ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကထာ

၁၃. စုတိယာတိ စဝနေ. ဥပပါတေတိ ဥပပဇ္ဇနေ. သမီပတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ၊ စုတိက္ခဏသာမန္တာ ဥပပတ္တိက္ခဏသာမန္တာ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ယေ ပန အာသန္နစုတိကာ’’တိအာဒိ. ယေန ဉာဏေနာတိ ယေန ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန. ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေနေဝ ဟိ သတ္တာနံ စုတိ စ ဥပပတ္တိ စ ဉာယတိ. ပရိကမ္မံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတုကာမေန အာဒိကမ္မိကေန ကုလပုတ္တေန ကသိဏာရမ္မဏံ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သဗ္ဗာကာရေန အဘိနီဟာရက္ခမံ ကတွာ တေဇောကသိဏံ ဩဒါတကသိဏံ အာလောကကသိဏန္တိ ဣမေသု တီသု ကသိဏေသု အညတရံ အာသန္နံ ကာတဗ္ဗံ၊ ဥပစာရဇ္ဈာနဂေါစရံ ကတွာ ဝဍ္ဎေတွာ ဌပေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဿ ပရိကမ္မံ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ.

သော အဟန္တိ သော ကတစိတ္တာဘိနီဟာရော အဟံ. ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာတိ ဒိဝိ ဘဝန္တိ ဒိဗ္ဗံ၊ ဒေဝါနံ ပသာဒစက္ခု၊ တေန ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ သဒိသတ္တာတိ အတ္ထော. ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာတိ စ ဟီနူပမာဒဿနံ ဒေဝတာနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုတောပိ ဣမဿ မဟာနုဘာဝတ္တာ. ဣဒါနိ တံ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဒေဝတာနဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သုစရိတကမ္မနိဗ္ဗတ္တန္တိ သဒ္ဓါဗဟုလတာဝိသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိတာအာနိသံသဒဿာဝိတာဒိသမ္ပတ္တိယာ သုဋ္ဌု စရိတတ္တာ သုစရိတေန ဒေဝူပပတ္တိဇနကေန ပုညကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တံ. ပိတ္တသေမှရုဟိရာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝါတရောဂါဒီနံ သင်္ဂဟော. အပလိဗုဒ္ဓန္တိ အနုပဒ္ဒုတံ. ပိတ္တာဒီဟိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ ကမ္မဿ စ ဥဠာရတာယ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပက္ကိလေသဒေါသရဟိတဉှိ ကမ္မံ တိဏာဒိဒေါသရဟိတံ ဝိယ သဿံ ဥဠာရဖလံ အနုပက္ကိလိဋ္ဌံ ဟောတိ. ကာရဏူပစာရေန စဿ ဖလံ တထာ ဝေါဟရီယတိ ယထာ ‘‘သုက္ကံ သုက္ကဝိပါက’’န္တိ. ဒူရေပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန သုခုမဿပိ အာရမ္မဏဿ သမ္ပဋိစ္ဆနသမတ္ထတံ သင်္ဂဏှာတိ. ပသာဒစက္ခူတိ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ပသာဒလက္ခဏံ စက္ခု. ဝီရိယဘာဝနာဗလနိဗ္ဗတ္တန္တိ ဝီရိယာရမ္ဘဝသေနေဝ ဣဇ္ဈနတော သဗ္ဗာပိ ကုသလဘာဝနာ ဝီရိယဘာဝနာ၊ ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတာ ဝါ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာ ဝိသေသတော ဝီရိယဘာဝနာ၊ တဿာ အာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တံ ဝီရိယဘာဝနာဗလနိဗ္ဗတ္တံ. ဉာဏမယံ စက္ခု ဉာဏစက္ခု. တာဒိသမေဝါတိ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တတာယ ဒူရေပိ သုခုမဿပိ အာရမ္မဏဿ သမ္ပဋိစ္ဆနသမတ္ထတာယ စ တံသဒိသမေဝ.

ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝသေန ပဋိလဒ္ဓတ္တာတိ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသင်္ခါတာနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ ဝသေန ပဋိလဒ္ဓတ္တာ. ဣမိနာ ကာရဏဝသေနဿ ဒိဗ္ဗဘာဝမာဟ. ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတ္တာတိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂမေန ဥက္ကံသဂတံ ပါဒကဇ္ဈာနသင်္ခါတံ ဒိဗ္ဗဝိဟာရံ သန္နိဿာယ ပဝတ္တတ္တာ၊ ဒိဗ္ဗဝိဟာရပရိယာပန္နံ ဝါ အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဿာယ ပစ္စယဘူတံ သန္နိဿိတတ္တာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာလောကပရိဂ္ဂဟေန မဟာဇုတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗန္တိ ကသိဏာလောကာနုဂ္ဂဟေန ပတ္တဗ္ဗတ္တာ သယံ ဉာဏာလောကဖရဏဘာဝေန စ မဟာဇုတိကဘာဝတောပိ ဒိဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. မဟာဇုတိကမ္ပိ ဟိ ဒိဗ္ဗန္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဒိဗ္ဗမိဒံ ဗျမှ’’န္တိအာဒီသု. မဟာဂတိကတ္တာတိ မဟနီယဂမနတ္တာ၊ ဝိမှယနီယပ္ပဝတ္တိကတ္တာတိ အတ္ထော. ဝိမှယနီယာ ဟိဿ ပဝတ္တိ တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတရူပဒဿနတော. တံ သဗ္ဗန္တိ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ အတ္ထပဉ္စကမပေက္ခိတွာ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘ဇုတိဂတိအတ္ထေသုပိ သဒ္ဒဝိဒူ ဒိဝုသဒ္ဒံ ဣစ္ဆန္တီတိ မဟာဇုတိကတ္တာ မဟာဂတိကတ္တာတိ ဣဒမေဝ ဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗ’န္တိ ဣဒံ ဒိဗ္ဗတိ ဇောတယတီတိ ဒိဗ္ဗံ၊ ဒိဗ္ဗတိ ဂစ္ဆတိ အသဇ္ဇမာနံ ပဝတ္တတီတိ ဒိဗ္ဗန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရော ပန –

‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘာယ ယောဂိနော ပရိကမ္မကရဏံ တပ္ပဋိပက္ခာဘိဘဝဿ အတ္ထတော တဿ ဝိဇယိစ္ဆာ နာမ ဟောတိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘီ စ ဣဒ္ဓိမာ ဒေဝတာနံ ဝစနဂဟဏက္ခမနဓမ္မဒါနဝသေန မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရာဒယော ဝိယ ဒါနဂ္ဂဟဏလက္ခဏေ ဝေါဟာရေ စ ပဝတ္တေယျာတိ ဧဝံ ဝိဟာရဝိဇယိစ္ဆာဝေါဟာရဇုတိဂတိသင်္ခါတာနံ အတ္ထာနံ ဝသေန ဣမဿ အဘိညာဉာဏဿ ဒိဗ္ဗစက္ခုဘာဝသိဒ္ဓိတော သဒ္ဒဝိဒူ စ တေသု ဧဝ အတ္ထေသု ဒိဝုသဒ္ဒံ ဣစ္ဆန္တီတိ ‘တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ –

အာဟ.

ဒဿနဋ္ဌေနာတိ ရူပဒဿနဘာဝေန. စက္ခုနာ ဟိ သတ္တာ ရူပံ ပဿန္တိ. ယထာ မံသစက္ခု ဝိညာဏာဓိဋ္ဌိတံ သမဝိသမံ အာစိက္ခန္တံ ဝိယ ပဝတ္တတိ၊ န တထာ ဣဒံ. ဣဒံ ပန သယမေဝ တတော သာတိသယံ စက္ခုကိစ္စကာရီတိ အာဟ ‘‘စက္ခုကိစ္စကရဏေန စက္ခုမိဝါတိပိ စက္ခူ’’တိ. ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုတ္တာတိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတီတိ ပရတော ဥပ္ပတ္တိယာ အဒဿနတော ‘‘ဧတ္ထေ ဝါယံ သတ္တော ဥစ္ဆိန္နော၊ ဧဝမိတရေပီ’’တိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတီတိ ဈာနလာဘီ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကော ဝိယ ဂဏှာတိ. ယထာ ဟိ သော အသညသတ္တာ စဝိတွာ ဣဓူပပန္နော ပဗ္ဗဇိတော သမာနော အဘိညာလာဘီ ဟုတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တော ဣဓူပပတ္တိမေဝ ဒိသွာ တတော ပရံ အသညဘဝေ ဥပ္ပတ္တိံ အနုဿရိတုမသက္ကောန္တော ‘‘အဟံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နော ပုဗ္ဗေ နာဟောသိံ၊ သောမှိ ဧတရဟိ အဟုတွာ သတ္တတာယ ပရိဏတော၊ သေသာပိ သတ္တာ တာဒိသာယေဝါ’’တိ အဘိနဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ၊ ဧဝမယမ္ပိ ဥပပါတမတ္တမေဝ ဒိသွာ စုတိံ အပဿန္တော နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ.

ဣဒါနိ အညထာပိ ဝိသုဒ္ဓိကာရဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧကာဒသဥပက္ကိလေသဝိရဟတော ဝါ’’တိအာဒိ. ယထာဟာတိ ဥပက္ကိလေသသုတ္တေ အာဂတပါဠိံ နိဒဿေတိ. တတ္ထ ဟိ အနုရုဒ္ဓေါ နန္ဒိယော ကိမိလောတိ ဣမေ တယော ကုလပုတ္တေ အာမန္တေတွာ ဓမ္မံ ဒဿေန္တေန ‘‘အနုရုဒ္ဓါ တုမှေ ကိံ ဣမေဟိ န အာလုဠိဿန္တိ၊ အဟမ္ပိ ဣမေဟိ ဥပါဒါယ ဧကာဒသဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ အာလုဠိတပုဗ္ဗော’’တိ ဒဿေတုံ –

‘‘အဟမ္ပိ သုဒံ အနုရုဒ္ဓါ ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓိသတ္တောဝ သမာနော ဩဘာသဉ္စေဝ သဉ္ဇာနာမိ ဒဿနဉ္စ ရူပါနံ၊ သော ခေါ ပန မေ ဩဘာသော န စိရဿေဝ အန္တရဓာယတိ ဒဿနဉ္စ ရူပါနံ. တဿ မယှံ အနုရုဒ္ဓါ ဧတဒဟောသိ ‘ကော နု ခေါ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော၊ ယေန မေ ဩဘာသော အန္တရဓာယတိ ဒဿနဉ္စ ရူပါန’န္တိ. တဿ မယှံ အနုရုဒ္ဓါ ဧတဒဟောသိ ‘ဝိစိကိစ္ဆာ ခေါ မေ ဥဒပါဒိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာဓိကရဏဉ္စ မေ သမာဓိ စဝိ၊ သမာဓိမှိ စုတေ ဩဘာသော အန္တရဓာယတိ ဒဿနဉ္စ ရူပါနံ၊ သောဟံ တထာ ကရိဿာမိ၊ ယထာ မေ ပုန န ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’တိ.

‘‘သော ခေါ အဟံ အနုရုဒ္ဓါ အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော ဩဘာသဉ္စေဝ သဉ္ဇာနာမိ ဒဿနဉ္စ ရူပါနံ၊ သော ခေါ ပန မေ ဩဘာသော န စိရဿေဝ အန္တရဓာယတိ ဒဿနဉ္စ ရူပါနံ. တဿ မယှံ အနုရုဒ္ဓါ ဧတဒဟောသိ ‘ကော နု ခေါ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော၊ ယေန မေ ဩဘာသော အန္တရဓာယတိ ဒဿနဉ္စ ရူပါန’န္တိ. တဿ မယှံ အနုရုဒ္ဓါ ဧတဒဟောသိ ‘အမနသိကာရော ခေါ မေ ဥဒပါဒိ၊ အမနသိကာရာဓိကရဏဉ္စ ပန မေ သမာဓိ စဝိ၊ သမာဓိမှိ စုတေ ဩဘာသော အန္တရဓာယတိ ဒဿနဉ္စ ရူပါနံ၊ သောဟံ တထာ ကရိဿာမိ၊ ယထာ မေ ပုန န ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ န အမနသိကာရော’’’တိ –

အာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၂၄၁) ဒေသနံ အာရဘိတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘သော ခေါ အဟံ အနုရုဒ္ဓါ ဝိစိကိစ္ဆာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ ဣတိ ဝိဒိတွာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၂၄၁) ဝိစိကိစ္ဆာတိ မဟာသတ္တဿ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ နာနာဝိဓာနိ ရူပါနိ ပဿန္တဿ ‘‘ဣဒံ နု ခေါ ကိ’’န္တိ ဥပ္ပန္နာ ဝိစိကိစ္ဆာ. မနသိကာရဝသေန ပန မေ ရူပါနိ ဥပဋ္ဌဟိံသု၊ ရူပါနိ ပဿတော ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ဣဒါနိ ကိဉ္စိ န မနသိ ကရိဿာမီတိ တုဏှီ ဘဝတိ၊ တံ တုဏှီဘာဝပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အမနသိကာရော’’တိ. ထိနမိဒ္ဓန္တိ ကိဉ္စိ အမနသိကရောန္တဿ ဥပ္ပန္နံ ထိနမိဒ္ဓံ. တထာဘူတဿ ဟိ သဝိပ္ဖါရိကမနသိကာရဿ အဘာဝတော ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဆမ္ဘိတတ္တန္တိ ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ယထာရဒ္ဓမနသိကာရဝသေန ဟိမဝန္တာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒါနဝရက္ခသအဇဂရာဒယော ပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နံ ဆမ္ဘိတတ္တံ. ဥပ္ပိလန္တိ ‘‘မယာ ဒိဋ္ဌဘယံ ပကတိယာ စက္ခုဝိညာဏေန ဩလောကိယမာနံ န ပဿတိ၊ အဒိဋ္ဌေ ပရိကပ္ပိတသဒိသေ ကိံနာမ ဘယ’’န္တိ ဘယဿ ဝိနောဒနဝသေန စိန္တေန္တဿ အတ္တနော ပစ္စဝေက္ခဏာကောသလ္လံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နံ ဥပ္ပိလာဝိတတ္တံ. ဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ ကာယာလသိယံ. ‘‘မယာ ထိနမိဒ္ဓံ ဆမ္ဘိတတ္တာနံ ဝူပသမနတ္ထံ ဂါဠှံ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဟိတံ၊ တေန မေ ဥပ္ပိလသင်္ခါတာ စိတ္တသမာဓိဒူသိတာ ဂေဟဿိတာ ဗလဝပီတိ ဥပ္ပန္နာ’’တိ ဝီရိယံ သိထိလံ ကရောန္တဿ ဟိ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ ကာယဒရထော ကာယာလသိယံ ဥဒပါဒိ.

အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယန္တိ ‘‘မမ ဝီရိယံ သိထိလံ ကရောတော ဒုဋ္ဌုလ္လံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ပုန ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှတော ဥပ္ပန္နံ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ. အတိလီနဝီရိယန္တိ ‘‘မမ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှတော ဧဝံ ဇာတ’’န္တိ ပုန ဝီရိယံ သိထိလယတော ဥပ္ပန္နံ အတိလီနဝီရိယံ. အဘိဇပ္ပါတိ ဒေဝလောကာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒေဝသံဃံ ပဿတော ဥပ္ပန္နာ တဏှာ. ‘‘ဧဝံ မေ ဟောတူ’’တိ ဟိ အဘိနိဝိသနဝသေန ဇပ္ပတီတိ အဘိဇပ္ပါ၊ တဏှာ. နာနတ္တသညာတိ ‘‘မယှံ ဧကဇာတိကံ ရူပံ မနသိကရောန္တဿ အဘိဇပ္ပါ ဥပ္ပန္နာ၊ နာနာဝိဓံ ရူပံ မနသိကာရံ ကရိဿာမီ’’တိ ကာလေန ဒေဝလောကာဘိမုခံ ကာလေန မနုဿလောကာဘိမုခံ ဝဍ္ဎေတွာ နာနာဝိဓာနိ ရူပါနိ မနသိကရောတော ဥပ္ပန္နာ နာနတ္တသညာ၊ နာနတ္တေ နာနာသဘာဝေ သညာတိ နာနတ္တသညာ. အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တန္တိ ‘‘မယှံ နာနာဝိဓာနိ ရူပါနိ မနသိကရောန္တဿ နာနတ္တသညာ ဥဒပါဒိ၊ ဣဋ္ဌံ ဝါ အနိဋ္ဌံ ဝါ ဧကဇာတိကမေဝ ရူပံ မနသိ ကရိဿာမီ’’တိ တထာ မနသိကရောတော ဥပ္ပန္နံ ရူပါနံ အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ၊ အတိဝိယ ဥတ္တရိ ကတွာ နိဇ္ဈာနံ ပေက္ခနံ အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ. ဩဘာသန္တိ ပရိကမ္မသမုဋ္ဌိတံ ဩဘာသံ. န စ ရူပါနိ ပဿာမီတိ ပရိကမ္မောဘာသမနသိကာရပ္ပသုတတာယ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ရူပါနိ န ပဿာမိ. ရူပါနိ ဟိ ခေါ ပဿာမီတိ တေန ပရိကမ္မောဘာသေန ဖရိတွာ ဌိတဋ္ဌာနေ ဒိဗ္ဗစက္ခုနော ဝိသယဘူတာနိ ရူပဂတာနိ ပဿာမိ.

ဧဝမာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန –

‘‘ကေဝလမ္ပိ ရတ္တိံ ကေဝလမ္ပိ ဒိဝံ ကေဝလမ္ပိ ရတ္တိန္ဒိဝံ တဿ မယှံ အနုရုဒ္ဓါ ဧတဒဟောသိ ‘ကော နု ခေါ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော၊ ယွာဟံ ဩဘာသဉှိ ခေါ သဉ္ဇာနာမိ၊ န စ ရူပါနိ ပဿာမိ၊ ရူပါနိ ခေါ ပဿာမိ၊ န စ ဩဘာသံ သဉ္ဇာနာမိ ကေဝလမ္ပိ ရတ္တိံ ကေဝလမ္ပိ ဒိဝံ ကေဝလမ္ပိ ရတ္တိန္ဒိဝ’န္တိ. တဿ မယှံ အနုရုဒ္ဓါ ဧတဒဟောသိ ‘ယသ္မိဉှိ ခေါ အဟံ သမယေ ရူပနိမိတ္တံ အမနသိကရိတွာ ဩဘာသနိမိတ္တံ မနသိ ကရောမိ. ဩဘာသဉှိ ခေါ တသ္မိံ သမယေ သဉ္ဇာနာမိ၊ န စ ရူပါနိ ပဿာမိ. ယသ္မိံ ပနာဟံ သမယေ ဩဘာသနိမိတ္တံ အမနသိကရိတွာ ရူပနိမိတ္တံ မနသိ ကရောမိ. ရူပါနိ ဟိ ခေါ တသ္မိံ သမယေ ပဿာမိ၊ န စ ဩဘာသံ သဉ္ဇာနာမိ ကေဝလမ္ပိ ရတ္တိံ ကေဝလမ္ပိ ဒိဝံ ကေဝလမ္ပိ ရတ္တိန္ဒိဝ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၃) –

ဧဝမာဒိပါဠိံ သင်္ဂဏှာတိ.

မနုဿာနံ ဣဒန္တိ မာနုသကံ၊ မနုဿာနံ ဂေါစရဘူတံ ရူပါရမ္မဏံ. တဒညဿ ပန ဒိဗ္ဗတိရောကုဋ္ဋသုခုမာဒိဘေဒဿ ရူပဿ ဒဿနတော အတိက္ကန္တမာနုသကံ. ဧဝရူပံ တဉ္စ မနုဿူပစာရံ အတိက္ကန္တံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မနုဿူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ ရူပဒဿနေနာ’’တိ. တတ္ထ မနုဿူပစာရန္တိ မနုဿေဟိ ဥပစရိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ၊ ပကတိယာ စက္ခုဒွါရေန ဂဟေတဗ္ဗံ ဝိသယန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ ဝိသယမုခေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိသယိမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘မာနုသကံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထာပိ မံသစက္ခာတိက္ကမော တဿ ကိစ္စာတိက္ကမေနေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေနပိ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာ ခဏဿ အတိဣတ္တရတာယ အတိသုခုမတာယ ကေသဉ္စိ ရူပဿ၊ အပိစ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပါရမ္မဏံ၊ တဉ္စ ပုရေဇာတပစ္စယဘူတံ၊ န စ အာဝဇ္ဇနပရိကမ္မေဟိ ဝိနာ မဟဂ္ဂတဿ ပဝတ္တိ အတ္ထိ၊ နာပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမေဝ ရူပံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဘဝိတုံ သက္ကောတိ၊ ဘိဇ္ဇမာနံ ဝါ၊ တသ္မာ စုတူပပါတက္ခဏေ ရူပံ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာတိ သုဝုတ္တမေတံ.

ယဒိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ရူပါရမ္မဏမေဝ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘သတ္တေ ပဿာမီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? ယေဘုယျေန သတ္တသန္တာနဂတရူပဒဿနတော ဧဝံ ဝုတ္တံ. သတ္တဂဟဏဿ ဝါ ကာရဏဘာဝတော ဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တန္တိပိ ဝဒန္တိ. တေ စဝမာနာတိ အဓိပ္ပေတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝရူပေတိ န စုတူပပါတက္ခဏသမင်္ဂိနောတိ အဓိပ္ပါယော. မောဟူပနိဿယံ နာမ ကမ္မံ နိဟီနံ နိဟီနဖလံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ’’တိ. မောဟူပနိဿယတာ စ ကုသလကမ္မဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ မောဟပ္ပဝတ္တိဗဟုလတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တာယ ပန မောဟပ္ပဝတ္တိယာ သံကိလိဋ္ဌံ ကုသလကမ္မံ နိဟီနမေဝ ဇာတိအာဒိံ နိပ္ဖါဒေတီတိ နိဟီနဇာတိအာဒယော မောဟဿ နိဿန္ဒဖလာနီတိ အာဟ ‘‘ဟီနာနံ ဇာတိကုလဘောဂါဒီန’’န္တိအာဒိ. ဟီဠိတေတိ ဂရဟိတေ. ဩဟီဠိတေတိ ဝိသေသတော ဂရဟိတေ. ဥညာတေတိ လာမကဘာဝေန ဉာတေ. အဝညာတေတိ ဝိသေသတော လာမကဘာဝေန ဝိဒိတေ. အမောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာတိ ဧတ္ထ အမောဟော သမ္ပယုတ္တဝသေန ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန စ ပဝတ္တော ကထိတော၊ တေန စ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိကေ ဒဿေတိ. တဗ္ဗိပရီတေတိ တဿ ဟီဠိတာဒိဘာဝဿ ဝိပရီတေ၊ အဟီဠိတေ အနောဟီဠိတေ အနုညာတေ အနဝညာတေ စိတ္တီကတေတိ အတ္ထော.

သုဝဏ္ဏေတိ သုန္ဒရဝဏ္ဏေ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏေတိ အသုန္ဒရဝဏ္ဏေ. သာ ပနာယံ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏတာ ယထာက္ကမံ ကမ္မဿ အဒေါသဒေါသူပနိဿယတာယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ’’တိအာဒိ. အဒေါသူပနိဿယတာ စ ကမ္မဿ မေတ္တာဒီဟိ ပရိဘာဝိတသန္တာနပ္ပဝတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဘိရူပေ ဝိရူပေတိ ဣဒံ သဏ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တံ. သဏ္ဌာနဝစနောပိ ဟိ ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ဟောတိ ‘‘မဟန္တံ ဟတ္ထိဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၃၈) ဝိယ. ပဌမံ ဝုတ္တော ပန အတ္ထော ဝဏ္ဏဝသေနေဝ ဝုတ္တော. သုန္ဒရံ ဂတိံ ဂတာ သုဂတာတိ အာဟ ‘‘သုဂတိဂတေ’’တိ၊ သုဂတိံ ဥပပန္နေတိ အတ္ထော. အလောဘဇ္ဈာသယာ သတ္တာ ဝဒညူ ဝိဂတမစ္ဆေရာ အလောဘူပနိဿယေန ကမ္မုနာ သုဂတာ သမိဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘အလောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ’’တိ. ဒုက္ခံ ဂတိံ ဂတာ ဒုဂ္ဂတာတိ အာဟ ‘‘ဒုဂ္ဂတိဂတေ’’တိ. လောဘဇ္ဈာသယာ သတ္တာ လုဒ္ဓါ မစ္ဆရိနော လောဘူပနိဿယေန ကမ္မုနာ ဒုဂ္ဂတာ ဒုရူပါ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘လောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနေ’’တိ. ဥပစိတန္တိ ဖလာဝဟဘာဝေန ကတံ. ယထာ ကတဉှိ ကမ္မံ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဟောတိ၊ တထာ ကတံ ဥပစိတံ. စဝမာနေတိအာဒီဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တန္တိ ဝိသယမုခေန ဝိသယိဗျာပါရမာဟ. ပုရိမေဟီတိ ‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အာဒီဟီတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ တသ္မာ ‘‘ဒိဗ္ဗေန။ပေ။ ပဿာမီ’’တိ ဣမေဟိ ‘‘စဝမာနေ’’တိအာဒီဟိ စ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. ဣမိနာ ပန ပဒေနာတိ ‘‘ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာမီ’’တိ ဣမိနာ ဝါကျေန. ပဇ္ဇတိ ဉာယတိ အတ္ထော ဣမိနာတိ ဟိ ပဒံ ဝါကျံ.

မဟန္တံ ဒုက္ခမနုဘဝမာနေတိ ဧတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန ရူပံ ဒိသွာ တေသံ ဒုက္ခာနုဘဝနံ ကာမာဝစရစိတ္တေနေဝ ဇာနာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သောတိ နေရယိကသတ္တေ ပစ္စက္ခတော ဒိသွာ ဌိတော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏလာဘီ. ဧဝံ မနသိ ကရောတီတိ တေသံ နေရယိကာနံ နိရယသံဝတ္တနိကဿ ကမ္မဿ ဉာတုကာမတာဝသေန ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပရိကမ္မဝသေန မနသိ ကရောတိ. ကိံ နု ခေါတိအာဒိ မနသိကာရဝိဓိဒဿနံ. ဧဝံ ပန ပရိကမ္မံ ကတွာ ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌိတဿ တံ ကမ္မံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မိံ နိရုဒ္ဓေ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ. ယေသံ ပုရိမာနိ တီဏိ စတ္တာရိ ဝါ ပရိကမ္မဥပစာရာနုလောမဂေါတြဘုနာမကာနိ ကာမာဝစရာနိ၊ စတုတ္ထံ ပဉ္စမံ ဝါ အပ္ပနာစိတ္တံ ရူပါဝစရံ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကံ၊ တတ္ထ ယံ တေန အပ္ပနာစိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နံ ဉာဏံ၊ တံ ယထာကမ္မူပဂဉာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ ပန ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန ဝိနာ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စေတံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ မဟဂ္ဂတဘာဝေါ ဧဝ န သိယာ. ဒေဝါနံ ဒဿနေပိ ဧသေဝ နယော. နေရယိကဒေဝဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာကင်္ခမာနော ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘီ အညဂတိကေသုပိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတိယေဝ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘အပါယဂ္ဂဟဏေန တိရစ္ဆာနယောနိံ ဒီပေတီ’’တိအာဒိ၊ ‘‘သုဂတိဂ္ဂဟဏေန မနုဿဂတိပိ သင်္ဂယှတီ’’တိ စ. တံ နိရယသံဝတ္တနိယကမ္မံ အာရမ္မဏမေတဿာတိ တံကမ္မာရမ္မဏံ. ဖာရုသကဝနာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန စိတ္တလတာဝနာဒီနံ သင်္ဂဟော.

ယထာ စိမဿာတိ ယထာ စ ဣမဿ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နတ္ထိ၊ ဧဝံ အနာဂတံသဉာဏဿပီတိ ဝိသုံ ပရိကမ္မာဘာဝဉ္စ နိဒဿေတိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကာနေဝ ဟိ ဣမာနီ’’တိ. တတြာယမဓိပ္ပါယော – ယထာ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘီ နိရယာဒိအဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နေရယိကာဒိကေ သတ္တေ ဒိသွာ တေဟိ ပုဗ္ဗေ အာယူဟိတံ နိရယသံဝတ္တနိယာဒိကံ ကမ္မံ တာဒိသေန သမာဒါနေန တဇ္ဇေန စ မနသိကာရေန ပရိက္ခတေ စိတ္တေ ယာထာဝတော ဇာနာတိ၊ ဧဝံ ယဿ ယဿ သတ္တဿ သမနန္တရံ အနာဂတံ အတ္တဘာဝံ ဉာတုကာမော၊ တံ တံ ဩဒိဿ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ တေန တေန အတီတေ ဧတရဟိ ဝါ အာယူဟိတံ တဿ နိဗ္ဗတ္တကံ ကမ္မံ ယထာကမ္မူပဂဉာဏေန ဒိသွာ တေန တေန နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗံ အနာဂတံ အတ္တဘာဝံ ဉာတုကာမော တာဒိသေန သမာဒါနေန တဇ္ဇေန စ မနသိကာရေန ပရိက္ခတေ စိတ္တေ ယာထာဝတော ဇာနာတိ. ဧသ နယော တတော ပရေသုပိ အတ္တဘာဝေသု. ဧတံ အနာဂတံသဉာဏံ နာမ. ယသ္မာ ဧတံ ဒွယံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေ သတိ ဧဝ သိဇ္ဈတိ၊ နာသတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣမာနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သဟေဝ ဣဇ္ဈန္တီ’’တိ.

ကာယေန ဒုစ္စရိတံ၊ ကာယတော ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဒုစ္စရိတန္တိ ကာယေန ဒုဋ္ဌု စရိတံ၊ ကာယတော ဝါ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသပူတိကတ္တာ ဒုဋ္ဌု စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတန္တိ ဧဝံ ယထာက္ကမံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကာယောတိ စေတ္ထ စောပနကာယော အဓိပ္ပေတော. ကာယဝိညတ္တိဝသေန ပဝတ္တံ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ကာယဒုစ္စရိတံ. ယသ္မိံ သန္တာနေ ကမ္မံ ကတုပစိတံ၊ အသတိ အာဟာရုပစ္ဆေဒေ ဝိပါကာရဟသဘာဝဿ အဝိဂစ္ဆနတော သော တေန သဟိတောယေဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘သမန္နာဂတာတိ သမင်္ဂီဘူတာ’’တိ. အနတ္ထကာမာ ဟုတွာတိ ဧတေန မာတာပိတရော ဝိယ ပုတ္တာနံ၊ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဝိယ စ နိဿိတကာနံ အတ္ထကာမာ ဟုတွာ ဂရဟကာ ဥပဝါဒကာ န ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ဂုဏပရိဓံသနေနာတိ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ဂုဏာနံ ဝိဒ္ဓံသနေန၊ ဝိနာသနေနာတိ အတ္ထော. နနု စ အန္တိမဝတ္ထုနာပိ ဥပဝါဒေါ ဂုဏပရိဓံသနမေဝါတိ? သစ္စမေတံ၊ ဂုဏာတိ ပနေတ္ထ ဈာနာဒိဝိသေသာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာတိ သီလပရိဓံသနံ ဝိသုံ ဂဟိတံ. တေနာဟ ‘‘နတ္ထိ ဣမေသံ သမဏဓမ္မော’’တိအာဒိ. သမဏဓမ္မောတိ စ သီလသံယမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဇာနံ ဝါတိ ယံ ဥပဝဒတိ၊ တဿ အရိယဘာဝံ ဇာနန္တော ဝါ. အဇာနံ ဝါတိ အဇာနန္တော ဝါ. ဇာနနာဇာနနဉ္စေတ္ထ အပ္ပမာဏံ၊ အရိယဘာဝေါ ဧဝ ပမာဏံ. တေနာဟ ‘‘ဥဘယထာပိ အရိယူပဝါဒေါဝ ဟောတီ’’တိ. ‘‘အရိယောတိ ပန အဇာနတော အဒုဋ္ဌစိတ္တဿေဝ တတ္ထ အရိယဂုဏဘာဝံ ပဝေဒေန္တဿ ဂုဏပရိဓံသနံ န ဟောတီတိ တဿ အရိယူပဝါဒေါ နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဘာရိယံ ကမ္မန္တိ အာနန္တရိယသဒိသတ္တာ ဘာရိယံ ကမ္မံ၊ သတေကိစ္ဆံ ပန ဟောတိ ခမာပနေန၊ န အာနန္တရိယံ ဝိယ အတေကိစ္ဆံ.

တဿ စ အာဝိဘာဝတ္ထန္တိ ဘာရိယာဒိသဘာဝဿ ပကာသနတ္ထံ. တံ ဇိဂုစ္ဆီတိ တံ ထေရံ၊ တံ ဝါ ကိရိယံ ဇိဂုစ္ဆိ. အတိစ္ဆာတောတိ အတိဝိယ ခုဒါဘိဘူတော. မဟလ္လကောတိ သမဏာနံ သာရုပ္ပမသာရုပ္ပံ၊ လောကသမုဒါစာရမတ္တံ ဝါ န ဇာနာတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တတ္တာ ဂုဏပရိဓံသနေန ဂရဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အမှာကံ လဇ္ဇိတဗ္ဗကံ အကာသီတိ ‘‘သမဏေန နာမ ဧဝံ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တေ မယံ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကောမာတိ အဓိပ္ပါယော. ဇာနန္တော ဧဝ ထေရော ‘‘အတ္ထိ တေ အာဝုသော ဣမသ္မိံ သာသနေ ပတိဋ္ဌာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဣတရောပိ သစ္စာဘိသမယော သာသနေ ပတိဋ္ဌာတိ အာဟ ‘‘သောတာပန္နော အဟ’’န္တိ. ထေရော တံ ကရုဏာယမာနော ‘‘ခီဏာသဝေါ တယာ ဥပဝဒိတော’’တိ အတ္တာနံ အာဝိ အကာသိ. တေနဿ တံ ပါကတိကံ အဟောသီတိ တေန အဿ တံ ကမ္မံ မဂ္ဂါဝရဏံ နာဟောသီတိ အဓိပ္ပါယော. ပုဗ္ဗေဝ ပန သောတာပန္နတ္တာ အပါယဂါမီနံ သုပ္ပဟီနဘာဝတော သဂ္ဂါဝရဏမဿ ကာတုမသမတ္ထမေဝ တံ ကမ္မံ. အတ္တနာ ဝုဍ္ဎတရော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ ခမာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ဒေါသေနပိ နက္ခမန္တိ၊ သေသအရိယာ ဝါ တဿ အတ္ထကာမာ ဟုတွာ အာယတိံ သံဝရဏတ္ထာယ န ခမာပေယျုန္တိ အာဟ ‘‘သစေ သော နက္ခမတီ’’တိ. အတ္တနာ ဝုဍ္ဎတရော ဟောတိ၊ ဌိတကေနေဝါတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ’’တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၁၁) ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ တတ္ထ ဝုတ္တံ –

‘‘သစေ ဒိသာပက္ကန္တော ဟောတိ၊ သယံ ဝါ ဂန္တွာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေ ဝါ ပေသေတွာ ခမာပေတဗ္ဗော. သစေ နာပိ ဂန္တုံ၊ န ပေသေတုံ သက္ကာ ဟောတိ၊ ယေ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ၊ တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ သစေ နဝကတရာ ဟောန္တိ၊ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ၊ သစေ ဝုဍ္ဎတရာ၊ ဝုဍ္ဎေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ အသုကံ နာမ အာယသ္မန္တံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အဝစံ၊ ခမတု မေ သော အာယသ္မာ’တိ ဝတွာ ခမာပေတဗ္ဗံ. သမ္မုခါ အခမန္တေပိ ဧတဒေဝ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ.

ဣဒံ ပန ပရမ္ပိ တတ္ထ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၁၁) ဝုတ္တံ –

‘‘သစေ ဧကစာရိကဘိက္ခု ဟောတိ၊ နေဝဿ ဝသနဋ္ဌာနံ၊ န ဂတဋ္ဌာနံ ပညာယတိ၊ ဧကဿ ပဏ္ဍိတဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ အသုကံ နာမ အာယသ္မန္တံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အဝစံ၊ တံ မေ အနုဿရတော အနုဿရတော ဝိပ္ပဋိသာရော ဟောတိ၊ ကိံ ကရောမီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သော ဝက္ခတိ ‘တုမှေ မာ စိန္တယိတ္ထ၊ ထေရော တုမှာကံ ခမတိ၊ စိတ္တံ ဝူပသမေထာ’တိ. တေနပိ အရိယဿ ဂတဒိသာဘိမုခေန အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ‘ခမတူ’တိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ.

ပရိနိဗ္ဗုတမဉ္စဋ္ဌာနန္တိ ပူဇာကရဏဋ္ဌာနံ သန္ဓာယာဟ. ပါကတိကမေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ ကတေ အတ္တနော စိတ္တံ ပသီဒတီတိ တံ ကမ္မံ သဂ္ဂါဝရဏံ မဂ္ဂါဝရဏဉ္စ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယောတိ ကေစိ ဝဒန္တိ. စရိယာပိဋကေ မာတင်္ဂစရိတသံဝဏ္ဏနာယံ (စရိယာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၄) –

‘‘ပါရမိတာပရိဘာဝနသမိဒ္ဓါဟိ နာနာသမာပတ္တိဝိဟာရပရိပူရိတာဟိ သီလဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါဟိ သုသင်္ခတသန္တာနေ မဟာကရုဏာဓိဝါသေ မဟာသတ္တေ အရိယူပဝါဒကမ္မအဘိသပသင်္ခါတံ ဖရုသဝစနံ သံယုတ္တံ မဟာသတ္တဿ ခေတ္တဝိသေသဘာဝတော တဿ စ အဇ္ဈာသယဖရုသတာယ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဟုတွာ သစေ သော မဟာသတ္တံ န ခမာပေတိ၊ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဝိပစ္စနသဘာဝံ ဇာတံ. ခမာပိတေ ပန မဟာသတ္တေ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ ဝိပါကဿ ပဋိဗာဟိတတ္တာ အဝိပါကဓမ္မတံ အာပဇ္ဇိ အဟောသိကမ္မဘာဝတော. အယဉှိ အရိယူပဝါဒပါပဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဿ စ ဓမ္မတာ’’တိ –

အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ဝုတ္တတ္တာ ဧဝံ ခမာပိတေ တံ ကမ္မံ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ ဝိပါကဿ ပဋိဗာဟိတတ္တာ အဟောသိကမ္မဘာဝေန အဝိပါကဓမ္မတံ အာပန္နန္တိ နေဝ သဂ္ဂါဝရဏံ န မောက္ခာဝရဏဉ္စ ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

ဝိပရီတံ ဒဿနမေတေသန္တိ ဝိပရီတဒဿနာ. သမာဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန သမာဒါနာနိ၊ ကမ္မာနိ သမာဒါနာနိ ယေသံ တေ ကမ္မသမာဒါနာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန ကမ္မသမာဒါနာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ ဟေတုအတ္ထံ ဝါ အန္တောဂဓံ ကတွာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန ပရေ ကမ္မေသု သမာဒါပကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ. တယိမံ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ယေ စ။ပေ။ သမာဒပေန္တိ၊ တေပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. သီလသမ္ပန္နောတိအာဒိ ပရိပက္ကိန္ဒြိယဿ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ဝသေန ဝုတ္တံ၊ အဂ္ဂမဂ္ဂဋ္ဌေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အထ ဝါ အဂ္ဂမဂ္ဂပရိယာပန္နာ ဧဝ သီလာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဂ္ဂမဂ္ဂဋ္ဌဿ ဟိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဧကံသိကာ အညာရာဓနာ၊ ဣတရေသံ အနေကံသိကာ. အညန္တိ အရဟတ္တံ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဧတ္ထ သမ္ပဇ္ဇနံ သမ္ပဒါ၊ နိပ္ဖတ္တိ၊ ဧဝံ အဝိရဇ္ဈနကနိပ္ဖတ္တိကန္တိ အတ္ထော၊ ယထာ တံ အဝဿမ္ဘာဝီ၊ ဧဝမိဒမ္ပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ ဟိ မဂ္ဂါနန္တရံ အဝိရဇ္ဈိတွာဝ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ ဧဝမေတံ ဣမဿပိ ပုဂ္ဂလဿ စုတိအနန္တရံ အဝိရဇ္ဈိတွာဝ နိရယေ ပဋိသန္ဓိ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. သကလသ္မိဉှိ ဗုဒ္ဓဝစနေ န ဣမာယ ဥပမာယ ဂါဠှတရံ ကတွာ ဝုတ္တဥပမာ အတ္ထိ. တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယာတိအာဒီသု (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၉) အရိယူပဝါဒံ သန္ဓာယ ‘‘ပုန ဧဝရူပိံ ဝါစံ န ဝက္ခာမီ’’တိ ဝဒန္တော ဝါစံ ပဇဟတိ နာမ၊ ‘‘ပုန ဧဝရူပံ စိတ္တံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော စိတ္တံ ပဇဟတိ နာမ၊ ‘‘ပုန ဧဝရူပိံ ဒိဋ္ဌိံ န ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပဇဟန္တော ဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ နာမ. တထာ အကရောန္တော နေဝ ပဇဟတိ န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ. ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေတိ ယထာ နိရယပါလေဟိ အာဟရိတွာ နိရယေ ဌပိတော၊ ဧဝံ နိရယေ ဌပိတောယေဝ၊ နာဿ နိရယူပပတ္တိယာ ကောစိ ဝိဗန္ဓော. တတြာယံ ယုတ္တိ – နိရယူပဂေါ အရိယူပဝါဒီ တဒါဒါယကဿ အဝိဇဟနတော သေယျထာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယာ’’တိ ဧဝမာဒိဝစနေန တဒါဒါယကဿ အပ္ပဟာနေနေဝ အရိယူပဝါဒေါ အန္တရာယိကော အနတ္ထာဝဟောဝ၊ ပဟာနေန ပန အစ္စယံ ဒေသေတွာ ခမာပနေန န အန္တရာယိကော အနတ္ထာဝဟော ယထာ တံ ဝုဋ္ဌိတာ ဒေသိတာ စ အာပတ္တီတိ ဒဿေတိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန အကတ္တဗ္ဗံ နာမ ပါပံ နတ္ထိ၊ ယတော သံသာရခါဏုဘာဝေါပိ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဇ္ဇာနီ’’တိ.

‘‘ဥစ္ဆိန္နဘဝနေတ္တိကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတဿ ကာယော တိဋ္ဌတိ (ဒီ. နိ. ၁. ၁၄၇)၊ အယဉ္စေဝ ကာယော ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပ’’န္တိ စ ဧဝမာဒီသု ဝိယ ဣဓ ကာယ-သဒ္ဒေါ ခန္ဓပဉ္စကဝိသယောတိ အာဟ ‘‘ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ’’တိ. အဝီတရာဂဿ မရဏတော ပရံ နာမ ဘဝန္တရူပါဒါနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေ’’တိ. ယေန တိဋ္ဌတိ၊ တဿ ဥပစ္ဆေဒေနေဝ ကာယော ဘိဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါ’’တိ. ဧတိ ဣမသ္မာ သုခန္တိ အယော၊ ပုညန္တိ အာဟ ‘‘ပုညသမ္မတာ အယာ’’တိ. အာယန္တိ ဧတသ္မာ သုခါနီတိ အာယော၊ ပုညကမ္မာဒီနံ သုခသာဓနံ. တေနာဟ ‘‘သုခါနံ ဝါ အာယဿ အဘာဝါ’’တိ. ဝိဝသာတိ ကမ္မဿ ဝသေ ဝတ္တနတော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တိတုံ န သက္ကောန္တီတိ ဝိဂတော ဝသော ဧတေသန္တိ ဝိဝသာ၊ အဝသဝတ္တိနောတိ အတ္ထော. ဣယတိ အဿာဒီယတီတိ အယော၊ အဿာဒေါတိ အာဟ ‘‘အဿာဒသညိတော အယော’’တိ.

နာဂရာဇာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သုပဏ္ဏာဒီနံ သင်္ဂဟော. အသုရသဒိသန္တိ ပေတာသုရသဒိသံ. သော ဟီတိ သော အသုရကာယော. သဗ္ဗသမုဿယေဟီတိ သဗ္ဗေဟိ သမ္ပတ္တိသမုဿယေဟိ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိရာသိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဝိပရိယာယေနာတိ ‘‘သုဋ္ဌု စရိတံ၊ သောဘနံ ဝါ စရိတံ အနဝဇ္ဇတ္တာတိ သုစရိတ’’န္တိအာဒိနာ ကာယဒုစ္စရိတေနာတိအာဒီနံ ပဒါနံ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝိပရိယာယေန. ‘‘ဣတော ဘော သုဂတိံ ဂစ္ဆာ’’တိ (ဣတိဝု. ၈၃) ဝစနတော မနုဿဂတိပိ သုဂတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘သုဂတိဂ္ဂဟဏေန မနုဿဂတိပိ သင်္ဂယှတီ’’တိ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထတော စ သုဝိညေယျမေဝ.

ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကထာ နိဋ္ဌိတာ.