၂. ဒုတိယပါရာဇိကံ

အဒုတိယေန ဇိနေန ယံ ဒုတိယံ ပါရာဇိကံ ပကာသိတံ၊ တဿ ဣဒါနိ ယသ္မာ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော ပတ္တော၊ တသ္မာ ယံ သုဝိညေယျံ၊ ယဉ္စ ပုဗ္ဗေ ပကာသိတံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဝဇ္ဇယိတွာ အဿ ဒုတိယဿ အယံ သံဝဏ္ဏနာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဓနိယဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၈၄. ရာဇဂဟေတိ ဧတ္ထ ဒုဂ္ဂဇနပဒဋ္ဌာနဝိသေသသမ္ပဒါဒိယောဂတော ပဓာနဘာဝေန ရာဇူဟိ ဂဟိတံ ပရိဂ္ဂဟိတန္တိ ရာဇဂဟန္တိ အာဟ ‘‘မန္ဓာတု။ပေ။ ဝုစ္စတီ’’တိ. တတ္ထ မဟာဂေါဝိန္ဒေန မဟာသတ္တေန ပရိဂ္ဂဟိတံ ရေဏုနာ ပရိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတီတိ မဟာဂေါဝိန္ဒဂ္ဂဟဏံ. မဟာဂေါဝိန္ဒပအဂ္ဂဟိတတာကိတ္တနဉှိ တဒါ ရေဏုနာ မဂဓရာဇေန ပရိဂ္ဂဟိတဘာဝူပလက္ခဏံ. တဿ ဟိ သော ပုရောဟိတော. ‘‘မဟာဂေါဝိန္ဒောတိ မဟာနုဘာဝေါ ပုရာတနော ဧကော မဂဓရာဇာ’’တိ ကေစိ. ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာတိ ရာဇဓာနီဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ. ဂယှတီတိ ဂဟော၊ ရာဇူနံ ဂဟောတိ ရာဇဂဟံ၊ နဂရသဒ္ဒါပေက္ခာယ နပုံသကနိဒ္ဒေသော. အညေပေတ္ထ ပကာရေတိ ‘‘နဂရမာပနေန ရညာ ကာရိတသဗ္ဗဂဟတ္တာ ရာဇဂဟံ၊ ဂိဇ္ဈကူဋာဒီဟိ ပရိက္ခိတ္တတ္တာ ပဗ္ဗတရာဇေဟိ ပရိက္ခိတ္တဂေဟသဒိသန္တိပိ ရာဇဂဟံ၊ သမ္ပန္နဘဝနတာယ ရာဇမာနံ ဂေဟန္တိပိ ရာဇဂဟံ၊ သုဝိဟိတာရက္ခတာယ အနတ္ထာဝဟဘာဝေန ဥပဂတာနံ ပဋိရာဇူနံ ဂဟံ ဂေဟဘူတန္တိပိ ရာဇဂဟံ၊ ရာဇူဟိ ဒိသွာ သမ္မာ ပတိဋ္ဌာပိတတ္တာ တေသံ ဂဟံ ဂေဟဘူတန္တိပိ ရာဇဂဟံ. အာရာမရာမဏေယျကာဒီဟိ ရာဇတေ၊ နိဝါသသုခတာဒိနာ သတ္တေဟိ မမတ္တဝသေန ဂယှတိ ပရိဂ္ဂယှတီတိ ဝါ ရာဇဂဟ’’န္တိ ဧဒိသေ ပကာရေ. သော ပဒေသော ဌာနဝိသေသဘာဝေန ဥဠာရသတ္တပရိဘောဂေါတိ အာဟ ‘‘တံ ပနေတ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓကာလေ စက္ကဝတ္တိကာလေ စာတိ ဣဒံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ. တေသန္တိ ယက္ခာနံ. ဝသနဝနန္တိ အာပါနဘူမိဘူတံ ဥပဝနံ. ဂိဇ္ဈာ ဧတ္ထ သန္တီတိ ဂိဇ္ဈံ၊ ကူဋံ. တံ ဧတဿာတိ ဂိဇ္ဈကူဋော. ဂိဇ္ဈော ဝိယာတိ ဝါ ဂိဇ္ဈံ၊ ကူဋံ. တံ ဧတဿာတိ ဂိဇ္ဈကူဋော၊ ပဗ္ဗတော. ဂိဇ္ဈသဒိသကူဋောတိ ဂိဇ္ဈကူဋောတိ ဝါ မဇ္ဈေပဒလောပီသမာသော ယထာ ‘‘သာကပတ္ထဝေါ’’တိ၊ တသ္မိံ ဂိဇ္ဈကူဋေ. တေနာဟ ‘‘ဂိဇ္ဈာ’’တိအာဒိ.

တတော ပရံ သံဃောတိ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ ဥပရိ သံဃော စတုဝဂ္ဂကရဏီယာဒိကမ္မပ္ပတ္တတ္တာ. တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ သန္နိပတိတွာ သမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေန္တီတိ ယထာဖာသုကဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စာ အာဂန္တွာ စေတိယဂဗ္ဘေ ယမကမဟာဒွါရံ ဝိဝရန္တာ ဝိယ တံ ပဗ္ဗတံ ဒွိဓာ ကတွာ အန္တော ပဝိသိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာနိ မာပေတွာ တတ္ထ သမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေန္တိ.

ကဒါ ပနေတေ တတ္ထ ဝသိံသု? အတီတေ ကိရ အနုပ္ပန္နေ တထာဂတေ ဗာရာဏသိံ ဥပနိဿာယ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဧကာ ကုလဓီတာ ခေတ္တံ ရက္ခတိ၊ တဿာ ခေတ္တကုဋိယာ ဝီဟယော ဘဇ္ဇန္တိယာ တတ္ထ မဟာကရဉ္ဇပုပ္ဖပ္ပမာဏာ မဟန္တမဟန္တာ မနောဟရာ ပဉ္စသတမတ္တာ လာဇာ ဇာယိံသု. သာ တေ ဂဟေတွာ မဟတိ ပဒုမိနိပတ္တေ ဌပေသိ. တသ္မိဉ္စ သမယေ ဧကော ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ တဿာ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ အဝိဒူရေ ခေတ္တပါဠိယာ ဂစ္ဆတိ. သာ တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ သုပုပ္ဖိတံ မဟန္တံ ဧကံ ပဒုမံ ဂဟေတွာ တတ္ထ လာဇေ ပက္ခိပိတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉ္စဟိ လာဇသတေဟိ သဒ္ဓိံ တံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဒတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဣမဿ၊ ဘန္တေ၊ ပုညဿ အာနုဘာဝေန အာနုဘာဝသမ္ပန္နေ ပဉ္စသတပုတ္တေ လဘေယျ’’န္တိ ပဉ္စ ပုတ္တသတာနိ ပတ္ထေသိ. တသ္မိံယေဝ ခဏေ ပဉ္စသတာ မိဂလုဒ္ဒကာ သမ္ဘတသမ္ဘာရာ ပရိပက္ကပစ္စေကဗောဓိဉာဏာ တဿေဝ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ မဓုရမံသံ ဒတွာ ‘‘ဧတိဿာ ပုတ္တာ ဘဝေယျာမာ’’တိ ပတ္ထယိံသု. အတီတာသု အနေကာသု ဇာတီသု တဿာ ပုတ္တဘာဝေန အာဂတတ္တာ တထာ တေသံ အဟောသိ. သာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ တတော စုတာ ဇာတဿရေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တိ. တမေကော တာပသော ဒိသွာ ပဋိဇဂ္ဂိ. တဿာ ပဒသာ ဝိစရန္တိယာ ပဒုဒ္ဓါရေ ပဒုဒ္ဓါရေ ဘူမိတော ပဒုမာနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ. ဧကော ဝနစရကော ဒိသွာ ဗာရာဏသိရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ တံ အာနေတွာ အဂ္ဂမဟေသိံ အကာသိ၊ တဿာ ဂဗ္ဘော သဏ္ဌာတိ. မဟာပဒုမကုမာရော မာတုကုစ္ဆိယံ ဝသိ၊ သေသာ ဗဟိ နိက္ခန္တံ ဂဗ္ဘမလံ နိဿာယ သံသေဒဇဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တာ. ‘‘ဩပပါတိကဘာဝေနာ’’တိ ကေစိ. တေ ဝယပ္ပတ္တာ ဥယျာနေ ပဒုမဿရေ ကီဠန္တာ ဧကေကသ္မိံ ပဒုမေ နိသီဒိတွာ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တယိံသု. အယံ တေသံ ဗျာကရဏဂါထာ အဟောသိ –

‘‘သရောရုဟံ ပဒုမပလာသမတြဇံ၊ သုပုပ္ဖိတံ ဘမရဂဏာနုစိဏ္ဏံ၊

အနိစ္စတာယံ ဝယတံ ဝိဒိတွာ၊ ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ. –

တသ္မိံ ကာလေ တေ တတ္ထ ဝသိံသု. တဒါ စဿ ပဗ္ဗတဿ ‘‘ဣသိဂိလီ’’တိ သမညာ ဥဒပါဒိ. ဣမေ ဣသယောတိ ဣမေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဣသီ. သမာ ဉာယတိ ဧတာယာတိ သမညာ၊ နာမန္တိ အတ္ထော.

တိဏစ္ဆဒနာ ကုဋိယော မဇ္ဈေပဒလောပီသမာသံ ကတွာ၊ ဧကဒေသေ ဝါ သမုဒါယဝေါဟာရဝသေန ‘‘တိဏကုဋိယော’’တိ ဝုတ္တာ. ‘‘ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိံသူ’’တိ ဝစနတော ဝဿူပဂမနာရဟာ သဒွါရဗန္ဓာ ဧဝ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘တိဏစ္ဆဒနာ သဒွါရဗန္ဓာ ကုဋိယော’’တိ. ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တေနာတိ ဝဿာဝါသံ ဥပဂစ္ဆန္တေန. နာလကပဋိပဒန္တိ ‘‘မောနေယျံ တေ ဥပညိဿ’’န္တိအာဒိနာ (သု. နိ. ၇၂၁) သတ္ထာရာ နာလကတ္ထေရဿ ဒေသိတံ ပုထုဇ္ဇနကာလတော ပဘုတိ ကိလေသစိတ္တံ အနုပ္ပါဒေတွာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ မောနေယျပဋိပဒံ. တံ ပန ပဋိပဒံ သုတွာ နာလကတ္ထေရော တီသု ဌာနေသု အပ္ပိစ္ဆော အဟောသိ ဒဿနေ သဝနေ ပုစ္ဆာယာတိ. သော ဟိ ဒေသနာပရိယောသာနေ ပသန္နစိတ္တော ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဝနံ ပဝိဋ္ဌော. ပုန ‘‘အဟော ဝတာဟံ ဘဂဝန္တံ ပဿေယျ’’န္တိ လောလဘာဝံ န ဇနေသိ၊ အယမဿ ဒဿနေ အပ္ပိစ္ဆတာ. တထာ ‘‘အဟော ဝတာဟံ ပုန ဓမ္မဒေသနံ သုဏေယျ’’န္တိ လောလဘာဝံ န ဇနေသိ၊ အယမဿ သဝနေ အပ္ပိစ္ဆတာ. တထာ ‘‘အဟော ဝတာဟံ ပုန မောနေယျပဋိပဒံ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ လောလဘာဝံ န ဇနေသိ၊ အယမဿ ပုစ္ဆာယ အပ္ပိစ္ဆတာ.

သော ဧဝံ အပ္ပိစ္ဆော သမာနော ပဗ္ဗတပါဒံ ပဝိသိတွာ ဧကဝနသဏ္ဍေ ဒွေ ဒိဝသာနိ န ဝသိ၊ ဧကရုက္ခမူလေ ဒွေ ဒိဝသာနိ န နိသီဒိ၊ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ဒွေ ဒိဝသာနိ ပိဏ္ဍာယ န ပါဝိသိ. ဣတိ ဝနတော ဝနံ၊ ရုက္ခတော ရုက္ခံ၊ ဂါမတော ဂါမံ အာဟိဏ္ဍန္တော အနုရူပပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဧကဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကောယေဝ နံ ပူရေတိ. ဣမဉှိ မောနေယျပဋိပဒံ ဥက္ကဋ္ဌံ ကတွာ ပူရေန္တော ဘိက္ခု သတ္တေဝ မာသာနိ ဇီဝတိ၊ မဇ္ဈိမံ ကတွာ ပူရေန္တော သတ္တ ဝဿာနိ၊ မုဒုကံ ကတွာ ပူရေန္တော သောဠသ ဝဿာနိ. အယံ ပန ထေရော ဥက္ကဋ္ဌံ ကတွာ ပူရေသိ၊ တသ္မာ သတ္တ မာသေ ဌတွာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရဿ ပရိက္ခယံ ဉတွာ နဟာယိတွာ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ဒိဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ ပါရုပိတွာ ဒသဗလာဘိမုခေါ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန တံ ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဟိင်္ဂုလကပဗ္ဗတံ နိဿာယ ဌိတကောဝ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. တဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဉတွာ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဂန္တွာ သရီရကိစ္စံ ကတွာ ဓာတုယော ဂါဟာပေတွာ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ အဂမာသိ. ဧဝရူပံ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နေနပိ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တေန ဆန္နေ သဒွါရဗန္ဓေယေဝ ဌာနေ ဥပဂန္တဗ္ဗံ. အပ္ပိစ္ဆတံ နိဿာယပိ သိက္ခာပဒဿ အနတိက္ကမနီယတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘နာလကပဋိပဒံ ပဋိပန္နေနပီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ပဉ္စန္နံ ဆဒနာနန္တိ တိဏပဏ္ဏဣဋ္ဌကသိလာသုဓာသင်္ခါတာနံ ပဉ္စန္နံ ဆဒနာနံ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ (မဟာဝ. ၂၀၄) ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဝဿူပဂမနံ သန္ဓာယေဝ ပဋိက္ခေပေါ၊ န အာလယကရဏဝသေန ဥပဂမနံ သန္ဓာယာ’’တိ ဝဒန္တိ. ပါဠိယံ ပန အဝိသေသတ္တာ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘နာလကပဋိပဒံ ပဋိပန္နေနပီ’’တိအာဒိနာ အဝိသေသေနေဝ ဒဠှံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ အသေနာသနိကဿ နာဝါဒိံ ဝိနာ အညတ္ထ အာလယော န ဝဋ္ဋတီတိ အမှာကံ ခန္တိ. နာဝါသတ္ထဝဇေသုယေဝ ဟိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နာဝါယံ ဝဿံ ဥပဂန္တု’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၂၀၃) သတိ အသတိ ဝါ သေနာသနေ ဝဿူပဂမနဿ ဝိသုံ အနုညာတတ္တာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ အယံ ပဋိက္ခေပေါ တတ္ထ န လဗ္ဘတီတိ အသတိ သေနာသနေ အာလယဝသေနပိ နာဝါဒီသု ဥပဂမနံ ဝုတ္တံ. အနုဓမ္မတာတိ ဝတ္တံ. ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝစ္စကုဋိပဿာဝဋ္ဌာနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ.

ကတိကဝတ္တာနိ စ ခန္ဓကဝတ္တာနိ စ အဓိဋ္ဌာယာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မော နာမ တိဝိဓမ္ပိ သဒ္ဓမ္မံ ပတိဋ္ဌာပေတိ၊ တသ္မာ သက္ကစ္စံ ဥဒ္ဒိသထ ဥဒ္ဒိသာပေထ၊ သဇ္ဈာယံ ကရောထ၊ ပဓာနဃရေ ဝသန္တာနံ သင်္ဃဋ္ဋနံ အကတွာ အန္တောဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ ဥဒ္ဒိသထ ဥဒ္ဒိသာပေထ၊ သဇ္ဈာယံ ကရောထ၊ ဓမ္မဿဝနံ သမိဒ္ဓံ ကရောထ၊ ပဗ္ဗာဇေန္တာ သောဓေတွာ ပဗ္ဗာဇေထ၊ သောဓေတွာ ဥပသမ္ပာဒေထ၊ သောဓေတွာ နိဿယံ ဒေထ. ဧကောပိ ဟိ ကုလပုတ္တော ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ သကလံ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေတိ. အတ္တနော ထာမေန ယတ္တကာနိ သက္ကောထ၊ တတ္တကာနိ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယထ၊ အန္တောဝဿံ နာမေတံ သကလဒိဝသံ ရတ္တိယာ စ ပဌမပစ္ဆိမယာမေသု အပ္ပမတ္တေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဝီရိယံ အာရဘိတဗ္ဗံ. ပေါရာဏကမဟအာထေရာပိ သဗ္ဗပလိဗောဓေ ဆိန္ဒိတွာ အန္တောဝဿေ ဧကစရိယဝတ္တံ ပူရယိံသု. ဘဿေ မတ္တံ ဇာနိတွာ ဒသဝတ္ထုကကထံ ဒသအသုဘဒသာနုဿတိအဋ္ဌတိံသာရမ္မဏကထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာဂန္တုကာနံ ဝတ္တံ ကာတုံ၊ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂတာနံ အပလောကေတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဂ္ဂါဟိကပိသုဏဖရုသဝစနာနိ မာ ဝဒထ၊ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သီလာနိ အာဝဇ္ဇေန္တာ စတုရာရက္ခံ အဟာပေန္တာ မနသိကာရဗဟုလာ ဝိဟရထ၊ စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ ဝန္ဒန္တေန ဂန္ဓမာလံ ဝါ ပူဇေန္တေန ပတ္တံ ဝါ ထဝိကာယ ပက္ခိပန္တေန န ကထေတဗ္ဗံ၊ အန္တောဂါမေ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စယသံယုတ္တကထာ ဝါ ဝိသဘာဂကထာ ဝါ န ကထေတဗ္ဗာ၊ ရက္ခိတိန္ဒြိယေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ခန္ဓကဝတ္တဉ္စ သေခိယဝတ္တဉ္စ ပူရေတဗ္ဗန္တိ ဧဝမာဒိနာ ကတိကဝတ္တာနိ ခန္ဓကဝတ္တာနိ စ အဓိဋ္ဌဟိတွာ.

‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဿံဝုဋ္ဌာနံ တီဟိ ဌာနေဟိ ပဝါရေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၀၉) ဝုဋ္ဌဝဿာနံ ပဝါရဏာယ အနုညာတတ္တာ ဣမဿ သုတ္တဿ ဝသေန ပဝါရဏာဒိဝသဿ အရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ အပ္ပဝါရိတာပိ ‘‘ဝုဋ္ဌဝဿာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ကိဉ္စာပိ ‘‘ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၈၄) ဝစနတော ပဝါရဏာဒိဝသဿ တေမာသန္တောဂဓတ္တာ တံ ဒိဝသံ ယာဝ န ပဝါရေန္တိ၊ တာဝ ဝဿံ ဝသန္တာ နာမ ဟောန္တိ၊ တထာပိ ဧကဒေသေန အဝုဋ္ဌမ္ပိ တံ ဒိဝသံ ဝုဋ္ဌဘာဂါပေက္ခာယ ဝုဋ္ဌမေဝ ဟောတီတိ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တံ ကတာကတဘာဂါပေက္ခာယ သမုဒါယေ ပဝတ္တကတာကတဝေါဟာရော ဝိယ. ဝိပ္ပကတဉှိ ယံ ကိဉ္စိ ‘‘ကတာကတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဿံဝုဋ္ဌာနံ ကထိနံ အတ္ထရိတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၀၆) ဣမဿ ပန သုတ္တဿ ဝသေန နိပ္ပရိယာယတော မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ ပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဝုဋ္ဌဝဿာ’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမေ မာသေ ကထိနတ္ထာရော အနုညာတော ပရိဝါရေ ‘‘ကထိနဿ အတ္ထာရမာသော ဇာနိတဗ္ဗောတိ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ (ပရိ. ၄၁၂) ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ’’တိ ဣဒဉ္စ ပုရိမိကာယ ဝဿူပဂတာနံ သဘာဝဒဿနမတ္တံ၊ ကေနစိ အန္တရာယေန အပ္ပဝါရိတာပိ ‘‘ဝုဋ္ဌဝဿာ’’ဣစ္စေဝ ဝုစ္စန္တိ.

‘‘အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာ’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ အာပုစ္ဆနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘သစေ ဣမံ ကုဋိ’’န္တိအာဒိမာဟ. ပဋိဇဂ္ဂနကံ ဝါ န လဘတီတိ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ကတေ ပဋိဇဂ္ဂနကံ န လဘတိ. တေ ပန ဘိက္ခူ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိံသူတိ သမ္ဗန္ဓော. အဒ္ဓါနဂမနေ စာရိကာဝေါဟာရော သာသနေ နိရုဠှော. ကိဉ္စာပိ အယံ စာရိကာ နာမ မဟာဇနသင်္ဂဟတ္ထံ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ လဗ္ဘတိ၊ ဗုဒ္ဓေ ဥပါဒါယ ပန ရုဠှီသဒ္ဒဝသေန သာဝကာနမ္ပိ ဝုစ္စတိ ကိလဉ္ဇာဒီဟိ ကတဗီဇနီနမ္ပိ တာလဝဏ္ဋဝေါဟာရော ဝိယ. သင်္ဂေါပေတွာတိ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ရာသိံ ကတွာ. ဣဒါနိ တမေဝ သင်္ဂေါပနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ စ ဌပိတ’’န္တိအာဒိမာဟ. န ဩဝဿီယတီတိ အနောဝဿကံ၊ ကမ္မနိ အက-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ စ ဌပိတံ န ဩဝဿီယတိ န တေမီယတီတိ အတ္ထော.

အနဝယောတိ ဧတ္ထ ဝယောတိ ဟာနိ ‘‘အာယဝယော’’တိအာဒီသု ဝိယ. နတ္ထိ ဧတဿ အတ္တနော သိပ္ပေ ဝယော ဦနတာတိ အဝယောတိ အာဟ ‘‘အနူနော ပရိပုဏ္ဏသိပ္ပေါ’’တိ. အာစရိယဿ ကမ္မံ အာစရိယကန္တိ အာဟ ‘‘အာစရိယကမ္မေ’’တိ. ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋော ဒွါရဗာဟာ၊ ကဋ္ဌကမ္မံ ထမ္ဘာဒိ. တေလတမ္ဗမတ္တိကာယာတိ တေလမိဿတမ္ဗမတ္တိကာယ.

၈၅. ကုဋိကာယ ကရဏဘာဝန္တိ ကုဋိယာ ကတဘာဝံ. သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူဟိ ကိံ-သဒ္ဒယောဂေ အနာဂတဝစနဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘တဿ လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗ’’န္တိ. မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂန္တိ မေတ္တာဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂဘူတံ သဗ္ဗသတ္တေသု ဟိတဖရဏမတ္တံ. ကသ္မာ ပနေတံ ဝုတ္တံ၊ နနု အနုဒ္ဒယာ-သဒ္ဒေါ ကရုဏာယ ပဝတ္တတီတိ? သစ္စမေတံ၊ အယံ ပန အနုဒ္ဒယာသဒ္ဒေါ အနုရက္ခဏမတ္ထံ အန္တောနီတံ ကတွာ ပဝတ္တမာနော မေတ္တာယ ကရုဏာယ စ ပဝတ္တတီတိ ဣဓ မေတ္တာယ ပဝတ္တမာနော ဝုတ္တော၊ တသ္မာ သုဝုတ္တမေတံ ‘‘ဧတေန မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂံ ဒဿေတီ’’တိ. ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂန္တိ ကရုဏာဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂဘူတံ သတ္တေသု အနုကမ္ပမတ္တံ. စိက္ခလ္လံ မတ္တိကာ၊ တဿ မဒ္ဒနံ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ဟတ္ထာဒီဟိ ပရိမဒ္ဒနံ. မေတ္တာကရုဏာနန္တိ အပ္ပနာပ္ပတ္တမေတ္တာကရုဏာနံ. ကိဉ္စာပိ ထေရေန သဉ္စိစ္စ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာ ပါဏာ မရဏာဓိပ္ပါယေန န ဗျာဗာဓိတာ၊ တထာပိ ကရုဏာယ အဘာဝေန ‘‘ဧဝံ ကတေ ဣမေ ပါဏာ ဝိနဿိဿန္တီ’’တိ အနုပပရိက္ခိတွာ ကတတ္တာ ထေရံ ဝိဂရဟိ. ဇနာနံ သမူဟော ဇနတာတိ အာဟ ‘‘ပစ္ဆိမော ဇနသမူဟော’’တိ. ပါတဗျဘာဝန္တိ ဝိနာသေတဗ္ဗတံ. ပါဏာတိပါတံ ကရောန္တာနန္တိ ထေရေန အကတေပိ ပါဏာတိပါတေ ပရေဟိ သလ္လက္ခဏာကာရံ ဒဿေတိ. ဣမဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိန္တိ ဣမဿ ဒိဋ္ဌိယာ အနုဂမနံ. ဃံသိတဗ္ဗေတိ ဃဋ္ဋယိတဗ္ဗေ၊ ဝိနာသိတဗ္ဗေတိ အတ္ထော. ဧဝံ မညီတိ ယထာ ထေရေန ကတံ၊ ဧဝံ မာ မညိ. ‘‘မာ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ပါဏေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇီ’’တိ ဝစနတော ယော ဘိက္ခု ဣဋ္ဌကပစနပတ္တပစနကုဋိကရဏဝိဟာရကာရာပနဝိဟာရသမ္မဇ္ဇနပဋဂ္ဂိဒါနကူပပေါက္ခရဏီခဏာပနာဒီသု ယတ္ထ ‘‘ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနံ ပါဏာနံ ဝိဟိံသာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ၊ တေန တာဒိသေ ပဒေသေ ကပ္ပိယဝစနံ ဝတွာပိ န တံ ကမ္မံ ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.

တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တမေဝ အာပတ္တိန္တိ ပထဝီခဏနဘူတဂါမပါတဗျတာဒီသု ဝုတ္တပါစိတ္တိယာဒိအာပတ္တိံ. အာဒိကမ္မိကတ္တာ အနာပတ္တီတိ ကုဋိကရဏပစ္စယာ အနာပတ္တိ. သိက္ခာပဒံ အတိက္ကမိတွာတိ ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗမတ္တိကာမယာ ကုဋိကာ ကာတဗ္ဗာ၊ ယော ကရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ အတိက္ကမိတွာ. ယဒိ အညေန ကတံ လဘိတွာ ဝသန္တဿ အနာပတ္တိ သိယာ၊ န ဘဂဝါ တံ ကုဋိကံ ဘိန္ဒာပေယျာတိ အာဟ – ‘‘ကတံ လဘိတွာ တတ္ထ ဝသန္တာနမ္ပိ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ. ယထာ ဝါ တထာ ဝါ မိဿာ ဟောတူတိ ဟေဋ္ဌာ မတ္တိကာ ဥပရိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရာတိအာဒိနာ ယေန ကေနစိ အာကာရေန မိဿာ ဟောတု. ဂိဉ္ဇကာဝသထသင်္ခေပေနာတိ ဧတ္ထ ဂိဉ္ဇကာ ဝုစ္စန္တိ ဣဋ္ဌကာ၊ ဂိဉ္ဇကာဟိ ဧဝ ကတော အာဝသထော ဂိဉ္ဇကာဝသထော. ဣဋ္ဌကာမယဿ အာဝသထဿေတံ အဓိဝစနံ. တံ ကိရ အာဝသထံ ယထာ သုဓာပရိကမ္မေန ပယောဇနံ နတ္ထိ၊ ဧဝံ ဣဋ္ဌကာဟိ ဧဝ စိနိတွာ ဆာဒေတွာ ကရောန္တိ၊ တုလာဒဏ္ဍကဝါဋဖလကာနိ ပန ဒါရုမယာနေဝ. ဝိကိရန္တာတိ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကရောန္တာ.

ကိဿာတိ ကေန ကာရဏေန. ဝယကမ္မမ္ပိ အတ္ထီတိ ဒွါရကဝါဋာဒိအဘိသင်္ခရဏာဒီသု ကတဝယကမ္မမ္ပိ အတ္ထိ. ဘိက္ခူနံ အကပ္ပိယတ္တာ ဧဝ တိတ္ထိယဝတာနုရူပတ္တာ တိတ္ထိယဓဇော. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တကာရဏေသု အတ္တနော အဓိပ္ပေတကာရဏဒွယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ အပရာနိပိ တတ္ထ ဝုတ္တကာရဏာနိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပန အညာနိပိ ကာရဏာနိ ဝုတ္တာနီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သတ္တာနုဒ္ဒယာယာတိ တာဒိသာယ ကုဋိကာယ ကရဏပစ္စယာ ဝိနဿမာနသတ္တေသု အနုဒ္ဒယာယ. ယသ္မာ သဗ္ဗမတ္တိကာမယာ ကုဋိ သုကရာ ဘိန္ဒိတုံ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဌပိတံ ပတ္တစီဝရာဒိ အဂုတ္တံ ဟောတိ၊ စောရာဒီဟိ အဝဟရိတုံ သက္ကာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပတ္တစီဝရဂုတ္တတ္ထာယာ’’တိ. သေနာသနဗာဟုလ္လပဋိသေဓနတ္ထာယာတိ သေနာသနာနံ ဗဟုဘာဝနိသေဓနတ္ထာယ၊ တာဒိသဿ ဝါ သေနာသနဿ အဘိသင်္ခရဏေ ဘိက္ခူနံ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနိ သေသကမ္မာနိ ပရိစ္စဇိတွာ နိစ္စဗျာဝဋတာနိသေဓနတ္ထံ. အနုပဝဇ္ဇောတိ ဒေါသံ အာရောပေတွာ န ဝတ္တဗ္ဗော.

ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာ

ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယေသု တဉ္စ ခေါ။ပေ။ န ဝဏ္ဏမဋ္ဌတ္ထာယာတိ ဣဒံ ဆတ္တဒဏ္ဍဂ္ဂါဟကသလာကပဉ္ဇရဝိနန္ဓနံ သန္ဓာယာတိ ဝဒန္တိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဆတ္တဒဏ္ဍေ သဗ္ဗတ္ထ. အာရဂ္ဂေနာတိ နိခါဒနမုခေန. ဃဋကမ္ပိ ဝါဠရူပမ္ပိ ဘိန္ဒိတွာ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ သစေ တာဒိသံ အကပ္ပိယဆတ္တံ လဘတိ၊ ဃဋကမ္ပိ ဝါဠရူပမ္ပိ ဘိန္ဒိတွာ တစ္ဆေတွာ ဓာရေတဗ္ဗံ. သုတ္တကေန ဝါ ဒဏ္ဍော ဝေဌေတဗ္ဗောတိ ယထာ ဆတ္တဒဏ္ဍေ လေခါ န ပညာယတိ၊ တထာ ဝေဌေတဗ္ဗော. ဒဏ္ဍဗုန္ဒေတိ ဒဏ္ဍမူလေ၊ ဆတ္တဒဏ္ဍဿ ဟေဋ္ဌိမတလေတိ အတ္ထော. ဆတ္တမဏ္ဍလိကန္တိ ဆတ္တဿ အန္တော ခုဒ္ဒကမဏ္ဍလံ. ဥက္ကိရိတွာတိ ဥဋ္ဌပေတွာ. သာ ဝဋ္ဋတီတိ ယဒိပိ ရဇ္ဇုကေဟိ န ဗန္ဓန္တိ၊ ဗန္ဓိတုံ ပန ယုတ္တဋ္ဌာနတ္တာ ဝဋ္ဋတိ.

နာနာသုတ္တကေဟီတိ နာနာဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ. ဣဒဉ္စ တထာ ကရောန္တာနံ ကရဏပ္ပကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ဧကဝဏ္ဏသုတ္တကေနပိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန သိဗ္ဗိတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပဋ္ဋမုခေတိ ပဋ္ဋကောဋိယံ. ဒွိန္နံ ပဋ္ဋာနံ သင်္ဃဋ္ဋိတဋ္ဌာနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ပရိယန္တေတိ စီဝရပရိယန္တေ. စီဝရအနုဝါတံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဝေဏိန္တိ ဝရကသီသာကာရေန သိဗ္ဗနံ. သင်္ခလိကန္တိ ဗိဠာလဗန္ဓနာကာရေန သိဗ္ဗနံ. ‘‘ဝေဏိံ သင်္ခလိက’’န္တိ စေတ္ထ ဥပယောဂဝစနံ ‘‘ကရောန္တီ’’တိ ကရဏကိရိယာပေက္ခံ. အဂ္ဃိယဂယမုဂ္ဂရာဒီနီတိ ဧတ္ထ အဂ္ဃိယံ နာမ စေတိယသဏ္ဌာနေန သိဗ္ဗနံ၊ မူလေ တနုကံ အဂ္ဂေ မဟန္တံ ကတွာ ဂဒါကာရေန သိဗ္ဗနံ ဂယာ၊ မူလေ စ အဂ္ဂေ စ ဧကသဒိသံ ကတွာ မုဂ္ဂရာကာရေန သိဗ္ဗနံ မုဂ္ဂရော. ကက္ကဋက္ခီနိ ဥက္ကိရန္တီတိ ဂဏ္ဌိကပဋ္ဋပါသကပဋ္ဋာနံ အန္တေ ပါဠိဗဒ္ဓံ ကတွာ ကက္ကဋကာနံ အက္ခိသဏ္ဌာနံ ဥဋ္ဌပေန္တိ၊ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘ကောဏသုတ္တပိဠကာတိ ဂဏ္ဌိကပါသကပဋ္ဋာနံ ကောဏေဟိ နီဟဋသုတ္တာနံ ကောဋိယော’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကထံ ပန တာ ပိဠကာ ဒုဝိညေယျရူပါ ကာတဗ္ဗာတိ? ကောဏေဟိ နီဟဋသုတ္တာနံ အန္တေသု ဧကဝါရံ ဂဏ္ဌိကကရဏေန ဝါ ပုန နိဝတ္တေတွာ သိဗ္ဗနေန ဝါ ဒုဝိညေယျသဘာဝံ ကတွာ သုတ္တကောဋိယော ရဿံ ကတွာ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ. ဓမ္မသိရိတ္ထေရေန ပန –

‘‘ကောဏသုတ္တာ စ ပိဠကာ၊ ဒုဝိညေယျာဝ ကပ္ပရေ’’တိ –

ဝုတ္တံ. တထာ အာစရိယဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေနပိ –

‘‘သုတ္တာ စ ပိဠကာ တတ္ထ၊ ဒုဝိညေယျာဝ ဒီပိတာ’’တိ –

ဝုတ္တံ. တသ္မာ တေသံ မတေန ကောဏသုတ္တာ စ ပိဠကာ စ ကောဏသုတ္တပိဠကာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

မဏိနာတိ မသာရဂလ္လာဒိပါသာဏေန. န ဃဋ္ဋေတဗ္ဗန္တိ န ဃံသိတဗ္ဗံ၊ အံသဗဒ္ဓကကာယဗန္ဓနာနိ ပန သင်္ခါဒီဟိ ဃံသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပါသကံ ကတွာ ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ ရဇနကာလေ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ၊ သေသကာလေ မောစေတွာ ဌပေတဗ္ဗံ. ဂဏ္ဌိကေတိ ဒန္တမယာဒိဂဏ္ဌိကေ. ပိဠကာတိ ဗိန္ဒုံ ဗိန္ဒုံ ကတွာ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗပိဠကာ.

‘‘တေလဝဏ္ဏောတိ သမဏသာရုပ္ပဝဏ္ဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ မဏိဝဏ္ဏံ ပန ပတ္တံ အညေန ကတံ လဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ပတ္တမဏ္ဍလေတိ တိပုသီသာဒိမယေ ပတ္တမဏ္ဍလေ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတြာနိ ပတ္တမဏ္ဍလာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ ရူပကာကိဏ္ဏာနိ ဘိတ္တိကမ္မကတာနီ’’တိ (စူဠဝ. ၂၅၃) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဘိတ္တိကမ္မံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မကရဒန္တကံ ဆိန္ဒိတု’’န္တိ ဝစနတော ‘‘မကရဒန္တကံ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

မကရမုခန္တိ မကရမုခသဏ္ဌာနံ. ဒေဍ္ဎုဘသီသန္တိ ဥဒကသပ္ပသီသသဏ္ဌာနံ. အစ္ဆီနီတိ ကုဉ္ဇရစ္ဆိသဏ္ဌာနာနိ. ရဇ္ဇုကကာယဗန္ဓနံ ဧကမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ရဇ္ဇုကံ ဗန္ဓန္တေန ဧကဂုဏမေဝ ကတွာ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ ဒိဂုဏံ ကတွာ ဗန္ဓိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဒိဂုဏံ ပန အကတွာ ဧကရဇ္ဇုကမေဝ သတဝါရမ္ပိ ပုနပ္ပုနံ အာဝိဇ္ဇိတွာ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧကမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧကဂုဏမ္ပိ ကတွာ ဗန္ဓိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဗဟုရဇ္ဇုကေ။ပေ... ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ကာယဗန္ဓနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ဒသာ သန္ဓာယ. ဤဒိသဉှိ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနေဝ အာစရိယဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေန ဝုတ္တံ –

‘‘ဧကရဇ္ဇုမယံ ဝုတ္တံ၊ မုနိနာ ကာယဗန္ဓနံ၊

ပဉ္စပါမင်္ဂသဏ္ဌာနံ၊ ဧကမ္ပိ စ န ဝဋ္ဋတိ.

‘‘ရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာ၊ ဗဟူ ဧကာယ ရဇ္ဇုယာ၊

နိရန္တရဉှိ ဝေဌေတွာ၊ ကတံ ဝဋ္ဋတိ ဗန္ဓိတု’’န္တိ.

မုရဇံ ပန ကာယဗန္ဓနံ န ဝဋ္ဋတိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥစ္စာဝစာနိ ကာယဗန္ဓနာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ ကလာဗုကံ ဒေဍ္ဎုဘကံ မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏံ၊ ယော ဓာရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၂၇၈) ဝုတ္တတ္တာ. ကိံ ပန ဗဟုရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာ ဧကေန နိရန္တရံ ဝေဌေတွာ ကတံ မုရဇသင်္ချံ န ဂစ္ဆတီတိ? အာမ န ဂစ္ဆတိ. မုရဇဉှိ နာမ နာနာဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ မုရဇဝဋ္ဋိသဏ္ဌာနံ ဝေဌေတွာ ကတံ. ကေစိ ပန ‘‘မုရဇန္တိ ဗဟုရဇ္ဇုကေ ဧကတော သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဧကာယ ရဇ္ဇုယာ ပလိဝေဌေတွာ ကတရဇ္ဇူ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ယဒိ စေတံ မုရဇံ သိယာ၊ ‘‘ဗဟုရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာ ဧကေန နိရန္တရံ ဝေဌေတွာ ကတံ ဗဟုရဇ္ဇုက’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ‘‘တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈေယျ. မုရဇံ ပန ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနဉ္စ ဒသာသု ဝဋ္ဋတိ ‘‘ကာယဗန္ဓနဿ ဒသာ ဇီရန္တိ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏ’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၇၈) ဝုတ္တတ္တာ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏန္တိ ဣဒံ ဒသာသုယေဝ အနုညာတ’’န္တိ.

ကာယဗန္ဓနဝိဓေတိ ‘‘ကာယဗန္ဓနဿ ပဝနန္တော ဇီရတိ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဓ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ကာယဗန္ဓနဿ ပါသန္တေ ဒသာမူလေ တဿ ထိရဘာဝတ္ထံ ကတ္တဗ္ဗေ ဒန္တဝိသာဏာဒိမယေ ဝိဓေ. ‘‘အဋ္ဌ မင်္ဂလာနိ နာမ သင်္ခေါ စက္ကံ ပုဏ္ဏကုမ္ဘော ဂယာ သိရီဝစ္ဆော အင်္ကုသော ဓဇံ သောဝတ္ထိက’’န္တိ ဝဒန္တိ. ပရိစ္ဆေဒလေခါမတ္တန္တိ ဥဘောသု ကောဋီသု ကာတဗ္ဗပရိစ္ဆေဒရာဇိမတ္တံ. ‘‘ဥဇုကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ စတုရဿာဒိဝင်္ကဂတိကံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဆတ္တဒဏ္ဍဓမ္မကရဏအဉ္ဇနနာဠိကာ နာနာဝဏ္ဏလေခါပအကမ္မကတာ န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ.

အာရကဏ္ဋကေတိ ပေါတ္ထကာဒိအဘိသင်္ခရဏတ္ထံ ကတေ ဒီဃမုခသတ္ထကေ. ဝဋ္ဋမဏိကန္တိ ဝဋ္ဋံ ကတွာ အဂ္ဂကောဋိယံ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗပုဗ္ဗုဠံ. အညံ ဝါ ဝဏ္ဏမဋ္ဌန္တိ ဣမိနာ ပိဠကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. မဏိကန္တိ ဧကာဝဋ္ဋမဏိ. ပိဠကန္တိ သာသပမတ္တိကာ မုတ္တရာဇိသဒိသာ ဗဟုဝဋ္ဋလေခါ. ‘‘ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ အဝုတ္တတ္တာ လေခနိယံ ယံ ကိဉ္စိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝလိတကန္တိ မဇ္ဈေ ဝလိံ ဥဋ္ဌာပေတွာ. မဏ္ဍလံ ဟောတီတိ ဥတ္တရာရဏိယာ ပဝေသနတ္ထံ အာဟဋမဏ္ဍလံ ဟောတိ.

ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထ ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဝါသိယေဝ ဝုတ္တာ၊ မဟာဝါသိယမ္ပိ ပန န ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဥဇုကမေဝ ဗန္ဓိတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဥဘောသု ဝါ ပဿေသု ဧကပဿေဝါ’’တိ ဝစနသေသော. ကတ္တရယဋ္ဌိကောဋိယံ ကတအယောဝလယာနိပိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ ယေသံ အညမညသင်္ဃဋ္ဋနေန သဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ.

အာမဏ္ဍသာရကေတိ အာမလကေဟိ ကတဘာဇနေ. ဘူမတ္ထရဏေတိ စိတ္တကဋသာရကစိတ္တတ္ထရဏာဒိကေ ပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ အတ္ထရိတဗ္ဗအတ္ထရဏေ. ပါနီယဃဋေတိ ဣမိနာ ကုဏ္ဍိကသရကေပိ သင်္ဂဏှာတိ. ဗီဇနေတိ စတုရဿဗီဇနေ. သဗ္ဗံ။ပေ။ ဝဋ္ဋတီတိ ယထာဝုတ္တေသု မဉ္စပီဌာဒီသု ဣတ္ထိရူပံ ဝိနာ သဗ္ဗံ မာလာကမ္မလတာကမ္မာဒိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋတိ. သေနာသနေ ကိဉ္စိ ပဋိသေဓေတဗ္ဗံ နတ္ထိ အညတြ ဝိရုဒ္ဓသေနာသနာတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – သေနာသနပရိက္ခာရေသု ပဋိသေဓေတဗ္ဗံ နာမ ကိဉ္စိ နတ္ထိ၊ ဝိရုဒ္ဓသေနာသနံ ပန သယမေဝ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ. အညေသန္တိ သီမသာမိနော ဝုတ္တာ. ရာဇဝလ္လဘာ ပရနိကာယိကာပိ ဧကနိကာယိကာပိ ဥပေါသထပဝါရဏာနံ အန္တရာယကရာ အလဇ္ဇိနော ရာဇကုလူပဂါ ဝုစ္စန္တိ. တေသံ လဇ္ဇိပရိသာတိ တေသံ သီမသာမိကာနံ ပက္ခာ ဟုတွာ အနုဗလံ ဒါတုံ သမတ္ထာ လဇ္ဇိပရိသာ. သုကတမေဝါတိ အညေသံ သန္တကေပိ အတ္တနော သီမာယ အန္တောဝုတ္တဝိဓိနာ ကတံ သုကတမေဝ.

ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈၆. ဒေဝေန ဂဟိတဒါရူနီတိ ရညာ ပရိဂ္ဂဟိတဒါရူနိ၊ ရညော သန္တကာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကရောန္တောတိ ခုဒ္ဒကံ မဟန္တဉ္စ ခဏ္ဍံ ကရောန္တော.

၈၇. ကုလဘောဂဣဿရိယာဒီဟိ မဟတီ မတ္တာ ပမာဏံ ဧတဿာတိ မဟာမတ္တော. တေနာဟ – ‘‘မဟတိယာ ဣဿရိယမတ္တာယ သမန္နာဂတော’’တိ.

၈၈. အဝဇ္ဈာယန္တီတိ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ ဩလောကေန္တိ၊ စိန္တေန္တိ ဝါ. တေနာဟ ‘‘အဝဇာနန္တာ’’တိအာဒိ. လာမကတော ဝါ စိန္တေန္တီတိ နိဟီနတော စိန္တေန္တိ. ကထေန္တီတိ ‘‘ကိံ နာမေတံ ကိံ နာမေတ’’န္တိ အညမညံ ကထေန္တိ.

ကထံ ပနေတ္ထ ‘‘ဒါရူနီ’’တိ ဗဟုဝစနံ ‘‘အဒိန္န’’န္တိ ဧကဝစနေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓမုပဂစ္ဆတီတိ အာဟ – ‘‘အဒိန္နံ အာဒိယိဿတီတိ အယံ ဥဇ္ဈာယနတ္ထော’’တိအာဒိ. ဥဇ္ဈာယနဿ အဒိန္နာဒါနဝိသယတ္တာ အဒိန္နာဒါနံ ဥဇ္ဈာယနတ္ထောတိ ဝုတ္တံ. သတိပိ ပနေတ္ထ ဂေါပကေန ဒိန္နဒါရူနံ ဂဟဏေ ဥဇုကံ အဝတွာ လေသေန ဂဟိတတ္တာ ထေရော ‘‘အဒိန္နံ အာဒိယီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝစနဘေဒေတိ ဧကဝစနဗဟုဝစနာနံ ဘေဒေ.

သဗ္ဗာဝန္တံ ပရိသန္တိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီအာဒိသဗ္ဗာဝယဝဝန္တံ ပရိသံ. သဗ္ဗာ စတုပရိသသင်္ခအာတာ ပဇာ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ သဗ္ဗာဝန္တာ၊ ပရိသာ. သေနာ ဧတဿ အတ္ထီတိ သေနိကော၊ သေနိကော ဧဝ သေနိယော. ဗိမ္ဗိသာရောတိ တဿ နာမန္တိ ဧတ္ထ ဗိမ္ဗီတိ သုဝဏ္ဏံ၊ တသ္မာ သာရသုဝဏ္ဏသဒိသဝဏ္ဏတာယ ဗိမ္ဗိသာရောတိ ဝုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. စတုတ္ထော ဘာဂေါ ပါဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဣမိနာဝ သဗ္ဗဇနပဒေသု ကဟာပဏဿ ဝီသတိမော ဘာဂေါ မာသကောတိ ဣဒဉ္စ ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပေါရာဏသတ္ထာနုရူပံ လက္ခဏသမ္ပန္နာ ဥပ္ပါဒိတာ နီလကဟာပဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ရုဒြဒါမေန ဥပ္ပါဒိတော ရုဒြဒါမကော. သော ကိရ နီလကဟာပဏဿ တိဘာဂံ အဂ္ဃတိ. ယသ္မိံ ပဒေသေ နီလကဟာပဏာ န သန္တိ၊ တတ္ထာပိ နီလကဟာပဏာနံ ဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနေ စ အဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနေ စ သမာနအဂ္ဃဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ နီလကဟာပဏဝသေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗောတိ ဝဒန္တိ.

ဓနိယဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

တဿတ္ထော။ပေ။ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဣမိနာ ‘‘ဘဂဝတာ ဘိက္ခူနံ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဧဝံ ပညတ္တံ ဟောတိ စ၊ ဣဒဉ္စ အညံ ဝတ္ထု ဥဒပါဒီ’’တိ ဧဝံ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၃၉) ဝုတ္တနယေန တဿတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဣဒါနိ ယံ တံ အညံ ဝတ္ထု ဥပ္ပန္နံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘တေန ခေါ ပန သမယေနာ’တိအာဒိမာဟာ’’တိ ဧဝံ အနုပညတ္တိသမ္ဗန္ဓော စ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ.

၉၀-၉၁. ရဇကာ အတ္ထရန္တိ ဧတ္ထာတိ ရဇကတ္ထရဏံ၊ ရဇကတ္ထရဏန္တိ ရဇကတိတ္ထံ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ရဇကတိတ္ထံ ဂန္တွာ’’တိ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၉၂. ‘‘အဘိနဝနိဝိဋ္ဌော ဧကကုဋိကာဒိဂါမော ယာဝ မနုဿာ ပဝိသိတွာ ဝါသံ န ကပ္ပေန္တိ၊ တာဝ ဂါမသင်္ချံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဂါမပ္ပဝေသနာပုစ္ဆာဒိကိစ္စမ္ပိ နတ္ထိ. ယက္ခပရိဂ္ဂဟဘူတောတိ သဥပဒ္ဒဝဝသေန ဝုတ္တံ၊ ယက္ခနဂရာဒိံ ဝါ သင်္ဂဏှာတိ. ယက္ခနဂရမ္ပိ အာပဏာဒီသု ဒိဿမာနေသု ဂါမသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ၊ အဒိဿမာနေသု န ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ ယက္ခနဂရမ္ပိ ပဝိသန္တေန အာပဏာဒီသု ဒိဿမာနေသု သဗ္ဗံ ဂါမပ္ပဝေသနဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ၊ အဒိဿမာနေသု န ကာတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ. ပုနပိ အာဂန္တုကာမာတိ ဣမိနာ တေသံ တတ္ထ သာပေက္ခဘာဝံ ဒဿေတိ. ယတော ပန နိရပေက္ခာဝ ဟုတွာ ပက္ကမန္တိ၊ သော ဂါမသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဂါမပ္ပဝေသနာပုစ္ဆာဒိကိစ္စမ္ပိ နတ္ထိ.

နနု စ ‘‘ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါ’’တိ ဧတ္တကမေဝ မာတိကာယံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဂါမလက္ခဏံ ဒဿေတွာ အရညမေဝ ဒဿေတဗ္ဗံ သိယာ၊ ဂါမူပစာရော နာမာတိအာဒိ ပန ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ဂါမူပစာရောတိအာဒိ အရညပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဂါမူပစာရေ ဟိ ဒဿိတေ ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ အဝသေသံ အရညံ နာမာတိ အရညပရိစ္ဆေဒေါ သက္ကာ ဒဿေတုံ၊ ဣဒဉ္စ ဂါမဂါမူပစာရေ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. မာတိကာယံ ပန ဂါမဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂါမူပစာရောပိ သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဂါမူပစာရော ဟိ လောကေ ဂါမသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ မာတိကာယ အနဝသေသအဝဟရဏဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ဣန္ဒခီလေတိ ဥမ္မာရေ. အရညသင်္ခေပံ ဂစ္ဆတီတိ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၉) အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တတ္တာ. ဝေမဇ္ဈမေဝ ဣန္ဒခီလောတိ ဝုစ္စတီတိ ဣန္ဒခီလဋ္ဌာနိယတ္တာ အသတိပိ ဣန္ဒခီလေ ဝေမဇ္ဈမေဝ တထာ ဝုစ္စတိ. ယတ္ထ ပန ဒွါရဗာဟာပိ နတ္ထိ၊ တတ္ထ ဥဘောသု ပဿေသု ဝတိယာ ဝါ ပါကာရဿ ဝါ ကောဋိဝေမဇ္ဈမေဝ ဣန္ဒခီလဋ္ဌာနိယတ္တာ ‘‘ဣန္ဒခီလော’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဥဍ္ဍာပေန္တောတိ ပလာပေန္တော. လုဌိတွာတိ ပရိဝတ္တေတွာ.

မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿာတိ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ. ဣမိနာ ပန ဝစနေန သုပ္ပမုသလပါတောပိ ဗလဒဿနဝသေနေဝ ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ မဟာပစ္စရိယဉ္စ ဃရူပစာရော ဂါမောတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဃရူပစာရေ ဌိတဿ လေဍ္ဍုပါတော ဂါမူပစာရော’’တိ ဝုတ္တံ. ဒွါရေတိ နိဗ္ဗကောသဿ ဥဒကပတနဋ္ဌာနတော အဗ္ဘန္တရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အန္တောဂေဟေတိ စ ပမုခဿ အဗ္ဘန္တရမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကတပရိက္ခေပေါတိ ဣမိနာဝ ဃရဿ သမန္တတော တတ္တကော ပရိစ္ဆေဒေါ ဃရူပစာရော နာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယဿ ပန ဃရဿ သမန္တတော ဂေါရူပါနံ ပဝေသနနိဝါရဏတ္ထံ ပါကာရဝတိအာဒီဟိ ပရိက္ခေပေါ ကတော ဟောတိ၊ တတ္ထ သောဝ ပရိက္ခေပေါ ဃရူပစာရော၊ သုပ္ပပါတာဒိပရိစ္ဆေဒေါ ပန အပရိက္ခိတ္တဃရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဒမေတ္ထ ပမာဏန္တိ ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနာဒီသု ဂါမဂါမူပစာရာနံ အသင်္ကရတော ဝိနိစ္ဆယဿ ဝေဒိတဗ္ဗတ္တာ. ကုရုန္ဒီအာဒီသု ဝုတ္တနယေန ဟိ ဃရူပစာရဿ ဂါမောတိ အာပန္နတ္တာ ဃရဃရူပစာရဂါမဂါမူပစာရာနံ သင်္ကရော သိယာ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဣမိနာ ဣတော ပုဗ္ဗေပိ ပစ္ဆိမဿေဝ ဝါဒဿ ပမာဏဘာဝံ ဒဿေတိ. ကေစိ ပန ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝက္ခမာနဝါဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

သေသမ္ပီတိ ဂါမူပစာရလက္ခဏံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တတြာတိ တသ္မိံ ဂါမူပစာရဂ္ဂဟဏေ. တဿ ဂါမပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထန္တိ တဿ အပရိစ္ဆေဒဿ ဂါမဿ ဂါမပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတုန္တိ အတ္ထော. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဂါမော နာမာ’’တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဃရူပစာရေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? ‘‘ဂါမော နာမာတိ ဣဓ အဝုတ္တမ္ပိ အဓိကာရဝသေန လဗ္ဘတိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. အပရေ ပန ဘဏန္တိ ‘‘ဂါမူပစာရော နာမာတိ ဣမိနာဝ ဂါမဿ စ ဂါမူပစာရဿ စ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကထံ? ‘ဂါမဿ ဥပစာရော ဂါမူပစာရော’တိ ဧဝံ ဝိဂ္ဂဟေ ကရိယမာနေ ‘ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဣန္ဒခီလေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’တိ ဣမိနာ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဂါမူပစာရလက္ခဏံ ဒဿိတံ ဟောတိ၊ ‘ဂါမသင်္ခါတော ဥပစာရော ဂါမူပစာရော’တိ ဧဝံ ပန ဂယှမာနေ ‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဃရူပစာရေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’တိ ဣမိနာ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဂါမပရိစ္ဆေဒေါ ဒဿိတောတိ သက္ကာ ဝိညာတု’’န္တိ. ‘‘ဃရူပစာရေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ ဣမိနာ ပရိက္ခိတ္တဿပိ ဂါမဿ သစေ လေဍ္ဍုပါတတော ဒူရေ ပရိက္ခေပေါ ဟောတိ၊ လေဍ္ဍုပါတောယေဝ ဂါမပရိစ္ဆေဒေါတိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ပရိက္ခိတ္တဂါမေ ဝုတ္တနယေနေဝ.

သင်္ကရီယတီတိ မိဿီယတိ. ဧတ္ထာတိ ဃရဃရူပစာရဂါမဂါမူပစာရေသု. ‘‘ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနေ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပံ အတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ. ၅၁၃) ဝုတ္တတ္တာ ဂါမဂါမူပစာရာနံ အသင်္ကရတာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ အာဟ – ‘‘အသင်္ကရတော စေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနာဒီသူ’’တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပံ၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ အတိက္ကမန္တဿ ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနာပတ္တိ ဟောတီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ပဒဘာဇနိယံ ပန ‘‘ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပံ အတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ. ၅၁၃) ဝုတ္တတ္တာ. အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဃရူပစာရတော ပဋ္ဌာယ ဒုတိယလေဍ္ဍုပါတသင်္ခါတဿ ဂါမူပစာရဿ ဩက္ကမနေ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနေဝ ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၅၁၂) ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရော အဒိန္နာဒါနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘ယွာယံ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရော ဒဿိတော၊ တဿ ဝသေန ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနာဒီသု အာပတ္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ’’တိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဝိကာလေ ဂါမံ ပဝိသေယျာ’’တိ ဣမိနာ ဝိရုဇ္ဈတီတိ? န ဝိရုဇ္ဈတိ ဂါမူပစာရဿပိ ဂါမဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ. တသ္မာ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပံ အတိက္ကမန္တဿ၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တဿ ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနာပတ္တိ ဟောတီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဃရဃရူပစာရာဒီသု ဌိတာနံ ဥပ္ပန္နလာဘဘာဇနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ.

နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာတိ ဣန္ဒခီလတော ဗဟိ နိက္ခမိတွာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဝိနယပရိယာယေန တာဝ ‘‘ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ အဝသေသံ အရည’’န္တိ (ပါရာ. ၉၂) အာဂတံ၊ သုတ္တန္တပရိယာယေန အာရညိကံ ဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ‘‘အာရညကံ နာမ သေနာသနံ ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၅၄) အာဂတံ. ဝိနယသုတ္တန္တာ ဥဘောပိ ပရိယာယဒေသနာ နာမ၊ အဘိဓမ္မော ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနာ. နိပ္ပရိယာယတော စ ဂါမဝိနိမုတ္တံ ဌာနံ အရညမေဝ ဟောတီတိ အဘိဓမ္မပရိယာယေန အရညံ ဒဿေတုံ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ’’တိ (ဝိဘ. ၅၂၉) ဝုတ္တံ. ‘‘အာစရိယဓနု နာမ ပကတိဟတ္ထေန နဝဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏံ၊ ဇိယာယ ပန အာရောပိတာယ စတုဟတ္ထပ္ပမာဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ. လေသောကာသနိသေဓနတ္ထန္တိ ‘‘မယာ နေဝ ဂါမေ၊ န အရညေ ဟဋံ၊ ဃရေ ဝါ ဃရူပစာရေသု ဝါ ဂါမူပစာရေသု ဝါ အညတရသ္မိ’’န္တိ ဝတ္တုံ မာ လဘတူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ကပ္ပိယန္တိ အနုရူပဝသေန ဝုတ္တံ. အကပ္ပိယမ္ပိ ပန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဉ္စေ၊ အဒိန္နသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. ပရိစ္စာဂါဒိမှိ အကတေ ‘‘ဣဒံ မယှံ သန္တက’’န္တိ အဝိဒိတမ္ပိ ပရပရိဂ္ဂဟိတမေဝ မာတာပိတူနံ အစ္စယေန မန္ဒာနံ ဥတ္တာနသေယျကာနံ ဒါရကာနံ သန္တကမိဝ.

ယဿ ဝသေန ပုရိသော ထေနောတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ထေယျန္တိ အာဟ ‘‘အဝဟရဏစိတ္တဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. သင်္ခါ-သဒ္ဒေါ ဉာဏကောဋ္ဌာသပညတ္တိဂဏနာဒီသု ဒိဿတိ. ‘‘သင်္ခါယေကံ ပဋိသေဝတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၆၈) ဟိ ဉာဏေ ဒိဿတိ. ‘‘ပပဉ္စသညာသင်္ခါ သမုဒါစရန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၀၄) ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သင်္ခါ သမညာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၃၁၃) ပညတ္တိယံ. ‘‘န သုကရံ သင်္ခါတု’’န္တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၉၆၊ အပ. ထေရ. ၁.၁၀.၂) ဂဏနာယံ. တတ္ထ ကောဋ္ဌာသဝစနံ သင်္ခါ-သဒ္ဒံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သင်္ခါသင်္ခါတန္တိ အတ္ထတော ဧက’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘ကောဋ္ဌာသဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ပပဉ္စသင်္ခါတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာ ပပဉ္စကောဋ္ဌာသာ. ‘‘ဧကော စိတ္တကောဋ္ဌာသောတိ ယဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂေ အဝဟရိဿာမီတိ ပဝတ္တံ စိတ္တံ၊ ယဉ္စ ဂမနာဒိသာဓကံ ပရာမသနာဒိသာဓကံ ဝါ မဇ္ဈေ ပဝတ္တံ၊ ယဉ္စ ဌာနာစာဝနပ္ပယောဂသာဓကံ၊ တေသု အယမေဝေကော ပစ္ဆိမော စိတ္တကောဋ္ဌာသော ဣဓာဓိပ္ပေတော’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. စူဠဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဦနမာသကမာသကဦနပဉ္စမာသကပဉ္စမာသကာဝဟရဏစိတ္တေသု ဧကော စိတ္တကောဋ္ဌာသော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အနေကပ္ပဘေဒတ္တာ စိတ္တဿ ဧကော စိတ္တကောဋ္ဌာသောတိ ဝုတ္တ’’န္တိ မဟာဂဏ္ဌိပဒေ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စ ဝုတ္တံ. ဣဒမေဝေတ္ထ သုန္ဒရတရံ ‘‘ထေယျစိတ္တသင်္ခါတော ဧကော စိတ္တကောဋ္ဌာသော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ထေယျသင်္ခါတေနာတိ ထေယျစိတ္တကောဋ္ဌာသေန ကရဏဘူတေန၊ န ဝိဿာသတာဝကာလိကာဒိဂါဟဝသပ္ပဝတ္တစိတ္တကောဋ္ဌာသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အဘိယောဂဝသေနာတိ အဍ္ဍကရဏဝသေန. အဘိယုဉ္ဇတီတိ စောဒေတိ၊ အဍ္ဍံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ပရိကပ္ပိတဋ္ဌာနန္တိ ဩကာသပရိကပ္ပနဝသေန ပရိကပ္ပိတပ္ပဒေသံ. သုင်္ကဃာတန္တိ ဧတ္ထ ရာဇူနံ ဒေယျဘာဂဿ ဧတံ အဓိဝစနံ သုင်္ကောတိ၊ သော ဧတ္ထ ဟညတိ အဒတွာ ဂစ္ဆန္တေဟီတိ သုင်္ကဃာတော. ‘‘ဧတ္ထ ပဝိဋ္ဌေဟိ သုင်္ကော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ရုက္ခပဗ္ဗတာဒိသညာဏေန နိယမိတပ္ပဒေသဿေတံ အဓိဝစနံ.

ပဉ္စဝီသတိအဝဟာရကထာဝဏ္ဏနာ

အာကုလာတိ သင်္ကုလာ. လုဠိတာတိ ဝိလောဠိတာ. ကတ္ထစီတိ ဧကိဿာယ အဋ္ဌကထာယံ. ဧကံ ပဉ္စကံ ဒဿိတန္တိ ‘‘ပရပရိဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတိ၊ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညီ စ၊ ဂရုကော စ ဟောတိ ပရိက္ခာရော ပဉ္စမာသကော ဝါ အတိရေကပဉ္စမာသကော ဝါ၊ ထေယျစိတ္တဉ္စ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ၊ အာမသတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဖန္ဒာပေတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ. ဌာနာ စာဝေတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ (ပါရာ. ၁၂၂) ဧဝံ ဝုတ္တပဉ္စအဝဟာရင်္ဂါနိ ဧကံ ပဉ္စကန္တိ ဒဿိတံ. ဒွေ ပဉ္စကာနိ ဒဿိတာနီတိ ‘‘ဆဟာကာရေဟိ အဒိန္နံ အာဒိယန္တဿ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ. န စ သကသညီ၊ န စ ဝိဿာသဂ္ဂါဟီ၊ န စ တာဝကာလိကံ၊ ဂရုကော စ ဟောတိ ပရိက္ခာရော ပဉ္စမာသကော ဝါ အတိရေကပဉ္စမာသကော ဝါ၊ ထေယျစိတ္တဉ္စ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ၊ အာမသတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဖန္ဒာပေတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ. ဌာနာ စာဝေတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု ဆသု ပဒေသု ဧကံ အပနေတွာ အဝသေသာနိ ပဉ္စ ပဒါနိ ဧကံ ပဉ္စကန္တိ ဒဿေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပဉ္စကဉ္စ ဂဟေတွာ ဒွေ ပဉ္စကာနိ ဒဿိတာနိ. ဧတ္ထ ပနာတိ ‘‘ပဉ္စဟာကာရေဟိ အဒိန္နံ အာဒိယန္တဿာ’’တိအာဒီသု. သဗ္ဗေဟိပိ ပဒေဟီတိ ‘‘ပရပရိဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတီ’’တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ. လဗ္ဘမာနာနိယေဝ ပဉ္စကာနီတိ ပဉ္စဝီသတိယာ အဝဟာရေသု လဗ္ဘမာနပဉ္စကာနိ.

ပဉ္စန္နံ အဝဟာရာနံ သမူဟော ပဉ္စကံ၊ သကော ဟတ္ထော သဟတ္ထော၊ တေန နိဗ္ဗတ္တော၊ တဿ ဝါ သမ္ဗန္ဓီတိ သာဟတ္ထိကော၊ အဝဟာရော. သာဟတ္ထိကာဒိ ပဉ္စကံ သာဟတ္ထိကပဉ္စကန္တိ အာဒိပဒဝသေန နာမလာဘော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ကုသလာဒိတ္တိကဿ ကုသလတ္တိကဝေါဟာရော ဝိယ. ဣမိနာဝ နယေန ပုဗ္ဗပယောဂါဒိ ပဉ္စကံ ပုဗ္ဗပယောဂပဉ္စကံ၊ ထေယျာဝဟာရာဒိ ပဉ္စကံ ထေယျာဝဟာရပဉ္စကန္တိ နာမလာဘော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ. တတိယပဉ္စမေသု ပဉ္စကေသူတိ သာဟတ္ထိကပဉ္စကထေယျာဝဟာရပဉ္စကေသု. လဗ္ဘမာနပဒဝသေနာတိ သာဟတ္ထိကပဉ္စကေ လဗ္ဘမာနဿ နိဿဂ္ဂိယာဝဟာရပဒဿ ဝသေန ထေယျာဝဟာရပဉ္စကေ လဗ္ဘမာနဿ ပရိကပ္ပါဝဟာရပဒဿ စ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

အာဏတ္တိယာ နိဗ္ဗတ္တော အဝဟာရော အာဏတ္တိကော. နိဿဇ္ဇနံ နိဿဂ္ဂေါ၊ သုင်္ကဃာတဋ္ဌာနေ ပရိကပ္ပိတောကာသေ ဝါ ဌတွာ ဘဏ္ဍဿ ဗဟိ ပါတနံ. နိဿဂ္ဂေါဝ နိဿဂ္ဂိယော. ကိရိယာသိဒ္ဓိတော ပုရေတရမေဝ ပါရာဇိကာပတ္တိသင်္ခါတံ အတ္ထံ သာဓေတီတိ အတ္ထသာဓကော. ‘‘အသုကဿ ဘဏ္ဍံ ယဒါ သက္ကောသိ၊ တဒါ အဝဟရာ’’တိ ဧဝရူပေါ ဟိ အာဏာပနပယောဂေါ ပရဿ တေလကုမ္ဘိယာ ပါဒဂ္ဃနကံ တေလံ အဝဿံ ပိဝနကာနံ ဥပါဟနာဒီနံ နိက္ခေပပယောဂေါ စ အာဏတ္တဿ ဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏတော ဥပါဟနာဒီနံ တေလပါတနတော စ ပုရေတရမေဝ ပါရာဇိကာပတ္တိသင်္ခါတံ အတ္ထံ သာဓေတိ. သာဟတ္ထိကပယောဂေါပိ ဟိ ဧဝရူပေါ အတ္ထသာဓကောတိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှေတံ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) –

‘‘အတ္ထသာဓကော နာမ ‘အသုကဿ ဘဏ္ဍံ ယဒါ သက္ကောသိ၊ တဒါ တံ အဝဟရာ’တိ အာဏာပေတိ. တတ္ထ သစေ ပရော အနန္တရာယိကော ဟုတွာ တံ အဝဟရတိ၊ အာဏာပကဿ အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ. ပရဿ ဝါ ပန တေလကုမ္ဘိယာ ပါဒဂ္ဃနကံ တေလံ အဝဿံ ပိဝနကာနိ ဥပါဟနာဒီနိ ပက္ခိပတိ၊ ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေယေဝ ပါရာဇိက’’န္တိ.

ဓုရဿ နိက္ခိပနံ ဓုရနိက္ခေပေါ. အာရာမာဘိယုဉ္ဇနာဒီသု အတ္တနော စ ပရဿ စ ဒါနဂ္ဂဟဏေသု နိရုဿာဟဘာဝါပဇ္ဇနံ. သဟတ္ထာ အဝဟရတီတိ သဟတ္ထေန ဂဏှာတိ. ‘‘အသုကဿ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’’တိ အညံ အာဏာပေတီတိ ဧတ္ထာပိ အာဏာပကဿ အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ အာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယဒိ ဧဝံ ဣမဿ၊ အတ္ထသာဓကဿ စ ကော ဝိသေသောတိ? တင်္ခဏညေဝ ဂဟဏေ နိယုဉ္ဇနံ အာဏတ္တိကပယောဂေါ၊ ကာလန္တရေန ဂဟဏတ္ထံ နိယောဂေါ အတ္ထသာဓကောတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. တေနေဝါဟ – ‘‘အသုကဿ ဘဏ္ဍံ ယဒါ သက္ကောသိ၊ တဒါ အဝဟရာတိ အာဏာပေတီ’’တိ. ဧတ္ထ စ အာဏာပနပယောဂေါဝ အတ္ထသာဓကောတိ ဒဿိတော၊ သာဟတ္ထိကဝသေနပိ အတ္ထသာဓကပယောဂေါ ပန ဥပရိ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဓုရနိက္ခေပေါ ပန ဥပနိက္ခိတ္တဘဏ္ဍဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ. အာရာမာဘိယုဉ္ဇနာဒီသုပိ တာဝကာလိကဘဏ္ဍဒေယျာနံ အဒါနေပိ ဧသေဝ နယော.

‘‘အာဏတ္တိဝသေန ပုဗ္ဗပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အနန္တရာယေန ဂဏှန္တဿ ‘အသုကဿ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’တိ အာဏာပနံ ဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏတော ပုဗ္ဗတ္တာ ပုဗ္ဗပယောဂေါ၊ ပယောဂေန သဟ ဝတ္တမာနော အဝဟာရော သဟပယောဂေါ၊ ‘‘အသုကံ နာမ ဘဏ္ဍံ ဟရိဿာမာ’’တိ သံဝိဒဟိတွာ သမ္မန္တယိတွာ အဝဟရဏံ သံဝိဒါဝဟာရော. သင်္ကေတကမ္မံ နာမ ပုဗ္ဗဏှာဒိကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန သဉ္ဇာနနကမ္မံ၊ နိမိတ္တကမ္မံ နာမ သညုပ္ပါဒနတ္ထံ အက္ခိနိခဏနာဒိနိမိတ္တကရဏံ. ဌာနာစာဝနဝသေန သဟပယောဂေါတိ ဣဒံ ပန နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ခိလသင်္ကမနာဒီသုပိ အသတိ စ ဌာနာစာဝနေ သဟပယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဌာနာစာဝနဝသေန ခိလာဒီနိ သင်္ကာမေတွာ ခေတ္တာဒိဂ္ဂဟဏဝသေန စ သဟပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

ထေနော ဝုစ္စတိ စောရော၊ တဿ ဘာဝေါ ထေယျံ၊ တေန အဝဟရဏံ ထေယျာဝဟာရော. ယော ဟိ သန္ဓိစ္ဆေဒါဒီနိ ကတွာ အဒိဿမာနော အဝဟရတိ၊ တုလာကူဋမာနကူဋကူဋကဟာပဏာဒီဟိ ဝါ ဝဉ္စေတွာ ဂဏှာတိ၊ တဿေဝံ ဂဏှတော အဝဟာရော ထေယျာဝဟာရော. ပသယှ အဘိဘဝိတွာ အဝဟရဏံ ပသယှာဝဟာရော. ယော ဟိ ပသယှ ဗလက္ကာရေန ပရေသံ သန္တကံ ဂဏှာတိ ဂါမဃာတကာဒယော ဝိယ၊ အတ္တနော ပတ္တဗလိတော ဝါ ဝုတ္တနယေန အဓိကံ ဂဏှာတိ ရာဇဘဋာဒယော ဝိယ၊ တဿေဝံ ဂဏှတော အဝဟာရော ပသယှာဝဟာရော. ဘဏ္ဍဝသေန စ ဩကာသဝသေန စ ပရိကပ္ပေတွာ အဝဟရဏံ ပရိကပ္ပါဝဟာရော. တိဏပဏ္ဏာဒီဟိ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာဒိံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပစ္ဆာ တဿ ပဋိစ္ဆန္နဿ အဝဟရဏံ ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော. ကုသံ သင်္ကာမေတွာ အဝဟရဏံ ကုသာဝဟာရော.

တုလယိတွာတိ ဥပပရိက္ခိတွာ. သာမီစီတိ ဝတ္တံ၊ အာပတ္တိ ပန နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. မဟာဇနသမ္မဒ္ဒေါတိ မဟာဇနသင်္ခေါဘော. ဘဋ္ဌေ ဇနကာယေတိ အပဂတေ ဇနကာယေ. ‘‘ဣဒဉ္စ ကာသာဝံ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ဧတဿေဝ ဘိက္ခုနော ဒေဟီ’’တိ ကိံကာရဏာ ဧဝမာဟ? စီဝရသာမိကေန ယသ္မာ ဓုရနိက္ခေပေါ ကတော၊ တသ္မာ တဿ အဒိန္နံ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အဝဟာရကောပိ ဝိပ္ပဋိသာရဿ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ စီဝရသာမိကံ ပရိယေသန္တော ဝိစရတိ ‘‘ဒဿာမီ’’တိ၊ စီဝရသာမိကေန စ ‘‘မမေတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဧတေနပိ အဝဟာရကေန အာလယော ပရိစ္စတ္တော၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ယဒိ ဧဝံ စီဝရသာမိကောယေဝ ‘‘အတ္တနော သန္တကံ ဂဏှာဟီ’’တိ ကသ္မာ န ဝုတ္တောတိ? ဥဘိန္နမ္ပိ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒနတ္ထံ. ကထံ? အဝဟာရကဿ ‘‘မယာ သဟတ္ထေန န ဒိန္နံ၊ ဘဏ္ဍဒေယျမေတ’’န္တိ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဣတရဿ ‘‘မယာ ပဌမံ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ပစ္ဆာ အဒိန္နံ ဂဟိတ’’န္တိ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ.

သမဂ္ဃန္တိ အပ္ပဂ္ဃံ. ဒါရုအတ္ထံ ဖရတီတိ ဒါရူဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ သာဓေတိ. မယိ သန္တေတိအာဒိ သဗ္ဗံ ရညာ ပသာဒေန ဝုတ္တံ၊ ‘‘ထေရေန ပန အနနုစ္ဆဝိကံ ကတ’’န္တိ န မညိတဗ္ဗံ.

ဧကဒိဝသံ ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနာဒိနာ ယာ အယံ အဂ္ဃဟာနိ ဝုတ္တာ၊ သာ သဗ္ဗာ ဘဏ္ဍသာမိနာ

ကိဏိတွာ ဂဟိတမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ၊ သဗ္ဗံ ပနေတံ အဋ္ဌကထာစရိယပ္ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗံ. ပါသာဏဉ္စ သက္ခရဉ္စ ပါသာဏသက္ခရံ. ဓာရေယျတ္ထံ ဝိစက္ခဏောတိ ဣမဿေဝ ဝိဝရဏံ ‘‘အာပတ္တိံ ဝါ အနာပတ္တိံ ဝါ’’တိအာဒိ.

ပဉ္စဝီသတိအဝဟာရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အက္ခဒဿာတိ ဧတ္ထ အက္ခ-သဒ္ဒေန ကိရ ဝိနိစ္ဆယသာလာ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ နိသီဒိတွာ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ပဿန္တီတိ အက္ခဒဿာ ဝုစ္စန္တိ ဓမ္မဝိနိစ္ဆနကာ. ဟနေယျုန္တိ ဧတ္ထ ဟနနံ နာမ ဟတ္ထပါဒါဒီဟိ ပေါထနဉ္စေဝ သီသာဒိစ္ဆေဒနဉ္စ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဟနေယျုန္တိ ပေါထေယျုဉ္စေဝ ဆိန္ဒေယျုဉ္စာ’’တိ. တေနေဝ ပဒဘာဇနိယဉ္စ ‘‘ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ ကသာယ ဝါ ဝေတ္တေန ဝါ အဍ္ဎဒဏ္ဍကေန ဝါ ဆေဇ္ဇာယ ဝါ ဟနေယျု’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဍ္ဎဒဏ္ဍကေနာတိ ဒွိဟတ္ထပ္ပမာဏေန ရဿမုဂ္ဂရေန ဝေဠုပေသိကာယ ဝါ. ဆေဇ္ဇာယာတိ ဟတ္ထပါဒသီသာဒီနံ ဆေဒနေန. နီဟရေယျုန္တိ ဂါမနိဂမာဒိတော နီဟရေယျုံ. စောရောသိ။ပေ။ ထေနောသီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိဘာသေယျု’’န္တိ ပဒံ အဇ္ဈာဟရိတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘စောရောသီတိ ဧဝမာဒီနိ စ ဝတွာ ပရိဘာသေယျု’’န္တိ.

၉၃. ယံ တံ ဘဏ္ဍံ ဒဿိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယတ္ထ ယတ္ထ ဌိတန္တိ ဘူမိအာဒီသု ယတ္ထ ယတ္ထ ဌိတံ. ယထာ ယထာ အာဒါနံ ဂစ္ဆတီတိ ဘူမိအာဒီသု ဌိတံ ဘဏ္ဍံ သဗ္ဗသော အဂ္ဂဟဏေပိ ယေန ယေန အာကာရေန ဂဟဏံ ဥပဂစ္ဆတိ.

ဘူမဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၉၄. ဖန္ဒာပေတိ၊ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဖန္ဒာပေတွာ ပုန အနုဋ္ဌဟိတွာ တတ္ထေဝ သယန္တဿပိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ အဖန္ဒာပေတွာ ဧကပယောဂေန ဥဋ္ဌဟန္တဿပိ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညသ္မိံ ဝါ ဂမနဿ အနုပကာရေတိ ယထာ ဒွါရပိဒဟနေ ကုမ္ဘိဋ္ဌာနဂမနဿ အနုပကာရတ္တာ အနာပတ္တိ၊ ဧဝံ အညသ္မိံ ဝါ ဂမနဿ အနုပကာရေ ကာယဝစီကမ္မေ အနာပတ္တိ. ဝါစာယ ဝါစာယာတိ ဧကေကတ္ထဒီပိကာယ ဝါစာယ ဝါစာယ. ဥပလဒ္ဓေါတိ ဉာတော. ပုညာနိ စ ကရိဿာမာတိ ဧတ္ထ ‘‘မုသာဝါဒံ ကတွာ ပုညာနိ ကရိဿာမာတိ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ၊ တံ ဣမသ္မိံယေဝ ပဒေသေ အဋ္ဌကထာဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ. တထာ ဟိ ‘‘ယံ ယံ ဝစနံ မုသာ၊ တတ္ထ တတ္ထ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ စ ‘‘န ဟိ အဒိန္နာဒါနဿ ပုဗ္ဗပယောဂေ ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ဒုက္ကဋံ နာမ အတ္ထီ’’တိ စ ဝက္ခတိ. ဧဝံ ပန ဝုတ္တေ န ဝိရုဇ္ဈတိ ‘‘မုသာဝါဒံ ကတွာ ပုညာနိ စ ကရိဿာမာတိ ဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ဒုက္ကဋ’’န္တိ. တထာ ဟိ ‘‘အကပ္ပိယပထဝိံ ခဏန္တာနံ ဒုက္ကဋေဟိ သဒ္ဓိံ ပါစိတ္တိယာနီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တ’’န္တိ စ ‘‘ယထာ စ ဣဓ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ဒုက္ကဋာ န မုစ္စတီ’’တိ စ ဝက္ခတိ. သစေ ပန ကုသလစိတ္တော ‘‘ပုညာနိ ကရိဿာမာ’’တိ ဝဒတိ၊ အနာပတ္တိ ‘‘ဗုဒ္ဓပူဇံ ဝါ ဓမ္မပူဇံ ဝါ သံဃဘတ္တံ ဝါ ကရိဿာမာတိ ကုသလံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ကုသလစိတ္တေန ဂမနေ အနာပတ္တီ’’တိ စ ‘‘ယထာ စ ဣဓ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အထေယျစိတ္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ စ ဝက္ခမာနတ္တာ.

ပမာဒလိခိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အပရဘာဂေ ပေါတ္ထကာရုဠှကာလေ ပမဇ္ဇိတွာ လိခိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါဠိယံ သေသအဋ္ဌကထာသု စ ‘‘ကုဒါလံ ဝါ ပိဋကံ ဝါ’’တိ ဣဒမေဝ ဒွယံ ဝတွာ ဝါသိဖရသူနံ အဝုတ္တတ္တာ တေသမ္ပိ သင်္ခေပဋ္ဌကထာဒီသု အာဂတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခေပဋ္ဌကထာယံ ပန မဟာပစ္စရိယဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ထေယျစိတ္တေန ကတတ္တာ ‘‘ဒုက္ကဋေဟိ သဒ္ဓိံ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတော ပရံ သဗ္ဗကိရိယာသူတိ ဗီဇဂ္ဂဟဏတော ပရံ ကတ္တဗ္ဗကိရိယာသု. သဗ္ဗံ ပုရိမနယေနေဝါတိ ယာဝ ပိဋကပရိယောသာနာ ဟတ္ထဝါရပဒဝါရေသု ဒုက္ကဋံ.

ထေရေဟိ ဒဿိတန္တိ ပုဗ္ဗပယောဂသဟပယောဂဒုက္ကဋေသု အသမ္မောဟတ္ထံ သမောဓာနေတွာ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဒဿိတံ. ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ ဒုက္ကဋာနံ ဣမေသုယေဝ အဋ္ဌသု သင်္ဂဟေတဗ္ဗဘာဝတော ဣတရေဟိ သတ္တဟိ ဒုက္ကဋေဟိ ဝိနိမုတ္တံ ဝိနယဒုက္ကဋေယေဝ သင်္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဒသဝိဓံ ရတနန္တိ ‘‘မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ သိလာ ပဝါဠံ ရဇတံ ဇာတရူပံ လောဟိတင်္ဂေါ မသာရဂလ္လ’’န္တိ ဧဝမာဂတံ ဒသဝိဓံ ရတနံ.

‘‘မဏိ မုတ္တာ ဝေဠုရိယော စ သင်္ခေါ၊

သိလာ ပဝါဠံ ရဇတဉ္စ ဟေမံ၊

သလောဟိတင်္ဂဉ္စ မသာရဂလ္လံ၊

ဒသေတိ ဓီရော ရတနာနိ ဇညာ’’တိ. –

ဟိ ဝုတ္တံ.

သတ္တဝိဓံ ဓညန္တိ သာလိ ဝီဟိ ယဝေါ ကင်္ဂု ကုဒြူသော ဝရကော ဂေါဓုမောတိ ဣဒံ သတ္တဝိဓံ ဓညံ. အာဝုဓဘဏ္ဍာဒိန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန တူရိယဘဏ္ဍဣတ္ထိရူပါဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. အနာမသိတဗ္ဗေ ဝတ္ထုမှိ ဒုက္ကဋံ အနာမာသဒုက္ကဋံ. ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋန္တိ ‘‘န ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝါရိတဿ ကတတ္တာ ဒုဋ္ဌု အာစိဏ္ဏံ စရိတန္တိ ဒုရုပစိဏ္ဏံ၊ တသ္မိံ ဒုက္ကဋံ ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋံ. ဝိနယေ ပညတ္တံ ဒုက္ကဋံ ဝိနယဒုက္ကဋံ. ‘‘သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမတီ’’တိ သုတွာ တံနိဝါရဏတ္ထာယ ဉာတေ အတ္ထေ အဝဒန္တဿ ဉာတဒုက္ကဋံ. ဧကာဒသ သမနုဘာသနာ နာမ ဘိက္ခုပါတိမောက္ခေ စတ္တာရော ယာဝတတိယကာ သံဃာဒိသေသာ၊ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒန္တိ ပဉ္စ၊ ဘိက္ခုနီပါတိမောက္ခေ ဧကံ ယာဝတတိယကံ ပါရာဇိကံ၊ စတ္တာရော သံဃာဒိသေသာ၊ စဏ္ဍကာဠီသိက္ခာပဒန္တိ ဆ. ဝဿာဝါသာဒိံ ပဋိဿုဏိတွာ န သမ္ပာဒေန္တဿ ပဋိဿဝနိမိတ္တံ ဒုက္ကဋံ ပဋိဿဝဒုက္ကဋံ.

ပုဗ္ဗသဟပယောဂေ စ၊ အနာမာသဒုရုပစိဏ္ဏေ၊

ဝိနယေ စေဝ ဉာတေ စ၊ ဉတ္တိယာ စ ပဋိဿဝေ၊

အဋ္ဌေတေ ဒုက္ကဋာ ဝုတ္တာ၊ ဝိနယေ ဝိနယညုနာ.

သဟပယောဂတော ပဋ္ဌာယ စေတ္ထ ပုရိမာ ပုရိမာ အာပတ္တိယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ အာဟ ‘‘အထ ဓုရနိက္ခေပံ အကတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ဓုရနိက္ခေပံ အကတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ခဏန္တဿ ပုရိမာပတ္တိယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိယူဟနဒုက္ကဋံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ၊ ဥဒ္ဓရဏဒုက္ကဋေ ပတိဋ္ဌာတီတိ ဣဒံ ပါဠိယံ အာဂတာနုက္ကမေန ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယဒိ ပန ပံသုံ ဥဒ္ဓရိတွာ သဥဿာဟောဝ ပုန ခဏတိ၊ ဥဒ္ဓရဏဒုက္ကဋံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ၊ ခဏနဒုက္ကဋေ ပတိဋ္ဌာတိ.

ကတံ ကရဏံ ကိရိယာတိ အတ္ထတော ဧကန္တိ အာဟ ‘‘ဝိရူပါ သာ ကိရိယာ’’တိ. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပရိဝါရပါဠိယာ နိဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပရဒ္ဓံ ဝိရဒ္ဓံ ခလိတန္တိ သဗ္ဗမေတံ ယဉ္စ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဿ ဒုက္ကဋဿ ပရိယာယဝစနံ. ယဉှိ ဒုဋ္ဌု ကတံ၊ ဝိရူပံ ဝါ ကတံ၊ တံ ဒုက္ကဋံ. တံ ပနေတံ ယထာ သတ္ထာရာ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ အကတတ္တာ အပရဒ္ဓံ၊ ကုသလံ ဝိရဇ္ဈိတွာ ပဝတ္တတ္တာ ဝိရဒ္ဓံ၊ အရိယဝံသပ္ပဋိပဒံ အနာရုဠှတ္တာ ခလိတံ. ယံ မနုဿော ကရေတိ ဣဒံ ပနေတ္ထ ဩပမ္မနိဒဿနံ. တဿတ္ထော – ယထာ ယံ လောကေ မနုဿော အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော ပါပံ ကရောတိ၊ တံ ဒုက္ကဋန္တိ ပဝေဒေန္တိ၊ ဧဝမိဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌေန လာမကဘာဝေန ပါပံ၊ တသ္မာ ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ယထာ ဒုက္ခာ၊ ကုစ္ဆိတာ ဝါ ဂတိ ဒုဂတီတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဒုဂ္ဂတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ယထာ စ ကဋုကံ ဖလမေတဿာတိ ကဋုကဖလန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ကဋုကပ္ဖလ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓာပိ ထူလတ္တာ အစ္စယတ္တာ စ ထူလစ္စယန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္ပရာယေ စ ဒုဂ္ဂတီ’’တိအာဒိမာဟ. သံယောဂေ ပန ကတေ သံယောဂပရဿ ရဿတ္တံ သိဒ္ဓမေဝါတိ မနသိ ကတွာ ‘‘သံယောဂဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. ဧကဿ မူလေတိ ဧကဿ သန္တိကေ. အစ္စယော တေန သမော နတ္ထီတိ ဒေသနာဂါမီသု အစ္စယေသု တေန သမော ထူလော အစ္စယော နတ္ထိ. တေနေတံ ဣတိ ဝုစ္စတီတိ ထူလတ္တာ အစ္စယဿ ဧတံ ထုလ္လစ္စယန္တိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

‘‘သဗ္ဗတ္ထာပိ အာမသနေ ဒုက္ကဋံ ဖန္ဒာပနေ ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဝိသုံ ဝိသုံ ထေယျစိတ္တေန အာမသနဖန္ဒာပနပယောဂံ ကရောန္တဿေဝ ဟောတိ၊ ဧကပယောဂေန ဂဏှန္တဿ ပန ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကမေဝ၊ န ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. သဟပယောဂံ ပန အကတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗပယောဂေ အာပန္နာပတ္တီနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ အဘာဝတော သဟပယောဂံ ကတွာပိ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကန္တေန ပုဗ္ဗပယောဂေ အာပန္နာပတ္တိယော ဒေသေတဗ္ဗာ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာဝစနံ ပန ကတေ သဟပယောဂေ ပုဗ္ဗပယောဂေ အာပန္နာပတ္တီနမ္ပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ ဒီပေတိ၊ အညထာ ‘‘သဟပယောဂံ ပန အကတွာ’’တိ ဣဒံ ဝိသေသနမေဝ နိရတ္ထကံ သိယာ. ယဉ္စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ ‘‘သစေ ပနဿ တတ္ထဇာတကေ တိဏရုက္ခလတာဒိမှိ ဆိန္နေပိ လဇ္ဇိဓမ္မော ဩက္ကမတိ၊ သံဝရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဆေဒနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဒေသေတွာ မုစ္စတီ’’တိ၊ တမ္ပိ သဟပယောဂေ ကတေ ပုဗ္ဗပယောဂေ အာပန္နာပတ္တီနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိမေဝ ဒီပေတိ သဟပယောဂေ ဆေဒနပစ္စယာ အာပန္နဒုက္ကဋဿေဝ ဒေသနာယ ဝုတ္တတ္တာ. သဟပယောဂတော ပဋ္ဌာယေဝါတိ စ ဣဒံ သဟပယောဂံ ပတ္တဿ တတော ပုဗ္ဗေ အာပန္နာနံ ပုဗ္ဗပယောဂါပတ္တီနမ္ပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ ဒီပေတိ. တေန ဟိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ ‘‘ယာဝ သဟပယောဂံ န ပါပုဏာတိ၊ တာဝ ပုဗ္ဗေ အာပန္နာပတ္တီနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ န ဟောတိ၊ သဟပယောဂံ ပတ္တကာလတော ပန ပဋ္ဌာယ တာသမ္ပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ဟောတီ’’တိ၊ တသ္မာ သုဋ္ဌု ဥပပရိက္ခိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဗဟုကာပိ အာပတ္တိယော ဟောန္တု၊ ဧကမေဝ ဒေသေတွာ မုစ္စတီတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – သစေ ခဏနဝိယူဟနုဒ္ဓရဏေသု ဒသ ဒသ ကတွာ အာပတ္တိယော အာပန္နာ၊ တာသု ဥဒ္ဓရဏေ ဒသ အာပတ္တိယော ဒေသေတွာ မုစ္စတိ ဝိသဘာဂကိရိယံ ပတွာ ပုရိမာပုရိမာပတ္တီနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာတိ. ဇာတိဝသေန ပန သမာနကိရိယာယ အာပန္နာပတ္တိယော ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ ‘‘ဧကမေဝ ဒေသေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဣမိနာပိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာဝစနေန ပဌမံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တပုရိမာပတ္တိပဋိပ္ပဿဒ္ဓိမေဝ သမတ္ထယတိ၊ န ပန ဥဘိန္နံ အဋ္ဌကထာနံ အတ္ထတော နာနာကရဏံ အတ္ထိ. အပရမ္ပေတ္ထ ပကာရံ ဝဏ္ဏယန္တိ ‘‘သမာနကိရိယာသုပိ ပုရိမပုရိမခဏနပစ္စယာ အာပန္နာပတ္တိယော ပစ္ဆိမပစ္ဆိမခဏနံ ပတွာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ‘ပံသုခဏနာဒီသု စ လဇ္ဇိဓမ္မေ ဥပ္ပန္နေ ဗဟုကာပိ အာပတ္တိယော ဟောန္တု၊ ဧကမေဝ ဒေသေတွာ မုစ္စတီတိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တ’’’န္တိ. ‘‘ဧဝဉ္စ သတိ ‘ဗဟုကာပိ အာပတ္တိယော ဟောန္တူ’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ ဝုတ္တဉ္စ၊ တသ္မာ ဝိသဘာဂကိရိယမေဝ ပတွာ ပုရိမာပတ္တီနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ ဣစ္ဆန္တေနေဝ ဗဟုကာသုပိ အာပတ္တီသု ဧကမေဝ ဒေသေတွာ မုစ္စတီတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝိသုံယေဝေကော ဒေသနာက္ကမော ဒဿိတော’’တိပိ ဝဒန္တိ. အယမေတေသံ အဓိပ္ပါယော – ယထာ ဣဓ ပုရိမာပတ္တီနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ အဋ္ဌကထာစရိယပ္ပမာဏေန ဂဟိတာ၊ ဧဝံ ဗဟုကာသုပိ အာပတ္တီသု ဧကမေဝ ဒေသေတွာ မုစ္စတီတိ ဣဒမ္ပိ ဣဓ အဋ္ဌကထာစရိယပ္ပမာဏတောယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ စ ပါဠိယံ ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတီတိ ဣဓ အာဝေဏိကံ ကတွာ အာပတ္တိဝိသေသော ဒဿိတော၊ ဧဝံ ပုရိမာပတ္တီနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိသေသော စ ဒေသနာဝိသေသော စ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဒဿိတောတိ.

ဟေဋ္ဌတော ဩသီဒေန္တောတိ ‘‘သာမိကေသု အာဂန္တွာ အပဿိတွာ ဂတေသု ဂဏှိဿာမီ’’တိ ထေယျစိတ္တေန ဟေဋ္ဌာဘူမိယံ ဩသီဒေန္တော. ဗုန္ဒေနာတိ ကုမ္ဘိယာ ဟေဋ္ဌိမတလေန. ဧဝံ ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတာယ ကုမ္ဘိယာ ဌာနာစာဝနံ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝလယံ နီဟရတိ၊ ပါရာဇိကန္တိ အာကာသဂတံ အကတွာ ဃံသိတွာ နီဟရန္တဿ ဆိန္နကောဋိတော နီဟဋမတ္တေ ပါရာဇိကံ. ဣတော စိတော စ သာရေတီတိ ဃံသန္တောယေဝ အာကာသဂတံ အကတွာ သာရေတိ.

ဆိန္နမတ္တေ ပါရာဇိကန္တိ အဝဿံ စေ ပတတိ၊ ဆိန္နမတ္တေ ပါရာဇိကံ. ပရိစ္ဆေဒေါတိ ‘‘ပဉ္စမာသကံ ဝါ အတိရေကပဉ္စမာသကံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. အပဗျူဟန္တောတိ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဌိတံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဟတ္ထေန ဒွိဓာ ကရောန္တော. ဥပဍ္ဎကုမ္ဘိယန္တိ ဥပဍ္ဎပုဏ္ဏာယ ကုမ္ဘိယာ. နနု စ အဋ္ဌကထာစရိယပ္ပမာဏေန သင်္ခေပဋ္ဌကထာဒီသု ဝုတ္တမ္ပိ ကသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ ဟိ အာဂတေ ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ. ဝိနယဓမ္မတာတိ ဝိနယဂရုကာနံ ဓမ္မတာ. ဝိနယဂရုကာ ဟိ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ အာဂတေ ဂရုကေ တိဋ္ဌန္တိ. ဝိနယဂရုကတာဗျာပနတ္ထဉှိ ဝိနယဂရုကောယေဝေတ္ထ ဝိနယ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တော၊ ဝိနယဿ ဝါ ဧသာ ဓမ္မတာ တေသံ ဂရုဂါရဝဋ္ဌာနဿ ဝိနယဝိသယတ္တာ.

ဣဒါနိ သင်္ခေပဋ္ဌကထာဒီသု ဝုတ္တံ ပါဠိယာပိ န သမေတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ. ဘာဇနန္တိ ပတ္တာဒိဘာဇနံ. ပတ္တာဒိံ အပူရေတွာ ဂဏှန္တဿ အနုဒ္ဓဋေပိ မုခဝဋ္ဋိပရိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ၊ ပူရေတွာ ဂဏှန္တဿ ပန ဥဒ္ဓရဏကာလေ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မုခဝဋ္ဋိပရိစ္ဆေဒေန ဝါ ဥဒ္ဓါရေန ဝါ’’တိ. ယဒါ ပန တေလကုမ္ဘီအာဒီသု တေလာဒီနံ အဗဟုဘာဝတော ဘာဇနံ နိမုဇ္ဇာပေတွာ ဂဏှိတုံ န သက္ကာ ဟောတိ၊ တဒါ မုခဝဋ္ဋိပရိစ္ဆေဒေနေဝ ဟောတိ. စိက္ကနန္တိ ထဒ္ဓံ. အာကဍ္ဎနဝိကဍ္ဎနယောဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထ အဘိမုခံ ကဍ္ဎနံ အာကဍ္ဎနံ၊ ပရတော ကဍ္ဎနံ ဝိကဍ္ဎနံ. ပဋိနီဟရိတုန္တိ အတ္တနော ဘာဇနတော ပဋိနီဟရိတုံ. ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကန္တိ ထေယျစိတ္တေန ပရသန္တကဂ္ဂဟဏပယောဂဿ ကတတ္တာ. မဟာအဋ္ဌကထာယမေဝ ‘‘သစေပိ မရိယာဒံ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ သုက္ခတဠာကဿ ဥဒကနိဗ္ဗဟနဋ္ဌာနံ ဥဒကနိဒ္ဓမနတုမ္ဗံ ဝါ ပိဒဟတိ၊ အညတော စ ဂမနမဂ္ဂေ ဝါ ပါဠိံ ဗန္ဓတိ၊ သုက္ခမာတိကံ ဝါ ဥဇုံ ကရောတိ၊ ပစ္ဆာ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ဥဒကံ အာဂန္တွာ မရိယာဒံ ဘိန္ဒတိ၊ သဗ္ဗတ္ထ ဘဏ္ဍဒေယျ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘တံ ပန တတ္ထေဝ သုက္ခတဠာကေ သုက္ခမာတိကာယ ဥဇုကရဏဝိနိစ္ဆယေန ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

အဝဟာရလက္ခဏန္တိ ပဉ္စဝီသတိယာ အဝဟာရေသု ဧကမ္ပိ အဝဟာရလက္ခဏံ၊ ဌာနာစာဝနပယောဂေါ ဧဝ ဝါ. ဥဒ္ဓါရေတိ ကုမ္ဘိယာ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနတော ကေသဂ္ဂမတ္တေပိ ဥဒ္ဓဋေ. ယုတ္တန္တိ ဌာနာစာဝနပယောဂသဗ္ဘာဝတော ယုတ္တံ. သင်္ဂေါပနတ္ထာယာတိ ဣမိနာ သုဒ္ဓစိတ္တတံ ဒဿေတိ. ပလိဗုဇ္ဈိဿတီတိ နိဝါရေဿတိ. ဝုတ္တနယေနေဝ ပါရာဇိကန္တိ ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေယေဝ ပါရာဇိကံ. သုဒ္ဓစိတ္တောဝ ဥဒ္ဓရတီတိ ကုမ္ဘိယံ တေလဿ အာကိရဏတော ပုရေတရမေဝ သုဒ္ဓစိတ္တော နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ သုဒ္ဓစိတ္တောဝ ဥဒ္ဓရတိ. နေဝ အဝဟာရောတိ ထေယျစိတ္တေန အဝဟရဏပယောဂဿ အကတတ္တာ. အတ္တနော ဘာဇနတ္တာ ပန ‘‘န ဂီဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အနာပတ္တိမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဧဝံ ဝိစာရိတန္တိ အဓိပ္ပါယော. အထ ဝါ အနာပတ္တိမတ္တမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဣမိနာပိ တတ္ထ ‘‘ဂီဝါ’’တိ ဝစနာဘာဝတော ‘‘န ဂီဝါ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမဟာအဋ္ဌကထာဝါဒမေဝ ပတိဋ္ဌာပေတိ၊ ပစ္ဆာ ဒဿိတေန ကုရုန္ဒိဝါဒေနပိ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေါဝ သမတ္ထိတော. အတ္တနော ဘဏ္ဍန္တိ တေလာကိရဏတော ပုရေတရမေဝ အတ္တနော ကုမ္ဘိယံ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဌပိတံ ပီတတေလံ အတ္တနော ပရိက္ခာရံ. သမ္မောဟဋ္ဌာနန္တိ အာပတ္တိဝိနိစ္ဆယဝသေန သမ္မောဟဋ္ဌာနံ.

ဗဟိဂတံ နာမ ဟောတီတိ တတော ပဋ္ဌာယ တေလဿ အဋ္ဌာနဘာဝတော အဓောမုခဘာဝတော စ ဗဟိဂတံ နာမ ဟောတိ. အန္တော ပဋ္ဌာယ ဆိဒ္ဒေ ကရိယမာနေ တေလဿ နိက္ခမိတွာ ဂတဂတဋ္ဌာနံ ဘာဇနသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတီတိ အာဟ – ‘‘ဗာဟိရန္တတော ပါဒဂ္ဃနကေ ဂဠိတေ ပါရာဇိက’’န္တိ. ယထာ တထာ ဝါ ကတဿာတိ ဗာဟိရန္တတော အဗ္ဘန္တရတော ဝါ ပဋ္ဌာယ ကတဿ. မဇ္ဈေ ဌပေတွာ ကတဆိဒ္ဒေတိ မဇ္ဈေ ထောကံ ကပါလံ ဌပေတွာ ပစ္ဆာ တံ ဆိန္ဒန္တေန ကတဆိဒ္ဒေ. ‘‘မရိယာဒစ္ဆေဒနေ အန္တော ဌတွာ ဗဟိမုခေါ ဆိန္ဒန္တော ဗဟိ အန္တေန ကာရေတဗ္ဗော၊ ဗဟိ ဌတွာ အန္တောမုခေါ ဆိန္ဒန္တော အန္တော အန္တေန ကာရေတဗ္ဗော၊ အန္တော စ ဗဟိ စ ဆိန္ဒိတွာ မဇ္ဈေ ဌပေတွာ တံ ဆိန္ဒန္တော မဇ္ဈေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၈) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘တဠာကဿ စ မရိယာဒဘေဒေန သမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒမေတ္ထ ယုတ္တန္တိ အန္တော စ ဗဟိ စ ပဋ္ဌာယ ကတဆိဒ္ဒေ မဇ္ဈေန ကာရေတဗ္ဗော. အန္တော ပဋ္ဌာယ ကတေ ပန ဗာဟိရန္တေန၊ ဗဟိ ပဋ္ဌာယ ကတေ အဗ္ဘန္တရေန ကာရေတဗ္ဗောတိ အယံ တိပ္ပကာရောပိ ဧတ္ထ ဝေမဋ္ဌဆိဒ္ဒေ ယုတ္တော. ဥဒကေ ကတပယောဂဿ အဘာဝတော ‘‘ဌာနာစာဝနပယောဂဿ အဘာဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

အဋ္ဌကထာယံ တာဝ ဝုတ္တန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ပတ္ထိန္နဿ ခါဒနံ ဣတရဿ ပါနဉ္စ သပ္ပိအာဒီနံ ပရိဘောဂေါတိ အာဟ – ‘‘အခါဒိတဗ္ဗံ ဝါ အပါတဗ္ဗံ ဝါ ကရောတီ’’တိ. ကထံ ပန တထာ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ’’တိအာဒိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဌာနာစာဝနဿ နတ္ထိတာယ ဒုက္ကဋ’’န္တိ. ပုရိမဒွယန္တိ ဘေဒနံ ဆဍ္ဍနဉ္စ. ကသ္မာ န သမေတီတိ အာဟ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိ. ကုမ္ဘိဇဇ္ဇရကရဏေနာတိ ပုဏ္ဏကုမ္ဘိယာ ဇဇ္ဇရကရဏေန. မာတိကာဥဇဥကရဏေနာတိ ဥဒကပုဏ္ဏာယ မာတိကာယ ဥဇုကရဏေန. ဧကလက္ခဏန္တိ ဘေဒနံ ကုမ္ဘိဇဇ္ဇရကရဏေန ဆဍ္ဍနံ မာတိကာယ ဥဇုကရဏေန သဒ္ဓိံ ဧကသဘာဝံ ဌာနာစာဝနပယောဂသဗ္ဘာဝတော. ပစ္ဆိမံ ပန ဒွယန္တိ ဈာပနံ အပရိဘောဂကရဏဉ္စ.

ဧတ္ထ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယံ ဝဒန္တီတိ ဧတ္ထ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တေ ဧကေ အာစရိယာ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယံ ဝဒန္တိ. ပစ္ဆိမဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပုရိမဒွယေ ဝိနိစ္ဆယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနုသာရေန သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ တတ္ထ ကိဉ္စိ အဝတွာ ပစ္ဆိမဒွယံ သန္ဓာယ ဌာနာစာဝနဿ နတ္ထိတာယ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ထေယျစိတ္တေနာတိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ကာတုကာမတာဝသေန ဥပ္ပန္နထေယျစိတ္တေန. ဝိနာသေတုကာမတာယာတိ ဟတ္ထပါဒါဒိံ ဆိန္ဒန္တော ဝိယ ကေဝလံ ဝိနာသေတုကာမတာယ. ပုရိမဒွယေ ကိံ ဟောတိ၊ ကိံ အဓိပ္ပါယေန န ကိဉ္စိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ပုရိမဒွယေ ပန။ပေ။ ပါရာဇိက’’န္တိ. တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဘိန္ဒန္တဿ ဝါ ဆဍ္ဍေန္တဿ ဝါတိ မုဂ္ဂရေန ပေါထေတွာ ဘိန္ဒန္တဿ ဥဒကံ ဝါ ဝါလိကံ ဝါ အာကိရိတွာ ဥတ္တရာပေန္တဿာတိ အတ္ထော. အယုတ္တန္တိ စေတိ ပါဠိယံ ပုရိမပဒဒွယေပိ ဒုက္ကဋဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပုရိမဒွယေ။ပေ။ ပါရာဇိကန္တိ ဣဒံ အယုတ္တ’’န္တိ ယဒိ တုမှာကံ သိယာတိ အတ္ထော. နာတိ အယုတ္တဘာဝပ္ပသင်္ဂံ နိသေဓေတွာ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘အညထာ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထတော’’တိ. ကထံ ပနေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ပါဠိယံ ဟီ’’တိအာဒိ. နာသေတုကာမတာပက္ခေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထဿ အဝိရုဇ္ဈနတော ‘‘ထေယျစိတ္တပက္ခေ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယံ ဝဒန္တီ’’တိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝုတ္တဿ သဗ္ဗဿပိ ဧကဿေဝ ဝစနတ္တာ ‘‘ဧဝမေကေ ဝဒန္တီ’’တိ နိဂမနဝသေန ဝုတ္တံ.

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဝသေန ပါဠိယာ အတ္ထေ ဂယှမာနေ မဟာအဋ္ဌကထာယံ စတုန္နမ္ပိ သာမညတော ဝုတ္တဿ ပစ္ဆိမဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝစနေ ဝိသေသာဘာဝတော ပါဠိယံ ဝုတ္တေသု စတူသု ပဒေသု ‘‘ဆဍ္ဍေတိ ဝါ အပရိဘောဂံ ဝါ ကရောတီ’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ ဝိသေသာဘာဝပ္ပသင်္ဂတော စ သယံ အညထာ ပါဠိံ အဋ္ဌကထဉ္စ သံသန္ဒိတွာ အတ္ထံ ဒဿေတုကာမော ‘‘အယံ ပနေတ္ထ သာရော’’တိအာဒိမာဟ. ဝိနီတဝတ္ထုမှိ ‘‘သံဃဿ ပုဉ္ဇကိတံ တိဏံ ထေယျစိတ္တော ဈာပေသီ’’သိ (ပါရာ. ၁၅၆) ဝုတ္တတ္တာ ဝိနီတဝတ္ထုမှိ တိဏဇ္ဈာပကော ဝိယာတိ ဣမိနာဝ ဌာနာ အစာဝေတုကာမောဝါတိ ဧတ္ထာပိ ထေယျစိတ္တေန ဌာနာ အစာဝေတုကာမောတိ ဣဒံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဆဍ္ဍေတုကာမောယေဝါတိ ဧတ္ထာပိ ထေယျစိတ္တေနာတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဣဒဉှိ ထေယျစိတ္တပက္ခံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ နာသေတုကာမတာပက္ခဿ ဝက္ခမာနတ္တာ. တေနေဝါဟ ‘‘နာသေတုကာမတာပက္ခေ ပနာ’’တိအာဒိ. ဣတရထာပိ ယုဇ္ဇတီတိ ထေယျစိတ္တာဘာဝါ ဌာနာ စာဝေတုကာမဿပိ ဒုက္ကဋံ ယုဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဘူမဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာကာသဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၉၆. အာကာသဋ္ဌကထာယံ မုခတုဏ္ဍကေနာတိ မုခဂ္ဂေန. ကလာပဂ္ဂေနာတိ ပိဉ္ဆကလာပဿ အဂ္ဂေန. ပသာရေတီတိ ဂဟဏတ္ထံ ပသာရေတိ. အဂ္ဂဟေတွာ ဝါတိ လေဍ္ဍုအာဒီဟိ ပဟရိတွာ နယနဝသေန အဂ္ဂဟေတွာ ဝါ. အာကာသဋ္ဌဝိနိစ္ဆယေ ဝုစ္စမာနေပိ တပ္ပသင်္ဂေန အာကာသဋ္ဌဿ ဝေဟာသဋ္ဌာဒိဘာဝမုပဂတေပိ အသမ္မောဟတ္ထံ ‘‘ယသ္မိံ အင်္ဂေ နိလီယတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အန္တောဝတ္ထုမှီတိ ပရိက္ခိတ္တဝတ္ထုဿ အန္တော. အန္တောဂါမေတိ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ အန္တော. အပရိက္ခိတ္တေ ပန ဝတ္ထုမှိ၊ ဂါမေ ဝါ ဌိတဋ္ဌာနမေဝ ဌာနံ. အဋဝိမုခံ ကရောတီတိ အရညာဘိမုခံ ကရောတိ. ရက္ခတီတိ တေန ပယောဂေန တဿ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အဂတတ္တာ ရက္ခတိ. ဘူမိယာ ဂစ္ဆန္တံ သန္ဓာယ ‘‘ဒုတိယပဒဝါရေ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဂါမတော နိက္ခန္တဿာတိ ပရိက္ခိတ္တဂါမတော နိက္ခန္တဿ. ကပိဉ္ဇရော နာမ ဧကာ ပက္ခိဇာတိ.

အာကာသဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝေဟာသဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၉၇. ဝေဟာသဋ္ဌကထာယံ ပန စီဝရဝံသေ ဌပိတဿ စီဝရဿ အာကဍ္ဎနေ ယထာဝုတ္တပ္ပဒေသာတိက္ကမော ဧကဒွင်္ဂုလမတ္တာကဍ္ဎနေန သိယာတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကဒွင်္ဂုလမတ္တာကဍ္ဎနေနေဝ ပါရာဇိက’’န္တိ. ဣဒဉ္စ တာဒိသံ နာတိမဟန္တံ စီဝရဝံသဒဏ္ဍကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ မဟန္တေ ပန တတော အဓိကမတ္တာကဍ္ဎနေနေဝ သိယာ. ရဇ္ဇုကေန ဗန္ဓိတွာတိ ဧကာယ ရဇ္ဇုကောဋိယာ စီဝရံ ဗန္ဓိတွာ အပရာယ ကောဋိယာ စီဝရဝံသံ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတစီဝရံ. မုတ္တမတ္တေ အဋ္ဌတွာ ပတနကသဘာဝတ္တာ ‘‘မုတ္တေ ပါရာဇိက’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဧကမေကဿ ဖုဋ္ဌောကာသမတ္တေ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကန္တိ ဘိတ္တိံ အဖုသာပေတွာ ဌပိတတ္တာ ဝုတ္တံ. ဘိတ္တိံ နိဿာယ ဌပိတန္တိ ပဋိပါဋိယာ ဌပိတေသု နာဂဒန္တာဒီသုယေဝ အာရောပေတွာ ဘိတ္တိံ ဖုသာပေတွာ ဌပိတံ. ပဏ္ဏန္တရံ အာရောပေတွာ ဌပိတာတိ အညေဟိ ဌပိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ဝေဟာသဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥဒကဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၉၈. ဥဒကဋ္ဌကထာယံ သန္ဒမာနဥဒကေ နိက္ခိတ္တံ န တိဋ္ဌတီတိ အာဟ ‘‘အသန္ဒနကေ ဥဒကေ’’တိ. အနာပတ္တီတိ ဟတ္ထဝါရပဒဝါရေသု ဒုက္ကဋာပတ္တိယာ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကဍ္ဎတီတိ ဟေဋ္ဌတော ဩသာရေတိ. ဥပ္ပလာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဒုမပုဏ္ဍရီကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ရတ္တံ ပဒုမံ၊ သေတံ ပုဏ္ဍရီကံ. သေတံ ဝါ ပဒုမံ၊ ရတ္တံ ပုဏ္ဍရီကံ. အထ ဝါ ရတ္တံ ဝါ ဟောတု သေတံ ဝါ သတပတ္တံ ပဒုမံ၊ ဦနသတပတ္တံ ပုဏ္ဍရီကံ. ဝတ္ထု ပူရတီတိ ပါရာဇိကဝတ္ထု ပဟောတိ. တသ္မိံ ဆိန္နမတ္တေ ပါရာဇိကန္တိ ဥဒကတော အစ္စုဂ္ဂတဿ ဥဒကဝိနိမုတ္တဋ္ဌာနတော ဆေဒနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယံ ဝတ္ထုံ ပူရေတီတိ ယံ ပုပ္ဖံ ပါရာဇိကဝတ္ထုံ ပူရေတိ. ဒသဟိ ပုပ္ဖေဟိ ကတကလာပေါ ဟတ္ထကော၊ မဟန္တံ ကလာပံ ကတွာ ဗဒ္ဓံ ဘာရဗဒ္ဓံ. ရဇ္ဇုကေသု တိဏာနိ သန္ထရိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒွေ ရဇ္ဇုကာနိ ဥဒကပိဋ္ဌေ ဌပေတွာ တေသံ ဥပရိ တိရိယတော တိဏာနိ သန္ထရိတွာ တေသံ ဥပရိ ဗန္ဓိတွာ ဝါ အဗန္ဓိတွာ ဝါ တိရိယတောယေဝ ပုပ္ဖါနိ ဌပေတွာ ဟေဋ္ဌတော ဂတာနိ ဒွေ ရဇ္ဇုကာနိ ဥက္ခိပိတွာ ပုပ္ဖမတ္ထကေ ဌပေန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ယထာဌိတဋ္ဌာနတော စာဝေတီတိ ပါရိမန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ၊ ဩရိမန္တေန ကေသဂ္ဂမတ္တံ စာဝေတိ. သကလမုဒကန္တိ ဒဏ္ဍေန ဖုဋ္ဌောကာသဂတံ သကလမုဒကံ. န ဥဒကံ ဌာနန္တိ အတ္တနာ ကတဋ္ဌာနဿ အဋ္ဌာနတ္တာ. ဣဒံ ဥဘယန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဗန္ဓနံ အမောစေတွာ။ပေ။ ပါရာဇိက’’န္တိ ဣဒမေဝေကံ၊ ‘‘ပဌမံ ဗန္ဓနံ။ပေ။ ဌာနပရိစ္ဆေဒေါ’’တိ ဣဒံ ဒုတိယံ. ပဒုမိနိယန္တိ ပဒုမဂစ္ဆေ. ဥပ္ပါဋိတာယာတိ ပရေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥပ္ပါဋိတာယ.

ဗဟိ ဌပိတေတိ ဥဒကတော ဗဟိ ဌပိတေ. ဟတ္ထကဝသေန ခုဒ္ဒကံ ကတွာ

ဗဒ္ဓံ ကလာပဗဒ္ဓံ. မုဠာလန္တိ ကန္ဒံ. ပတ္တံ ဝါ ပုပ္ဖံ ဝါတိ ဣဒံ ကဒ္ဒမဿ အန္တော ပဝိသိတွာ ဌိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သကလမုဒကန္တိ ဝါပိအာဒီသု ပရိယာပန္နံ သကလမုဒကံ. နိဒ္ဓမနတုမ္ဗန္တိ ဝါပိယာ ဥဒကဿ နိက္ခမနမဂ္ဂံ. ဥဒကဝါဟကန္တိ မဟာမာတိကံ. န အဝဟာရောတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗသဒိသံ န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ကသ္မာ။ပေ။ ဧဝရူပါ ဟိ တတ္ထ ကတိကာ’’တိ. အဝဟာရော နတ္ထီတိ သဗ္ဗသာဓာရဏေ အပရိဂ္ဂဟဋ္ဌာနေ ဂဟိတတ္တာ. မာတိကံ အာရောပေတွာတိ ခုဒ္ဒကမာတိကံ အာရောပေတွာ. မရိတွာ။ပေ။ တိဋ္ဌန္တီတိ ဧတ္ထ ‘‘မတမစ္ဆာနံယေဝ တေသံ သန္တကတ္တာ အမတေ ဂဏှန္တဿ နတ္ထိ အဝဟာရော’’တိ ဝဒန္တိ.

ဥဒကဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နာဝဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၉၉. နာဝဋ္ဌကထာယံ ပန ယာ ဗန္ဓနာ မုတ္တမတ္တေ ဌာနာ န စဝတီတိ ဣမိနာ စဏ္ဍသောတေ ဗဒ္ဓနာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. တာဝ ဒုက္ကဋန္တိ ‘‘ဗန္ဓနံ မောစေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧဝံ မောစေန္တဿ ပညတ္တံ ဒုက္ကဋံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ထုလ္လစ္စယမ္ပိ ပါရာဇိကမ္ပိ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ပဌမံ ဌာနာ အစာဝေတွာ မုတ္တေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ပဌမံ ဌာနာ စာဝေတွာ မုတ္တေ ပါရာဇိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘ပါသေ ဗဒ္ဓသူကရော ဝိယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တတ္ထ ယုတ္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ ဧဝါ’’တိ. ဝိပ္ပနဋ္ဌာ နာဝါတိ ဝိသမဝါတာဒီဟိ ဝိနာသံ ပတွာ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဘူမိတလံ အပ္ပတွာ မဇ္ဈေ ဌိတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေနေဝ ‘‘အဓော ဝါ ဩပိလာပေန္တဿ။ပေ။ နာဝါတလေန ဖုဋ္ဌောကာသံ မုခဝဋ္ဋိံ အတိက္ကန္တမတ္တေ ပါရာဇိက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဩပိလာပေန္တဿာတိ ဩသီဒါပေန္တဿ. အတိက္ကန္တမတ္တေတိ ဖုဋ္ဌောကာသံ အတိက္ကန္တမတ္တေ. ဧသေဝ နယောတိ မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကန္တိ ဒဿေတိ.

နာဝါကဍ္ဎနယောဂ္ဂမဟာယောတ္တတာယ ယောတ္တကောဋိတော ပဋ္ဌာယ သကလမ္ပိ ‘‘ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

အသတိပိ ဝါတေ ယထာ ဝါတံ ဂဏှာတိ၊ တထာ ဌပိတတ္တာ ‘‘ဝါတံ ဂဏှာပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဗလဝါ စ ဝါတော အာဂမ္မာတိ ဣမိနာ အသတိ ဝါတေ အယံ ပယောဂေါ ကတောတိ ဒဿေတိ. တေနေဝ ‘‘ပုဂ္ဂလဿ နတ္ထိ အဝဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ. သတိ ပန ဝါတေ ကတော ပယောဂေါ ဌာနာစာဝနပယောဂေါယေဝါတိ မာတိကာဥဇုကရဏေ ဝိယ အတ္ထေဝ အဝဟာရောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဌာနာစာဝနပယောဂေါ န ဟောတီတိ သုက္ခမာတိကာဥဇုကရဏေ ဝိယ အသတိ ဝါတေ ကတပယောဂတ္တာ. ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတီတိ နာဝါသာမိကဿ ဘဏ္ဍဒေယျံ ဟောတိ.

နာဝဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ယာနဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၀. ယာနဋ္ဌကထာယံ ဒုကယုတ္တဿာတိ ဒွီဟိ ဂေါဏေဟိ ယုတ္တဿ. အယုတ္တကန္တိ ဂေါဏေဟိ အယုတ္တံ. ကပ္ပကတာတိ ယထာ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဟေဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧဝံ ကတာ. တီဏိ ဝါ စတ္တာရိ ဝါ ဌာနာနီတိ အကပ္ပကတာယ ဥပတ္ထမ္ဘနိယာ ဝသေန တီဏိ ဌာနာနိ၊ ကပ္ပကတာယ ဝသေန စတ္တာရိ ဌာနာနီတိ. တထာ ပထဝိယံ ဌပိတဿ တီဏိ ဌာနာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. တန္တိ ဖလကဿ ဝါ ဒါရုကဿ ဝါ ဥပရိ ဌပိတံ ပထဝိယံ ဌပိတဉ္စ. ဒွီဟိ အက္ခသီသေဟီတိ ဒွီဟိ အက္ခကောဋီဟိ. ဒါရူနံ ဥပရိ ဌပိတဿာတိ ဒွိန္နံ ဒါရူနံ ဥပရိ ဒွီဟိ အက္ခကောဋီဟိ ဩလမ္ဗေတွာ သကဋသာလာယံ ဌပိတဿ. ဟေဋ္ဌိမတလဿာတိ သကဋဗာဟာယ ဘူမိံ ဖုသိတွာ ဌိတဿ ဟေဋ္ဌိမဘာဂဿ. သေသံ နာဝါယံ ဝုတ္တသဒိသန္တိ ဣမိနာ ‘‘ယဒိ ပန တံ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တံ ပကတိဂမနံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ အညံ ဒိသာဘာဂံ နေတိ၊ ပါရာဇိကံ. သယမေဝ ယံ ကဉ္စိ ဂါမံ သမ္ပတ္တံ ဌာနာ အစာဝေန္တောဝ ဝိက္ကိဏိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ နေဝတ္ထိ အဝဟာရော၊ ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတီ’’တိ ဣမံ နယံ အတိဒိဿတိ.

ယာနဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘာရဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၁. ဘာရဋ္ဌကထာယံ ပုရိမဂလေ ဂလဝါဋကောတိ ပုရိမဂလေ ဥပရိမဂလဝါဋကော. ဥရပရိစ္ဆေဒမဇ္ဈေတိ ဥရပရိယန္တဿ မဇ္ဈေ. အနာဏတ္တတ္တာတိ ‘‘အသုကဋ္ဌာနံ နေဟီ’’တိ အနာဏတ္တတ္တာ. ယော စာယံ သီသဘာရေ ဝုတ္တောတိ ယော စာယံ ဝိနိစ္ဆယော သီသဘာရေ ဝုတ္တော. သီသာဒီဟိ ဝါ ဂဟိတော ဟောတူတိ သမ္ဗန္ဓော. တာဒိသန္တိ တပ္ပဋိစ္ဆာဒနသမတ္ထံ.

ဘာရဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာရာမဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၂. အာရာမဋ္ဌကထာယံ ဗန္ဓနန္တိ ပုပ္ဖါနံ ဝဏ္ဋေ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ. အဘိယုဉ္ဇတီတိ စောဒေတိ အဍ္ဍံ ကရောတိ. အဒိန္နာဒါနဿ ပယောဂတ္တာတိ သဟပယောဂမာဟ ဝတ္ထုမှိယေဝ ကတပယောဂတ္တာ. သဟပယောဂဝသေန ဟေတံ ဒုက္ကဋံ. ဝိနိစ္ဆယပ္ပသုတန္တိ ဝိနိစ္ဆယေ နိယုတ္တံ. ကက္ခဠောတိ ဒါရုဏော. ဓုရံ နိက္ခိပတီတိ ဥဿာဟံ ဌပေတိ၊ အတ္တနော သန္တကကရဏေ နိရုဿာဟော ဟောတီတိ အတ္ထော. ကူဋဍ္ဍကာရကောပိ သစေ ဓုရံ န နိက္ခိပတိ၊ နတ္ထိ အဝဟာရောတိ အာဟ ‘‘သစေ သယမ္ပိ ကတဓုရနိက္ခေပေါ ဟောတီ’’တိ. သယမ္ပီတိ အဘိယုဉ္ဇကောပိ. ကတဓုရနိက္ခေပေါတိ ‘‘န ဒါနိ နံ ဣမဿ ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ တဿ ဒါနေ ကတဓုရနိက္ခေပေါ. ကိင်္ကာရပ္ပဋိဿာဝိဘာဝေတိ ‘‘ကိံ ကရောမိ ကိံ ကရောမီ’’တိ ဧဝံ ကိင်္ကာရမေဝ ပဋိဿုဏန္တော ဝိစရတီတိ ကိင်္ကာရပဋိဿာဝီ၊ တဿ ဘာဝေါ ကိင်္ကာရပဋိဿာဝိဘာဝေါ၊ တသ္မိံ၊ အတ္တနော ဝသဝတ္တိဘာဝေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဥက္ကောစံ ဒတွာတိ လဉ္ဇံ ဒတွာ. ကူဋဝိနိစ္ဆယိကာနန္တိ ကူဋဝိနိစ္ဆယေ နိယုတ္တာနံ ဝိနယဓရာနံ. ‘‘ဂဏှာ’’တိ အဝတွာ ‘‘အသာမိကဿ သာမိကော အယ’’န္တိအာဒိနာ ပရိယာယေန ဝုတ္တေပိ တဿ သန္တကဘာဝံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဝတ္တဝစနတ္တာ ကူဋဝိနိစ္ဆယံ ကရောန္တာနံ ကူဋသက္ခီနဉ္စ ပါရာဇိကမေဝ. အသတိပိ စေတ္ထ ဌာနာစာဝနေ ဥဘိန္နံ ဓုရနိက္ခေပေါယေဝ ဌာနာစာဝနဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ဣမသ္မိံ ဓုရနိက္ခေပေ ပါရာဇိကေ သာမိကဿ ဝိမတုပ္ပါဒနပယောဂေ ကတေ ထုလ္လစ္စယံ၊ တဿေဝ ဓုရနိက္ခေပပယောဂေ နိပ္ဖါဒိတေ ပါရာဇိကံ. သယံ ပရာဇယံ ပါပုဏာတီတိ ကူဋဍ္ဍကာရကော ပရာဇယံ ပါပုဏာတိ.

အာရာမဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝိဟာရဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၃. ဝိဟာရဋ္ဌကထာယံ ဝိဟာရောပိ ပရိဝေဏမ္ပိ အာဝါသောပိ ဝိဟာရောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘ဝိဟာရံ ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဝိဟာရန္တိ မဟာဝိဟာရံ. ပရိဝေဏန္တိ မဟာဝိဟာရဿ အဗ္ဘန္တရေ ဝိသုံ ဝိသုံ ပါကာရပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနံ. အာဝါသန္တိ ဧကံ အာဝသထံ. အဘိယောဂေ ကတေပိ အဝဟာရဿ အသိဇ္ဈနတော ဝုတ္တံ ‘‘အဘိယောဂေါ န ရုဟတီ’’တိ. ဂဏသန္တကေ ပန ပရိစ္ဆိန္နသာမိကတ္တာ သက္ကာ ဓုရံ နိက္ခိပါပေတုန္တိ အာဟ ‘‘ဒီဃဘာဏကာဒိဘေဒဿ ပန ဂဏဿာ’’တိ. ဣဓာပိ သစေ ဧကောပိ ဓုရံ န နိက္ခိပတိ၊ ရက္ခတိယေဝ. သဗ္ဗေသံ ဓုရနိက္ခေပေနေဝ ဟိ ပါရာဇိကံ.

ဝိဟာရဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ခေတ္တဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၄. ခေတ္တဋ္ဌကထာယံ သတ္တ ဓညာနီတိ သာလိဝီဟိယဝကင်္ဂုကုဒြူသဝရကဂေါဓုမာနံ ဝသေန သတ္တ ဓညာနိ. နိရုမ္ဘိတွာ ဝါတိအာဒီသု ‘‘ဂဏှန္တဿာ’’တိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ နိရုမ္ဘိတွာ ဂဟဏံ နာမ ဝီဟိသီသံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ယထာဌိတမေဝ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတွာ ဗီဇမတ္တဿေဝ ဂဟဏံ. ဧကမေကန္တိ ဧကမေကံ ဝီဟိသီသံ. ဥပ္ပါဋေတွာ ဝါတိ မုဂ္ဂမာသာဒီနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါ. ယသ္မိံ ဗီဇေ ဝါတိအာဒိ နိရုမ္ဘိတွာ ဂဟဏာဒီသု ယထာက္ကမံ ယောဇေတဗ္ဗံ. သာလိသီသာဒီနိ နိရုမ္ဘိတွာ ဂဏှန္တဿ ယသ္မိံ ဗီဇေ ဝတ္ထု ပူရတိ၊ ဧကမေကံ ဟတ္ထေနေဝ ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှန္တဿ ယသ္မိံ သီသေ ဝတ္ထု ပူရတိ၊ အသိတေန လာယိတွာ ဂဏှန္တဿ ယဿံ မုဋ္ဌိယံ ဝတ္ထု ပူရတိ၊ ဗဟူနိ ဧကတော ဥပ္ပါဋေတွာ ဂဏှန္တဿ ယသ္မိံ မုဂ္ဂမာသာဒိဖလေ ဝတ္ထု ပူရတီတိ ဧဝမေတ္ထ ယထာက္ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘တသ္မိံ ဗန္ဓနာ မောစိတမတ္တေ’’တိ ဝစနတော တသ္မိံ ဗီဇာဒိမှိ ဗန္ဓနာ မောစိတေ သတိ တတော အနပနီတေပိ ပါရာဇိကမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အစ္ဆိဇ္ဇမာနောတိ အစ္ဆိန္နော ဟုတွာ ဌိတော. ဇဋိတာနီတိ ဆိန္ဒိတာနိ အစ္ဆိန္နေဟိ သဒ္ဓိံ ဇဋိတာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သဘုသန္တိ ပလာလသဟိတံ. အဘုသန္တိ ပလာလရဟိတံ.

ခီလေနာတိ ခါဏုကေန. ဧတ္ထ စ ခီလသင်္ကမနာဒီသု ဥဘယံ သမ္ဘဝတိ သဟပယောဂေါ ဓုရနိက္ခေပေါ စ. ယဒါ ဟိ ပရဿ ခေတ္တာဒီသု ဧကဒေသံ ခီလသင်္ကမနာဒိဝသေန အတ္တနော သန္တကံ ကရောတိ၊ တဒါ သတိပိ ပဌမတရံ သာမိကာနံ ဓုရနိက္ခေပေ ခီလသင်္ကမနာဒိသဟပယောဂံ ဝိနာ န ဟောတီတိ သဟပယောဂေနေဝ ပါရာဇိကံ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘ဌာနာစာဝနဝသေန ခီလာဒီနိ သင်္ကာမေတွာ ခေတ္တာဒိဂ္ဂဟဏဝသေန စ သဟပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. ယဒါ ပန အသတိ ဓုရနိက္ခေပေ ခီလသင်္ကမနာဒိမတ္တံ ကတံ၊ တဒါ ဝိနာ ဓုရနိက္ခေပေန န ဟောတီတိ ဓုရနိက္ခေပေနေဝ ပါရာဇိကံ. တေနေဝေတ္ထ ‘‘တဉ္စ ခေါ သာမိကာနံ ဓုရနိက္ခေပေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာတိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ရဇ္ဇုသင်္ကမနာဒီသုပိ အတိဒိသတိ.

ယဋ္ဌိန္တိ မာနဒဏ္ဍံ. ဧကသ္မိံ အနာဂတေ ထုလ္လစ္စယံ၊ တသ္မိံ အာဂတေ ပါရာဇိကန္တိ ဧတ္ထ သစေ ဒါရူနိ နိခဏိတွာ တတ္တကေနေဝ ဂဏှိတုကာမော ဟောတိ၊ အဝသာနေ ဒါရုမှိ ပါရာဇိကံ. သစေ တတ္ထ သာခါယောပိ ကတွာ ဂဟေတုကာမော ဟောတိ၊ အဝသာနသာခါယ ပါရာဇိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္တကေန အသက္ကောန္တောတိ ဒါရူနိ နိခဏိတွာ ဝတိံ ကာတုံ အသက္ကောန္တော. ခေတ္တမရိယာဒန္တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကေဒါရပါဠိ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိတ္ထတံ ကရောတီတိ ပုဗ္ဗေ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ မရိယာဒံ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ ကရောတိ. အကတံ ဝါ ပန ပတိဋ္ဌပေတီတိ ပုဗ္ဗေ အကတံ ဝါ မရိယာဒံ ဌပေတိ.

ခေတ္တဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝတ္ထုဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၅. ဝတ္ထုဋ္ဌကထာယံ တိဏ္ဏံ ပါကာရာနန္တိ ဣဋ္ဌကသိလာဒါရူနံ ဝသေန တိဏ္ဏံ ပါကာရာနံ. ဧတေနေဝ နယေနာတိ ဣမိနာ ‘‘ကေဝလံ ဘူမိံ သောဓေတွာ။ပေ။ အပရိက္ခိပိတွာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ နိဒဿေတိ.

ဂါမဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၆. ဂါမဋ္ဌကထာယံ ဂါမော နာမာတိ ပါဠိယံ န ဝုတ္တံ သဗ္ဗသော ဂါမလက္ခဏဿ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တတ္တာ.

အရညဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၇. အရညဋ္ဌကထာယံ အရညံ နာမာတိ ဣဒံ ပန န ကေဝလံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တအရညလက္ခဏပ္ပတ္တိမတ္တေန အရညံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ ကိန္တု ယံ အတ္တနော အရညလက္ခဏေန အရညံ ပရပရိဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတိ၊ တံ အရညံ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တေနာတိ ပုန အရညဝစနေန. န ပရိဂ္ဂဟိတဘာဝေါ အရညဿ လက္ခဏန္တိ ယဒိ ဟိ ပရိဂ္ဂဟိတဘာဝေါ အရညလက္ခဏံ သိယာ၊ ‘‘အရညံ နာမ ယံ မနုဿာနံ ပရိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝဒေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. ယန္တိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တလက္ခဏမေဝ အရညံ ပရာမဋ္ဌန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ပန အတ္တနော အရညလက္ခဏေန အရည’’န္တိ.

ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာတိ ဥဇုကမေဝ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ. ပဏ္ဏံ ဝါတိ တာလပဏ္ဏာဒိ ပဏ္ဏံ ဝါ. အဒ္ဓဂတောပီတိ စိရကာလံ တတ္ထေဝ ဌိတောပိ. န ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ပန ယော ပရေဟိ အရညသာမိကာနံ ဟတ္ထတော ကိဏိတွာ တစ္ဆေတွာ တတ္ထေဝ ဌပိတော၊ သော အရညသာမိကေန အနုညာတောပိ န ဂဟေတဗ္ဗော. သာမိကေဟိ ဆဍ္ဍိတောတိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပံသုကူလသညာယ ဂဟဏံ ဝုတ္တံ. လက္ခဏစ္ဆိန္နဿာပီတိ အရညသာမိကာနံ ဟတ္ထတော ကိဏိတွာ ဂဏှန္တေဟိ ကတသညာဏဿ. ဆလ္လိယာ ပရိယောနဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဣမိနာ သာမိကာနံ နိရပေက္ခတံ ဒီပေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ယဒိ သာမိကာနံ သာပေက္ခတာ အတ္ထိ၊ န ဝဋ္ဋတိ. တာနိ ကတာနိ အဇ္ဈာဝုတ္ထာနိ စ ဟောန္တီတိ တာနိ ဂေဟာဒီနိ ကတာနိ ပရိနိဋ္ဌိတာနိ မနုဿေဟိ စ အဇ္ဈာဝုတ္ထာနိ ဟောန္တိ. ဒါရူနိပီတိ ဂေဟာဒီနံ ကတတ္တာ တတော အဝသိဋ္ဌဒါရူနိပိ. ဧတေသန္တိ ဧတေသံ ယထာဝုတ္တဒါရူနံ.

တေသံ အာရက္ခဋ္ဌာနန္တိ တေသံ အရညပါလာနံ ဌိတဋ္ဌာနံ. ဒေဟီတိ ဝုတ္တေ ဒါတဗ္ဗမေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဒဿာမီ’’တိ အာဘောဂသဗ္ဘာဝတော ‘‘ဒေဟီ’’တိ အဝုတ္တေ အဒတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဂန္တုံ ဒေထာတိ ဂမနံ ဒေထ. အဒိသွာ ဂစ္ဆတိ၊ ဘဏ္ဍဒေယျန္တိ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တေန ဂစ္ဆတိ၊ ဘဏ္ဍဒေယျံ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ နီတာနမ္ပိ ဒါရူနံ အရညသာမိကာနံယေဝ သန္တကတ္တာ သုဒ္ဓစိတ္တေန နိက္ခန္တောပိ ပုန ထေယျစိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂစ္ဆတိ၊ ပါရာဇိကမေဝါတိ ဝဒန္တိ.

အရညဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥဒကကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀၈. ဥဒကကထာယံ မဟာကုစ္ဆိကာ ဥဒကစာဋိ ဥဒကမဏိကော. ‘‘သမေခလာ စာဋိ ဥဒကမဏိကော’’တိပိ ဝဒန္တိ. တတ္ထာတိ တေသု ဘာဇနေသု. နိဗ္ဗဟနဥဒကန္တိ ‘‘မဟောဒကံ အာဂန္တွာ တဠာကမရိယာဒံ မာ ဆိန္ဒီ’’တိ တဠာကရက္ခဏတ္ထံ တဿ ဧကပဿေန ဝိဿဇ္ဇိတဥဒကံ. နိဒ္ဓမနတုမ္ဗန္တိ သဿာဒီနံ အတ္ထာယ ဥဒကနိက္ခမနမဂ္ဂံ. မရိယာဒံ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာတိ ဣဒံ အဝဿံ ဆိန္နသဘာဝဒဿနတ္ထံ ဘဏ္ဍဒေယျဝိသယဒဿနတ္ထဉ္စ ဝုတ္တံ. မရိယာဒံ ဒုဗ္ဗလံ အကတွာပိ ယထာဝုတ္တပ္ပယောဂေ ကတေ မရိယာဒံ ဆိန္ဒိတွာ နိက္ခန္တဥဒကဂ္ဃါနုရူပေန အဝဟာရေန ကာရေတဗ္ဗမေဝ.

အနိဂ္ဂတေတိ အနိက္ခမိတွာ တဠာကသ္မိံယေဝ ဥဒကေ ဌိတေ. အသမ္ပတ္တေဝါတိ တဠာကတော နိက္ခမိတွာ မဟာမာတိကာယ ဧဝ ဌိတေ. အနိက္ခန္တေတိ တဠာကတော အနိက္ခန္တေ ဥဒကေ. သုဗဒ္ဓါတိ ဘဏ္ဍဒေယျမ္ပိ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘နိက္ခန္တေ ဗဒ္ဓါ ဘဏ္ဍဒေယျ’’န္တိ၊ တဠာကတော နိက္ခမိတွာ ပရေသံ ခုဒ္ဒကမာတိကာမုခံ အပါပုဏိတွာ မဟာမာတိကာယံယေဝ ဌိတေ ဗဒ္ဓါ စေ၊ ဘဏ္ဍဒေယျန္တိ အတ္ထော. ‘‘အနိက္ခန္တေ ဗဒ္ဓါ သုဗဒ္ဓါ၊ နိက္ခန္တေ ဗဒ္ဓါ ဘဏ္ဍဒေယျ’’န္တိ ဟိ ဣဒံ ဒွယံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝိကပ္ပဒွယဿ ယထာက္ကမေန ဝုတ္တံ. နတ္ထိ အဝဟာရောတိ ဧတ္ထ ‘‘အဝဟာရော နတ္ထိ၊ ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ တဠာကဂတဥဒကဿ သဗ္ဗသာဓာရဏတ္တာ တံ အယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ‘‘အနိက္ခန္တေ ဗဒ္ဓါ သုဗဒ္ဓါ’’တိ ဣမိနာ စ အဋ္ဌကထာဝစနေန န သမေတိ. ဝတ္ထုံ။ပေ။ န သမေတီတိ ဧတ္ထ တဠာကဂတဥဒကဿ သဗ္ဗသာဓာရဏတ္တာ အပရိဂ္ဂဟိတံ ဣဓ ဝတ္ထုန္တိ အဓိပ္ပါယော.

ဥဒကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒန္တပေါနကထာဝဏ္ဏနာ