နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဝိနယပိဋကေ

သာရတ္ထဒီပနီ-ဋီကာ (ပဌမော ဘာဂေါ)

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

မဟာကာရုဏိကံ ဗုဒ္ဓံ၊ ဓမ္မဉ္စ ဝိမလံ ဝရံ၊

ဝန္ဒေ အရိယသံဃဉ္စ၊ ဒက္ခိဏေယျံ နိရင်္ဂဏံ.

ဥဠာရပုညတေဇေန၊ ကတွာ သတ္တုဝိမဒ္ဒနံ၊

ပတ္တရဇ္ဇာဘိသေကေန၊ သာသနုဇ္ဇောတနတ္ထိနာ.

နိဿာယ သီဟဠိန္ဒေန၊ ယံ ပရက္ကမဗာဟုနာ၊

ကတွာ နိကာယသာမဂ္ဂိံ၊ သာသနံ သုဝိသောဓိတံ.

ကဿပံ တံ မဟာထေရံ၊ သံဃဿ ပရိဏာယကံ၊

ဒီပသ္မိံ တမ္ဗပဏ္ဏိမှိ၊ သာသနောဒယကာရကံ.

ပဋိပတ္တိပရာဓီနံ၊ သဒါရညနိဝါသိနံ၊

ပါကဋံ ဂဂနေ စန္ဒ-မဏ္ဍလံ ဝိယ သာသနေ.

သံဃဿ ပိတရံ ဝန္ဒေ၊ ဝိနယေ သုဝိသာရဒံ၊

ယံ နိဿာယ ဝသန္တောဟံ၊ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တောသ္မိ သာသနေ.

အနုထေရံ မဟာပုညံ၊ သုမေဓံ သုတိဝိဿုတံ၊

အဝိခဏ္ဍိတသီလာဒိ-ပရိသုဒ္ဓဂုဏောဒယံ.

ဗဟုဿုတံ သတိမန္တံ၊ ဒန္တံ သန္တံ သမာဟိတံ၊

နမာမိ သိရသာ ဓီရံ၊ ဂရုံ မေ ဂဏဝါစကံ.

အာဂတာဂမတက္ကေသု၊ သဒ္ဒသတ္ထနယညုသု၊

ယဿန္တေဝါသိဘိက္ခူသု၊ သာသနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ.

ဝိနယဋ္ဌကထာယာဟံ၊ လီနသာရတ္ထဒီပနိံ၊

ကရိဿာမိ သုဝိညေယျံ၊ ပရိပုဏ္ဏမနာကုလံ.

ပေါရာဏေဟိ ကတံ ယံ တု၊ လီနတ္ထဿ ပကာသနံ၊

န တံ သဗ္ဗတ္ထ ဘိက္ခူနံ၊ အတ္ထံ သာဓေတိ သဗ္ဗသော.

ဒုဝိညေယျသဘာဝါယ၊ သီဟဠာယ နိရုတ္တိယာ၊

ဂဏ္ဌိပဒေသွနေကေသု၊ လိခိတံ ကိဉ္စိ ကတ္ထစိ.

မာဂဓိကာယ ဘာသာယ၊ အာရဘိတွာပိ ကေနစိ၊

ဘာသန္တရေဟိ သမ္မိဿံ၊ လိခိတံ ကိဉ္စိဒေဝ စ.

အသာရဂန္ထဘာရောပိ၊ တတ္ထေဝ ဗဟု ဒိဿတိ၊

အာကုလဉ္စ ကတံ ယတ္ထ၊ သုဝိညေယျမ္ပိ အတ္ထတော.

တတော အပရိပုဏ္ဏေန၊ တာဒိသေနေတ္ထ သဗ္ဗသော၊

ကထမတ္ထံ ဝိဇာနန္တိ၊ နာနာဒေသနိဝါသိနော.

ဘာသန္တရံ တတော ဟိတွာ၊ သာရမာဒါယ သဗ္ဗသော၊

အနာကုလံ ကရိဿာမိ၊ ပရိပုဏ္ဏဝိနိစ္ဆယန္တိ.

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ

ဝိနယသံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယံ နမဿိတုကာမော တဿ ဝိသိဋ္ဌဂုဏယောဂသန္ဒဿနတ္ထံ ‘‘ယော ကပ္ပကောဋီဟိပီ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိသိဋ္ဌဂုဏယောဂေန ဟိ ဝန္ဒနာရဟဘာဝေါ၊ ဝန္ဒနာရဟေ စ ကတာ ဝန္ဒနာ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ သာဓေတိ. ဧတ္ထ စ သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယပဏာမကရဏပ္ပယောဇနံ တတ္ထ တတ္ထ ဗဟုဓာ ပပဉ္စေန္တိ အာစရိယာ. တထာ ဟိ ဝဏ္ဏယန္တိ –

‘‘သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယဝန္ဒနာ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဿ ဓမ္မဿ ပဘဝနိဿယဝိသုဒ္ဓိပဋိဝေဒနတ္ထံ၊ တံ ပန ဓမ္မသံဝဏ္ဏနာသု ဝိညူနံ ဗဟုမာနုပ္ပါဒနတ္ထံ၊ တံ သမ္မဒေဝ တေသံ ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိက္ကမလဒ္ဓဗ္ဗာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သဗ္ဗဟိတသုခနိပ္ဖါဒနတ္ထံ. အထ ဝါ မင်္ဂလဘာဝတော၊ သဗ္ဗကိရိယာသု ပုဗ္ဗကိစ္စဘာဝတော၊ ပဏ္ဍိတေဟိ သမာစရိတဘာဝတော၊ အာယတိံ ပရေသံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနတော စ သံဝဏ္ဏနာယံ ရတနတ္တယပဏာမကိရိယာ’’တိ.

မယံ ပန ဣဓာဓိပ္ပေတမေဝ ပယောဇနံ ဒဿယိဿာမ. တသ္မာ သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယပဏာမကရဏံ ယထာပဋိညာတသံဝဏ္ဏနာယ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒမေဝ ဟိ ပယောဇနံ အာစရိယေန ဣဓာဓိပ္ပေတံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ –

‘‘ဣစ္စေဝမစ္စန္တနမဿနေယျံ၊

နမဿမာနော ရတနတ္တယံ ယံ၊

ပုညာဘိသန္ဒံ ဝိပုလံ အလတ္ထံ၊

တဿာနုဘာဝေန ဟတန္တရာယော’’တိ.

ရတနတ္တယပဏာမကရဏေန စေတ္ထ ယထာပဋိညာတသံဝဏ္ဏနာယ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနံ ရတနတ္တယပူဇာယ ပညာပါဋဝဘာဝတော၊ တာယ ပညာပါဋဝဉ္စ ရာဂါဒိမလဝိဓမနတော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၁.၁၁).

တသ္မာ ရတနတ္တယပူဇနေန ဝိက္ခာလိတမလာယ ပညာယ ပါဋဝသိဒ္ဓိ.

အထ ဝါ ရတနတ္တယပူဇနဿ ပညာပဒဋ္ဌာနသမာဓိဟေတုတ္တာ ပညာပါဋဝံ. ဝုတ္တဉှိ တဿ သမာဓိဟေတုတ္တံ –

‘‘ဧဝံ ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ၊ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတီ’’တိ (အ. နိ. ၁၁.၁၁.).

သမာဓိဿ စ ပညာယ ပဒဋ္ဌာနဘာဝေါ ဝုတ္တောယေဝ ‘‘သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၉၉၊ မိ. ပ. ၂.၁.၁၄). တတော ဧဝံ ပဋုဘူတာယ ပညာယ ပဋိညာမဟတ္တကတံ ခေဒမဘိဘုယျ အနန္တရာယေန သံဝဏ္ဏနံ သမာပယိဿတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထ’’န္တိ.

အထ ဝါ ရတနတ္တယပူဇာယ အာယုဝဏ္ဏသုခဗလဝဍ္ဎနတော အနန္တရာယေန ပရိသမာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရတနတ္တယပဏာမေန ဟိ အာယုဝဏ္ဏသုခဗလာနိ ဝဍ္ဎန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အဘိဝါဒနသီလိဿ၊ နိစ္စံ ဝုဍ္ဎာပစာယိနော၊

စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝဍ္ဎန္တိ၊ အာယု ဝဏ္ဏော သုခံ ဗလ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၀၉)၊

တတော အာယုဝဏ္ဏသုခဗလဝုဍ္ဎိယာ ဟောတေဝ ကာရိယနိဋ္ဌာနမိတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထ’’န္တိ.

အထ ဝါ ရတနတ္တယဂါရဝဿ ပဋိဘာနာပရိဟာနာဝဟတ္တာ. အပရိဟာနာဝဟဉှိ တီသုပိ ရတနေသု ဂါရဝံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ. ကတမေ သတ္တ? သတ္ထုဂါရဝတာ ဓမ္မဂါရဝတာ သံဃဂါရဝတာ သိက္ခာဂါရဝတာ သမာဓိဂါရဝတာ ကလျာဏမိတ္တတာ သောဝစဿတာ’’တိ (အ. နိ. ၇.၃၄).

ဟောတေဝ စ တတော ပဋိဘာနာပရိဟာနေန ယထာပဋိညာတပရိသမာပနံ.

အထ ဝါ ပသာဒဝတ္ထူသု ပူဇာယ ပုညာတိသယဘာဝတော. ဝုတ္တဉှိ တဿ ပုညာတိသယတ္တံ –

‘‘ပူဇာရဟေ ပူဇယတော၊ ဗုဒ္ဓေ ယဒိဝ သာဝကေ၊

ပပဉ္စသမတိက္ကန္တေ၊ တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝေ.

‘‘တေ တာဒိသေ ပူဇယတော၊ နိဗ္ဗုတေ အကုတောဘယေ၊

န သက္ကာ ပုညံ သင်္ခါတုံ၊ ဣမေတ္တမပိ ကေနစီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၉၅-၁၉၆၊ အပ. ထေရ ၁.၁၀.၁-၂)၊

ပုညာတိသယော စ ယထာဓိပ္ပေတပရိသမာပနုပါယော. ယထာဟ –

‘‘ဧသ ဒေဝမနုဿာနံ၊ သဗ္ဗကာမဒဒေါ နိဓိ၊

ယံ ယဒေဝါဘိပတ္ထေန္တိ၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတီ’’တိ. (ခု. ပါ. ၈.၁၀)၊

ဥပါယေသု စ ပဋိပန္နဿ ဟောတေဝ ကာရိယနိဋ္ဌာနံ. ရတနတ္တယပူဇာ ဟိ နိရတိသယပုညက္ခေတ္တသံဗုဒ္ဓိယာ အပရိမေယျပ္ပဘဝေါ ပုညာတိသယောတိ ဗဟုဝိဓန္တရာယေပိ လောကသန္နိဝါသေ အန္တရာယနိဗန္ဓနသကလသံကိလေသဝိဒ္ဓံသနာယ ပဟောတိ၊ ဘယာဒိဥပဒ္ဒဝဉ္စ နိဝါရေတိ. တသ္မာ သုဝုတ္တံ ‘‘သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယပဏာမကရဏံ ယထာပဋိညာတသံဝဏ္ဏနာယ အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ.

ဧဝံ ပန သပ္ပယောဇနံ ရတနတ္တယဝန္ဒနံ ကတ္တုကာမော ပဌမံ တာဝ ဘဂဝတော ဝန္ဒနံ ကာတုံ တမ္မူလကတ္တာ သေသရတနာနံ ‘‘ယော ကပ္ပ။ပေ။ မဟာကာရုဏိကဿ တဿာ’’တိ အာဟ. ဧတ္ထ ပန ယဿာ ဒေသနာယ သံဝဏ္ဏနံ ကတ္တုကာမော၊ သာ ယသ္မာ ကရုဏာပ္ပဓာနာ၊ န သုတ္တန္တဒေသနာ ဝိယ ကရုဏာပညာပ္ပဓာနာ၊ နာပိ အဘိဓမ္မဒေသနာ ဝိယ ပညာပ္ပဓာနာ၊ တသ္မာ ကရုဏာပ္ပဓာနမေဝ ဘဂဝတော ထောမနံ အာရဒ္ဓံ. ဧသာ ဟိ အာစရိယဿ ပကတိ၊ ယဒိဒံ အာရမ္ဘာနုရူပထောမနာ. တေနေဝ သုတ္တန္တဒေသနာယ သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ‘‘ကရုဏာသီတလဟဒယံ၊ ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမ’’န္တိ ကရုဏာပညာပ္ပဓာနံ၊ အဘိဓမ္မဒေသနာယ သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ‘‘ကရုဏာ ဝိယ သတ္တေသု၊ ပညာ ယဿ မဟေသိနော’’တိ ပညာပ္ပဓာနဉ္စ ထောမနံ အာရဒ္ဓံ. ကရုဏာပညာပ္ပဓာနာ ဟိ သုတ္တန္တဒေသနာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ အာသယာနုသယာဓိမုတ္တိစရိယာဒိဘေဒပရိစ္ဆိန္ဒနသမတ္ထာယ ပညာယ သတ္တေသု စ မဟာကရုဏာယ တတ္ထ သာတိသယပ္ပဝတ္တိတော. သုတ္တန္တဒေသနာယ ဟိ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဗဟုလော ဝေနေယျသန္တာနေသု တဒဇ္ဈာသယာနုလောမေန ဂမ္ဘီရမတ္ထပဒံ ပတိဋ္ဌာပေသိ. အဘိဓမ္မဒေသနာ စ ကေဝလံ ပညာပ္ပဓာနာ ပရမတ္ထဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝပဋိဝေဓသမတ္ထာယ ပညာယ တတ္ထ သာတိသယပ္ပဝတ္တိတော.

ဝိနယဒေသနာ ပန အာသယာဒိနိရပေက္ခံ ကေဝလံ ကရုဏာယ ပါကတိကသတ္တေနပိ အသောတဗ္ဗာရဟံ သုဏန္တော အပုစ္ဆိတဗ္ဗာရဟံ ပုစ္ဆန္တော အဝတ္တဗ္ဗာရဟဉ္စ ဝဒန္တော ဘဂဝါ သိက္ခာပဒံ ပညပေသီတိ ကရုဏာပ္ပဓာနာ. တထာ ဟိ ဥက္ကံသပရိယန္တဂတဟိရောတ္တပ္ပေါပိ ဘဂဝါ လောကိယသာဓုဇနေဟိပိ ပရိဟရိတဗ္ဗာနိ ‘‘သိခရဏီသီ’’တိအာဒီနိ ဝစနာနိ ယထာပရာဓဉ္စ ဂရဟဝစနာနိ ဝိနယပိဋကဒေသနာယ မဟာကရုဏာသဉ္စောဒိတမာနသော မဟာပရိသမဇ္ဈေ အဘာသိ၊ တံတံသိက္ခာပဒပညတ္တိကာရဏာပေက္ခာယ ဝေရဉ္ဇာဒီသု သာရီရိကဉ္စ ခေဒမနုဘောသိ. တသ္မာ ကိဉ္စာပိ ဘူမန္တရပစ္စယာကာရသမယန္တရကထာနံ ဝိယ ဝိနယပညတ္တိယာပိ သမုဋ္ဌာပိကာ ပညာ အနညသာဓာရဏတာယ အတိသယကိစ္စဝတီ၊ ကရုဏာယ ကိစ္စံ ပန တတောပိ အဓိကန္တိ ကရုဏာပ္ပဓာနာ ဝိနယဒေသနာ. ကရုဏာဗျာပါရာဓိကတာယ ဟိ ဒေသနာယ ကရုဏာပ္ပဓာနတာ. တသ္မာ အာရမ္ဘာနုရူပံ ကရုဏာပ္ပဓာနမေဝ ဧတ္ထ ထောမနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကရုဏာဂ္ဂဟဏေန စ အပရိမေယျပ္ပဘာဝါ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ တံမူလကတ္တာ သေသဗုဒ္ဓဂုဏာနံ. မဟာကရုဏာယ ဝါ ဆသု အသာဓာရဏဉာဏေသု အညတရတ္တာ တံသဟစရိတသေသာသာဓာရဏဉာဏာနမ္ပိ ဂဟဏသဗ္ဘာဝတော သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ နယတော ဒဿိတာဝ ဟောန္တိ. ဧသောယေဝ ဟိ နိရဝသေသတော ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ဒဿနုပါယော ယဒိဒံ နယဂ္ဂါဟော. အညထာ ကော နာမ သမတ္ထော ဘဂဝတော ဂုဏေ အနုပဒံ နိရဝသေသတော ဒဿေတုံ. တေနေဝါဟ –

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ၊

ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော၊

ခီယေထ ကပ္ပေါ စိရဒီဃမန္တရေ၊

ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၀၄၊ ၃.၁၄၁၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄၂၅)၊

တေနေဝ စ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တတ္ထေရေနပိ ဗုဒ္ဓဂုဏပရိစ္ဆေဒနံ ပတိအနုယုတ္တေန ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘အပိစ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၄၆) ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘‘ယော ကပ္ပကောဋီဟိပီ’’တိအာဒိနာ ကရုဏာမုခေန သင်္ခေပတော သကလသဗ္ဗညုဂုဏေဟိ ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ သမုဒါယတ္ထော.

အယံ ပန အဝယဝတ္ထော – ယောတိ အနိယမဝစနံ. တဿ ‘‘နာထော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကပ္ပကောဋီဟိပီ’’တိအာဒိနာ ပန ယာယ ကရုဏာယ သော ‘‘မဟာကာရုဏိကော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တဿာ ဝသေန ကပ္ပကောဋိဂဏနာယပိ အပ္ပမေယျံ ကာလံ လောကဟိတတ္ထာယ အတိဒုက္ကရံ ကရောန္တဿ ဘဂဝတော ဒုက္ခာနုဘဝနံ ဒဿေတိ. ကရုဏာယ ဗလေနေဝ ဟိ သော ဘဂဝါ ဟတ္ထဂတမ္ပိ နိဗ္ဗာနံ ပဟာယ သံသာရပင်္ကေ နိမုဂ္ဂံ သတ္တနိကာယံ တတော သမုဒ္ဓရဏတ္ထံ စိန္တေတုမ္ပိ အသက္ကုဏေယျံ နယနဇီဝိတပုတ္တဘရိယဒါနာဒိကံ အတိဒုက္ကရမကာသိ. ကပ္ပကောဋီဟိပိ အပ္ပမေယျံ ကာလန္တိ ကပ္ပကောဋိဂဏနာယပိ ‘‘ဧတ္တကာ ကပ္ပကောဋိယော’’တိ ပမေတုံ အသက္ကုဏေယျံ ကာလံ၊ ကပ္ပကောဋိဂဏနဝသေနပိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုမသက္ကုဏေယျတ္တာ အပရိစ္ဆိန္နာနိ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကပ္ပကောဋိဝသေနေဝ ဟိ သော ကာလော အပ္ပမေယျော၊ အသင်္ချေယျဝသေန ပန ပရိစ္ဆိန္နောယေဝ. ‘‘ကပ္ပကောဋီဟိပီ’’တိ အပိသဒ္ဒေါ ကပ္ပကောဋိဝသေနပိ တာဝ ပမေတုံ န သက္ကာ၊ ပဂေဝ ဝဿဂဏနာယာတိ ဒဿေတိ. ‘‘အပ္ပမေယျံ ကာလ’’န္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ ‘‘မာသမဓီတေ၊ ဒိဝသံ စရတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ကရောန္တော အတိဒုက္ကရာနီတိ ပဉ္စမဟာပရိစ္စာဂါဒီနိ အတိဒုက္ကရာနိ ကရောန္တော. ဧဝမတိဒုက္ကရာနိ ကရောန္တော ကိံ ဝိန္ဒီတိ စေ? ခေဒံ ဂတော၊ ကာယိကံ ခေဒမုပဂတော၊ ပရိဿမံ ပတ္တောတိ အတ္ထော၊ ဒုက္ခမနုဘဝီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုက္ခဉှိ ခိဇ္ဇတိ သဟိတုမသက္ကုဏေယျန္တိ ‘‘ခေဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. လောကဟိတာယာတိ ‘‘အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ဝဋ္ဋဒုက္ခေန အစ္စန္တပီဠိတံ သတ္တလောကံ တမှာ ဒုက္ခတော မောစေတွာ နိဗ္ဗာနသုခဘာဂိယံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ သတ္တလောကဿ ဟိတကရဏတ္ထာယာတိ အတ္ထော. အဿ စ ‘‘အတိဒုက္ကရာနိ ကရောန္တော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. လောကဟိတာယ ခေဒံ ဂတောတိ ယောဇနာယပိ နတ္ထိ ဒေါသော. မဟာဂဏ္ဌိပဒေပိ ဟိ ‘‘အတိဒုက္ကရာနိ ကရောန္တော ခေဒံ ဂတော၊ ကိမတ္ထန္တိ စေ? လောကဟိတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ယံ ပန ဧဝံ ယောဇနံ အသမ္ဘာဝေန္တေန ကေနစိ ဝုတ္တံ ‘‘န ဟိ ဘဂဝါ လောကဟိတာယ သံသာရဒုက္ခမနုဘဝတိ. န ဟိ ကဿစိ ဒုက္ခာနုဘဝနံ လောကဿ ဥပကာရံ အာဝဟတီ’’တိ၊ တံ တဿ မတိမတ္တံ. ဧဝံ ယောဇနာယပိ အတိဒုက္ကရာနိ ကရောန္တဿ ဘဂဝတော ဒုက္ခာနုဘဝနံ လောကဟိတကရဏတ္ထာယာတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ၊ န တု ဒုက္ခာနုဘဝနေနေဝ လောကဟိတသိဒ္ဓီတိ. ပဌမံ ဝုတ္တယောဇနာယပိ ဟိ န ဒုက္ကရကရဏမတ္တေန လောကဟိတသိဒ္ဓိ. န ဟိ ဒုက္ကရံ ကရောန္တော ကဉ္စိ သတ္တံ မဂ္ဂဖလာဒီသု ပတိဋ္ဌာပေတိ၊ အထ ခေါ တာဒိသံ အတိဒုက္ကရံ ကတွာ သဗ္ဗညုဘာဝံ သစ္ဆိကတွာ နိယျာနိကဓမ္မဒေသနာယ မဂ္ဂဖလာဒီသု သတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေန္တော လောကဿ ဟိတံ သာဓေတိ.

ကာမဉ္စေတ္ထ သတ္တသင်္ခါရဘာဇနဝသေန တိဝိဓော လောကော၊ ဟိတကရဏဿ ပန အဓိပ္ပေတတ္တာ တံဝိသယဿေဝ သတ္တလောကဿ ဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. သော ဟိ လောကီယန္တိ ဧတ္ထ ပုညပါပါနိ တံဝိပါကော စာတိ ‘‘လောကော’’တိ ဝုစ္စတိ. ကတ္ထစိ ပန ‘‘သနရာမရလောကဂရု’’န္တိအာဒီသု သမူဟတ္ထောပိ လောကသဒ္ဒေါ သမုဒါယဝသေန လောကီယတိ ပညာပီယတီတိ. ယံ ပနေတ္ထ ကေနစိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣမိနာ သတ္တလောကဉ္စ ဇာတိလောကဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ တဿ သတ္တလောကဿ ဣဓလောကပရလောကဟိတံ၊ အတိက္ကန္တပရလောကာနံ ဝါ ဥစ္ဆိန္နလောကသမုဒယာနံ ဣဓ ဇာတိလောကေ ဩကာသလောကေ ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရသင်္ခါတဉ္စ ဟိတံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ လောကဿ၊ လောကာနံ၊ လောကေ ဝါ ဟိတန္တိ သရူပေကသေသံ ကတွာ လောကဟိတမိစ္စေဝါဟာ’’တိ၊ န တံ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရသင်္ခအာတဟိတဿပိ သတ္တလောကဝိသယတ္တာ၊ သတ္တလောကဂ္ဂဟဏေနေဝ ဥစ္ဆိန္နမူလာနံ ခီဏာသဝါနမ္ပိ သင်္ဂဟိတတ္တာ.

သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ကေနစီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာကာရေနာ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘မဟာဂဏ္ဌိပဒေ’’တိ ဝါ ‘‘မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ’’တိ ဝါ ‘‘စူဠဂဏ္ဌိပဒေ’’တိ ဝါ ဝုတ္တေ ‘‘သီဟဠဂဏ္ဌိပဒေသူ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ကေဝလံ ‘‘ဂဏ္ဌိပဒေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မာဂဓဘာသာယ လိခိတေ ဂဏ္ဌိပဒေ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

နာထောတိ လောကပဋိသရဏော၊ လောကသာမီ လောကနာယကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ သဗ္ဗာနတ္ထပအဟာရပုဗ္ဗင်္ဂမာယ နိရဝသေသဟိတသုခဝိဓာနတပ္ပရာယ နိရတိသယာယ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ သဒေဝမနုဿာယ ပဇာယ အစ္စန္တုပကာရိတာယ အပရိမိတနိရုပမပ္ပဘာဝဂုဏဝိသေသသမင်္ဂိတာယ စ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော ဘဂဝါ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ ဧကပဋိသရဏော ပတိဋ္ဌာ. အထ ဝါ နာထတီတိ နာထော၊ ဝေနေယျာနံ ဟိတသုခံ မေတ္တာယနဝသေန အာသီသတိ ပတ္ထေတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ နာထတိ ဝေနေယျဂတေ ကိလေသေ ဥပတာပေတီတိ အတ္ထော၊ နာထတီတိ ဝါ ယာစတီတိ အတ္ထော. ဘဂဝါ ဟိ ‘‘သာဓု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ အတ္တသမ္ပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခေယျာ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၈.၇) သတ္တာနံ တံ တံ ဟိတပဋိပတ္တိံ ယာစိတွာပိ ကရုဏာယ သမုဿာဟိတော တေ တတ္ထ နိယောဇေတိ. ပရမေန ဝါ စိတ္တိဿရိယေန သမန္နာဂတော သဗ္ဗသတ္တေ ဤသတိ အဘိဘဝတီတိ ပရမိဿရော ဘဂဝါ ‘‘နာထော’’တိ ဝုစ္စတိ. သဗ္ဗောပိ စာယမတ္ထော သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရတော ဝေဒိတဗ္ဗော.

မဟာကာရုဏိကဿာတိ ယော ကရုဏာယ ကမ္ပိတဟဒယတ္တာ လောကဟိတတ္ထံ အတိဒုက္ကရကိရိယာယ အနေကပ္ပကာရံ တာဒိသံ သံသာရဒုက္ခမနုဘဝိတွာ အာဂတော၊ တဿ မဟာကာရုဏိကဿာတိ အတ္ထော. တတ္ထ ကိရတီတိ ကရုဏာ၊ ပရဒုက္ခံ ဝိက္ခိပတိ အပနေတီတိ အတ္ထော. ဒုက္ခိတေသု ဝါ ကိရီယတိ ပသာရီယတီတိ ကရုဏာ. အထ ဝါ ကိဏာတီတိ ကရုဏာ၊ ပရဒုက္ခေ သတိ ကာရုဏိကံ ဟိံသတိ ဝိဗာဓေတိ၊ ဝိနာသေတိ ဝါ ပရဿ ဒုက္ခန္တိ အတ္ထော. ပရဒုက္ခေ သတိ သာဓူနံ ကမ္ပနံ ဟဒယခေဒံ ကရောတီတိ ဝါ ကရုဏာ. အထ ဝါ ကမိတိ သုခံ၊ တံ ရုန္ဓတီတိ ကရုဏာ. ဧသာ ဟိ ပရဒုက္ခာပနယနကာမတာလက္ခဏာ အတ္တသုခနိရပေက္ခတာယ ကာရုဏိကာနံ သုခံ ရုန္ဓတိ ဝိဗာဓေတီတိ. ကရုဏာယ နိယုတ္တောတိ ကာရုဏိကော ယထာ ‘‘ဒေါဝါရိကော’’တိ. ယထာ ဟိ ဒွါရဋ္ဌာနတော အညတ္ထ ဝတ္တမာနောပိ ဒွါရပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကော ပုရိသော ဒွါရာနတိဝတ္တဝုတ္တိတာယ ဒွါရေ နိယုတ္တောတိ ‘‘ဒေါဝါရိကော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ မေတ္တာဒိဝသေန ကရုဏာဝိဟာရတော အညတ္ထ ဝတ္တမာနောပိ ကရုဏာနတိဝတ္တဝုတ္တိတာယ ကရုဏာယ နိယုတ္တောတိ ‘‘ကာရုဏိကော’’တိ ဝုစ္စတိ. မဟာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ယာဝ မဟာပရိနိဗ္ဗာနာ လောကဟိတတ္ထမေဝ လောကနာထာ တိဋ္ဌန္တိ. မဟန္တော ကာရုဏိကောတိ မဟာကာရုဏိကော. သတိပိ ဘဂဝတော တဒညဂုဏာနမ္ပိ ဝသေန မဟန္တဘာဝေ ကာရုဏိကသဒ္ဒသန္နိဓာနေန ဝုတ္တတ္တာ ကရုဏာဝသေနေတ္ထ မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော ယထာ ‘‘မဟာဝေယျာကရဏော’’တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘မဟာကာရုဏိကဿာ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန သတ္ထု မဟာကရုဏာ ဝုတ္တာ ဟောတိ.

အထ ဝါ ကရုဏာ ကရုဏာယနံ သီလံ ပကတိ ဧတဿာတိ ကာရုဏိကော၊ ပထဝီဖဿာဒယော ဝိယ ကက္ခဠဖုသနာဒိသဘာဝါ ကရုဏာယနသဘာဝေါ သဘာဝဘူတကရုဏောတိ အတ္ထော. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. အထ ဝါ မဟာဝိသယတာယ မဟာနုဘာဝတာယ မဟာဗလတာယ စ မဟတီ ကရုဏာတိ မဟာကရုဏာ. ဘဂဝတော ဟိ ကရုဏာ နိရဝသေသေသု သတ္တေသု ပဝတ္တတိ၊ ပဝတ္တမာနာ စ အနညသာဓာရဏာ ပဝတ္တတိ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဘေဒဉ္စ မဟန္တမေဝ သတ္တာနံ ဟိတသုခံ ဧကန္တတော နိပ္ဖါဒေတိ၊ မဟာကရုဏာယ နိယုတ္တောတိ မဟာကာရုဏိကောတိ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ မဟတီ ပသတ္ထာ ကရုဏာ အဿ အတ္ထီတိ မဟာကာရုဏိကော. ပူဇာဝစနော ဟေတ္ထ မဟန္တသဒ္ဒေါ ‘‘မဟာပုရိသော’’တိအာဒီသု ဝိယ. ပသတ္ထာ စ ဘဂဝတော ကရုဏာ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဝသေနပိ ပဝတ္တိတော အနညသာဓာရဏတ္တာတိ.

ဧဝံ ကရုဏာမုခေန သင်္ခေပတော သကလသဗ္ဗညုဂုဏေဟိ ဘဂဝန္တံ ထောမေတွာ ဣဒါနိ သဒ္ဓမ္မံ ထောမေတုံ ‘‘အသမ္ဗုဓ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အသမ္ဗုဓန္တိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာနိဒ္ဒေသော၊ တဿ အသမ္ဗုဇ္ဈန္တော အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တောတိ အတ္ထော၊ ယထာသဘာဝံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟေတုအတ္ထော ဟေတ္ထ အန္တသဒ္ဒေါ ‘‘ပဌန္တော နိသီဒတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ယန္တိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာယ အနိယမတော ကမ္မနိဒ္ဒေသော. ဗုဒ္ဓနိသေဝိတန္တိ တဿ ဝိသေသနံ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒဿ တာဝ ‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ. ၁၉၂) နိဒ္ဒေသနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အထ ဝါ သဝါသနာယ အညာဏနိဒ္ဒါယ အစ္စန္တဝိဂမတော၊ ဗုဒ္ဓိယာ ဝါ ဝိကသိတဘာဝတော ဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ ဇာဂရဏဝိကသနတ္ထဝသေန. အထ ဝါ ကဿစိပိ ဉေယျဓမ္မဿ အနဝဗုဒ္ဓဿ အဘာဝေန ဉေယျဝိသေသဿ ကမ္မဘာဝေန အဂ္ဂဟဏတော ကမ္မဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝေန အဝဂမနတ္ထဝသေနေဝ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော လဗ္ဘတီတိ ဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ. အတ္ထတော ပန ပါရမိတာပရိဘာဝိတော သယမ္ဘူဉာဏေန သဟ ဝါသနာယ ဝိဟတဝိဒ္ဓံသိတနိရဝသေသကိလေသော မဟာကရုဏာသဗ္ဗညုတညာဏာဒိအပရိမေယျဂုဏဂဏာဓာရော ခန္ဓသန္တာနော ဗုဒ္ဓေါ. ယထာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ယော သော ဘဂဝါ သယမ္ဘူ အနာစရိယကော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ၊ တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော ဗလေသု စ ဝသီဘာဝ’’န္တိ (မဟာနိ. ၁၉၂၊ စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇၊ ပဋိ. မ. ၁.၁၆၁). တေန ဧဝံ နိရုပမပ္ပဘာဝေန ဗုဒ္ဓေန နိသေဝိတံ ဂေါစရာသေဝနာဘာဝနာသေဝနာဟိ ယထာရဟံ နိသေဝိတံ အနုဘူတန္တိ အတ္ထော.

တတ္ထ နိဗ္ဗာနံ ဂေါစရာသေဝနာဝသေနေဝ နိသေဝိတံ၊ မဂ္ဂေါ ပန အတ္တနာ ဘာဝိတော စ ဘာဝနာသေဝနာဝသေန သေဝိတော၊ ပရေဟိ ဥပ္ပါဒိတာနိ ပန မဂ္ဂဖလာနိ စေတောပရိယဉာဏာဒိနာ ယဒါ ပရိဇာနာတိ၊ အတ္တနာ ဥပ္ပါဒိတာနိ ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒတိ၊ တဒါ ဂေါစရာသေဝနာဝသေနပိ သေဝိတာနိ ဟောန္တိယေဝ. ဧတ္ထ စ ပရိယတ္တိဓမ္မဿပိ ပရိယာယတော ဓမ္မဂ္ဂဟဏေန ဂဟဏေ သတိ သောပိ ဒေသနာသမ္မသနဉာဏဂေါစရတာယ ဂေါစရာသေဝနာယ သေဝိတောတိ သက္ကာ ဂဟေတုံ. ‘‘အဘိဓမ္မနယသမုဒ္ဒံ အဓိဂစ္ဆတိ၊ တီဏိ ပိဋကာနိ သမ္မသီ’’တိ စ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ပရိယတ္တိဓမ္မဿပိ သစ္ဆိကိရိယာယ သမ္မသနပရိယာယော လဗ္ဘတီတိ ယံ အသမ္ဗုဓံ အသမ္ဗုဇ္ဈန္တော အသစ္ဆိကရောန္တောတိ အတ္ထသမ္ဘဝတော သောပိ ဣဓ ဝုတ္တော ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တမ္ပိ စ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဘဝါဘဝံ ဂစ္ဆတိ၊ ပရိညာတဓမ္မဝိနယော ပန တဒတ္ထပဋိပတ္တိယာ သမ္မာပဋိပန္နော န စိရဿေဝ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ၊ အပ္ပမတ္တော ဝိဟဿတိ၊

ပဟာယ ဇာတိသံသာရံ၊ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၁၈၅၊ သံ. နိ. ၁.၁၈၅)၊

ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကေဟိပိ ဂေါစရာသေဝနာဒိနာ သေဝိတာနိ ဟောန္တိ၊ တထာပိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန ‘‘ဗုဒ္ဓနိသေဝိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကေနစိ ပန ဗုဒ္ဓသဒ္ဒဿ သာမညတော ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟော ဝုတ္တော.

ဘဝါဘဝန္တိ အပရကာလကိရိယာယ ကမ္မနိဒ္ဒေသော၊ ဘဝတော ဘဝန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဘဝါဘဝန္တိ သုဂတိဒုဂ္ဂတိဝသေန ဟီနပဏီတဝသေန စ ခုဒ္ဒကံ မဟန္တဉ္စ ဘဝန္တိ အတ္ထော. ဝုဒ္ဓတ္ထောပိ ဟိ အ-ကာရော ဒိဿတိ ‘‘အသေက္ခာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. တသ္မာ အဘဝေါတိ မဟာဘဝေါ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ဘဝေါတိ ဝုဒ္ဓိ၊ အဘဝေါတိ ဟာနိ. ဘဝေါတိ ဝါ သဿတဒိဋ္ဌိ၊ အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ. ဝုတ္တပ္ပကာရော ဘဝေါ စ အဘဝေါ စ ဘဝါဘဝေါ. တံ ဘဝါဘဝံ. ဂစ္ဆတီတိ အပရကာလကိရိယာနိဒ္ဒေသော. ဇီဝလောကောတိ သတ္တလောကော. ဇီဝဂ္ဂဟဏေန ဟိ သင်္ခါရဘာဇနလောကံ နိဝတ္တေတိ တဿ ဘဝါဘဝဂမနာသမ္ဘဝတော. နမော အတ္ထူတိ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အဝိဇ္ဇာဒိကိလေသဇာလဝိဒ္ဓံသိနောတိ ဓမ္မဝိသေသနံ. တတ္ထ အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ပူရေတုံ အယုတ္တဋ္ဌေန ကာယဒုစ္စရိတာဒိ အဝိန္ဒိယံ နာမ၊ အလဒ္ဓဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တဗ္ဗိပရီတတော ကာယသုစရိတာဒိ ဝိန္ဒိယံ နာမ၊ တံ ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီတိ ဝါ အဝိဇ္ဇာ၊ ခန္ဓာနံ ရာသဋ္ဌံ၊ အာယတနာနံ အာယတနဋ္ဌံ၊ ဓာတူနံ သုညတဋ္ဌံ၊ ဣန္ဒြိယာနံ အဓိပတိယဋ္ဌံ၊ သစ္စာနံ တထဋ္ဌံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိ ဝါ အဝိဇ္ဇာ၊ ဒုက္ခာဒီနံ ပီဠနာဒိဝသေန ဝုတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ အတ္ထံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိပိ အဝိဇ္ဇာ၊ အန္တဝိရဟိတေ သံသာရေ သဗ္ဗယောနိဂတိဘဝဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေသု သတ္တေ ဇဝါပေတီတိ ဝါ အဝိဇ္ဇာ၊ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ဣတ္ထိပုရိသာဒီသု ဇဝတိ၊ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ခန္ဓာဒီသု န ဇဝတီတိ ဝါ အဝိဇ္ဇာ. သာ အာဒိ ယေသံ တဏှာဒီနံ တေ အဝိဇ္ဇာဒယော၊ တေယေဝ ကိလိဿန္တိ ဧတေဟိ သတ္တာတိ ကိလေသာ၊ တေယေဝ စ သတ္တာနံ ဗန္ဓနဋ္ဌေန ဇာလသဒိသာတိ ဇာလံ၊ တံ ဝိဒ္ဓံသေတိ သဗ္ဗသော ဝိနာသေတိ သီလေနာတိ အဝိဇ္ဇာဒိကိလေသဇာလဝိဒ္ဓံသီ. နနု စေတ္ထ သပရိယတ္တိကော နဝလောကုတ္တရဓမ္မော အဓိပ္ပေတော၊ တတ္ထ စ မဂ္ဂေါယေဝ ကိလေသေ ဝိဒ္ဓံသေတိ၊ နေတရေတိ စေ? ဝုစ္စတေ. မဂ္ဂဿပိ နိဗ္ဗာနမာဂမ္မ ကိလေသဝိဒ္ဓံသနတော နိဗ္ဗာနမ္ပိ ကိလေသေ ဝိဒ္ဓံသေတိ နာမ၊ မဂ္ဂဿ ကိလေသဝိဒ္ဓံသနကိစ္စံ ဖလေန နိပ္ဖန္နန္တိ ဖလမ္ပိ ‘‘ကိလေသဝိဒ္ဓံသီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပရိယတ္တိဓမ္မောပိ ကိလေသဝိဒ္ဓံသနဿ ပစ္စယတ္တာ ‘‘ကိလေသဝိဒ္ဓံသီ’’တိ ဝတ္တုမရဟတီတိ န ကောစိ ဒေါသော.

ဓမ္မဝရဿ တဿာတိ ပုဗ္ဗေ အနိယမိတဿ နိယမဝစနံ. တတ္ထ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စတူသု အပါယေသု အပတမာနေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော.

‘‘ယေ ကေစိ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာသေ၊ န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ၊

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ၊ ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂၊ သံ. နိ. ၁.၃၇) –

ဟိ ဝုတ္တံ. သံသာရဒုက္ခေ ဝါ အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော မဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိယာ သတ္တက္ခတ္တုပရမတာဒိဝသေန သံသာရဿ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ. အပါယာဒိနိဗ္ဗတ္တကကိလေသဝိဒ္ဓံသနဉ္စေတ္ထ ဓာရဏံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အရိယမဂ္ဂေါ တဿ တဒတ္ထသိဒ္ဓိဟေတုတာယ နိဗ္ဗာနဉ္စာတိ ဥဘယမေဝ နိပ္ပရိယာယတော ဓာရေတိ၊ အရိယဖလံ ပန တံသမုစ္ဆိန္နကိလေသပဋိပ္ပဿမ္ဘနေန တဒနုဂုဏတာယ၊ ပရိယတ္တိဓမ္မော တဒဓိဂမဟေတုတာယာတိ ဥဘယံ ပရိယာယတော ဓာရေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တပ္ပကာရော ဓမ္မောယေဝ အတ္တနော ဥတ္တရိတရာဘာဝေန ဝရော ပဝရော အနုတ္တရောတိ ဓမ္မဝရော၊ တဿ ဓမ္မဝရဿ နမော အတ္ထူတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္တာဝတာ စေတ္ထ အမှေဟိ သာရတ္ထော ပကာသိတော. ယံ ပနေတ္ထ ကေနစိ ပပဉ္စိတံ၊ အမှေဟိ စ ဣဓ န ဒဿိတံ၊ န တံ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ. ဣတော ပရေသုပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တသ္မာ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဧတ္တကမ္ပိ အဝတွာ သာရတ္ထမေဝ ဒဿယိဿာမ. ယတ္ထ ပန ကေနစိ အစ္စန္တဝိရုဒ္ဓံ လိခိတံ၊ တမ္ပိ ကတ္ထစိ ဒဿယိဿာမ. ဧတ္ထ စ ‘‘အဝိဇ္ဇာဒိကိလေသဇာလဝိဒ္ဓံသိနော’’တိ ဧတေန သွာက္ခာတတာဒီဟိ ဓမ္မံ ထောမေတိ၊ ‘‘ဓမ္မဝရဿာ’’တိ ဧတေန အညဿ ဝိသိဋ္ဌဿ အဘာဝဒီပနတော ပရိပုဏ္ဏတာယ. ပဌမေန ဝါ ပဟာနသမ္ပဒံ ဓမ္မဿ ဒဿေတိ၊ ဒုတိယေန ပဘာဝသမ္ပဒံ.

ဧဝံ သင်္ခေပေနေဝ သဗ္ဗဓမ္မဂုဏေဟိ သဒ္ဓမ္မံ ထောမေတွာ ဣဒါနိ အရိယသံဃံ ထောမေတုံ ‘‘ဂုဏေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဂုဏေဟီ’’တိ ပဒဿ ‘‘ယုတ္တော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒါနိ ယေဟိ ဂုဏေဟိ ယုတ္တော၊ တေ ဒဿေန္တော ‘‘သီလသမာဓီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာဒိ ‘‘သီလ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သမာဓီတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒိ. သမာဓိသီသေန ဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒယော ဝုတ္တာ. ပညာတိ မဂ္ဂပညာ. ဝိမုတ္တိ စ ဝိမုတ္တိဉာဏဉ္စ ဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကဒေသသရူပေကသေသနယေန ‘‘ဝိမုတ္တိဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အာဒိသဒ္ဒပရိယာယေန ပဘုတိသဒ္ဒေန ဝါ ဝိမုတ္တိဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဝိမုတ္တီတိ ဖလံ. ဝိမုတ္တိဉာဏန္တိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ပဘုတိ-သဒ္ဒေန ဆဠဘိညာစတုပဋိသမ္ဘိဒါဒယော ဂုဏာ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ သီလာဒယော ဂုဏာ လောကိယာ လောကုတ္တရာ စ ယထာသမ္ဘဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယံ ပနေတ္ထ ကေနစိ ဝုတ္တံ ‘‘သီလာဒယော ကိဉ္စာပိ လောကိယလောကုတ္တရာ ယထာသမ္ဘဝံ လဗ္ဘန္တိ၊ တထာပိ အန္တေ ‘အရိယသံဃ’န္တိ ဝစနတော သီလာဒယော စတ္တာရော ဓမ္မက္ခန္ဓာ လောကုတ္တရာဝါ’’တိ၊ တံ တဿ မတိမတ္တံ. န ဟိ အရိယသံဃဿ လောကိယဂုဏေဟိပိ ထောမနာယ ကောစိ ဒေါသော ဒိဿတိ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿပိ တာဝ လောကိယလောကုတ္တရဂုဏေဟိ ထောမနာ ဟောတိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန အရိယသံဃဿာတိ.

ကုသလတ္ထိကာနံ ဇနာနံ ပုညဿ ဝုဒ္ဓိယာ ခေတ္တသဒိသတ္တာ ခေတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ခေတ္တံ ဇနာနံ ကုသလတ္ထိကာန’’န္တိ. ခိတ္တံ ဗီဇံ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန တာယတီတိ ဟိ ခေတ္တံ၊ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏဝိရုဟနဘူမိ၊ တံသဒိသတ္တာ အရိယသံဃောပိ ‘‘ခေတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဣမိနာ အရိယသံဃဿ အနုတ္တရပုညက္ခေတ္တဘာဝံ ဒီပေတိ. ‘‘အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. တန္တိ ပုဗ္ဗေ ‘‘ယော’’တိ အနိယမေန ဝုတ္တဿ နိယမဝစနံ. အရိယသံဃန္တိ ဧတ္ထ အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ၊ အနယေ န ဣရိယနတော၊ အယေ စ ဣရိယနတော အရိယာ နိရုတ္တိနယေန. အထ ဝါ သဒေဝကေန လောကေန သရဏန္တိ အရဏီယတော ဥပဂန္တဗ္ဗတော ဥပဂတာနဉ္စ တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော အရိယာ. အရိယာနံ သံဃော သမူဟောတိ အရိယသံဃော. အထ ဝါ အရိယော စ သော ယထာဝုတ္တနယေန သံဃော စ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတဘာဝတောတိ အရိယသံဃော၊ အဋ္ဌ အရိယပုဂ္ဂလာ. တံ အရိယသံဃံ. ဘဂဝတော အပရဘာဂေ ဗုဒ္ဓဓမ္မရတနာနမ္ပိ သမဓိဂမော သင်္ဃရတနာဓီနောတိ အရိယသံဃဿ ဗဟူပကာရတံ ဒဿေတုံ ဣဓေဝ ‘‘သိရသာ နမာမီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧဝံ ဂါထာတ္တယေန သင်္ခေပတော သကလဂုဏသံကိတ္တနမုခေန ရတနတ္တယဿ ပဏာမံ ကတွာ ဣဒါနိ တံ နိပစ္စကာရံ ယထာဓိပ္ပေတေ ပယောဇနေ ပရိဏာမေန္တော အာဟ ‘‘ဣစ္စေဝ’’မိစ္စာဒိ. ဣစ္စေဝံ ယထာဝုတ္တနယေန အစ္စန္တံ ဧကန္တေန နမဿနေယျံ နမဿိတဗ္ဗံ ရတနတ္တယံ နမဿမာနော ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ ဝန္ဒမာနော အဟံ ဝိပုလံ ယံ ပုညာဘိသန္ဒံ အလတ္ထန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဗုဒ္ဓါဒယော ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ. တေသဉှိ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ယထာဘူတဂုဏေ အာဝဇ္ဇေန္တဿ အမတာဓိဂမဟေတုဘူတံ အနပ္ပကံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာဟ –

‘‘ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ၊ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၁.၁၁).

စိတ္တီကတာဒိဘာဝေါ ဝါ ရတနဋ္ဌော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ၊ အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ၊

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ၊ ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၃)၊

စိတ္တီကတဘာဝါဒယော စ အနညသာဓာရဏာ ဗုဒ္ဓါဒီသုယေဝ လဗ္ဘန္တီတိ.

‘‘ပုညာဘိသန္ဒန္တိ ပုညရာသိံ ပုညပ္ပဝတ္တံ ဝါ’’တိ မဟာဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ ပန စူဠဂဏ္ဌိပဒေ စ ‘‘ပုညာဘိသန္ဒန္တိ ပုညာဘိနိသံသ’’န္တိပိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ပုညာဘိသန္ဒန္တိ ပုညနဒိံ၊ ပုညပ္ပဝါဟန္တိ ဧဝံ ပနေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဝိစ္ဆေဒေန ပဝတ္တိယမာနဉှိ ပုညံ အဘိသန္ဒနဋ္ဌေန ‘‘ပုညာဘိသန္ဒော’’တိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝ သာရတ္ထပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယဋ္ဌကထာယ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၁၀၂၇) –

‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုညာဘိသန္ဒာ ကုသလာဘိသန္ဒာ သုခဿာဟာရာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ၊ အယံ ပဌမော ပုညာဘိသန္ဒော ကုသလာဘိသန္ဒော သုခဿာဟာရော’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၂၇) –

ဧဝမာဒိကာယ ပါဠိယာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ပုညာဘိသန္ဒာ ကုသလာဘိသန္ဒာတိ ပုညနဒိယော ကုသလနဒိယော’’တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ ‘‘ပုညာဘိသန္ဒန္တိ ပုညဖလ’’န္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ. န ဟိ ရတနတ္တယံ နမဿမာနော တသ္မိံ ခဏေ ပုညဖလံ အလတ္ထ၊ ကိန္တု အနပ္ပကံ ပုညရာသိံ တဒါ အလဘိ၊ တဿ စ ဖလံ ပရလောကဘာဂီ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ တု အန္တရာယဝိဃာတော တဿ စ ပုညဿ အာနိသံသမတ္တကံ၊ ‘‘တဿာနုဘာဝေန ဟတန္တရာယော’’တိ စ ဝုတ္တံ၊ န စ ပုညဖလေ အနုပ္ပန္နေ တဿာနုဘာဝေန ဟတန္တရာယဘာဝေါ န သိဇ္ဈတိ၊ န စေတံ တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ အဟောသိ. တသ္မာ တဿ မဟတော ပုညပ္ပဝါဟဿ အာနုဘာဝေန ဟတန္တရာယောတိ အယမေဝ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. အထာပိ ပဏာမကိရိယာယ ဇနိတတ္တာ ပုညမေဝ ပုညဖလန္တိ တဿာဓိပ္ပါယော သိယာ၊ ဧဝံ သတိ ယုဇ္ဇေယျ. သော စ ပုညပ္ပဝါဟော န အပ္ပမတ္တကော၊ အထ ခေါ မဟန္တောယေဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိပုလ’’န္တိ၊ မဟန္တံ အနပ္ပကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အလတ္ထန္တိ အလဘိံ၊ ပါပုဏိန္တိ အတ္ထော.

တဿာနုဘာဝေနာတိ တဿ ယထာဝုတ္တဿ ပုညပ္ပဝါဟဿ အာနုဘာဝေန ဗလေန. ဟတန္တရာယောတိ တံတံသမ္ပတ္တိယာ ဝိဗန္ဓနဝသေန သတ္တသန္တာနဿ အန္တရေ ဝေမဇ္ဈေ ဧတိ အာဂစ္ဆတီတိ အန္တရာယော၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအနတ္ထော. ပဏာမပယောဇနေ ဝုတ္တဝိဓိနာ ဟတော ဝိဒ္ဓသ္တော အန္တရာယော ဥပဒ္ဒဝေါ အဿာတိ ဟတန္တရာယော. အဿ ‘‘ဝဏ္ဏယိဿံ ဝိနယ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော၊ ဟတန္တရာယော ဟုတွာ ဝိနယံ ဝဏ္ဏယိဿန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတေန တဿ ပုညပ္ပဝါဟဿ အတ္တနော ပသာဒသမ္ပတ္တိယာ ရတနတ္တယဿ စ ခေတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိယာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ဥပဃာတကဥပဒ္ဒဝါနံ ဟနနေ သမတ္ထတံ ဒီပေတိ.

ဧဝံ ရတနတ္တယဿ နိပစ္စကာရကရဏေ ပယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယဿ ဝိနယပိဋကဿ အတ္ထံ သံဝဏ္ဏေတုကာမော၊ တဿ တာဝ ဘဂဝတော သာသနဿ မူလပတိဋ္ဌာနဘာဝံ ဒဿေတွာ တမ္ပိ ထောမေန္တော အာဟ ‘‘ယသ္မိံ ဌိတေ’’တိအာဒိ. အဋ္ဌိတဿ သုသဏ္ဌိတဿ ဘဂဝတော သာသနံ ယသ္မိံ ဌိတေ ပတိဋ္ဌိတံ ဟောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယသ္မိန္တိ ယသ္မိံ ဝိနယပိဋကေ. ဌိတေတိ ပါဠိတော စ အတ္ထတော စ အနူနံ ဟုတွာ လဇ္ဇီပုဂ္ဂလေသု ပဝတ္တနဋ္ဌေန ဌိတေတိ အတ္ထော. သာသနန္တိ အဓိသီလအဓိစိတ္တအဓိပညာသင်္ခါတသိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သာသနံ. အဋ္ဌိတဿာတိ ကာမသုခလ္လိကတ္တကိလမထာနုယောဂသင်္ခါတေ အန္တဒွယေ အဋ္ဌိတဿာတိ အတ္ထော. ‘‘အပ္ပတိဋ္ဌံ ခွာဟံ၊ အာဝုသော၊ အနာယူဟံ ဩဃမတရိ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁) ဟိ ဝုတ္တံ. အယဉ္စတ္ထော တီသုပိ သီဟဠဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တောယေဝ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အဋ္ဌိတဿာတိ ပရိနိဗ္ဗုတဿပိ ဘဂဝတော’’တိ ဝုတ္တံ.

ပတိဋ္ဌိတံ ဟောတီတိ တေသုယေဝ လဇ္ဇီပုဂ္ဂလေသု ပဝတ္တနဋ္ဌေန ပတိဋ္ဌိတံ ဟောတိ. သုသဏ္ဌိတဿာတိ ဧတ္ထ တာဝ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏအသီတိအနုဗျဉ္ဇနေဟိ သမန္နာဂမနဝသေန သုသဏ္ဌာနဿာတိ အတ္ထော. အနေန အဿ ရူပကာယသမ္ပတ္တိံ နိဒဿေတီ’’တိ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ယထာဌာနေ ပတိဋ္ဌိတေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ရူပကာယေန သုသဏ္ဌိတော၊ ကာယဝင်္ကာဒိရဟိတတ္တာ တာဒိလက္ခဏသမန္နာဂတတ္တာ စ နာမကာယေနပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကေနစိ ပန ‘‘စတုဗြဟ္မဝိဟာရဝသေန သတ္တေသု သုဋ္ဌု သမ္မာ စ ဌိတဿာတိ အတ္ထဝသေန ဝါ သုသဏ္ဌိတဿ. သုသဏ္ဌိတတ္တာ ဟေသ ကေဝလံ သတ္တာနံ ဒုက္ခံ အပနေတုကာမော ဟိတံ ဥပသံဟရိတုကာမော သမ္ပတ္တိယာ စ ပမုဒိတော အပက္ခပတိတော စ ဟုတွာ ဝိနယံ ဒေသေတိ. တသ္မာ ဣမသ္မိံ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာဓိကာရေ သာရုပ္ပါယ ထုတိယာ ထောမေန္တော အာဟ ‘သုသဏ္ဌိတဿာ’’’တိ ဝတွာ ‘‘ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တတ္ထော အဓိပ္ပေတာဓိကာရာနုရူပေါ န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အယံ ပနေတ္ထ အမှာကံ ခန္တိ – ယထာဝုတ္တကာမသုခလ္လိကာဒိအန္တဒွယေ အဋ္ဌိတတ္တာယေဝ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ သမ္မာ ဌိတတ္တာ သုသဏ္ဌိတဿာတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ. ဧဝဉှိ သတိ အာရမ္ဘာနုရူပထောမနာ ကတာ ဟောတိ ယထာဝုတ္တအန္တဒွယံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ဝိနယပညတ္တိယာယေဝ ယေဘုယျေန ပကာသနတော.

တန္တိ ပုဗ္ဗေ ‘‘ယသ္မိ’’န္တိ အနိယမေတွာ ဝုတ္တဿ နိယမဝစနံ၊ တဿ ‘‘ဝိနယ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အသမ္မိဿန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ နိကာယန္တရလဒ္ဓီဟိ အသမ္မိဿံ ကတွာ အနာကုလံ ကတွာ ဝဏ္ဏယိဿန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ အနုရူပဿ ကာလမတ္တဿပိ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရသဒိသေနပိ ဒုဝိညေယျဘာဝတော ကေဝလံ ဗုဒ္ဓဝိသယံ ဝိနယပိဋကံ အတ္တနော ဗလေန ဝဏ္ဏယိဿာမီတိ ဝစနမတ္တမ္ပိ အညေဟိ ဝတ္တုမသက္ကုဏေယျတ္တာ ‘‘နိဿာယ ပုဗ္ဗာစရိယာနုဘာဝ’’န္တိ အာဟ. ပုဗ္ဗာစရိယာနုဘာဝေါ နာမ အတ္ထတော ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ သံဝဏ္ဏိတာ အဋ္ဌကထာ၊ တတောယေဝ စ ‘‘ပုဗ္ဗာစရိယာနုဘာဝေါ အဋ္ဌကထာ’’တိ သဗ္ဗတ္ထ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ သံဝဏ္ဏိတံ အဋ္ဌကထံ နိဿာယ ဝဏ္ဏယိဿံ၊ န အတ္တနောယေဝ ဗလံ နိဿာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အထ ‘‘ပေါရာဏဋ္ဌကထာသု ဝိဇ္ဇမာနာသု ပုန ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ကိံ ပယောဇန’’န္တိ ယော ဝဒေယျ၊ တဿ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယ အနူနဘာဝံ အတ္တနော စ သံဝဏ္ဏနာယ ပယောဇနံ ဒဿေန္တော ‘‘ကာမဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. ကာမန္တိ ဧကန္တေန၊ ယထိစ္ဆကံ ဝါ၊ သဗ္ဗသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တဿ ‘‘သံဝဏ္ဏိတော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ကာမံ သံဝဏ္ဏိတောယေဝ၊ နော န သံဝဏ္ဏိတောတိ အတ္ထော. ကေဟိ ပန သော ဝိနယော သံဝဏ္ဏိတောတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗာစရိယာသဘေဟီ’’တိ. မဟာကဿပတ္ထေရာဒယော ပုဗ္ဗာစရိယာ ဧဝ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဥတ္တမဋ္ဌေန စ အာသဘာ၊ တေဟိ ပုဗ္ဗာစရိယာသဘေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကီဒိသာ ပနေတေ ပုဗ္ဗာစရိယာတိ အာဟ ‘‘ဉာဏမ္ဗူ’’တိအာဒိ. အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတေန အမ္ဗုနာ သလိလေန နိဒ္ဓေါတာနိ နိဿေသတော အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန ဓောတာနိ ဝိက္ခာလိတာနိ ဝိသောဓိတာနိ ရာဂါဒီနိ တီဏိ မလာနိ ကာမာသဝါဒယော စ စတ္တာရော အာသဝါ ယေဟိ တေ ဉာဏမ္ဗုနိဒ္ဓါတမလာသဝါ၊ တေဟီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ စ န ကေဝလံ ဧတေသု အာစရိယဘာဝေါယေဝ၊ အထ ခေါ ရာဂါဒိမလရဟိတာ ခီဏာသဝါ ဝိသုဒ္ဓသတ္တာ ဧတေတိ ဒဿေတိ.

ခီဏာသဝဘာဝေပိ န ဧတေ သုက္ခဝိပဿကာ၊ အထ ခေါ ဧဝရူပေဟိပိ အာနုဘာဝေဟိ သမန္နာဂတာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိသုဒ္ဓဝိဇ္ဇာပဋိသမ္ဘိဒေဟီ’’တိ. ဝိသုဒ္ဓါ အစ္စန္တပရိသုဒ္ဓါ ဝိဇ္ဇာ စတဿော စ ပဋိသမ္ဘိဒါ ယေသံ တေ ဝိသုဒ္ဓဝိဇ္ဇာပဋိသမ္ဘိဒါ၊ တေဟိ. ဧကဒေသေန ပဋိသမ္ဘိဒံ အပ္ပတ္တာနံ အရိယာနမေဝ အဘာဝတော ဧတေဟိ အဓိဂတပဋိသမ္ဘိဒါ ပဋုတရလဒ္ဓပ္ပဘေဒါတိ ဒဿေတုံ ဝိသုဒ္ဓဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ဝိဇ္ဇာတိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ၊ အဋ္ဌ ဝိဇ္ဇာ ဝါ. တတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ အာသဝက္ခယဉာဏဉ္စာတိ ဣမာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ. အဋ္ဌ ဝိဇ္ဇာ ပန –

‘‘ဝိပဿနာဉာဏမနောမယိဒ္ဓိ၊

ဣဒ္ဓိပ္ပဘေဒေါပိ စ ဒိဗ္ဗသောတံ၊

ပရဿ စေတောပရိယာယဉာဏံ၊

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဂတဉ္စ ဉာဏံ၊

ဒိဗ္ဗဉ္စ စက္ခာသဝသင်္ခယော စ၊

ဧတာနိ ဉာဏာနိ ဣဓဋ္ဌ ဝိဇ္ဇာ’’တိ. –

ဧဝံ ဝိပဿနာဉာဏမနောမယိဒ္ဓီဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဂ္ဂဟိတာ ဆ အဘိညာယေဝ. အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါတိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ. တတ္ထ သင်္ခေပတော ဟေတုဖလေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ဟေတုဟေတုဖလာနုရူပံ ဝေါဟာရေသု ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ဣဒံ ဉာဏံ ဣမမတ္ထံ ဇောတယတီတိ ဣမိနာ အာကာရေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု တီသု ဉာဏေသု ပဝတ္တဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ. ဧတာသံ ပန ဝိတ္ထာရကထာ အတိပပဉ္စဘာဝတော ဣဓ န ဝုစ္စတိ. ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ သဒ္ဓမ္မေသု ဆေကဘာဝတော အာဟ ‘‘သဒ္ဓမ္မသံဝဏ္ဏနကောဝိဒေဟီ’’တိ. ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနမ္ပိ ဓမ္မေသု အဘိယောဂဝသေန ဝိသေသော ဟောတီတိ လဒ္ဓပဋိသမ္ဘိဒါသု သာတိသယတံ ဒဿေတုံ အာဟာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. သဒ္ဓမ္မသံဝဏ္ဏနကောဝိဒေဟီတိ ပိဋကတ္တယသင်္ခါတဿ သဒ္ဓမ္မဿ သံဝဏ္ဏနေ သဗ္ဗသော အတ္ထပ္ပကာသနေ ကောဝိဒေဟိ ဆေကေဟိ၊ ကုသလေဟီတိ အတ္ထော.

ကိလေသဇာလံ ပရိက္ခာရဗာဟုလ္လံ ဝါ သံလိခတိ တနုံ ကရောတီတိ သလ္လေခေါ. ဣဓ ပန ခီဏာသဝါဓိကာရတ္တာ ပရိက္ခာရဗာဟုလ္လဿ သလ္လိခနဝသေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော၊ တတောယေဝ စ ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘သလ္လေခိယေ ပရိမိတပရိက္ခာရဝုတ္တိယာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. သလ္လေခဿ ဘာဝေါ သလ္လေခိယံ၊ တသ္မိံ သလ္လေခိယေ၊ သလ္လေခပဋိပတ္တိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နောသုလဘူပမေဟီတိ အသုလဘူပမေဟိ သလ္လေခပဋိပတ္တိယာ အသုကသဒိသာတိ တေသံ ဥပမာယ အနုစ္ဆဝိကပုဂ္ဂလာနံ ဒုလ္လဘတ္တာ နတ္ထိ သုလဘာ ဥပမာ ဧတေသန္တိ နောသုလဘူပမာ. မဟာဝိဟာရဿာတိ စိတ္တလပဗ္ဗတအဘယဂိရိသေသနိကာယဒွယံ ပဋိက္ခိပတိ. ဓဇူပမေဟီတိ ရထဿ သဉ္ဇာနနဟေတုကံ ရထေ ဗဒ္ဓဓဇံ ဝိယ အဇာနန္တာနံ ‘‘အသုကေဟိ စ အသုကေဟိ စ ထေရေဟိ နိဝါသိတော မဟာဝိဟာရော နာမာ’’တိ ဧဝံ မဟာဝိဟာရဿ သဉ္ဇာနနဟေတုတ္တာ မဟာဝိဟာရဿ ဓဇူပမေဟိ. သံဝဏ္ဏိတောတိ သမ္မာ အနူနံ ကတွာ ဝဏ္ဏိတော. သံဝဏ္ဏိတော အယံ ဝိနယောတိ ပဒစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗော. စိတ္တေဟိ နယေဟီတိ အနေကပ္ပဘေဒနယတ္တာ ဝိစိတ္တေဟိ နယေဟိ. သမ္ဗုဒ္ဓဝရနွယေဟီတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဝရံ အနုဂတေဟိ၊ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယာနုဂတေဟိ နယေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ဗုဒ္ဓဝရံ အနုဂတေဟိ ပုဗ္ဗာစရိယာသဘေဟီတိ သမ္ဗန္ဓော ကာတဗ္ဗော.

ဧဝံ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယ အနူနဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော သံဝဏ္ဏနာယ ပယောဇနဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘သံဝဏ္ဏနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကိဉ္စာပိ ပုဗ္ဗာစရိယာသဘေဟိ ယထာဝုတ္တဂုဏဝိသိဋ္ဌေဟိ အယံ ဝိနယော သဗ္ဗသော ဝဏ္ဏိတော၊ တထာပိ တေသံ ဧသာ သံဝဏ္ဏနာ သီဟဠဒီပဝါသီနံ ဘာသာယ သင်္ခတတ္တာ ရစိတတ္တာ ဒီပန္တရေ ဘိက္ခုဇနဿ သီဟဠဒီပတော အညဒီပဝါသိနော ဘိက္ခုဂဏဿ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ပယောဇနံ ယသ္မာ နာဘိသမ္ဘုဏာတိ န သမ္ပာဒေတိ န သာဓေတိ၊ တသ္မာ ဣမံ သံဝဏ္ဏနံ ပါဠိနယာနုရူပံ ကတွာ ဗုဒ္ဓသိရိတ္ထေရေန အဇ္ဈိဋ္ဌော ဣဒါနိ သမာရဘိဿန္တိ. တတ္ထ သံဝဏ္ဏိယတိ အတ္ထော ဧတာယာတိ သံဝဏ္ဏနာ၊ အဋ္ဌကထာ. သာ ပန ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ပဌမံ တီဏိ ပိဋကာနိ သင်္ဂါယိတွာ တဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာနုရူပေနေဝ ဝါစနာမဂ္ဂံ အာရောပိတတ္တာ တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှောယေဝ ဗုဒ္ဓဝစနဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဘူတော ကထာမဂ္ဂေါ. သောယေဝ စ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရေန တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ အာဘတော၊ ပစ္ဆာ တမ္ဗပဏ္ဏိယေဟိ မဟာထေရေဟိ နိကာယန္တရလဒ္ဓီဟိ သင်္ကရပရိဟရဏတ္ထံ သီဟဠဘာသာယ ဌပိတော. တေနာဟ ‘‘သီဟဠဒီပကေနာ’’တိအာဒိ. သီဟဿ လာနတော ဂဟဏတော သီဟဠော၊ သီဟကုမာရော. တံဝံသဇာတတာယ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ခတ္တိယာနံ တေသံ နိဝါသတာယ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပဿပိ သီဟဠဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တသ္မိံ သီဟဠဒီပေ ဘူတတ္တာ သီဟဠဒီပကေန ဝါကျေန ဝစနေန၊ သီဟဠဘာသာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ပါဠိနယာနုရူပန္တိ ပါဠိနယဿ အနုရူပံ ကတွာ၊ မာဂဓဘာသာယ ပရိဝတ္တိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဇ္ဈေသနန္တိ ဂရုဋ္ဌာနိယံ ပယိရုပါသိတွာ ဂရုတရံ ပယောဇနံ ဥဒ္ဒိဿ အဘိပတ္ထနာ အဇ္ဈေသနာ၊ တံ အဇ္ဈေသနံ၊ အာယာစနန္တိ အတ္ထော. တဿ ‘‘သမနုဿရန္တော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ကဿ အဇ္ဈေသနန္တိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓသိရိဝှယဿ ထေရဿာ’’တိ. ဗုဒ္ဓသိရီတိ အဝှယော နာမံ ယဿ သောယံ ဗုဒ္ဓသိရိဝှယော၊ တဿ၊ ဣတ္ထန္နာမဿ ထေရဿ အဇ္ဈေသနံ သမ္မာ အာဒရေန သမနုဿရန္တော ဟဒယေ ဌပေန္တောတိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ အတ္တနော သံဝဏ္ဏနာယ ကရဏပ္ပကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘သံဝဏ္ဏနံ တဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တဉ္စ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနံ သံဝဏ္ဏနံ သမာရဘန္တော သကလာယပိ မဟာအဋ္ဌကထာယ ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗတော မဟာအဋ္ဌကထံ တဿာ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာယ သံဝဏ္ဏနာယ သရီရံ ကတွာ မဟာပစ္စရိယံ ယော ဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တော၊ တထေဝ ကုရုန္ဒီနာမာဒီသု ဝိဿုတာသု အဋ္ဌကထာသု ယော ဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တော၊ တတောပိ ဝိနိစ္ဆယတော ယုတ္တမတ္ထံ အပရိစ္စဇန္တော အန္တောဂဓတ္ထေရဝါဒံ ကတွာ သံဝဏ္ဏနံ သမာရဘိဿန္တိ ပဒတ္ထသမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ အတ္ထော ကထိယတိ ဧတာယာတိ အတ္ထကထာ၊ သာယေဝ အဋ္ဌကထာ တ္ထကာရဿ ဋ္ဌကာရံ ကတွာ ‘‘ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော’’တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၁.၁၇၊ ၂.၈) ဝိယ. မဟာပစ္စရိယန္တိ ဧတ္ထ ပစ္စရီတိ ဥဠုမ္ပံ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ နိသီဒိတွာ ကတတ္တာ တမေဝ နာမံ ဇာတံ. ကုရုန္ဒိဝလ္လိဝိဟာရော နာမ အတ္ထိ၊ တတ္ထ ကတတ္တာ ကုရုန္ဒီတိ နာမံ ဇာတန္တိ ဝဒန္တိ. အာဒိသဒ္ဒေန အန္ဓကဋ္ဌကထံ သင်္ခေပဋ္ဌကထဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. ဝိဿုတာသူတိ သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋာသု၊ ပါကဋာသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ယုတ္တမတ္ထန္တိ ဧတ္ထ တာဝ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ စ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ယုတ္တမတ္ထန္တိ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဋ္ဌာနဿ ယုတ္တမတ္ထံ၊ န ပန တတ္ထ အယုတ္တမ္ပိ အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. မဟာဂဏ္ဌိပဒေ ပနေတ္ထ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ. ကေနစိ ပန ‘‘မဟာအဋ္ဌကထာနယေန ဝိနယယုတ္တိယာ ဝါ ယုတ္တမတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ မဟာပစ္စရိအာဒီသုပိ ကတ္ထစိ အယုတ္တဿာပိ အတ္ထဿ ဥပရိ ဝိဘာဝနတော. ‘‘အဋ္ဌကထံယေဝ ဂဟေတွာ သံဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တတ္ထေရဝါဒါနံ ဗာဟိရဘာဝေါ သိယာတိ တေပိ အန္တောကတ္တုကာမော ‘‘အန္တောဂဓထေရဝါဒ’’န္တိ အာဟ၊ ထေရဝါဒေပိ အန္တောကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သံဝဏ္ဏနန္တိ အပရကာလကိရိယာယ ကမ္မနိဒ္ဒေသော. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ တု ‘‘သံဝဏ္ဏန’’န္တိ ဝစနံ တတ္ထေဝ ‘‘သမာရဘန္တော’’တိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာယ ကမ္မဘာဝေန ယောဇေတဗ္ဗံ. သမ္မာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ရဿဘာဝေါ ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ကရဏပ္ပကာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သောတူဟိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘တံ မေ’’တိအာဒိမာဟ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနံ တံ မမ သံဝဏ္ဏနံ ဓမ္မပဒီပဿ တထာဂတဿ ဓမ္မံ သာသနဓမ္မံ ပါဠိဓမ္မံ ဝါ သက္ကစ္စံ ပဋိမာနယန္တာ ပူဇေန္တာ ထိရေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ထေရာ၊ အစိရပဗ္ဗဇိတတ္တာ နဝါ၊ တေသံ မဇ္ဈေ ဘဝတ္တာ မဇ္ဈိမာ စ ဘိက္ခူ ပသန္နစိတ္တာ ယထာဝုတ္တနယေန သပ္ပယောဇနတ္တာ ဥပရိ ဝက္ခမာနဝိဓိနာ ပမာဏတ္တာ စ သဒ္ဒဟိတွာ ပီတိသောမနဿယုတ္တစိတ္တာ ဣဿာပကတာ အဟုတွာ နိသာမေန္တု သုဏန္တူတိ. တတ္ထ ဓမ္မပ္ပဒီပဿာတိ ဓမ္မောယေဝ သတ္တသန္တာနေသု မောဟန္ဓကာရဝိဓမနတော ပဒီပသဒိသတ္တာ ပဒီပေါ အဿာတိ ဓမ္မပဒီပေါ၊ ဘဂဝါ. တဿ ဓမ္မပဒီပဿ.

ဣဒါနိ အတ္တနော သံဝဏ္ဏနာယ အာဂမဝိသုဒ္ဓိံ ဒဿေတွာ ပမာဏဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဗုဒ္ဓေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ယထေဝ ဗုဒ္ဓေန ယော ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဝုတ္တော၊ သော တဿ ဗုဒ္ဓဿ ယေဟိ ပုတ္တေဟိ ဓမ္မသေနာပတိအာဒီဟိ တထေဝ ဉာတော၊ တေသံ ဗုဒ္ဓပုတ္တာနံ မတိမစ္စဇန္တာ သီဟဠဋ္ဌကထာစရိယာ ယသ္မာ ပုရေ အဋ္ဌကထာ အကံသူတိ အယမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဓမ္မောတိ သုတ္တာဘိဓမ္မေ သင်္ဂဏှာတိ၊ ဝိနယောတိ သကလံ ဝိနယပိဋကံ. ဧတ္တာဝတာ စ သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတိ. သကလဉှိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဓမ္မဝိနယဝသေန ဒုဝိဓံ ဟောတိ. ဝုတ္တောတိ ပါဠိတော စ အတ္ထတော စ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တော. န ဟိ ဘဂဝတာ အဗျာကတံ နာမ တန္တိပဒံ အတ္ထိ၊ သဗ္ဗေသံယေဝ အတ္ထော ကထိတော၊ တသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနေဝ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာက္ကမောပိ ဘာသိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ တတ္ထ ဘဂဝတာ ပဝတ္တိတာ ပကိဏ္ဏကဒေသနာယေဝ ဟိ အဋ္ဌကထာ. တထေဝ ဉာတောတိ ယထေဝ ဗုဒ္ဓေန ဝုတ္တော၊ တထေဝ ဧကပဒမ္ပိ ဧကက္ခရမ္ပိ အဝိနာသေတွာ အဓိပ္ပါယဉ္စ အဝိကောပေတွာ ဉာတော ဝိဒိတောတိ အတ္ထော. တေသံ မတိမစ္စဇန္တာတိ တေသံ ဗုဒ္ဓပုတ္တာနံ အဓိပ္ပါယံ အပရိစ္စဇန္တာ. အဋ္ဌကထာ အကံသူတိ အဋ္ဌကထာယော အကံသု. ကတ္ထစိ ‘‘အဋ္ဌကထာမကံသူ’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ၊ တတ္ထာပိ သောယေဝတ္ထော၊ မ-ကာရော ပန ပဒသန္ဓိဝသေန အာဂတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘အဋ္ဌကထာ’’တိ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသေန မဟာပစ္စရိယာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ.

တသ္မာတိ ယသ္မာ တေသံ ဗုဒ္ဓပုတ္တာနံ အဓိပ္ပါယံ အဝိကောပေတွာ ပုရေ အဋ္ဌကထာ အကံသု၊ တသ္မာတိ အတ္ထော. ဟီတိ နိပါတမတ္တံ ဟေတုအတ္ထဿ ‘‘တသ္မာ’’တိ ဣမိနာယေဝ ပကာသိတတ္တာ. ယဒိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ပမာဏံ၊ ဧဝံ သတိ တတ္ထ ပမာဒလေခါပိ ပမာဏံ သိယာတိ အာဟ ‘‘ဝဇ္ဇယိတွာန ပမာဒလေခ’’န္တိ. တတ္ထ ပမာဒလေခန္တိ အပရဘာဂေ ပေါတ္ထကာရုဠှကာလေ ပမဇ္ဇိတွာ လိခနဝသေန ပဝတ္တံ ပမာဒပါဌံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပမာဒေန သတိံ အပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အဒိန္နာဒါနဿ ပုဗ္ဗပယောဂေ ‘‘သစ္စေပိ အလိကေပိ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တဝစနသဒိသံ ယံ လိခိတံ၊ တံ ဝဇ္ဇယိတွာ အပနေတွာ သဗ္ဗံ ပမာဏန္တိ. ဝက္ခတိ ဟိ တတ္ထ –

‘‘မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန သစ္စေပိ အလိကေပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ၊ တံ ပမာဒလိခိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ အဒိန္နာဒါနဿ ပုဗ္ဗပယောဂေ ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ဒုက္ကဋံ နာမ အတ္ထီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၄).

ကေသံ ပမာဏန္တိ အာဟ ‘‘သိက္ခာသု သဂါရဝါနံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာန’’န္တိ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. ပုန ‘‘ယသ္မာ’’တိ ဝစနဿ ကော သမ္ဗန္ဓောတိ စေ? ဧတ္ထ တာဝ မဟာဂဏ္ဌိပဒေ ဂဏ္ဌိပဒေ စ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ၊ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ ပန စူဠဂဏ္ဌိပဒေ စ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ယသ္မာ ပမာဏံ၊ တသ္မာ နိသာမေန္တု ပသန္နစိတ္တာ’’တိ. ဧဝမဿ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယသ္မာ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ ပမာဏံ၊ တသ္မာ ဣဓ ဝုတ္တမ္ပိ ပမာဏမေဝါတိ ပါဌသေသံ ကတွာ ဝဇိရဗုဒ္ဓိတ္ထေရော ဝဒတိ. တတ္ထ ဣဓာတိ ဣမိဿာ သမန္တပါသာဒိကာယာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

တတ္ထ ‘‘ယသ္မာ’’တိ ဝစနဿ ပဌမံ ဝုတ္တသမ္ဗန္ဓဝသေန အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ပမာဏန္တိ သာဓိတတ္တာ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာပိ သံဝဏ္ဏနာ ကေဝလံ ဝစနမတ္တေနေဝ ဘိန္နာ၊ အတ္ထတော ပန အဋ္ဌကထာယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တတော စ ဘာသန္တရမေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ပစ္ဆာ ဝုတ္တသမ္ဗန္ဓဝသေန ပန ဣဓ ဝုတ္တမ္ပိ ကသ္မာ ပမာဏန္တိ စေ? ယသ္မာ ဝစနမတ္တံ ဌပေတွာ ဧသာပိ အဋ္ဌကထာယေဝ၊ တသ္မာ ပမာဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တတော စ ဘာသန္တရမေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝမာကုလံ ဒုဗ္ဗိညေယျသဘာဝဉ္စ ကတွာ ဂဏ္ဌိပဒေသု သမ္ဗန္ဓော ဒဿိတော၊ အနာကုလဝစနော စ ဘဒန္တဗုဒ္ဓဃောသာစရိယော. န ဟိ သော ဧဝမာကုလံ ကတွာ ဝတ္တုမရဟတိ၊ တသ္မာ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထမနာကုလံ သုဝိညေယျဉ္စ ကတွာ ယထာဌိတဿ သမ္ဗန္ဓဝသေနေဝ ဒဿယိဿာမ. ကထံ? ယသ္မာ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ ပမာဏံ၊ တသ္မာ သက္ကစ္စံ အနုသိက္ခိတဗ္ဗာတိ ဧဝမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယဒိ နာမ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ ပမာဏံ၊ အယံ ပန ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာ ကသ္မာ သက္ကစ္စံ အနုသိက္ခိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘တတော စ ဘာသန္တရမေဝ ဟိတွာ’’တိအာဒိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ ပမာဏံ၊ ယသ္မာ စ အယံ သံဝဏ္ဏနာပိ ဘာသန္တရပရိစ္စာဂါဒိမတ္တဝိသိဋ္ဌာ၊ အတ္ထတော ပန အဘိန္နာဝ၊ တတောယေဝ စ ပမာဏဘူတာ ဟေဿတိ၊ တသ္မာ သက္ကစ္စံ အာဒရံ ကတွာ အနုသိက္ခိတဗ္ဗာတိ. တထာ ဟိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာနံ ပမာဏဘာဝေါ၊ ဣမိဿာ စ သံဝဏ္ဏနာယ ဘာသန္တရပရိစ္စာဂါဒိမတ္တဝိသိဋ္ဌာယ အတ္ထတော တတော အဘိန္နဘာဝေါတိ ဥဘယမ္ပေတံ သက္ကစ္စံ အနုသိက္ခိတဗ္ဗဘာဝဟေတူတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ ကေဝလံ ပေါရာဏဋ္ဌကထာနံ သတိပိ ပမာဏဘာဝေ အယံ သံဝဏ္ဏနာ တတော ဘိန္နာ အတ္ထတော အညာယေဝ စ သက္ကစ္စံ အနုသိက္ခိတဗ္ဗာတိ ဝတ္တုမရဟတိ၊ နာပိ ဣမိဿာ သံဝဏ္ဏနာယ တတောအဘိန္နဘာဝေပိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာနံ အသတိ ပမာဏဘာဝေ အယံ သံဝဏ္ဏနာ သက္ကစ္စံ အနုသိက္ခိတဗ္ဗာတိ ဝတ္တုံ ယုတ္တရူပါ ဟောတိ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တနယေန ဥဘယမ္ပေတံ သက္ကစ္စံ အနုသိက္ခိတဗ္ဗဘာဝဟေတူတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တတောတိ အဋ္ဌကထာတော. ဘာသန္တရမေဝ ဟိတွာတိ ကဉ္စုကသဒိသံ သီဟဠဘာသံ အပနေတွာ. ဝိတ္ထာရမဂ္ဂဉ္စ သမာသယိတွာတိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာသု ဥပရိ ဝုစ္စမာနမ္ပိ အာနေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ပပဉ္စိတံ ‘‘ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန အကုပ္ပေန ဌာနာရဟေန ဥပသမ္ပန္နောတိ ဘိက္ခူ’’တိ (ပါရာ. ၄၅) ဧတ္ထ အပလောကနာဒီနံ စတုန္နမ္ပိ ကမ္မာနံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိယ တာဒိသံ ဝိတ္ထာရမဂ္ဂံ သင်္ခိပိတွာ ဝဏ္ဏယိဿာမာတိ အဓိပ္ပါယော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ –

‘‘ဧတ္ထ စ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ ဧကမေဝ အာဂတံ၊ ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ စတ္တာရိ သံဃကမ္မာနိ နီဟရိတွာ ဝိတ္ထာရတော ကထေတဗ္ဗာနီတိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ၊ တာနိ စ ‘အပလောကနကမ္မံ ဉတ္တိကမ္မံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မ’န္တိ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရေန ခန္ဓကတော ပရိဝါရာဝသာနေ ကမ္မဝိဘင်္ဂတော စ ပါဠိံ အာဟရိတွာ ကထိတာနိ. တာနိ မယံ ပရိဝါရာဝသာနေ ကမ္မဝိဘင်္ဂေယေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ဧဝဉှိ သတိ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ စ န ဘာရိယာ ဘဝိဿတိ၊ ယထာဌိတာယ စ ပါဠိယာ ဝဏ္ဏနာ သုဝိညေယျာ ဘဝိဿတိ၊ တာနိ စ ဌာနာနိ အသုညာနိ ဘဝိဿန္တိ၊ တသ္မာ အနုပဒဝဏ္ဏနမေဝ ကရောမာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၄၅ ဘိက္ခုပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ).

ဝိနိစ္ဆယံ သဗ္ဗမသေသယိတွာတိ တံတံအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိနိစ္ဆယံ အသေသယိတွာ သေသံ အကတွာ၊ ကိဉ္စိမတ္တမ္ပိ အပရိစ္စဇိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝဏ္ဏိတုံ ယုတ္တရူပံ ဟုတွာ အနုက္ကမေန အာဂတံ ပါဠိံ အပရိစ္စဇိတွာ သံဝဏ္ဏနတော သီဟဠဋ္ဌကထာသု အယုတ္တဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏိတံ ယထာဌာနေယေဝ သံဝဏ္ဏနတော စ ဝုတ္တံ ‘‘တန္တိက္ကမံ ကိဉ္စိ အဝေါက္ကမိတွာ’’တိ၊ ကိဉ္စိ ပါဠိက္ကမံ အနတိက္ကမိတွာ အနုက္ကမေနေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမာတိ အဓိပ္ပါယော.

သုတ္တန္တိကာနံ ဝစနာနမတ္ထန္တိ သုတ္တန္တပါဠိယံ အာဂတာနမ္ပိ ဝစနာနမတ္ထံ. သီဟဠဋ္ဌကထာသု ‘‘သုတ္တန္တိကာနံ ဘာရော’’တိ ဝတွာ အဝုတ္တာနမ္ပိ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍာဒီသု ဈာနကထာအာနာပါနဿတိသမအာဓိအာဒီနံ သုတ္တန္တဝစနာနမတ္ထံ တံတံသုတ္တာနုရူပံ သဗ္ဗသော ပရိဒီပယိဿာမီတိ အဓိပ္ပါယော. ဟေဿတီတိ ဘဝိဿတိ၊ ကရိယိဿတီတိ ဝါ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပဌမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ ဘာသန္တရပရိစ္စာဂါဒိကံ စတုဗ္ဗိဓံ ကိစ္စံ နိပ္ဖါဒေတွာ သုတ္တန္တိကာနံ ဝစနာနမတ္ထံ ပရိဒီပယန္တီ အယံ ဝဏ္ဏနာ ဘဝိဿတီတိ ဝဏ္ဏနာယ ဝသေန သမာနကတ္တုကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပစ္ဆိမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ ပန ဟေဋ္ဌာဝုတ္တဘာသန္တရပရိစ္စာဂါဒိံ ကတွာ သုတ္တန္တိကာနံ ဝစနာနမတ္ထံ ပရိဒီပယန္တီ အယံ ဝဏ္ဏနာ အမှေဟိ ကရိယိဿတီတိ ဧဝံ အာစရိယဝသေန သမာနကတ္တုကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝဏ္ဏနာပီတိ ဧတ္ထ အပိသဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ‘‘တသ္မာပိ သက္ကစ္စံ အနုသိက္ခိတဗ္ဗာတိ ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပယောဇနဝိသေသံ ပမာဏဘာဝဉ္စ သမ္ပိဏ္ဍေတီတိ အဓိပ္ပါယော. မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘တသ္မာ သက္ကစ္စံ အနုသိက္ခိတဗ္ဗာပီ’’တိ သမ္ဗန္ဓော ဝုတ္တော. ဧတ္ထ ပန န ကေဝလံ အယံ ဝဏ္ဏနာ ဟေဿတိ၊ အထ ခေါ အနုသိက္ခိတဗ္ဗာပီတိ ဣမမတ္ထံ သမ္ပိဏ္ဍေတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထာပိ ယထာဌိတဝသေနေဝ အပိသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အမှာကံ ခန္တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ ပမာဏံ၊ ယသ္မာ စ အယံ ဝဏ္ဏနာပိ တတော အဘိန္နတ္တာ ပမာဏဘူတာယေဝ ဟေဿတိ၊ တသ္မာ သက္ကစ္စံ အနုသိက္ခိတဗ္ဗာတိ.

ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဗာဟိရနိဒါနကထာ

ဣဒါနိ ‘‘တံ ဝဏ္ဏယိဿံ ဝိနယ’’န္တိ ပဋိညာတတ္တာ ယထာပဋိညာတဝိနယသံဝဏ္ဏနံ ကတ္တုကာမော သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယာဒိဝသေန ဝိနယဿ ဗဟုဝိဓတ္တာ ဣဓ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဘာဝေန အဓိပ္ပေတော တာဝ ဝိနယော ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တာသု ဂါထာသု. တာဝ-သဒ္ဒေါ ပဌမန္တိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန ပဌမံ ဝိနယံ ဝဝတ္ထပေတွာ ပစ္ဆာ တဿ ဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမီတိ ဒီပေတိ. ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗောတိ နိယမေတဗ္ဗော. တေနေတံ ဝုစ္စတီတိ ယသ္မာ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗော၊ တေန ဟေတုနာ ဧတံ ‘‘ဝိနယော နာမာ’’တိအာဒိကံ နိယာမကဝစနံ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. အဿာတိ ဝိနယဿ. မာတိကာတိ ဥဒ္ဒေသော. သော ဟိ နိဒ္ဒေသပဒါနံ ဇနနီဌာနေ ဌိတတ္တာ မာတာ ဝိယာတိ မာတိကာတိ ဝုစ္စတိ.

ဣဒါနိ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗမတ္ထံ မာတိကံ ဌပေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝုတ္တံ ယေနာ’’တိအာဒိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧတံ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနိဒါနဝစနပဋိမဏ္ဍိတံ ဝိနယပိဋကံ ယေန ပုဂ္ဂလေန ဝုတ္တံ၊ ယသ္မိံ ကာလေ ဝုတ္တံ၊ ယသ္မာ ကာရဏာ ဝုတ္တံ၊ ယေန ဓာရိတံ၊ ယေန စ အာဘတံ၊ ယေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ ဧတံ ယထာဝုတ္တဝိဓာနံ ဝတွာ တတော ‘‘တေန သမယေနာ’’တိအာဒိပါဌဿ အတ္ထံ အနေကပ္ပကာရတော ဒဿယန္တော ဝိနယဿ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဝုတ္တံ ယေန ယဒါ ယသ္မာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနိဒါနဝစနမတ္တံ အပေက္ခိတွာ ဝတ္တုကာမောပိ ဝိသုံ အဝတွာ ‘‘နိဒါနေန အာဒိကလျာဏံ၊ ‘ဣဒမဝေါစာ’တိ နိဂမနေန ပရိယောသာနကလျာဏ’’န္တိ စ ဝစနတော နိဒါနနိဂမနာနိပိ သတ္ထုဒေသနာယ အနုဝိဓာနတ္တာ တဒန္တောဂဓာနေဝါတိ နိဒါနဿပိ ဝိနယပါဠိယံယေဝ အန္တောဂဓတ္တာ ‘‘ဝုတ္တံ ယေန ယဒါ ယသ္မာ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဝိနယပိဋကသမ္ဗန္ဓံယေဝ ကတွာ မာတိကံ ဌပေသိ. မာတိကာယ ဟိ ‘‘ဧတ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဝိနယပိဋကံယေဝ သာမညတော သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဗန္ဓမုပဂစ္ဆတိ.

ဣဒါနိ ပန တံ ဝိသုံ နီဟရိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ ဝုတ္တံ ယေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု မာတိကာပဒေသု. အထ ကသ္မာ ဣဒမေဝ ဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဣဒဉှီ’’တိအာဒိ. ဣဒန္တိ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိဝစနံ. ဟိ-သဒ္ဒေါ ယသ္မာတိ အတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အတ္တပစ္စက္ခဝစနံ န ဟောတိ၊ တသ္မာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အတ္တပစ္စက္ခဝစနံ န ဟောတီတိ အတ္တနော ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဝုတ္တဝစနံ န ဟောတိ၊ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဝစနံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အတ္တပစ္စက္ခဝစနံ န ဟောတီတိ အာဟစ္စ ဘာသိတံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ ကေနစိ ဝုတ္တံ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အတ္တပစ္စက္ခဝစနံ န ဟောတီတိ အတ္တနော ဓရမာနကာလေ ဝုတ္တဝစနံ န ဟောတီ’’တိ လိခိတံ. တဒုဘယမ္ပိ အတ္ထတော သမာနမေဝ. ဣဒါနိ ပဉှကရဏံ ဝတွာ အနုက္ကမေန ယထာဝုတ္တပဉှဝိဿဇ္ဇနံ ကရောန္တော ‘‘အာယသ္မတာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣမိနာ ပုဂ္ဂလံ နိယမေတိ၊ ‘‘တဉ္စာ’’တိအာဒိနာ ကာလံ နိယမေတိ. တဉ္စ ဥပါလိတ္ထေရေန ဝုတ္တဝစနံ ကာလတော ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော.

ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ တံ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိံ ဒဿေတုကာမော တဿာ တန္တိအာရုဠှာယ ဣဓ ဝစနေ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ နာမ စေသာ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ. ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ နာမ စေသာတိ စ-သဒ္ဒေါ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ဝတ္တဗ္ဗသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ တဉ္စ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဝုတ္တံ၊ ဧသာ စ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပညာသတ္ထော ဝါ စ-သဒ္ဒေါ. ဥပညာသောတိ စ ဝါကျာရမ္ဘော ဝုစ္စတိ. ဧသာ ဟိ ဂန္ထကာရာနံ ပကတိ၊ ယဒိဒံ ကိဉ္စိ ဝတွာ ပုန ပရံ ဝတ္တုမာရဘန္တာနံ စသဒ္ဒပ္ပယောဂေါ. ယံ ပန ကေနစိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ နာမ စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ အတိရေကတ္ထော၊ တေန အညာပိ အတ္ထီတိ ဒီပေတီ’’တိ. တဒေဝ တဿ ဂန္ထက္ကမေ အကောဝိဒတံ ဒဿေတိ. န ဟေတ္ထ စသဒ္ဒေန အတိရေကတ္ထော ဝိညာယတိ. ယဒိ စေတ္ထ ဧတဒတ္ထောယေဝ စ-ကာရော အဓိပ္ပေတော သိယာ၊ ဧဝံ သတိ န ကတ္တဗ္ဗောယေဝ ပဌမသဒ္ဒေနေဝ အညာသံ ဒုတိယာဒိသင်္ဂီတီနမ္ပိ အတ္ထိဘာဝဿ ဒီပိတတ္တာ. ဒုတိယာဒိံ ဥပါဒါယ ဟိ ပဌမသဒ္ဒပ္ပယောဂေါ ဒီဃာဒိံ ဥပါဒါယ ရဿာဒိသဒ္ဒပ္ပယောဂေါ ဝိယ. ယထာပစ္စယံ တတ္ထ တတ္ထ ဒေသိတတ္တာ ပညတ္တတ္တာ စ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနံ ဓမ္မဝိနယာနံ သင်္ဂဟေတွာ ဂါယနံ ကထနံ သင်္ဂီတိ. ဧတေန တံတံသိက္ခာပဒါနံ သုတ္တာနဉ္စ အာဒိပရိယောသာနေသု အန္တရန္တရာ စ သမ္ဗန္ဓဝသေန ဌပိတံ သင်္ဂီတိကာရဝစနံ သင်္ဂဟိတံ ဟောတိ. မဟာဝိသယတ္တာ ပူဇနီယတ္တာ စ မဟတီ သင်္ဂီတိ မဟာသင်္ဂီတိ၊ ပဌမာ မဟာသင်္ဂီတိ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ. နိဒါနကောသလ္လတ္ထန္တိ နိဒဒါတိ ဒေသနံ ဒေသကာလာဒိဝသေန အဝိဒိတံ ဝိဒိတံ ကတွာ နိဒဿေတီတိ နိဒါနံ၊ တတ္ထ ကောသလ္လံ နိဒါနကောသလ္လံ၊ တဒတ္ထန္တိ အတ္ထော.

သတ္တာနံ ဒဿနာနုတ္တရိယသရဏာဒိပဋိလာဘဟေတုဘူတာသု ဝိဇ္ဇမာနာသုပိ အညာသု ဘဂဝတော ကိရိယာသု ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေယျ’’န္တိ ပဋိညာယ အနုလောမနတော ဝေနေယျာနံ မဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာ ကိရိယာ နိပ္ပရိယာယေန ဗုဒ္ဓကိစ္စန္တိ အာဟ ‘‘ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဉှိ အာဒိံ ကတွာ’’တိ. တတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိဓမ္မောယေဝ ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ. အထ ဝါ စက္ကန္တိ အာဏာ၊ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မဉ္စ တံ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ ဓမ္မေန ဉာယေန စက္ကန္တိပိ ဓမ္မစက္ကံ. ယထာဟ –

‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဝတ္တေတိ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ စက္ကဉ္စ ပဝတ္တေတိ ဓမ္မဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ ဓမ္မေန ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ ဓမ္မစရိယာယ ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္က’’န္တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၂.၄၀).

ကတဗုဒ္ဓကိစ္စေတိ ကတံ ပရိနိဋ္ဌာပိတံ ဗုဒ္ဓကိစ္စံ ယေန၊ တသ္မိံ ကတဗုဒ္ဓကိစ္စေ ဘဂဝတိ လောကနာထေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတေန ဗုဒ္ဓကတ္တဗ္ဗဿ ကဿစိပိ အသေသိတဘာဝံ ဒဿေတိ. တတောယေဝ ဟိ သော ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ. နနု စ သာဝကေဟိ ဝိနီတာပိ ဝိနေယျာ ဘဂဝတာယေဝ ဝိနီတာ ဟောန္တိ၊ တထာ ဟိ သာဝကဘာသိတံ သုတ္တံ ဗုဒ္ဓဝစနန္တိ ဝုစ္စတိ၊ သာဝကဝိနေယျာ စ န တာဝ ဝိနီတာတိ? နာယံ ဒေါသော တေသံ ဝိနယနူပါယဿ သာဝကေသု ဌပိတတ္တာ. တေနေဝါဟ –

‘‘န တာဝါဟံ ပါပိမ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ၊ ယာဝ န ဘိက္ခူ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပါဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၆၈).

‘‘ကုသိနာရာယ’’န္တိအာဒိနာ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗုတဒေသကာလဝိသေသဒဿနံ၊ ‘‘အပရိနိဗ္ဗုတော ဘဂဝါ’’တိ ဂါဟဿ မိစ္ဆာဘာဝဒဿနတ္ထံ လောကေ ဇာတသံဝဍ္ဎဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ. တထာ ဟိ မနုဿဘာဝဿ သုပါကဋကရဏတ္ထံ မဟာဗောဓိသတ္တာ စရိမဘဝေ ဒါရပရိဂ္ဂဟာဒီနိပိ ကရောန္တီတိ. ကုသိနာရာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. သမီပတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. ဥပဝတ္တနေ မလ္လာနံ သာလဝနေတိ တဿ နဂရဿ ဥပဝတ္တနဘူတံ မလ္လရာဇူနံ သာလဝနုယျာနံ ဒဿေတိ. တတ္ထ နဂရံ ပဝိသိတုကာမာ ဥယျာနတော ဥပေစ္စ ဝတ္တန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတေနာတိ ဥပဝတ္တနန္တိ သာလဝနံ ဝုစ္စတိ. ယထာ ဟိ အနုရာဓပုရဿ ထူပါရာမော ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဒိသာယံ၊ ဧဝံ တံ ဥယျာနံ ကုသိနာရာယ ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဒိသာယ ဟောတိ. ယထာ စ ထူပါရာမတော ဒက္ခိဏဒွါရေန နဂရံ ပဝိသနမဂ္ဂေါ ပါစီနမုခေါ ဂန္တွာ ဥတ္တရေန နိဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ဥယျာနတော သာလပန္တိ ပါစီနမုခါ ဂန္တွာ ဥတ္တရေန နိဝတ္တာ၊ တသ္မာ တံ ‘‘ဥပဝတ္တန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ယမကသာလာနမန္တရေတိ ယမကသာလာနံ ဝေမဇ္ဈေ. တတ္ထ ကိရ ဘဂဝတော ပညတ္တဿ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စဿ ဧကာ သာလပန္တိ သီသဘာဂေ ဟောတိ၊ ဧကာ ပါဒဘာဂေ၊ တတြာပိ ဧကော တရုဏသာလော သီသဘာဂဿ အာသန္နော ဟောတိ၊ ဧကော ပါဒဘာဂဿ၊ တသ္မာ ‘‘ယမကသာလာနမန္တရေ’’တိ ဝုတ္တံ. အပိ စ ‘‘ယမကသာလာ နာမ မူလက္ခန္ဓဝိဋပပတ္တေဟိ အညမညံ သံသိဗ္ဗေတွာ ဌိတသာလာ’’တိပိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ.

အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာတိ ဥပါဒီယတေ ကမ္မကိလေသေဟီတိ ဥပါဒိ၊ ဝိပါကက္ခန္ဓာ ကဋတ္တာ စ ရူပံ. သော ပန ဥပါဒိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရမာရနိမ္မထနေန နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယံ အနောဿဋ္ဌော၊ ဣဓ ခန္ဓမစ္စုမာရနိမ္မထနေန ဩဿဋ္ဌော နိသေသိတောတိ အယံ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု နတ္ထိ ဧတိဿာ ဥပါဒိသေသောတိ ကတွာ. နိဗ္ဗာနဓာတူတိ စေတ္ထ နိဗ္ဗုတိမတ္တံ အဓိပ္ပေတံ၊ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ စာယံ ကရဏနိဒ္ဒေသော. ပရိနိဗ္ဗာနေတိ ပရိနိဗ္ဗာနဋ္ဌာနေ၊ နိမိတ္တတ္ထေ ဝါ ဘုမ္မဝစနံ၊ ပရိနိဗ္ဗာနဟေတု သန္နိပတိတာနန္တိ အတ္ထော. သံဃဿ ထေရော သင်္ဃတ္ထေရော. သော ပန သံဃော ကိံပရိမာဏောတိ အာဟ ‘‘သတ္တန္နံ ဘိက္ခုသတသဟဿာန’’န္တိ. နိစ္စသာပေက္ခတ္တာ ဟိ ဤဒိသေသု သမာသော ဟောတိယေဝ ယထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ ဂရုကုလ’’န္တိ. သတ္တန္နံ ဘိက္ခုသတသဟဿာနန္တိ စ သင်္ဃတ္ထေရာနံယေဝ သတ္တန္နံ ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ. တဒါ ဟိ ‘‘သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူ ဧတ္တကာ’’တိ ပမာဏရဟိတာ. တထာ ဟိ ဝေဠုဝဂါမေ ဝေဒနာဝိက္ခမ္ဘနတော ပဋ္ဌာယ ‘‘န စိရေန ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ သုတွာ တတော တတော အာဂတေသု ဘိက္ခူသု ဧကဘိက္ခုပိ ပက္ကန္တော နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဂဏနံ ဝီတိဝတ္တော သံဃော အဟောသိ. အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနတ္ထံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟံ ဇနေသီတိ သမ္ဗန္ဓော.

တတ္ထ မဟာကဿပေါတိ မဟန္တေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ မဟန္တော ကဿပေါတိ မဟာကဿပေါ၊ အပိစ ကုမာရကဿပတ္ထေရံ ဥပါဒါယ အယံ မဟာထေရော ‘‘မဟာကဿပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အထ ကိမတ္ထံ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနတ္ထံ ဥဿာဟံ ဇနေသီတိ အာဟ ‘‘သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတေ’’တိအာဒိ. သတ္တ အဟာနိ သမာဟဋာနိ သတ္တာဟံ၊ သတ္တာဟံ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အဿာတိ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတော၊ ဘဂဝါ၊ တသ္မိံ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ၊ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သတ္တာဟေ ဝီတိဝတ္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုဘဒ္ဒေန ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတေန ဝုတ္တဝစနံ သမနုဿရန္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ သုဘဒ္ဒေါတိ တဿ နာမံ၊ ဝုဍ္ဎကာလေ ပန ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အလံ အာဝုသော’’တိအာဒိနာ တေန ဝုတ္တဝစနံ နိဒဿေတိ. သော ဟိ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ အာယသ္မတာ မဟာကဿပတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ ပါဝါယ ကုသိနာရံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နေသု ပဉ္စမတ္တေသု ဘိက္ခုသတေသု အဝီတရာဂေ ဘိက္ခူ အန္တရာမဂ္ဂေ ဒိဋ္ဌအာဇီဝကဿ သန္တိကာ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနံ သုတွာ ပတ္တစီဝရာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ နာနပ္ပကာရံ ပရိဒေဝန္တေ ဒိသွာ ဧဝမာဟ.

ကသ္မာ ပန သော ဧဝမာဟ? ဘဂဝတိ အာဃာတေန. အယံ ကိရ သော ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၀၃) အာဂတေ အာတုမာဝတ္ထုသ္မိံ နဟာပိတပုဗ္ဗကော ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော ဘဂဝတိ ကုသိနာရတော နိက္ခမိတွာ အဍ္ဎတေဠသေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ အာတုမံ ဂစ္ဆန္တေ ‘‘ဘဂဝါ အာဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာ အာဂတကာလေ ‘‘ယာဂုဒါနံ ကရိဿာမီ’’တိ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတေ ဒွေ ပုတ္တေ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဘဂဝါ ကိရ တာတာ အာတုမံ အာဂစ္ဆတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ အဍ္ဎတေဠသေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ၊ ဂစ္ဆထ တုမှေ တာတာ ခုရဘဏ္ဍံ အာဒါယ နာဠိယာဝါပကေန အနုဃရကံ အနုဃရကံ အာဟိဏ္ဍထ၊ လောဏမ္ပိ တေလမ္ပိ တဏ္ဍုလမ္ပိ ခါဒနီယမ္ပိ သံဟရထ၊ ဘဂဝတော အာဂတဿ ယာဂုဒါနံ ကရိဿာမီ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. အထ ဘဂဝတိ အာတုမံ အာဂန္တွာ ဘုသာဂါရကံ ပဝိဋ္ဌေ သုဘဒ္ဒေါ သာယနှသမယံ ဂါမဒွါရံ ဂန္တွာ မနုဿေ အာမန္တေတွာ ‘‘ဟတ္ထကမ္မမတ္တံ မေ ဒေထာ’’တိ ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိတွာ ‘‘ကိံ ဘန္တေ ကရောမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဂဏှထာ’’တိ သဗ္ဗူပကရဏာနိ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရေ ဥဒ္ဓနာနိ ကာရေတွာ ဧကံ ကာဠကံ ကာသာဝံ နိဝါသေတွာ တာဒိသမေဝ ပါရုပိတွာ ‘‘ဣဒံ ကရောထ၊ ဣဒံ ကရောထာ’’တိ သဗ္ဗရတ္တိံ ဝိစာရေန္တော သတသဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဘောဇ္ဇယာဂုဉ္စ မဓုဂေါဠကဉ္စ ပဋိယာဒါပေသိ. ဘောဇ္ဇယာဂု နာမ ဘုဉ္ဇိတွာ ပါတဗ္ဗယာဂု၊ တတ္ထ သပ္ပိမဓုဖာဏိတမစ္ဆမံသပုပ္ဖဖလရသာဒိ ယံ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ နာမ အတ္ထိ၊ တံ သဗ္ဗံ ပဝိသတိ၊ ကီဠိတုကာမာနံ သီသမက္ခနယောဂ္ဂါ ဟောတိ သုဂန္ဓဂန္ဓာ.

အထ ဘဂဝါ ကာလဿေဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ အာတုမာဘိမုခေါ ပါယာသိ. မနုဿာ တဿ အာရောစေသုံ ‘‘ဘဂဝါ ပိဏ္ဍာယ ဂါမံ ပဝိသတိ၊ တယာ ကဿ ယာဂု ပဋိယာဒိတာ’’တိ. သော ယထာနိဝတ္ထပါရုတေဟေဝ တေဟိ ကာဠကကာသာဝေဟိ ဧကေန ဟတ္ထေန ဒဗ္ဗိဉ္စ ကဋစ္ဆုဉ္စ ဂဟေတွာ ဗြဟ္မာ ဝိယ ဒက္ခိဏဇာဏုမဏ္ဍလံ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှတု မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ ယာဂု’’န္တိ အာဟ. တတော ‘‘ဇာနန္တာပိ တထာဂတာ ပုစ္ဆန္တီ’’တိ ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၀၃) အာဂတနယေန ဘဂဝါ ပုစ္ဆိတွာ စ သုတွာ စ တံ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတံ ဝိဂရဟိတွာ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အကပ္ပိယသမာဒါပနသိက္ခာပဒံ ခုရဘဏ္ဍပရိဟရဏသိက္ခာပဒဉ္စာတိ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ ပညပေတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ အနေကကပ္ပကောဋိယော ဘောဇနံ ပရိယေသန္တေဟေဝ ဝီတိနာမိတာ၊ ဣဒံ ပန တုမှာကံ အကပ္ပိယံ၊ အဓမ္မေန ဥပ္ပန္နဘောဇနံ ဣမံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနေကာနိ အတ္တဘာဝသဟဿာနိ အပါယေသွေဝ နိဗ္ဗတ္တိဿန္တိ၊ အပေထ မာ ဂဏှထာ’’တိ ဘိက္ခာစာရာဘိမုခေါ အဂမာသိ၊ ဧကဘိက္ခုနာပိ န ကိဉ္စိ ဂဟိတံ.

သုဘဒ္ဒေါ အနတ္တမနော ဟုတွာ ‘‘အယံ ‘သဗ္ဗံ ဇာနာမီ’တိ အာဟိဏ္ဍတိ၊ သစေ န ဂဟေတုကာမော ပေသေတွာ အာရောစေတဗ္ဗံ အဿ၊ ပက္ကာဟာရော နာမ သဗ္ဗစိရံ တိဋ္ဌန္တော သတ္တာဟမတ္တံ တိဋ္ဌေယျ၊ ဣဒဉ္စ မမ ယာဝဇီဝံ ပရိယတ္တံ အဿ၊ သဗ္ဗံ တေန နာသိတံ၊ အဟိတကာမော အယံ မယှ’’န္တိ ဘဂဝတိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ဒသဗလေ ဓရမာနေ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ ‘‘အယံ ဥစ္စကုလာ ပဗ္ဗဇိတော မဟာပုရိသော၊ သစေ ကိဉ္စိ ဝက္ခာမိ၊ မမံယေဝ သန္တဇ္ဇေဿတီ’’တိ. သွာယံ အဇ္ဇ မဟာကဿပတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တော ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော ဘဂဝါ’’တိ သုတွာ လဒ္ဓဿာသော ဝိယ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဧဝမာဟ. ထေရော ပန တံ သုတွာ ဟဒယေ ပဟာရံ ဝိယ မတ္ထကေ ပတိတသုက္ကာသနိံ ဝိယ မညိ၊ ဓမ္မသံဝေဂေါ စဿ ဥပ္ပဇ္ဇိ ‘‘သတ္တာဟမတ္တပရိနိဗ္ဗုတော ဘဂဝါ၊ အဇ္ဇာပိဿ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သရီရံ ဓရတိယေဝ၊ ဒုက္ခေန ဘဂဝတာ အာရာဓိတသာသနေ နာမ ဧဝံ လဟုံ မဟန္တံ ပါပကသဋံ ကဏ္ဋကော ဥပ္ပန္နော၊ အလံ ခေါ ပနေသ ပါပေါ ဝဍ္ဎမာနော အညေပိ ဧဝရူပေ သဟာယေ လဘိတွာ သာသနံ ဩသက္ကာပေတု’’န္တိ.

တတော ထေရော စိန္တေသိ ‘‘သစေ ခေါ ပနာဟံ ဣမံ မဟလ္လကံ ဣဓေဝ ပိလောတိကံ နိဝါသေတွာ ဆာရိကာယ ဩကိရာပေတွာ နီဟရာပေဿာမိ၊ မနုဿာ ‘သမဏဿ ဂေါတမဿ သရီရေ ဓရမာနေယေဝ သာဝကာ ဝိဝဒန္တီ’တိ အမှာကံ ဒေါသံ ဒဿေဿန္တိ၊ အဓိဝါသေမိ တာဝ. ဘဂဝတာ ဟိ ဒေသိတဓမ္မော အသင်္ဂဟိတပုပ္ဖရာသိသဒိသော၊ တတ္ထ ယထာ ဝါတေန ပဟဋပုပ္ဖါနိ ယတော ဝါ တတော ဝါ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝမေဝ ဧဝရူပါနံ ဝသေန ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဝိနယေ ဧကံ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ နဿိဿန္တိ ဝိနဿိဿန္တိ၊ သုတ္တေ ဧကော ဒွေ ပဉှဝါရာ နဿိဿန္တိ၊ အဘိဓမ္မေ ဧကံ ဒွေ ဘူမန္တရာနိ နဿိဿန္တိ၊ ဧဝံ အနုက္ကမေန မူလေ နဋ္ဌေ ပိသာစသဒိသာ ဘဝိဿာမ၊ တသ္မာ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟံ ကရိဿာမိ၊ ဧဝံ သတိ ဒဠှသုတ္တေန သင်္ဂဟိတပုပ္ဖါနိ ဝိယ အယံ ဓမ္မဝိနယော နိစ္စလော ဘဝိဿတိ. ဧတဒတ္ထဉှိ ဘဂဝါ မယှံ တီဏိ ဂါဝုတာနိ ပစ္စုဂ္ဂမနံ အကာသိ၊ တီဟိ ဩဝါဒေဟိ ဥပသမ္ပဒံ အကာသိ၊ ကာယတော စီဝရပရိဝတ္တနံ အကာသိ၊ အာကာသေ ပါဏိံ စာလေတွာ စန္ဒောပမပဋိပဒံ ကထေန္တော မညေဝ သက္ခိံ ကတွာ ကထေသိ၊ တိက္ခတ္တုံ သကလသာသနရတနံ ပဋိစ္ဆာပေသိ၊ မာဒိသေ ဘိက္ခုမှိ တိဋ္ဌမာနေ အယံ ပါပေါ သာသနေ ဝဍ္ဎိံ မာ အလတ္ထု၊ ယာဝ အဓမ္မော န ဒိပ္ပတိ၊ ဓမ္မော န ပဋိဗာဟီယတိ၊ အဝိနယော န ဒိပ္ပတိ၊ ဝိနယော န ပဋိဗာဟီယတိ၊ အဓမ္မဝါဒိနော န ဗလဝန္တော ဟောန္တိ၊ ဓမ္မဝါဒိနော န ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ၊ အဝိနယဝါဒိနော န ဗလဝန္တော ဟောန္တိ၊ ဝိနယဝါဒိနော န ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ၊ တာဝ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယိဿာမိ၊ တတော ဘိက္ခူ အတ္တနော အတ္တနော ပဟောနကံ ဂဟေတွာ ကပ္ပိယာကပ္ပိယေ ကထေဿန္တိ၊ အထာယံ ပါပေါ သယမေဝ နိဂ္ဂဟံ ပါပုဏိဿတိ၊ ပုန သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ခိဿတိ၊ သာသနံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဘဝိဿတီ’’တိ. စိန္တေတွာ သော ‘‘ဧဝံ နာမ မယှံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ကဿစိ အနာရောစေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ သမဿာသေတွာ အထ ပစ္ဆာ ဓာတုဘာဇနဒိဝသေ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနတ္ထံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟံ ဇနေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတေ။ပေ။ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနတ္ထံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟံ ဇနေသီ’’တိ.

တတ္ထ အလန္တိ ပဋိက္ခေပဝစနံ. အာဝုသောတိ ပရိဒေဝန္တေ ဘိက္ခူ အာလပတိ. မာ သောစိတ္ထာတိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နဗလဝသောကေန မာ သောစိတ္ထ. မာ ပရိဒေဝိတ္ထာတိ ဝါစာယ မာ ပရိဒေဝိတ္ထ ‘‘ပရိဒေဝနံ ဝိလာပေါ’’တိ ဝစနတော. ဣဒါနိ အသောစနာဒီသု ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘သုမုတ္တာ မယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေန မဟာသမဏေနာတိ နိဿက္ကေ ကရဏဝစနံ၊ တတော မဟာသမဏတော သုဋ္ဌု မုတ္တာ မယန္တိ အတ္ထော၊ ဥပဒ္ဒုတာ စ ဟောမ တဒါတိ အဓိပ္ပါယော. ဟောမာတိ ဝါ အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ၊ အဟုမှာတိ အတ္ထော၊ အနုဿရန္တော ဓမ္မသံဝေဂဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ဓမ္မသဘာဝစိန္တာဝသေန ပဝတ္တံ သဟောတ္တပ္ပဉာဏံ ဓမ္မသံဝေဂေါ. ဝုတ္တဉှေတံ –