၁၂. ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၂၄. ဒွါဒသမေ ဝမ္ဘနဝစနန္တိ ဂရဟဝစနံ. အပသာဒေတုကာမောတိ ခိပိတုကာမော၊ တဇ္ဇေတုကာမော ဝါ၊ ဃဋ္ဋေတုကာမောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဋသဒ္ဒေါ ပတိတသဒ္ဒေန သမာနတ္ထော. ဝိသေသနဿ စ ပရနိပါတံ ကတွာ တိဏကဋ္ဌပဏ္ဏသဋန္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ပတိတံ တိဏကဋ္ဌပဏ္ဏ’’န္တိ. ကေနာပီတိ ဝါတသဒိသေန နဒီသဒိသေန စ ကေနာပိ.

၄၂၅-၄၂၆. ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျောတိ ကိသ္မိဉ္စိ ဝုစ္စမာနေ အသဟနတော ဩဝဒိတုံ အသက္ကုဏေယျော. ဒုက္ခံ ဝစော ဧတသ္မိံ ဝိပ္ပဋိကူလဂ္ဂါဟေ ဝိပစ္စနီကဝါဒေ အနာဒရေ ပုဂ္ဂလေတိ ဒုဗ္ဗစော. တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန ဝဒိတဗ္ဗော’’တိအာဒိ. ဒုဗ္ဗစဘာဝကရဏီယေဟီတိ ဒုဗ္ဗစဘာဝကာရကေဟိ. ကတ္တုအတ္ထေ အနီယသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနေဝါဟ ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဒုဗ္ဗစံ ပုဂ္ဂလံ ကရောန္တီ’’တိအာဒိ. ပါပိကာ ဣစ္ဆာ ဧတဿာတိ ပါပိစ္ဆော၊ တဿ ဘာဝေါ ပါပိစ္ဆတာ၊ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာ ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာ ပါပိစ္ဆတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အတ္တုက္ကံသကာ စ တေ ပရဝမ္ဘကာ စာတိ အတ္တုက္ကံသကပရဝမ္ဘကာ. ယေ အတ္တာနံ ဥက္ကံသန္တိ ဥက္ခိပန္တိ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တိ၊ ပရဉ္စ ဝမ္ဘေန္တိ ဂရဟန္တိ နီစေ ဌာနေ ဌပေန္တိ၊ တေသမေတံ အဓိဝစနံ. တေသံ ဘာဝေါ အတ္တုက္ကံသကပရဝမ္ဘကတာ. ကုဇ္ဈနသီလော ကောဓနော၊ တဿ ဘာဝေါ ကောဓနတာ. ကုဇ္ဈနလက္ခဏဿ ကောဓဿေတံ အဓိဝစနံ.

ပုဗ္ဗကာလေ ကောဓော၊ အပရကာလေ ဥပနာဟောတိ အာဟ ‘‘ကောဓဟေတု ဥပနာဟိတာ’’တိ. တတ္ထ ဥပနဟနသီလော၊ ဥပနာဟော ဝါ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဥပနာဟီ၊ တဿ ဘာဝေါ ဥပနာဟိတာ. ပုနပ္ပုနံ စိတ္တပရိယောနဒ္ဓလက္ခဏဿ ကောဓဿေဝေတံ အဓိဝစနံ. သကိဉှိ ဥပ္ပန္နော ကောဓော ကောဓောယေဝ၊ တတုတ္တရိ ဥပနာဟော. အဘိသင်္ဂေါတိ ဒုမ္မောစနီယော ဗလဝဥပနာဟော. သော အဿ အတ္ထီတိ အဘိသင်္ဂီ၊ တဿ ဘာဝေါ အဘိသင်္ဂိတာ. ဒုမ္မောစနီယဿ ဗလဝဥပနာဟဿေတံ အဓိဝစနံ. စောဒကံ ပဋိပ္ဖရဏတာတိ စောဒကဿ ပဋိဝိရုဒ္ဓေန ပစ္စနီကေန ဟုတွာ အဝဋ္ဌာနံ. စောဒကံ အပသာဒနတာတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ တုယှံ ဗာလဿ အဗျတ္တဿ ဘဏိတေန၊ တွမ္ပိ နာမ ဘဏိတဗ္ဗံ မညိဿသီ’’တိ ဧဝံ စောဒကဿ ဃဋ္ဋနာ. စောဒကဿ ပစ္စာရောပနတာတိ ‘‘တွမ္ပိ ခေါသိ ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အာပန္နော၊ တံ တာဝ ပဋိကရောဟီ’’တိ ဧဝံ စောဒကဿ ဥပရိ ပဋိအာရောပနတာ.

အညေန အညံ ပဋိစရဏတာတိ အညေန ကာရဏေန၊ ဝစနေန ဝါ အညဿ ကာရဏဿ၊ ဝစနဿ ဝါ ပဋိစ္ဆာဒနဝသေန စရဏတာ. ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထော ဧဝ ဝါ စရသဒ္ဒေါ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနန္တိ ပဋိစ္ဆာဒနတာတိ အတ္ထော. တာယ သမန္နာဂတော ဟိ ပုဂ္ဂလော ယံ စောဒကေန ဒေါသဝိဘာဝနကာရဏံ၊ ဝစနံ ဝါ ဝုတ္တံ၊ တံ တတော အညေနေဝ စောဒနာယ အမူလိကဘာဝဒီပနေန ကာရဏေန၊ တဒတ္ထဗောဓကေန ဝစနေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. ‘‘အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကော အာပန္နော၊ ကိံ အာပန္နော၊ ကိသ္မိံ အာပန္နော၊ ကံ ဘဏထ၊ ကိံ ဘဏထာ’’တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘ဧဝရူပံ ကိဉ္စိ တယာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘န သုဏာမီ’’တိ သောတံ ဝါ ဥပနာမေတွာ ဝိက္ခေပံ ကရောန္တောပိ အညေနညံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ပုဋ္ဌေ ‘‘ပါဋလိပုတ္တံ ဂတောမှီ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘န တဝ ပါဋလိပုတ္တဂမနံ ပုစ္ဆာမ၊ အာပတ္တိံ ပုစ္ဆာမာ’’တိ ဝုတ္တေ တတော ‘‘ရာဇဂဟံ ဂတောမှီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ရာဇဂဟံ ဝါ ယာဟိ ဗြာဟ္မဏဂဟံ ဝါ၊ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တတ္ထ မေ သူကရမံသံ လဒ္ဓ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ကထာဝိက္ခိပနမ္ပိ အတ္ထတော အညေနညံ ပဋိစရဏမေဝါတိ ဝိသုံ န ဂဟိတံ.

အပဒါနေနာတိ အတ္တနော စရိယာယ. အပဒီယန္တိ ဟိ ဒေါသာ ဧတေန ဒက္ခီယန္တိ၊ လုယန္တိ ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဝါ အပဒါနံ၊ သတ္တာနံ သမ္မာ မိစ္ဆာ ဝါ ဝတ္တပ္ပယောဂေါ. န သမ္ပာယနတာတိ ‘‘အာဝုသော၊ တွံ ကုဟိံ ဝသသိ၊ ကံ နိဿာယ ဝသသီ’’တိ ဝါ ‘‘ယံ တွံ ဝဒေသိ ‘မယာ ဧသ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌော’တိ၊ တွံ တသ္မိံ သမယေ ကိံ ကရောသိ၊ အယံ ကိံ ကရောတိ၊ ကတ္ထ စ တွံ အဟောသိ၊ ကတ္ထ အယ’’န္တိ ဝါ အာဒိနာ နယေန စရိယံ ပုဋ္ဌေန သမ္ပာဒေတွာ အကထနံ.

မက္ခိပဠာသိတာတိ ဧတ္ထ ပရဂုဏမက္ခနလက္ခဏော မက္ခော၊ သော ဧတဿ အတ္ထီတိ မက္ခီ. တာဒိသော ပုဂ္ဂလော အဂါရိယော အနဂါရိယော ဝါ သမာနော ပရေသံ သုကတကရဏံ ဝိနာသေတိ. အဂါရိယောပိ ဟိ ကေနစိ အနုကမ္ပကေန ဒလိဒ္ဒေါ သမာနော ဥစ္စဋ္ဌာနေ ဌပိတော၊ အပရေန သမယေန ‘‘ကိံ တယာ မယှံ ကတ’’န္တိ တဿ သုကတကရဏံ ဝိနာသေတိ. အနဂါရိယောပိ သာမဏေရကာလတော ပဘုတိ အာစရိယေန ဝါ ဥပဇ္ဈာယေန ဝါ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီဟိ စ အနုဂ္ဂဟေတွာ ဓမ္မကထာနယပကရဏကောသလ္လာဒီနိ သိက္ခာပိတော၊ အပရေန သမယေန ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီဟိ သက္ကတော ဂရုကတော အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု အစိတ္တီကတော စရမာနော ‘‘အယံ အမှေဟိ ဒဟရကာလေ ဧဝ အနုဂ္ဂဟိတော သံဝဒ္ဓိတော စ၊ အထ စ ပနိဒါနိ နိဿိနေဟော ဇာတော’’တိ ဝုစ္စမာနော ‘‘ကိံ မယှံ တုမှေဟိ ကတ’’န္တိ တေသံ သုကတကရဏံ ဝိနာသေတိ.

‘‘ဗဟုဿုတေပိ ပုဂ္ဂလေ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဤဒိသဿ စေဝ ဗဟုဿုတဿ အနိယတာ ဂတိ၊ တဝ ဝါ မမ ဝါ ကော ဝိသေသော’’တိအာဒိနာ နယေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏော ပဠာသော. သော ပရဂုဏေဟိ အတ္တနော ဂုဏာနံ သမကရဏရသော. တထာ ဟေသ ပရေသံ ဂုဏေ ဍံသိတွာ ဝိယ အတ္တနော ဂုဏေဟိ သမေ ကရောတီတိ ပဠာသောတိ ဝုစ္စတိ၊ သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ပဠာသီ. မက္ခီ စ ပဠာသီ စ မက္ခိပဠာသိနော၊ တေသံ ဘာဝေါ မက္ခိပဠာသိတာ. အတ္ထတော ပန မက္ခော စေဝ ပဠာသော စ.

ဣဿတိ ပရသမ္ပတ္တိံ န သဟတီတိ ဣဿုကီ. မစ္ဆရာယတိ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ နိဂူဟတိ၊ ပရေသံ သာဓာရဏဘာဝံ န သဟတိ၊ မစ္ဆေရံ ဝါ ဧတဿ အတ္ထီတိ မစ္ဆရီ. သဌယတိ န သမ္မာ ဘာသတီတိ သဌော၊ အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနဂုဏပ္ပကာသနလက္ခဏေန သာဌေယျေန သမန္နာဂတော ကေရာဋိကပုဂ္ဂလော. ကေရာဋိကော စ အာနန္ဒမစ္ဆော ဝိယ ဟောတိ. အာနန္ဒမစ္ဆော နာမ ကိရ မစ္ဆာနံ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဒဿေတိ၊ သပ္ပါနံ သီသံ ‘‘တုမှေဟိ သဒိသော အဟ’’န္တိ ဇာနာပေတုံ၊ ဧဝမေဝ ကေရာဋိကော ပုဂ္ဂလော ယံ ယံ သုတ္တန္တိကံ ဝါ အာဘိဓမ္မိကံ ဝါ ဥပသင်္ကမတိ၊ တံ တံ ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘အဟံ တုမှာကံ အန္တေဝါသီ၊ တုမှေ မယှံ အနုကမ္ပကာ၊ နာဟံ တုမှေ မုဉ္စာမီ’’တိ ‘‘ဧဝမေတေ ‘သဂါရဝေါ အယံ အမှေသု သပ္ပတိဿော’တိ မညိဿန္တီ’’တိ. သာဌေယျေန ဟိ သမန္နာဂတဿ ပုဂ္ဂလဿ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနေန စိတ္တာနုရူပကိရိယာဝိဟရတော ‘‘ဧဝံစိတ္တော ဧဝံကိရိယော’’တိ ဒုဝိညေယျတ္တာ ကုစ္ဆိံ ဝါ ပိဋ္ဌိံ ဝါ ဇာနိတုံ န သက္ကာ. ယတော သော –

‘‘ဝါမေန သူကရော ဟောတိ၊ ဒက္ခိဏေန အဇာမိဂေါ၊

သရေန နေလကော ဟောတိ၊ ဝိသာဏေန ဇရဂ္ဂဝေါ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၉၆၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၉၄၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၁၆၆) –

ဧဝံ ဝုတ္တယက္ခသူကရသဒိသော ဟောတိ. ကတပါပပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ၊ သာ အဿ အတ္ထီတိ မာယာဝီ.

ထမ္ဘသမင်္ဂိတာယ ထဒ္ဓေါ. ဝါတဘရိတဘသ္တာသဒိသထဒ္ဓဘာဝပဂ္ဂဟိတသိရအနိဝါတဝုတ္တိကာရကရောတိ ထမ္ဘော. ယေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဂိလိတနင်္ဂလသဒိသော ဝိယ အဇဂရော၊ ဝါတဘရိတဘသ္တာ ဝိယ စ ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဂရုဋ္ဌာနိယေ ဒိသွာ ဩနမိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတိ၊ ပရိယန္တေနေဝ စရတိ. အဗ္ဘုန္နတိလက္ခဏော အတိမာနော၊ သော ဧတဿ အတ္ထီတိ အတိမာနီ.

သံ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ ပရာမသတိ သဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ပရတော အာမသတီတိ သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ. အာဓာနံ ဂဏှာတီတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ. ‘‘အာဓာန’’န္တိ ဒဠှံ ဝုစ္စတိ၊ ဒဠှဂ္ဂါဟီတိ အတ္ထော. ယုတ္တံ ကာရဏံ ဒိသွာဝ လဒ္ဓိံ ပဋိနိဿဇ္ဇတီတိ ပဋိနိဿဂ္ဂီ၊ ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဗဟုမ္ပိ ကာရဏံ ဒဿေတွာ န သက္ကာ ပဋိနိဿဂ္ဂိံ ကာတုန္တိ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ၊ ယော အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဒဠှံ ဂဏှိတွာ အပိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ကာရဏံ ဒဿေတွာ ဝုစ္စမာနော န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ၊ တဿေတံ အဓိဝစနံ. တာဒိသော ဟိ ပုဂ္ဂလော ယံ ယဒေဝ ဓမ္မံ ဝါ အဓမ္မံ ဝါ သုဏာတိ၊ တံ သဗ္ဗံ ‘‘ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယေဟိ ကထိတံ၊ ဧဝံ အမှေဟိ သုတ’’န္တိ ကုမ္မောဝ အင်္ဂါနိ သကေ ကပါလေ အန္တောယေဝ သမောဒဟတိ. ယထာ ဟိ ကစ္ဆပေါ အတ္တနော ပါဒါဒိကေ အင်္ဂေ ကေနစိ ဃဋ္ဋိတေ သဗ္ဗာနိ အင်္ဂါနိ အတ္တနော ကပါလေယေဝ သမောဒဟတိ၊ န ဗဟိ နီဟရတိ၊ ဧဝမယမ္ပိ ‘‘န သုန္ဒရော တဝ ဂါဟော၊ ဆဍ္ဍေဟိ န’’န္တိ ဝုတ္တော တံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ အန္တောယေဝ အတ္တနော ဟဒယေ ဧဝ ဌပေတွာ ဝိစရတိ. ယထာ ကုမ္ဘီလာ ဂဟိတံ န ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ၊ ဧဝံ ကုမ္ဘီလဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတိ၊ န ဝိဿဇ္ဇေတိ. မက္ခိပဠာသိတာဒိယုဂဠတ္တယေန ဒဿိတေ မက္ခပဠာသာဒယော ဆ ဓမ္မေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧကူနဝီသတိ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ. အနုမာနသုတ္တဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၈၁) ပန မက္ခပဠာသာဒယောပိ ယုဂဠဝသေန ဧကံ ကတွာ ‘‘သောဠသ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ပကာရေဟိ အာဝဟနံ ပဒက္ခိဏံ၊ တတော ပဒက္ခိဏတော ဂဟဏသီလော ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ၊ န ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ. ယော ဝုစ္စမာနော ‘‘တုမှေ မံ ကသ္မာ ဝဒထ၊ အဟံ အတ္တနော ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ အတ္ထာနတ္ထံ ဇာနာမီ’’တိ ဝဒတိ၊ အယံ အနုသာသနိံ ပဒက္ခိဏတော န ဂဏှာတိ၊ ဝါမတောဝ ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ‘‘အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တေနာဟ ‘‘ယထာနုသိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိ.

ဥဒ္ဒေသေတိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ. အထ သဗ္ဗာနေဝ သိက္ခာပဒါနိ ကထံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသပရိယာပန္နာနီတိ အာဟ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တိ၊ သော အာဝိကရေယျာတိ ဧဝံ သင်္ဂဟိတတ္တာ’’တိ. ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တီ’’တိ ဟိ ဣမိနာ သဗ္ဗာပိ အာပတ္တိယော နိဒါနုဒ္ဒေသေ သင်္ဂဟိတာယေဝ ဟောန္တိ. ပဉ္စဟိ သဟဓမ္မိကေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗတ္တာတိ လဗ္ဘမာနဝသေန ဝုတ္တံ. သဟဓမ္မိကေန သဟကာရဏေနာတိပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဝစနာယာ’’တိ နိဿက္ကေ သမ္ပဒါနဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တတော မမ ဝစနတော’’တိ. အင်္ဂါနိ စေတ္ထ ပဌမသံဃဘေဒသဒိသာနိ. အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ တတ္ထ ဘေဒါယ ပရက္ကမနံ၊ ဧဝံ ဣဓ အဝစနီယကရဏတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.