဘာသနံ၊ ဥပါသကာ၊ တုမှေ ကုဟိံ ဝသထာတိ? ပါသာဒေ၊ ဘန္တေတိ. ဘိက္ခူနံ ပန၊ ဥပါသကာ၊ ပါသာဒေါ န ဝဋ္ဋတီတိအာဒိဝစနံ. နိမိတ္တကမ္မံ နာမ ပစ္စယေ ဥဒ္ဒိဿ ယထာ အဓိပ္ပါယော ဝိညာယတိ၊ ဧဝံ နိမိတ္တကမ္မံ၊ သေနာသနတ္ထံ ဘူမိပရိကမ္မာဒီနိ ကရောန္တဿ ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ကရောသိ၊ ကော ကာရာပေတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ကောစီ’’တိအာဒိဝစနံ.

ဣဒါနိ ဂိလာနပစ္စယေ ဝိညတ္တိအာဒိကံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဂိလာနပစ္စယေ ပနာ’’တိအာဒိ. တထာ ဥပ္ပန္နံ ပန ဘေသဇ္ဇံ ရောဂေ ဝူပသန္တေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ န ဝဋ္ဋတီတိ? တတ္ထ ဝိနယဓရာ ‘‘ဘဂဝတာ ရောဂသီသေန ပရိဘောဂဿ ဒွါရံ ဒိန္နံ၊ တသ္မာ အရောဂကာလေပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ အာပတ္တိ န ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. သုတ္တန္တိကာ ပန ‘‘ကိဉ္စာပိ အာပတ္တိ န ဟောတိ၊ အာဇီဝံ ပန ကောပေတိ၊ တသ္မာ သလ္လေခပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝဋ္ဋတိ၊ သလ္လေခံ ကောပေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဥက္ကမန္တီတိ အပဂစ္ဆန္တိ.

၃၄၄. မဏိ ကဏ္ဌေ အဿာတိ မဏိကဏ္ဌော၊ မဏိနာ ဥပလက္ခိတော ဝါ ကဏ္ဌော အဿာတိ မဏိကဏ္ဌောတိ မဇ္ဈပဒလောပီသမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒေဝဝဏ္ဏန္တိ ဒေဝတ္တဘာဝံ. ပသန္နာကာရန္တိ ပသန္နေဟိ ကာတဗ္ဗကိစ္စံ၊ ကာယဝေယျာဝစ္စသင်္ခါတံ ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မဏိယာစနာယ တဿ အနာဂမနေန အတ္တနော ဝဍ္ဎိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘မဏိနာ မေ အတ္ထော’’တိ၊ မန္တပဒနီဟာရေန ဝါ တထာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၃၄၅. ဝတ္တမာနသမီပေတိ ဝတ္တမာနဿ သမီပေ အတီတေ. ဧဝံ ဝတ္တုံ လဗ္ဘတီတိ ‘‘အာဂတောသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝတ္တမာနသမီပတ္တာ ‘‘အာဂစ္ဆသီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တမာနဝေါဟာရေန ဝတ္တုံ လဗ္ဘတိ. လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ဧဝ နယောတိ ‘‘အာဂတောမှီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အာဂစ္ဆာမီ’’တိ အယမ္ပိ ဝတ္တမာနသမီပေ ဝတ္တမာနဝေါဟာရောတိ ဒဿေတိ.

၃၄၈-၃၄၉. ယသ္မာ ပန န သက္ကာ ကေဝလံ ယာစနာယ ကိဉ္စိ ကာတုံ၊ တသ္မာ ‘‘သယံ ယာစိတကေဟိ ဥပကရဏေဟီ’’တိ အဓိပ္ပါယတ္ထော ဝုတ္တော. ဥဒ္ဓံမုခံ လိတ္တာ ဥလ္လိတ္တာ၊ အဓောမုခံ လိတ္တာ အဝလိတ္တာ. ယသ္မာ ပန ဥဒ္ဓံမုခံ လိမ္ပန္တာ ယေဘုယျေန အန္တော လိမ္ပန္တိ၊ အဓောမုခံ လိမ္ပန္တာ စ ဗဟိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥလ္လိတ္တာတိ အန္တောလိတ္တာ၊ အဝလိတ္တာတိ ဗဟိလိတ္တာ’’တိ. တတ္ထ ဥလ္လိတ္တာ နာမ ဌပေတွာ တုလာပိဋ္ဌသင်္ဃာတဝါတပါနဓူမဆိဒ္ဒါဒိဘေဒံ အလေပေါကာသံ အဝသေသေ လေပေါကာသေ ကုဋ္ဋေဟိ သဒ္ဓိံ ဃဋေတွာ ဆဒနဿ အန္တော သုဓာယ ဝါ မတ္တိကာယ ဝါ လိတ္တာ. အဝလိတ္တာ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ ဆဒနဿ ဗဟိ လိတ္တာ. ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တာ နာမ တထေဝ ဆဒနဿ အန္တော စ ဗဟိ စ လိတ္တာ.

ဗျဉ္ဇနံ သမေတီတိ ‘‘ကာရယမာနေနာ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌပဒဿ ‘‘ကာရာပေန္တေနာ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေနေဝ နိဒ္ဒေသဿ ကတတ္တာ ဗျဉ္ဇနံ သမေတိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ကရောန္တော ဝါ ကာရာပေန္တော ဝါ’’တိ ကသ္မာ တဿ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. ‘‘အတ္တနာ ဝိပ္ပကတံ ပရေဟိ ပရိယောသာပေတီ’’တိအာဒိဝစနတော ‘‘ကရောန္တေနပိ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ. ဥဘောပေတေတိ ကာရကကာရာပကာ. ကာရယမာနေနာတိ ဣမိနာဝ ပဒေန သင်္ဂဟိတာတိ ကထံ သင်္ဂဟိတာ. န ဟိ ကာရယမာနော ကရောန္တော နာမ ဟောတိ၊ ဧဝံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော – ယသ္မာ ကရောန္တေနပိ ကာရယမာနေနပိ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ကာရယမာနေန ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေ ပဂေဝ ကရောန္တေနာတိ ဣဒံ အတ္ထတော အာဂတမေဝါတိ ‘‘ကာရယမာနေနာ’’တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ. တတော ‘‘ကာရယမာနေနာ’’တိ ဝုတ္တေ သာမတ္ထိယတော လဗ္ဘမာနောပိ အတ္ထော တေနေဝ သင်္ဂဟိတော နာမ ဟောတီတိ. ဗျဉ္ဇနံ ဝိလောမိတံ ဘဝေယျာတိ ယသ္မာ ‘‘ကာရယမာနေနာ’’တိ ဣမဿ ‘‘ကရောန္တေနာ’’တိ ဣဒံ ပရိယာယဝစနံ န ဟောတိ၊ တသ္မာ ကရောန္တေန ဝါ ကာရာပေန္တေန ဝါတိ ပဒတ္ထဝသေန နိဒ္ဒေသေ ကတေ ဗျဉ္ဇနံ ဝိရုဒ္ဓံ ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. အတ္ထမတ္တမေဝါတိ ပဒတ္ထတော သာမတ္ထိယတော စ လဗ္ဘမာနံ အတ္ထမတ္တမေဝ.

ဥဒ္ဒေသောတိ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. အဗ္ဗောဟာရိကန္တိ အပ္ပမာဏံ. ‘‘အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စာ’’တိ အဝတွာ ဝိကပ္ပတ္ထဿ ဝါ-သဒ္ဒဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧကတောဘာဂေန ဝဍ္ဎိတေပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တိဟတ္ထာတိ ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန တိဟတ္ထာ. ပမာဏယုတ္တော မဉ္စောတိ ပကတိဝိဒတ္ထိယာ နဝဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏော မဉ္စော. ပမာဏိကာ ကာရေတဗ္ဗာတိ ဥက္ကဋ္ဌပ္ပမာဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ ဥက္ကဋ္ဌပ္ပမာဏယုတ္တာဝ ကုဋိ အဒေသိတဝတ္ထုကာ န ဝဋ္ဋတိ၊ ပမာဏတော ပန ဦနတရာ အဒေသိတဝတ္ထုကာပိ ဝဋ္ဋတီတိ ကဿစိ သန္ဒေဟော သိယာတိ တံနိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ပမာဏတော ဦနတရမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပမာဏတော ဦနတရန္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ဦနတရံ. ပစ္ဆိမေန ပမာဏေန စတုဟတ္ထတော ဦနတရာ ကုဋိ နာမ န ဟောတီတိ စတုဟတ္ထတော ပဋ္ဌာယ ကုဋိလက္ခဏပ္ပတ္တံ ကုဋိံ ဒဿေတုံ ‘‘စတုဟတ္ထံ ပဉ္စဟတ္ထမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကလလလေပေါတိ ကေနစိ သိလေသေန ကတလေပေါ၊ တမ္ဗမတ္တိကာဒိကလလလေပေါ ဝါ. အလေပေါ ဧဝါတိ အဗ္ဗောဟာရိကာယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋော ဒွါရဗာဟာ. ဩလောကေတွာပီတိ အပလောကေတွာပိ၊ အပလောကနကမ္မဝသေနပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော.

၃၅၃. ယထာ သီဟာဒီနံ ဂေါစရာယ ပက္ကမန္တာနံ နိဗဒ္ဓဂမနမဂ္ဂေါ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ ဟတ္ထီနမ္ပိ နိဗဒ္ဓဂမနမဂ္ဂေါ န ဝဋ္ဋတိ. ဧတေသန္တိ သီဟာဒီနံ. စာရိဘူမီတိ ဂေါစရဘူမိ. န ဂဟိတာတိ န ဝါရိတာတိ အဓိပ္ပါယော. အာရောဂျတ္ထာယာတိ နိရုပဒ္ဒဝတ္ထာယ. သေသာနီတိ ပုဗ္ဗဏ္ဏနိဿိတာဒီနိ. ပုဗ္ဗဏ္ဏနိဿိတန္တိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဏ္ဏဝိရုဟနဋ္ဌာနံ ပုဗ္ဗဏ္ဏ-သဒ္ဒေန ဂဟိတံ. တေနာဟ – ‘‘သတ္တန္နံ ဓညာနံ။ပေ။ ဌိတ’’န္တိ. အဘိဟနန္တိ ဧတ္ထာတိ အဗ္ဘာဃာတံ. ‘‘ဝေရိဃရ’’န္တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘စောရာနံ မာရဏတ္ထာယ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မဂန္ဓိကာတိ ဟတ္ထပါဒါဒိဆိန္ဒနဂန္ဓိကာ.

အာဝိဇ္ဇိတုံ န သက္ကာ ဟောတီတိ ဆိန္ဒတဋာဒိသမ္ဘဝတော န သက္ကာ ဟောတိ အာဝိဇ္ဇိတုံ. ပါစိနန္တိ ကုဋိဝတ္ထုသာမန္တာ စိနိတဗ္ဗအဓိဋ္ဌာနံ. ကိဉ္စာပိ ဣဓ ပုဗ္ဗပယောဂသဟပယောဂါနံ အဒိန္နာဒါနေ ဝိယ ဝိသေသော နတ္ထိ၊ တထာပိ တေသံ ဝိဘာဂေန ဒဿနံ ဆိန္ဒိတွာ ပုန ကာတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ကုဋိယာ ဘေဒနပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ကတံ. တဒတ္ထာယာတိ တစ္ဆနတ္ထာယ. ဧဝံ ကတန္တိ အဒေသိတဝတ္ထုံ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဝါ ကတံ. ဒါရုနာ ကတံ ကုဋ္ဋံ ဧတ္ထာတိ ဒါရုကုဋ္ဋိကာ၊ ကုဋိ. သိလာကုဋ္ဋိကန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဏ္ဏသာလန္တိ ဗဟိ ပဏ္ဏေဟိ ဆာဒေတဗ္ဗံ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တံ ကုဋိမေဝ ဝဒတိ. တေနေဝါဟ ‘‘သဘိတ္တိစ္ဆဒနံ လိမ္ပိဿာမီ’’တိ.

အန္တောလေပေနေဝ နိဋ္ဌာပေတုကာမံ သန္ဓာယ ‘‘အန္တောလေပေ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗဟိလေပေ ဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မိံ ဒွါရဗဒ္ဓေ ဝါ ဝါတပါနေ ဝါ ဌပိတေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တဿောကာသန္တိ တဿ ဒွါရဗဒ္ဓဿ ဝါ ဝါတပါနဿ ဝါ ဩကာသံ. ပုန ဝဍ္ဎေတွာ ဝါတိ ပုဗ္ဗေဝ ဌပိတောကာသံ ခုဒ္ဒကံ စေ၊ ဘေဒနေန ပုန ဝဍ္ဎေတွာ. လေပေါ န ဃဋိယတီတိ ပုဗ္ဗေ ဒိန္နလေပေါ ဒွါရဗဒ္ဓေန ဝါ ဝါတပါနေန ဝါ သဒ္ဓိံ န ဃဋိယတိ၊ ဧကာဗဒ္ဓံ ဟုတွာ န တိဋ္ဌတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တန္တိ ဒွါရဗဒ္ဓံ ဝါ ဝါတပါနံ ဝါ. ပဌမမေဝ သံဃာဒိသေသောတိ လေပကိစ္စဿ နိဋ္ဌိတတ္တာ ဒွါရဗဒ္ဓံ ဝါ ဝါတပါနံ ဝါ ဌပနတော ပုဗ္ဗေယေဝ သံဃာဒိသေသော. အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တေန အပ္ပတ္တစ္ဆဒနံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ဧဝံ မေ အာပတ္တိ န သိယာတိ ဘိတ္တိယံ ဝါ ဆဒနေ ဝါ ဧကင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ ဩကာသံ လေပေန အဃဋေတွာ ဌပေတိ၊ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. မတ္တိကာကုဋ္ဋမေဝ မတ္တိကာလေပသင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟ – ‘‘သစေ မတ္တိကာယ ကုဋ္ဋံ ကရောတိ၊ ဆဒနလေပေန သဒ္ဓိံ ဃဋနေ အာပတ္တီ’’တိ. ဥဘိန္နံ အနာပတ္တီတိ ပုရိမဿ လေပဿ အဃဋိတတ္တာ ဒုတိယဿ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာသမ္ဘဝတော ဥဘိန္နံ အနာပတ္တိ၊ တသ္မာ ဝိနာပိ ဝတ္တသီသေန တေန အနာဏတ္တော တဿ ကရောမီတိ ကရောတိ၊ ဥဘိန္နံ အနာပတ္တိယေဝ. သစေ တေန အာဏတ္တော ကရောတိ၊ မူလဋ္ဌဿေဝ အာပတ္တိ.

၃၅၄. ဆတ္တိံသ စတုက္ကာနိ နာမ ‘‘ဘိက္ခု ကုဋိံ ကရောတီ’’တိအာဒိမှိ ပဌမဝါရေ အဒေသိတဝတ္ထုကစတုက္ကံ ဒေသိတဝတ္ထုကစတုက္ကံ ပမာဏာတိက္ကန္တစတုက္ကံ ပမာဏိကစတုက္ကံ အဒေသိတဝတ္ထုကပ္ပမာဏာတိက္ကန္တစတုက္ကံ ဒေသိတဝတ္ထုကပ္ပမာဏိကစတုက္ကန္တိ ဆ စတုက္ကာနိ၊ ဧဝံ သမာဒိသတိဝါရာဒီသုပိ ပဉ္စသူတိ ဆတ္တိံသ. အာပတ္တိဘေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနီတိ ‘‘သာရမ္ဘေ စေ ဘိက္ခု ဝတ္ထုသ္မိံ အပရိက္ကမနေ’’တိ အဝိသေသေန မာတိကာယ ဝုတ္တတ္တာ သာရမ္ဘအပရိက္ကမနေသုပိ သံဃာဒိသေသောဝ သိယာတိ မိစ္ဆာဂါဟနိဝတ္တနတ္ထံ သာရမ္ဘေ အပရိက္ကမနေ စ ဒုက္ကဋံ၊ အဒေသိတဝတ္ထုကတာယ ပမာဏာတိက္ကန္တတာယ စ သံဃာဒိသေသောတိ ဧဝံ အာပတ္တိဘေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ.

၃၅၅-၃၆၁. ‘‘ဒွီဟိ သံဃာဒိသေသေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိဘတ္တိဗျတ္တယေန စ ဝစနဗျတ္တယေန စ ဒွိန္နံ သံဃာဒိသေသေနာတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဒွီဟိ သံဃာဒိသေသေဟိ။ပေ။ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. ‘‘အညဿ ဝါ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝိပ္ပကတံ ကုဋိံ လဘိတွာ အတ္တနော အတ္ထာယ ကရောန္တဿပိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အကတတ္တာ အနာပတ္တိယေဝါတိ ဝဒန္တိ. အပစိနိတဗ္ဗာတိ ဝိဒ္ဓံသေတဗ္ဗာ. ဘူမိသမံ ကတွာတိ ကုဋိဝတ္ထုသမံ ကတွာ.

၃၆၄. န ဟေတ္ထ လေပေါ ဃဋိယတီတိ ဆဒနလေပဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ၊ ဝိသုံယေဝ အနုညာတတ္တာ ပန သစေပိ လေဏဿ အန္တော ဥပရိဘာဂေ စိတ္တကမ္မာဒိကရဏတ္ထံ လေပံ ဒေန္တိ၊ ဝဋ္ဋတိယေဝ. လေပဒါနဝသေန အကတာ ဣဋ္ဌကာဒိဂုဟာ ဂုဟာ နာမာတိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. တိဏေဟိ ဝါ ပဏ္ဏေဟိ ဝါ ဆာဒိတကုဋိကာဝ ဝုတ္တာတိ ‘‘ကုက္ကုဋစ္ဆိကဂေဟံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဆဒနံ ဒဏ္ဍကေဟီ’’တိအာဒိနာ ပုန တံ ဒဿေန္တေဟိ တိဏပဏ္ဏစ္ဆဒနာ ကုဋိကာဝ ဝုတ္တာ. ဆဒနံ ဒဏ္ဍကေဟိ ဇာလဗန္ဓံ ကတွာတိ ဆဒနံ ဒီဃတော တိရိယတော စ ဌပိတဒဏ္ဍကေဟိ ဇာလံ ဝိယ ဗန္ဓိတွာ. ဩဂုမ္ဖေတွာတိ တိဏာဒိံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ. ဘိတ္တိလေပေန သဒ္ဓိံ လေပေ ဃဋိတေတိ ဧတ္ထ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တဘာဝဿ ဆဒနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ သစေပိ ဘိတ္တိလေပေန အနတ္ထိကော ဟောတိ၊ ဆဒနလေပေ သမန္တတော ဘိတ္တိယာ အပ္ပမတ္တကေနပိ ဃဋိတေ ဘိတ္တိလေပေန ဝိနာပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ဝဒန္တိ. ဥပစိကာမောစနတ္ထမေဝ ဟေဋ္ဌာ ပါသာဏကုဋ္ဋံ ကတွာ တံ အလိမ္ပိတွာ ဥပရိ လိမ္ပတိ၊ လေပေါ န ဃဋိယတိ နာမ၊ အနာပတ္တိယေဝါတိ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဝစနေန တံ န သမေတိ. တတ္ထ ကေစိ ဝဒန္တိ ‘‘ဘိတ္တိံ အလိမ္ပိတုကာမတာယ အဘာဝတော ဆဒနလေပေ ပါသာဏကုဋ္ဋေန သဒ္ဓိံ ဃဋိတေပိ တတ္ထ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ’’တိ၊ တမ္ပိ န ယုတ္တံ. ‘‘ဥပစိကာမောစနတ္ထမေဝါ’’တိ ဟိ ဝုတ္တတ္တာ ပါသာဏကုဋ္ဋေ ပုန လိမ္ပိတုကာမတာယ အဘာဝေါယေဝ ဝိညာယတိ၊ တေနေဝ ‘‘တံ အလိမ္ပိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘‘ဥလ္လိတ္တာဒိဘာဝေါ။ပေ။ ဆဒနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တော’’တိ ဣဒံ သတိပိ ဘိတ္တိလေပေ ဆဒနလေပေန ဝိနာ အာပတ္တိ န ဟောတီတိ ဆဒနလေပဿ ပဓာနဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဘိတ္တိလေပေန ဝိနာပိ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထန္တိ ဝဒန္တိ၊ ဣဒမေဝ စေတ္ထ ယုတ္တတရန္တိ အမှာကံ ခန္တိ. ဧတ္ထာတိ တိဏကုဋိကာယ.

ဧတ္ထ စ တိဏကုဋိကာယ ဧဝ သဗ္ဗထာ အနာပတ္တိဘာဝဿ ဒဿနံ ပရိဝါရပါဠိံ အာနေတွာ တိဏကုဋိကာယ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိဘာဝေါ သုခေန သက္ကာ သာဓေတုန္တိ ကတံ. တိဏကုဋိကာယ စ သဗ္ဗထာ အနာပတ္တိဘာဝေ သာဓိတေ တေနေဝ နယေန လေဏဂုဟာဒီသုပိ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိဘာဝေါ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ. တေနေဝ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ တိဏကုဋိကာယ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိဘာဝေ သာဓိတေ တေနေဝ နယေန အညဿတ္ထာယ ကရောန္တဿပိ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိဘာဝေါ အတ္ထတော ဒဿိတောယေဝ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ သတိ ဘိက္ခု သမာဒိသိတွာ ပက္ကမတိ ‘‘ကုဋိံ မေ ကရောထာ’’တိ၊ သမာဒိသတိ စ ဒေသိတဝတ္ထုကာ စ ဟောတု အနာရမ္ဘာ စ သပရိက္ကမနာ စာတိ၊ တဿ ကုဋိံ ကရောန္တိ အဒေသိတဝတ္ထုကံ သာရမ္ဘံ အပရိက္ကမနံ. ‘‘အာပတ္တိ ကာရုကာနံ တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာန’’န္တိ ပါဠိယံ အညဿတ္ထာယ ကရောန္တဿပိ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ ဒုက္ကဋံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ ဣမံ စောဒနံ မနသိ နိဓာယ ‘‘ယံ ပန။ပေ။ အကရဏပစ္စယာ ဝုတ္တ’’န္တိ ဣဒံ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အညဿတ္ထာယ ကရောန္တဿပိ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိယေဝ. ‘‘အာပတ္တိ ကာရုကာနံ တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာန’’န္တိ ဣဒံ ပန အညဿတ္ထာယ ကရောန္တဿ န သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာ အာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ကိဉ္စရဟိ ယထာသမာဒိဋ္ဌာယ အကရဏပစ္စယာ အာပတ္တိဒဿနတ္ထန္တိ. ယသ္မာ ဗဟူသု ပေါတ္ထကေသု သတသောဓိတသမ္မတေ စ ပုရာဏပေါတ္ထကေ အယမေဝ ပါဌက္ကမော ဒိဿတိ၊ တသ္မာ ယထာဒိဋ္ဌပါဌာနုက္ကမေနေဝေတ္ထ အတ္ထော ပကာသိတော. ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ပန ‘‘ကုဋိလက္ခဏပ္ပတ္တမ္ပိ ကုဋိံ။ပေ။ အနာပတ္တီ’’တိ ဣမဿာနန္တရံ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိပါဌံ လိခန္တိ၊ ဧဝဉ္စ သတိ တတ္ထ အဓိပ္ပါယော ပါကဋောယေဝ. အနာပတ္တီတိ ဝတွာတိ ဥပေါသထာဂါရဉ္စ ဘဝိဿတိ၊ အဟဉ္စ ဝသိဿာမီတိအာဒီသု ဝါသာဂါရတ္ထာယ ဧဝ အနိယမိတတ္တာ အနာပတ္တီတိ ဝတွာ.

ပမာဏာတိက္ကန္တကုဋိကရဏလက္ခဏာ ကိရိယာယေဝ၊ အဒေသိတဝတ္ထုမူလိကာယပိ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ဟောတိ ပမာဏာတိက္ကန္တမူလိကာယပိ၊ တဒုဘယံ ဧကတော ကတွာ ‘‘ကိရိယာကိရိယတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝတ္ထုံ အဒေသာပေတွာ ပမာဏယုတ္တံ ကုဋိံ ကရောန္တဿပိ ဝတ္ထုံ ဒေသာပေတွာ အကိရိယာယ ကုဋိကရဏကိရိယာယ စ သမုဋ္ဌာနတော ကိရိယာကိရိယတောဝ သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အစိတ္တကန္တိ ပဏ္ဏတ္တိအဇာနနစိတ္တေန အစိတ္တကံ. ဥလ္လိတ္တာဒီနံ အညတရတာ၊ ဟေဋ္ဌိမပ္ပမာဏသမ္ဘဝေါ၊ အဒေသိတဝတ္ထုတာ၊ ပမာဏာတိက္ကန္တတာ၊ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ၊ ဝါသာဂါရတာ၊ လေပဃဋ္ဋနာတိ ဣမာနေတ္ထ ဆ ဝါ သတ္တ ဝါ အင်္ဂါနိ.

ကုဋိကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဝိဟာရကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၆၅. သတ္တမေ ဧဝံနာမကေ နဂရေတိ ကောသမ္ဗီနာမကေ. တဿ ကိရ နဂရဿ အာရာမပေါက္ခရဏီအာဒီသု တေသု တေသု ဌာနေသု ကောသမ္ဗရုက္ခာဝ ဥဿန္နာ အဟေသုံ၊ တသ္မာ ကောသမ္ဗီတိ သင်္ချံ အဂမာသိ. ကုသုမ္ဗဿ နာမ ဣသိနော အဿမတော အဝိဒူရေ မာပိတတ္တာတိ ဧကေ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကုသုမ္ဗဿ ဣသိနော နိဝါသဘူမိ ကောသမ္ဗီ၊ တဿ စ အဝိဒူရေ ဘဝတ္တာ နဂရံ ကောသမ္ဗီတိ သင်္ချံ ဂတန္တိ. ဃောသိတနာမကေန ကိရ သေဋ္ဌိနာ သော ကာရိတောတိ ဧတ္ထ ကော ဃောသိတသေဋ္ဌိ၊ ကထဉ္စာနေန သော အာရာမော ကာရိတောတိ? ပုဗ္ဗေ ကိရ အဒ္ဒိလရဋ္ဌံ နာမ အဟောသိ. တတော ကောတူဟလကော နာမ ဒလိဒ္ဒေါ ဆာတကဘယေန သပုတ္တဒါရော သုဘိက္ခံ ရဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တော ပုတ္တံ ဝဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဆဍ္ဍေတွာ အဂမာသိ. မာတာ နိဝတ္တိတွာ တံ ဂဟေတွာ ဂတာ. တေ ဧကံ ဂေါပါလကဂါမံ ပဝိသိံသု. ဂေါပါလကာနဉ္စ တဒါ ဗဟုပါယာသော ပဋိယတ္တော ဟောတိ၊ တတော ပါယာသံ လဘိတွာ ဘုဉ္ဇိံသု. အထ သော ပုရိသော ဗဟုတရံ ပါယာသံ ဘုတ္တော ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ရတ္တိဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တတ္ထေဝ သုနခိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ကုက္ကုရော ဇာတော၊ သော ဂေါပါလကဿ ပိယော အဟောသိ. ဂေါပါလကော စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌာတိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ဘတ္တကိစ္စကာလေ ကုက္ကုရဿ ဧကံ ပိဏ္ဍံ ဒေတိ. သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ သိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂေါပါလကေန သဒ္ဓိံ ပဏ္ဏသာလမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ ဂေါပါလကေ အသန္နိဟိတေ ဘတ္တဝေလာယံ သယမေဝ ဂန္တွာ ကာလာရောစနတ္ထံ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ ဘုဿတိ၊ အန္တရာမဂ္ဂေပိ စဏ္ဍမိဂေ ဒိသွာ ဘုဿိတွာ ပလာပေတိ. သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ မုဒုကေန စိတ္တေန ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. တတြာဿ ‘‘ဃောသကဒေဝပုတ္တော’’တွေဝ နာမံ အဟောသိ.