ပုဗ္ဗေနိဝါသကထာ

၁၂. ရူပဝိရာဂဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ အရူပဇ္ဈာနံ စတုတ္ထဇ္ဈာနသင်္ဂဟမေဝါတိ အာဟ ‘‘စတ္တာရိ ဈာနာနီ’’တိ. ယုတ္တံ တာဝ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဘဝေါက္ကမနတ္ထတာ ဝိယ ဝိပဿနာပါဒကတာပိ စတုန္နံ ဈာနာနံ သာဓာရဏာတိ တေသံ ဝသေန ‘‘စတ္တာရိ ဈာနာနီ’’တိ ဝစနံ၊ အဘိညာပါဒကတာ ပန နိရောဓပါဒကတာ စ စတုတ္ထဿေဝ ဈာနဿ အာဝေဏိကာ၊ သာ ကထံ စတုန္နံ ဈာနာနံ သာဓာရဏာ ဝုတ္တာတိ? ပရမ္ပရာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော. ပဒဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနမ္ပိ ဟိ ပဒဋ္ဌာနန္တွေဝ ဝုစ္စတိ၊ ကာရဏကာရဏမ္ပိ ကာရဏန္တိ ယထာ ‘‘တိဏေဟိ ဘတ္တံ သိဒ္ဓ’’န္တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပယောဇနနိဒ္ဒေသေ အဋ္ဌသမာပတ္တိဂ္ဂဟဏံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. စိတ္တေကဂ္ဂတတ္ထာနီတိ ဣတ္တသမာဓတ္ထာနိ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထာနီတိ အတ္ထော. စိတ္တေကဂ္ဂတာသီသေန ဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရော ဝုတ္တော၊ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဧကဂ္ဂစိတ္တာ သုခံ ဒိဝသံ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ. ဘဝေါက္ကမနတ္ထာနီတိ ဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တိအတ္ထာနိ. သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ သမာပဇ္ဇနတော အာဟ ‘‘သတ္တာဟံ အစိတ္တကာ ဟုတွာ’’တိ. ကသ္မာ ပန သတ္တာဟမေဝ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ? တထာကာလပရိစ္ဆေဒကရဏတော၊ တဉ္စ ယေဘုယျေန အာဟာရူပဇီဝီနံ သတ္တာနံ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တဿ ဧကဒိဝသံ ဘုတ္တာဟာရဿ သတ္တာဟမေဝ ယာပနတော.

ကာ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၈၆၇-၈၆၈) ပနာယံ နိရောဓသမာပတ္တိ နာမ၊ ကေ တံ သမာပဇ္ဇန္တိ၊ ကေ န သမာပဇ္ဇန္တိ၊ ကတ္ထ သမာပဇ္ဇန္တိ၊ ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တိ၊ ကထဉ္စဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတီတိ? ဝုစ္စတေ – တတ္ထ ကာ ပနာယံ နိရောဓသမာပတ္တိ နာမာတိ ယာ အနုပုဗ္ဗနိရောဓဝသေန စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ အပ္ပဝတ္တိ. ကေ တံ သမာပဇ္ဇန္တိ၊ ကေ န သမာပဇ္ဇန္တီတိ သဗ္ဗေပိ ပုထုဇ္ဇနသောတာပန္နသကဒါဂါမိနော သုက္ခဝိပဿကာ စ အနာဂါမိအရဟန္တော န သမာပဇ္ဇန္တိ၊ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ပန အနာဂါမိနော ခီဏာသဝါ စ သမာပဇ္ဇန္တိ. ကတ္ထ သမာပဇ္ဇန္တီတိ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ. ကသ္မာ? အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိသဗ္ဘာဝတော. စတုဝေါကာရဘဝေ ပန ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိယေဝ နတ္ထိ၊ တသ္မာ န သက္ကာ တတ္ထ သမာပဇ္ဇိတုံ. ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တီတိ သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တိဘေဒေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မေ အစိတ္တကာ ဟုတွာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ သုခံ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ. ကထဉ္စဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတီတိ သမထဝိပဿနာဝသေန ဥဿက္ကိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စဿ နေဝသညာနာသညာယတနံ နိရောဓယတော ဧဝမဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ. ယော ဟိ သမထဝသေနေဝ ဥဿက္ကတိ၊ သော နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ. ယောပိ ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဥဿက္ကတိ၊ သော ဖလသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ. ယော ပန ဥဘယဝသေနေဝ ဥဿက္ကိတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ နိရောဓေတိ၊ သော တံ သမာပဇ္ဇတီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ.

အယံ ပန ဝိတ္ထာရော – ဣဓ ဘိက္ခု နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတုကာမော ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ သင်္ခါရေ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿတိ. ဝိပဿနာ စ ပနေသာ တိဝိဓာ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဏှနကဝိပဿနာ ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ နိရောဓသမာပတ္တိဝိပဿနာတိ. တတ္ထ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဏှနကဝိပဿနာ မန္ဒာ ဝါ တိက္ခာ ဝါ မဂ္ဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိယေဝ. ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ တိက္ခာဝ ဝဋ္ဋတိ မဂ္ဂဘာဝနာသဒိသာ. နိရောဓသမာပတ္တိဝိပဿနာ ပန နာတိမန္ဒနာတိတိက္ခာ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ဧသ နာတိမန္ဒာယ နာတိတိက္ခာယ ဝိပဿနာယ တေ သင်္ခါရေ ဝိပဿတိ. တတော ဒုတိယဇ္ဈာနံ။ပေ။ တတော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ သင်္ခါရေ တထေဝ ဝိပဿတိ. အထ အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ စတုဗ္ဗိဓံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကရောတိ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနံ သံဃပတိမာနနံ သတ္ထုပက္ကောသနံ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒန္တိ.

တတ္ထ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနန္တိ ယံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓံ န ဟောတိ၊ နာနာဗဒ္ဓံ ဟုတွာ ဌိတံ ပတ္တစီဝရံ ဝါ မဉ္စပီဌံ ဝါ နိဝါသဂေဟံ ဝါ အညံ ဝါ ပန ယံ ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရဇာတံ၊ တံ ယထာ န ဝိကုပ္ပတိ၊ အဂ္ဂိဥဒကဝါတစောရဥန္ဒူရာဒီနံ ဝသေန န ဝိနဿတိ၊ ဧဝံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တတြိဒံ အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနံ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဣမသ္မိံ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ မာ အဂ္ဂိနာ ဈာယတု၊ မာ ဥဒကေန ဝုယှတု၊ မာ ဝါတေန ဝိဒ္ဓံသတု၊ မာ စောရေဟိ ဟရီယတု၊ မာ ဥန္ဒူရာဒီဟိ ခဇ္ဇတူ’’တိ. ဧဝံ အဓိဋ္ဌိတေ တံ သတ္တာဟံ တဿ န ကောစိ ပရိဿယော ဟောတိ၊ အနဓိဋ္ဌဟတော ပန အဂ္ဂိအာဒီဟိ နဿတိ၊ ဣဒံ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနံ နာမ. ယံ ပန ဧကာဗဒ္ဓံ ဟောတိ နိဝါသနပါရုပနံ ဝါ နိသိန္နာသနံ ဝါ၊ တတ္ထ ဝိသုံ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ သမာပတ္တိယေဝ နံ ရက္ခတိ.

သံဃပတိမာနနန္တိ ဘိက္ခုသံဃဿ ပတိမာနနံ ဥဒိက္ခနံ၊ ယာဝ သော ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတိ၊ တာဝ သံဃကမ္မဿ အကရဏန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပတိမာနနံ ဧတဿ န ပုဗ္ဗကိစ္စံ၊ ပတိမာနနာဝဇ္ဇနံ ပန ပုဗ္ဗကိစ္စံ. တသ္မာ ဧဝံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ ‘‘သစေ မယိ သတ္တာဟံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နေ သံဃော အပလောကနကမ္မာဒီသု ကိဉ္စိဒေဝ ကမ္မံ ကတ္တုကာမော ဟောတိ၊ ယာဝ မံ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂန္တွာ န ပက္ကောသတိ၊ တာဝဒေဝ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ. ဧဝံ ကတွာ သမာပန္နော ဟိ တသ္မိံ သမယေ ဝုဋ္ဌဟတိယေဝ. ယော ပန ဧဝံ န ကရောတိ၊ သံဃော စေ သန္နိပတိတွာ တံ အပဿန္တော ‘‘အသုကော ဘိက္ခု ကုဟိ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘နိရောဓံ သမာပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ကဉ္စိ ဘိက္ခုံ ပေသေတိ ‘‘တံ ပက္ကောသာဟီ’’တိ၊ အထဿ တေန ဘိက္ခုနာ သဝနူပစာရေ ဌတွာ ‘‘သံဃော တံ အာဝုသော ပတိမာနေတီ’’တိ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ဧဝံ ဂရုကာ ဟိ သံဃဿ အာဏာ နာမ၊ တသ္မာ တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ယထာ ပဌမမေဝ ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဧဝံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

သတ္ထုပက္ကောသနန္တိ ဣဓာပိ သတ္ထုပက္ကောသနာဝဇ္ဇနမေဝ ဣမဿ ပုဗ္ဗကိစ္စံ၊ တသ္မာ တမ္ပိ ဧဝံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါတိ ဇီဝိတဒ္ဓါနဿ ပရိစ္ဆေဒေါ. ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေသု ကုသလေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ‘‘အတ္တနော အာယုသင်္ခါရာ သတ္တာဟံ ပဝတ္တိဿန္တိ န ပဝတ္တိဿန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ ဟိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ နိရုဇ္ဈနကေ အာယုသင်္ခါရေ အနာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇတိ၊ တဿ နိရောဓသမာပတ္တိ မရဏံ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ကောတိ၊ အန္တောနိရောဓေ မရဏဿ နတ္ထိတာယ အန္တရာဝ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ တသ္မာ ဧတံ အာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. အဝသေသဉှိ အနာဝဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဒံ ပန အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗမေဝါတိ ဝုတ္တံ. သော ဧဝံ အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဣဒံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇတိ၊ အထေကံ ဝါ ဒွေ ဝါ စိတ္တဝါရေ အတိက္ကမိတွာ အစိတ္တကော ဟောတိ၊ နိရောဓံ ဖုသတိ. ကသ္မာ ပနဿ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဥပရိ စိတ္တာနိ န ပဝတ္တန္တီတိ? နိရောဓဿ ပယောဂတ္တာ. ဣဒဉှိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဒွေ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ယုဂနဒ္ဓေ ကတွာ အဋ္ဌသမာပတ္တိအာရောဟနံ အနုပုဗ္ဗနိရောဓဿ ပယောဂေါ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာတိ နိရောဓဿ ပယောဂတ္တာ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဥပရိ စိတ္တာနိ န ပဝတ္တန္တီတိ.

ယသ္မာ ဗောဓိသတ္တေန ဗောဓိမဏ္ဍုပသင်္ကမနတော ပုဗ္ဗေပိ စရိမဘဝေ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တိတပုဗ္ဗံ၊ တဒါ ပန တံ နိဗ္ဗတ္တိတမတ္တမေဝ အဟောသိ၊ န ဝိပဿနာဒိပါဒကံ. တသ္မာ ‘‘ဗောဓိရုက္ခမူလေ နိဗ္ဗတ္တိတ’’န္တိ တတော ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာပါဒကန္တိ ဝိပဿနာရမ္ဘေ ဝိပဿနာယ ပါဒကံ. အဘိညာပါဒကန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ပဌမာရမ္ဘေ ဧဝ ပါဒကဇ္ဈာနေန ပယောဇနံ အဟောသိ၊ န တတော ပရံ ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမဖလသမာပတ္တိအဘိညာဝဠဉ္ဇနာဒိအတ္ထံ. အဘိသမ္ဗောဓိသမဓိဂမတော ပဋ္ဌာယ ဟိ သဗ္ဗံ ဉာဏသမာဓိကိစ္စံ အာကင်္ခါမတ္တပဋိဗဒ္ဓမေဝါတိ. သဗ္ဗကိစ္စသာဓကန္တိ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာဒိသဗ္ဗကိစ္စသာဓကံ. သဗ္ဗလောကိယလောကုတ္တရဂုဏဒါယကန္တိ ဧတ္ထ ဝိပဿနာဘိညာပါဒကတ္တာ ဧဝ စတုတ္ထဿ ဈာနဿ ဘဂဝတော သဗ္ဗလောကိယလောကုတ္တရဂုဏဒါယကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ မဂ္ဂဉာဏံ တံပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ အဘိသမ္ဗောဓိ၊ တဒဓိဂမသမကာလမေဝ စ ဘဂဝတော သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဟတ္ထဂတာ အဟေသုံ၊ စတုတ္ထဇ္ဈာနသန္နိဿယော စ မဂ္ဂါဓိဂမောတိ.

‘‘စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘သော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘သော အဟ’’န္တိ. ဧဝံ သမာဟိတေတိ ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဟေဋ္ဌာ ဈာနတ္တယာဓိဂမပဋိပါဋိသိဒ္ဓဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓာနဿ နိဒဿနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဧဝန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနက္ကမနိဒဿနမေတ’’န္တိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ တဿ စ အဓိဂမမဂ္ဂဿ နိဒဿနံ၊ ယေန သမာဓာနာနုက္ကမေန စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ လဒ္ဓေါ၊ တဒုဘယနိဒဿနန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ။ပေ။ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. တတ္ထ ဣမိနာ ကမေနာတိ ဣမိနာ ပဌမဇ္ဈာနာဓိဂမာဒိနာ ကမေန. ယဒိပိ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဣဒံ အာဂမနသမာဓိနာ သဒ္ဓိံ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓာနံ ဒီပေတိ၊ သတိပါရိသုဒ္ဓိသမာဓိ ဧဝ ပန ဣဒ္ဓိယာ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ပဓာနန္တိ အာဟ ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိနာ သမာဟိတေ’’တိ. သဗ္ဗပစ္စနီကဓမ္မုပက္ကိလေသပရိသုဒ္ဓါယ ပစ္စနီကသမနေပိ အဗျာဝဋာယ ပါရိသုဒ္ဓုပေက္ခာယ ဝတ္တမာနာယ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ တံသမ္ပယုတ္တာ စ ဓမ္မာ သုပရိသုဒ္ဓါ သုဝိသဒါ စ ဟောန္တိ၊ သတိသီသေန ပန တတ္ထ ဒေသနာ ကတာတိ အာဟ ‘‘ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓေ’’တိ၊ ဥပေက္ခာယ ဇနိတသတိပါရိသုဒ္ဓိသမ္ဘဝေနာတိ အတ္ထော. ပရိသုဒ္ဓိယာ ဧဝ ပစ္စယဝိသေသေန ပဝတ္တိဝိသေသော ပရိယောဒါတတာ သုဓန္တသုဝဏ္ဏဿ နိဃံသနေန ပဘဿရတာ ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ပရိသုဒ္ဓတ္တာယေဝ ပရိယောဒါတေ၊ ပဘဿရေတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ.

သုခါဒီနံ ပစ္စယာနံ ဃာတေနာတိ သုခသောမနဿာနံ ဒုက္ခဒေါမနဿာနဉ္စ ယထာက္ကမံ ရာဂဒေါသပစ္စယာနံ ဝိက္ခမ္ဘနေန. ‘‘သုခံ သောမနဿဿ ပစ္စယော၊ သောမနဿံ ရာဂဿ၊ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿဿ ပစ္စယော၊ ဒေါမနဿံ ဒေါသဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ ရာဂါဒယော စေတသော မလာသုစိဘာဝေန ‘‘အင်္ဂဏာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ ဧဝံ ဥပဂန္တွာ ကိလေသနဋ္ဌေန ဥပက္ကိလေသာတိ အာဟ ‘‘အနင်္ဂဏတ္တာ ဧဝ စ ဝိဂတုပက္ကိလေသေ’’တိ. တေနာဟ ‘‘အင်္ဂဏေန ဟိ စိတ္တံ ဥပက္ကိလိဿတီ’’တိ၊ ဝိဗာဓီယတိ ဥပတာပီယတီတိ အတ္ထော. သုဘာဝိတတ္တာတိ ပဂုဏဘာဝါပါဒနေန သုဋ္ဌု ဘာဝိတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဝသီဘာဝပ္ပတ္တေ’’တိ၊ အာဝဇ္ဇနာဒိနာ ပဉ္စဓာ စုဒ္ဒသဝိဓေန ဝါ ပရိဒမနေန ဝသံ ဝတ္တိတုံ ဥပဂတေတိ အတ္ထော. ဝသေ ဝတ္တမာနဉှိ စိတ္တံ မုဒူတိ ဝုစ္စတီတိ ဝသေ ဝတ္တမာနံ စိတ္တံ ပဂုဏဘာဝါပတ္တိယာ သုပရိမဒ္ဒိတံ ဝိယ စမ္မံ သုပရိကမ္မကတာ ဝိယ စ လာခါ မုဒူတိ ဝုစ္စတိ. ကမ္မက္ခမေတိ ဝိကုဗ္ဗနာဒိဣဒ္ဓိကမ္မက္ခမေ. တဒုဘယန္တိ မုဒုတာကမ္မနိယဒွယံ.

နာဟန္တိအာဒီသု (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁) န-ကာရော ပဋိသေဓတ္ထော. အဟန္တိ သတ္ထာ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. ဘိက္ခဝေတိ ဘိက္ခူ အာလပတိ. အညန္တိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနစိတ္တတော အညံ. ဧကဓမ္မမ္ပီတိ ဧကမ္ပိ သဘာဝဓမ္မံ. န သမနုပဿာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဩလောကေန္တောပိ အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ န သမနုပဿာမိ၊ ယံ ဝသီဘာဝါပါဒနေန ဘာဝိတံ တထာ ပုနပ္ပုနံ ကရဏေန ဗဟုလီကတံ ဧဝံ သဝိသေသမုဒုဘာဝပ္ပတ္တိယာ မုဒု ကမ္မက္ခမတာယ ကမ္မနိယဉ္စ ဟောတိ ယထာ ဣဒံ စိတ္တန္တိ. ဣဒံ စိတ္တန္တိ စ အတ္တနော တေသဉ္စ ပစ္စက္ခတာယ ဧဝမာဟ.

ယထာ ယထာဝုတ္တာ ပရိသုဒ္ဓတာဒယော န ဝိဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ သုဘာဝိတံ စိတ္တံ တတ္ထ အဝဋ္ဌိတံ ဣဓ ‘‘ဌိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တ’’န္တိ စ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧတေသု ပရိသုဒ္ဓဘာဝါဒီသု ဌိတတ္တာ ဌိတေ၊ ဌိတတ္တာယေဝ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ’’တိ. ယထာ မုဒုကမ္မညတာ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တိယာ လက္ခီယတိ၊ ဧဝံ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တိပိ မုဒုကမ္မညတာဟိ လက္ခီယတီတိ ‘‘မုဒုကမ္မညဘာဝေန ဝါ အတ္တနော ဝသေ ဌိတတ္တာ ဌိတေ’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ကာရဏေန ဖလံ နိဒ္ဓါရီယတိ၊ ဧဝံ ဖလေနပိ ကာရဏံ နိဒ္ဓါရီယတီတိ နိစ္စလဘာဝေန အဝဋ္ဌာနံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တိယာ စ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေန ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္မနိယတာယ စ သမ္ဘဝတံ သဒ္ဓါဒိဗလာနံ အာနုဘာဝေန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သဒ္ဓါဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ’’တိ.

ဣဒါနိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘သဒ္ဓါပရိဂ္ဂဟိတံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဒ္ဓါပရိဂ္ဂဟိတန္တိ ဧဝံ သုဘာဝိတံ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တံ စိတ္တံ ဧကံသေန အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယာနံ ဓမ္မာနံ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ သံဝတ္တတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာယ သဒ္ဓါယ ပရိဂ္ဂဟိတံ ယထာဝုတ္တသဒ္ဓါဗလေန ဥပတ္ထမ္ဘိတံ. အဿဒ္ဓိယေနာတိ တပ္ပဋိပက္ခေန အဿဒ္ဓိယေန ဟေတုနာ. န ဣဉ္ဇတီတိ န စလတိ န ကမ္ပတိ၊ အညဒတ္ထု ဥပရိဝိသေသာဝဟဘာဝေနေဝ တိဋ္ဌတိ. ဝီရိယပရိဂ္ဂဟိတန္တိအာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – ဝီရိယပရိဂ္ဂဟိတန္တိ ဝသီဘာဝါပါဒနပရိဒမနသာဓနေန ဝီရိယေန ဥပတ္ထမ္ဘိတံ. သတိပရိဂ္ဂဟိတန္တိ ယထာဝုတ္တေ ဘာဝနာဗဟုလီကာရေ အသမ္မောသာဒိကာယ ကုသလာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသမာနာယ သတိယာ ဥပတ္ထမ္ဘိတံ. သမာဓိပရိဂ္ဂဟိတန္တိ တတ္ထေဝ အဝိက္ခေပသာဓနေန သမာဓာနေန ဥပတ္ထမ္ဘိတံ. ပညာပရိဂ္ဂဟိတန္တိ တဿာ ဧဝ ဘာဝနာယ ဥပကာရာနုပကာရဓမ္မာနံ ပဇာနနလက္ခဏာယ ပညာယ ဥပတ္ထမ္ဘိတံ. ဩဘာသဂတန္တိ ဉာဏောဘာသသဟဂတံ. ဩဘာသဘူတေန ဟိ ယထာဝုတ္တသမာဓာနသံဝဒ္ဓိတေန ဉာဏေန သံကိလေသပက္ခံ ယာထာဝတော ပဿန္တော တတော ဥတြာသန္တော ဩတ္တပ္ပန္တော တံ အဘိဘဝတိ၊ န တေန အဘိဘုယျတိ. တေနာဟ ‘‘ကိလေသန္ဓကာရေန န ဣဉ္ဇတီ’’တိ. ဧတေန ဉာဏပရိဂ္ဂဟိတံ ဟိရောတ္တပ္ပဗလံ ဒဿေတိ. အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိနာ သမာဟိတတာ ပရိသုဒ္ဓတာ ပရိယောဒါတတာ အနင်္ဂဏတာ ဝိဂတုပက္ကိလေသတာ မုဒုဘာဝေါ ကမ္မနိယတာ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တိယာ ဌိတတာတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ. အထ ဝါ သမာဟိတဿ စိတ္တဿ ဣမာနိ အင်္ဂါနီတိ ‘‘သမာဟိတေ’’တိ ဣမံ အင်္ဂဘာဝေန အဂ္ဂဟေတွာ ဌိတိအာနေဉ္ဇပ္ပတ္တိယော ဝိသုံ ဂဟေတွာ ယထာဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတန္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဘိနီဟာရက္ခမန္တိ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒိအတ္ထံ အဘိနီဟာရက္ခမံ တဒဘိမုခကရဏယောဂ္ဂံ. တေနာဟ ‘‘အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယာနံ ဓမ္မာနံ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ.

ကာမံ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဧဝ ပဌမဇ္ဈာနသမဓိဂမော၊ ဝိတက္ကာဒိဝူပသမာ ဧဝ စ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိသမဓိဂမော၊ တထာပိ န တထာ တေ တေဟိ ဒူရီဘူတာ၊ အပေတာ ဝါ ယထာ စတုတ္ထဇ္ဈာနတော၊ တသ္မာ စေတသော မလီနဘာဝသင်္ခေါဘဥပ္ပိလာဘာဝကရေဟိ နီဝရဏာဒီဟိ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တိယာ တဿ ပရိသုဒ္ဓိပရိယောဒါတတာ စ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘နီဝရဏ။ပေ။ ပရိယောဒါတေ’’တိ. ဈာနပဋိလာဘပစ္စနီကာနန္တိ ဧတ္ထ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ‘‘ဈာနပဋိလာဘပစ္စယာန’’န္တိ ပါဌံ ဂဟေတွာ ‘‘ဈာနပဋိလာဘပစ္စနီကာန’’န္တိ အယံ ပါဌော ပဋိက္ခိတ္တော. ဝုတ္တဉှိ တေန –

‘‘ဈာနပဋိလာဘပစ္စယာနန္တိ ဈာနပဋိလာဘဟေတုကာနံ ဈာနပဋိလာဘံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကာနံ. ပါပကာနန္တိ လာမကာနံ. ဣစ္ဆာဝစရာနန္တိ ဣစ္ဆာယ အဝစရာနံ ဣစ္ဆာဝသေန ဩတိဏ္ဏာနံ ‘အဟော ဝတ မမေဝ သတ္ထာ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေယျာ’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာနံ မာနမာယာသာဌေယျာဒီနံ. အဘိဇ္ဈာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေနပိ တေသံယေဝ သင်္ဂဟော. အဘိဇ္ဈာ စေတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနေန အဝိက္ခမ္ဘနေယျာ မာနာဒယော စ တဒေကဋ္ဌာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ ဈာနပဋိလာဘပစ္စယာနန္တိ အနုဝတ္တမာနတ္တာ. ဝိက္ခမ္ဘနေယျာ ပန နီဝရဏဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာ. ကထံ ပန ပဌမဇ္ဈာနေန အဝိက္ခမ္ဘနေယျာ ဣဓ ဝိဂစ္ဆန္တီတိ? ‘သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကုသလာနံ ပဋိပက္ခာ’တိ သလ္လေခပဋိပတ္တိဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ ဈာနဿ အပရာမဋ္ဌဘာဝဒဿနတော. ယေ ပနေတ္ထ ‘ဣစ္ဆာဝစရာနံ အဘိဇ္ဈာဒီန’န္တိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ကောပအပ္ပစ္စယကာမရာဂဗျာပါဒါဒယော ဂဟိတာတိ အဓိပ္ပါယေန ‘ဈာနပဋိလာဘပစ္စယာန’န္တိ ပါဌံ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘ဈာနပဋိလာဘပစ္စနီကာန’န္တိ ပါဌောတိ ဝဒန္တိ၊ တံ တေသံ မတိမတ္တံ တထာ ပါဌဿေဝ အဘာဝတော၊ ဈာနပဋိလာဘပစ္စနီကာ စ နီဝရဏာ စေဝ တဒေကဋ္ဌာ စ၊ တေသံ ဒူရီဘာဝံ ဝတွာ ပုန တေသံယေဝ အဘာဝဝိဂမစောဒနာယ အယုဇ္ဇမာနတ္တာ. နနု စ အနင်္ဂဏသုတ္တဝတ္ထသုတ္တေသု အယမတ္ထော လဗ္ဘတိ ဩဠာရိကာနံယေဝ ပါပဓမ္မာနံ တတ္ထ အဓိပ္ပေတတ္တာတိ. သစ္စမေတံ၊ ဣဓ ပန အဓိဂတစတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ဝသေန ဝုတ္တတ္တာ သုခုမာယေဝ တေ ဂဟိတာ၊ အင်္ဂဏုပက္ကိလေသတာသာမညေန ပနေတ္ထ သုတ္တာနံ အပဒိသနံ. တထာ ဟိ ‘သုတ္တာနုသာရေနာ’တိ ဝုတ္တံ၊ န ပန သုတ္တဝသေနာ’’တိ.

အဝဿဉ္စေတမေဝံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ အဓိဂတဇ္ဈာနာနမ္ပိ ကေသဉ္စိ ဣစ္ဆာဝစရာနံ ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတောတိ. တေနေဝ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ‘‘ဈာနပဋိလာဘပစ္စယာန’’န္တိ ပါဌံ ဂဟေတွာ ‘‘ဈာနပဋိလာဘပစ္စနီကာန’’န္တိ အယံ ပါဌော ပဋိက္ခိတ္တော. မဟာဂဏ္ဌိပဒေ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ သီဟဠဂဏ္ဌိပဒေပိ စ ‘‘ဈာနပဋိလာဘပစ္စယာန’’န္တိ ဣမဿေဝ ပါဌဿ အတ္ထော ဝုတ္တော၊ တသ္မာ အယမေဝ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော၊ အတ္ထောပိ စေတ္ထ ယထာဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေန ‘‘ဣစ္ဆာဝစရာနန္တိ ဣစ္ဆာယ အဝစရာနံ ဣစ္ဆာဝသေန ဩတိဏ္ဏာနံ ပဝတ္တာနံ နာနပ္ပကာရာနံ ကောပအပ္ပစ္စယာနန္တိ အတ္ထော’’တိ အယမ္ပိ ပါဌော အယုတ္တောယေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တတောယေဝ စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ အယံ ပါဌော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ န ဒဿိတောတိ.

ဣဒ္ဓိပါဒကဘာဝူပဂမနေနာတိ ဣဒ္ဓိယာ ပါဒကဘာဝဿ ပဒဋ္ဌာနဘာဝဿ ဥပဂမနေန. ဘာဝနာပါရိပူရိယာတိ ဣတော ပရံ ကတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝဝသေန အဘိနီဟာရက္ခမဘာဝနာယ ပရိပုဏ္ဏတ္တာ. ပဏီတဘာဝူပဂမနေနာတိ တတော ဧဝ ပဓာနဘာဝံ နီတတာယ ဥတ္တမဋ္ဌေန အတိတ္တိကရဋ္ဌေန စ ပဏီတဘာဝဿ ဥပဂမနေန. ဥဘယဉ္စေတံ ဘာဝနာယ ဌိတိယာ ကာရဏဝစနံ၊ ပရိပုဏ္ဏာယ ဘာဝနာယ ပဏီတဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဌိတေတိ. အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေတိ ဣဒံ ဌိတိယာ ဝိသေသနံ. တေနာဟ ‘‘ယထာ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဌိတေ’’တိ. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘ဌိတေ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ’’တိ ဥဘယမေကံ အင်္ဂံ၊ ‘‘သမာဟိတေ’’တိ ပန ဣဒမ္ပိ ဧကမင်္ဂံ. တေနေဝဿ ပဌမဝိကပ္ပတော ဝိသေသံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတ’’န္တိ.

ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ၊ တဿ ဝါ အနုဿရဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ တံနိဿယာဒိပစ္စယဘူတံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိမှိ ယံ ဉာဏံ တဒတ္ထာယာတိ သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ပုဗ္ဗေနိဝါသံ တာဝ ဒဿေတွာ တတ္ထ သတိဉာဏာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗေ’’တိ ဣဒံ ပဒံ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိဝစနတော အတီတဘဝဝိသယံ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘အတီတဇာတီသူ’’တိ. နိဝါသသဒ္ဒေါ ကမ္မသာဓနော၊ ခန္ဓဝိနိမုတ္တော စ နိဝသိတဓမ္မော နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘နိဝုတ္ထက္ခန္ဓာ’’တိ. နိဝုတ္ထတာ စေတ္ထ သန္တာနေ ပဝတ္တတာ၊ တထာဘူတာ စ တေ အနု အနု ဘူတာ ဇာတာ ပဝတ္တာ၊ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိဂတာ စ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘နိဝုတ္ထာတိ အဇ္ဈာဝုတ္ထာ အနုဘူတာ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓါ’’တိ. ဧဝံ သသန္တတိပရိယာပန္နဓမ္မဝသေန နိဝါသသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ အဝိသေသေန ဝတ္တုံ ‘‘နိဝုတ္ထဓမ္မာ ဝါ နိဝုတ္ထာ’’တိ ဝတွာ တံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဂေါစရနိဝါသေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂေါစရဘူတာပိ ဟိ ဂေါစရာသေဝနာယ အာသေဝိတာ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အနုဘူတာ နိဝုတ္ထာ နာမ ဟောန္တိ. တေ ပန ဒုဝိဓာ သပရဝိညာဏဂေါစရတာယာတိ ဥဘယေပိ တေ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္တနော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အတ္တနော ဝိညာဏေန ဝိညာတာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပရိစ္ဆိန္နာ’’တိ ဝစနံ ယေ တေ ဂေါစရနိဝါသေန နိဝုတ္ထဓမ္မာ၊ န တေ ကေဝလံ ဝိညာဏေန ဝိညာတမတ္တာ၊ အထ ခေါ ယထာ ပုဗ္ဗေ နာမဂေါတ္တဝဏ္ဏလိင်္ဂါဟာရာဒီဟိ ဝိသေသေဟိ ပရိစ္ဆေဒကာရိကာယ ပညာယ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟိတာ၊ တထေဝေတံ ဉာဏံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဏှာတီတိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပရဝိညာဏဝိညာတာပိ ဝါ နိဝုတ္ထာတိ သမ္ဗန္ဓော. န ကေဝလံ အတ္တနောဝ ဝိညာဏေန၊ အထ ခေါ ပရေသံ ဝိညာဏေန ဝိညာတာပီတိ အတ္ထော. ဣဓာပိ ‘‘ပရိစ္ဆိန္နာ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ၊ ပရေသမ္ပိ ဝါ ဝိညာဏေန ဝိညာတာ ပရိစ္ဆိန္နာတိ. တဿ စ ဂဟဏေ ပယောဇနံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ.

တေ စ ခေါ ယသ္မာ အတီတာသု ဧဝ ဇာတီသု အညေဟိ ဝိညာတာ ပရိစ္ဆိန္နာ၊ တေ စ ပရိနိဗ္ဗုတာပိ ဟောန္တိ၊ ယေဟိ တေ ဝိညာတာ၊ တေသံ တဒါ ဝတ္တမာနသန္တာနာနုသာရေန တေသမ္ပိ အတီတေ ပဝတ္တိ ဝိညာယတီတိ သိခါပ္ပတ္တံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ဝိသယဘူတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဒဿေတုံ ‘‘ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏာဒီသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ဆိန္နဝဋုမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေသံ အနုဿရဏံ ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏံ. ‘‘အာဒိသဒ္ဒေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနုဿရဏာနိ ဂယှန္တီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. ဆိန္နဝဋုမကာ ပန သဗ္ဗေဝ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတာ ဆိန္နသံသာရမဂ္ဂတ္တာ၊ တေသံ အနုဿရဏံ နာမ တေသံ ပဋိပတ္တိယာ အနုဿရဏံ. သာ ပန ပဋိပတ္တိ သင်္ခေပတော ဆဠာရမ္မဏဂ္ဂဟဏလက္ခဏာတိ တာနိ ဣဓ ပရဝိညာဏဝိညာတဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာနိ. တသ္မာ ပုရိမာသု ဇာတီသု အတ္တနော ဝိညာဏေန အဝိညာတာနံ ပရိနိဗ္ဗုတာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ အနုဿရဏံ ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပနေတ္ထ ပုရိမာသု ဇာတီသု အတ္တနော ဝိညာဏေန အဝိညာတာနံ အပရိနိဗ္ဗုတာနမ္ပိ ဝတ္တမာနက္ခန္ဓပဋိပါဋိယာ အဂန္တွာ သီဟောက္ကန္တိကဝသေန အနုဿရဏံ ဂဟိတံ၊ ဣမေ ပန ယထာဝုတ္တဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏာဒယော ဗုဒ္ဓါနံယေဝ လဗ္ဘန္တိ. န ဟိ အတီတေ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ဧဝံ ဝိပဿိံသု၊ ဧဝံ မဂ္ဂံ ဘာဝေသုံ၊ ဖလနိဗ္ဗာနာနိ သစ္ဆာကံသု၊ ဧဝံ ဝေနေယျေ ဝိနေသုန္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗထာ အညေသံ ဉာဏဿ ဂတိ အတ္ထီတိ. ယေ ပန ပုရိမာသု ဇာတီသု အတ္တနောဝ ဝိညာဏေန ဝိညာတာ၊ တေ ပရိနိဗ္ဗုတေပိ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓတ္တာ သာဝကာ အနုဿရန္တိယေဝ. ယာယ သတိယာ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ၊ သာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. အဘိနီဟရိန္တိ စိတ္တံ ဈာနာရမ္မဏတော အပနေတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာဘိမုခံ ပေသေသိံ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသနိန္နံ ပုဗ္ဗေနိဝါသပေါဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသပဗ္ဘာရံ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

ပါဠိယံ ‘‘အဘိနိန္နာမေသိ’’န္တိ ဥတ္တမပုရိသပ္ပယောဂတ္တာ ‘‘သော’’တိ ဧတ္ထ အဟံသဒ္ဒေါ အာနေတွာ ဝုစ္စမာနော တဒတ္ထော ပါကဋော ဟောတီတိ ‘‘သော အဟ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အနေကဝိဓန္တိ နာနာဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသာဒိဝသေန ဗဟုဝိဓံ. ပကာရေဟီတိ နာမဂေါတ္တာဒိအာကာရေဟိ သဒ္ဓိံ. သဟယောဂေ စေတံ ကရဏဝစနံ. ပဝတ္တိတန္တိ ဒေသနာဝသေန ပဝတ္တိတံ. တေနာဟ ‘‘သံဝဏ္ဏိတ’’န္တိ၊ ဝိတ္ထာရိတန္တိ အတ္ထော. နိဝါသန္တိ အန္တောဂဓဘေဒသာမညဝစနမေတန္တိ တေ ဘေဒေ ဗျာပနိစ္ဆာဝသေန သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ တတ္ထ နိဝုတ္ထသန္တာန’’န္တိ အာဟ. အနုဂန္တွာ အနုဂန္တွာတိ ဉာဏဂတိယာ အနုဂန္တွာ အနုဂန္တွာ. အနုဒေဝါတိ အနု ဧဝ၊ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန အာဂတော. ‘‘အဘိနိန္နာမေသိ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘အနုဿရာမီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ စိတ္တဿ အဘိနီဟာရသမနန္တရဘာဝသရဏံ အနုသဒ္ဒေါ ဒီပေတီတိ အာဟ ‘‘စိတ္တေ အဘိနိန္နာမိတမတ္တေ ဧဝ သရာမီတိ ဒဿေတီ’’တိ. ပရိကမ္မံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတုကာမေန အာဒိကမ္မိကေန ဘိက္ခုနာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တေန ရဟောဂတေန ပဋိသလ္လီနေန ပဋိပါဋိယာ စတ္တာရိ ဈာနာနိ သမာပဇ္ဇိတွာ အဘိညာပါဒကစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ သဗ္ဗပစ္ဆိမာ နိသဇ္ဇာ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏဿ ပရိကမ္မဘူတံ ပုဗ္ဗကရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ.

အာရဒ္ဓပ္ပကာရဒဿနတ္ထေတိ အနုဿရိတုံ အာရဒ္ဓဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ ပဘေဒဒဿနတ္ထေ. ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိ ဧကမ္ပိ ဘဝံ. သော ဟိ ဧကကမ္မနိဗ္ဗတ္တော အာဒါနနိက္ခေပပရိစ္ဆိန္နော အန္တောဂဓဓမ္မပ္ပဘေဒေါ ခန္ဓပ္ပဗန္ဓော ဣဓ ‘‘ဇာတီ’’တိ အဓိပ္ပေတော ဇာယတီတိ ဇာတီတိ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘ဧကမ္ပိ။ပေ။ ခန္ဓသန္တာန’’န္တိ. ပရိဟာယမာနောတိ ခီယမာနော ဝိနဿမာနော. ကပ္ပေါတိ အသင်္ချေယျကပ္ပေါ. သော ပန အတ္ထတော ကာလော၊ တဒါ ပဝတ္တမာနသင်္ခါရဝသေနဿ ပရိဟာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝဍ္ဎမာနော ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယော ပန ‘‘ကာလံ ခေပေတိ၊ ကာလော ဃသတိ ဘူတာနိ၊ သဗ္ဗာနေဝ သဟတ္တနာ’’တိ (ဇာ. ၁.၂.၁၉၀) အာဒီသု ကာလဿပိ ခယော ဝုစ္စတိ၊ သော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော. သံဝဋ္ဋနံ ဝိနဿနံ သံဝဋ္ဋော၊ သံဝဋ္ဋတော ဥဒ္ဓံ တထာဌာယီ သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ. တမ္မူလကတ္တာတိ တံပုဗ္ဗကတ္တာ. ဝိဝဋ္ဋနံ နိဗ္ဗတ္တနံ၊ ဝဍ္ဎနံ ဝါ ဝိဝဋ္ဋော.

တေဇေန သံဝဋ္ဋော တေဇောသံဝဋ္ဋော. သံဝဋ္ဋသီမာတိ သံဝဋ္ဋနမရိယာဒါ. သံဝဋ္ဋတီတိ ဝိနဿတိ. သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ၊ တီသုပိ သံဝဋ္ဋကာလေသူတိ အတ္ထော. ဧကံ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တန္တိ ဣဓ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တံ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တံ နာမ တိဝိဓ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယတ္တကေ ဌာနေ တထာဂတဿ ပဋိသန္ဓိဉာဏာဒိဉာဏာနုဘာဝေါ ပုညဖလသမုတ္တေဇိတော သရသေနေဝ ပရိဇမ္ဘတိ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓင်္ကုရဿ နိဗ္ဗတ္တနက္ခေတ္တံ နာမာတိ အာဟ ‘‘ဇာတိက္ခေတ္တံ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠပရိယန္တ’’န္တိ. အာနုဘာဝေါ ပဝတ္တတီတိ ဣဓ ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော အာဏာက္ခေတ္တပရိယာပန္နေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ စက္ကဝါဠေ ဌတွာ အတ္တနော အတ္ထာယ ပရိတ္တံ ကတွာ တတ္ထေဝ အညံ စက္ကဝါဠံ ဂတောပိ ကတပရိတ္တော ဧဝ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ တတ္ထ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဌတွာ သဗ္ဗသတ္တာနံ အတ္ထာယ ပရိတ္တေ ကတေ အာဏာက္ခေတ္တေ သဗ္ဗသတ္တာနံ အဘိသမ္ဘုဏာတွေဝ ပရိတ္တာနုဘာဝေါ တတ္ထ ဒေဝတာဟိ ပရိတ္တာနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာနုဘာဝေါ ပဝတ္တတီ’’တိ. ယံ ယာဝတာ ဝါ ပန အာကင်္ခေယျာတိ ဝုတ္တန္တိ ယံ ဝိသယက္ခေတ္တံ သန္ဓာယ ဧကသ္မိံယေဝ ခဏေ သရေန အဘိဝိညာပနံ အတ္တနော ရူပဒဿနဉ္စ ပဋိဇာနန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ယာဝတာ ဝါ ပန အာကင်္ခေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ပဒေသေ အနန္တာပရိမာဏေ ဝိသယက္ခေတ္တေ. ယံ ယံ အာကင်္ခတိ၊ တံ တံ အနုဿရတီတိ အာကင်္ခမတ္တပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ ယံ ယံ အနုဿရိတုံ ဣစ္ဆတိ၊ တံ တံ အနုဿရတိ. ဧကံ အာဏာက္ခေတ္တံ ဝိနဿတီတိ ဣမိနာ တိရိယတော သံဝဋ္ဋမာနပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော. သဏ္ဌဟန္တန္တိ ဝိဝဋ္ဋမာနံ ဇာယမာနံ. တဿ ဝိနာသော စ သဏ္ဌဟနဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တန္တိ အမှေဟိပိ ဟေဋ္ဌာ ‘‘လောကဝိဒူ’’တိ ဣမဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဓိကာရေ ပသင်္ဂတော ဝုတ္တတ္တာ ဣဓ န ဝုစ္စတိ.

ဧဝံ ပသင်္ဂေန သံဝဋ္ဋာဒိကေ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ ယထာဓိဂတံ တေသံ အနုဿရဏာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ပနေတေ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာ ဝုတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧတေသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပသမုဒါယတော အနေကေသံ သံဝဋ္ဋကပ္ပါဒီနံ နိဒ္ဓါရိယမာနတ္တာ. အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန စ အနိယမတ္ထေန ဣတရာသံ အသင်္ချေယျာနမ္ပိ သင်္ဂဟော သိဒ္ဓေါတိ. အထ ဝါ အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေတိ ဣဒံ သံဝဋ္ဋကပ္ပဿ အာဒိတော ပါဠိယံ ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တံ. တတ္ထာပိ ဟိ ဣမဿ ကတိပယကာလံ ဘဝါဒီသု သံသရဏံ ဥပလဗ္ဘတီတိ. သံဝဋ္ဋကပ္ပေ ဝါ ဝတ္တမာနေ ယေသု ဘဝါဒီသု ဣမဿ ဥပပတ္တိ အဟောသိ၊ တံဒဿနမေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဘဝေ ဝါတိအာဒီသု ကာမာဒိဘဝေ ဝါ အဏ္ဍဇာဒိယောနိယာ ဝါ ဒေဝါဒိဂတိယာ ဝါ နာနတ္တကာယနာနတ္တသညီအာဒိဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ ဝါ သတ္တာဝါသေ ဝါ ခတ္တိယာဒိသတ္တနိကာယေ ဝါ. ယသ္မာ ဣဒံ ဘဂဝတော ဝသေန ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ အာဂတံ၊ တသ္မာ တဿေဝ နာမာဒိဝသေန အတ္ထံ ယောဇေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧဝံနာမောတိ ဝေဿန္တရော ဝါ ဇောတိပါလော ဝါ’’တိအာဒိ. သာလိမံသောဒနာဟာရော ဝါတိ ဂိဟိကာလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဝါတိ တာပသာဒိကာလံ သန္ဓာယ. ပဝတ္တဖလဘောဇနောတိ သယမ္ပတိတဖလာဟာရော. သာမိသနိရာမိသာဒိပ္ပဘေဒါနန္တိ ဧတ္ထ သာမိသာ ဂေဟဿိတသောမနဿာဒယော၊ နိရာမိသာ နေက္ခမ္မဿိတသောမနဿာဒယော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိဝေကဇသမာဓိဇသုခါဒီနံ သင်္ဂဟော.

ဟေဋ္ဌာ သာမညတော ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုကာမော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အမုတြာသိန္တိ သာမညနိဒ္ဒေသောယံ၊ ဗျာပနိစ္ဆာလောပေါ ဝါ၊ အမုတြ အမုတြ အာသိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနုပုဗ္ဗေန အာရောဟန္တဿ ယာဝဒိစ္ဆကံ အနုဿရဏန္တိ ဧတ္ထ အာရောဟန္တဿာတိ ပဋိလောမတော ဉာဏေန ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အာရောဟန္တဿ. ပဋိနိဝတ္တန္တဿာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရဏဝသေန ယာဝဒိစ္ဆကံ ဂန္တွာ ပစ္စာဂစ္ဆန္တဿ. ပစ္စဝေက္ခဏန္တိ အနုဿရိတာနုဿရိတဿ ပစ္စဝေက္ခဏံ. တသ္မာတိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသနံ၊ ပဋိနိဝတ္တန္တဿ ပစ္စဝေက္ခဏဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဓူပပတ္တိယာတိ ဣဓ စရိမဘဝေ ဥပပတ္တိယာ. အနန္တရန္တိ အတီတာနန္တရမာဟ. အမုတြာတိ အမုကသ္မိံ ဘဝေတိ အတ္ထော. ဥဒပါဒိန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇိံ. တာဟိ ဒေဝတာဟီတိ တုသိတဒေဝတာဟိ. ဧကဂေါတ္တောတိ တုသိတဂေါတ္တေန ဧကဂေါတ္တော. မဟာဗောဓိသတ္တာနံ သန္တာနဿ ပရိယောသာနာဝတ္ထာယံ ဒေဝလောကူပပတ္တိဇနကံ နာမ အကုသလေန ကမ္မုနာ အနုပဒ္ဒုတမေဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဒုက္ခံ ပန သင်္ခါရဒုက္ခမတ္တမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာပုညာနမ္ပိ ပန ဒေဝပုတ္တာနံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တုပ္ပတ္တိကာလာဒီသု အနိဋ္ဌာရမ္မဏသမာယောဂေါ ဟောတိယေဝါတိ ‘‘ကဒါစိ ဒုက္ခဒုက္ခဿပိ သမ္ဘဝေါ နတ္ထီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပါဒနိရောဓသင်္ခါရဒုက္ခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သတ္တပညာသ။ပေ။ ပရိယန္တောတိ ဣဒံ မနုဿဝဿဂဏနာဝသေန ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒေဝါနံ ဝဿဂဏနာယ ပန စတုသဟဿမေဝ.

ဣတီတိ ဝုတ္တတ္ထနိဒဿနမေတံ၊ တဉ္စ ခေါ ယထာရဟတော၊ န ယထာနုပုဗ္ဗတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘နာမဂေါတ္တဝသေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဥဒ္ဒိသီယတီတိ ဒိသွာဝ အဝိညေယျတ္တာ ‘‘အယံ ကော နာမော’’တိ ပုစ္ဆိတေ ‘‘တိဿော ဂေါတမော’’တိ နာမဂေါတ္တေန ဥဒ္ဒိသီယတိ. ဝဏ္ဏာဒီဟီတိ ဝဏ္ဏာဟာရဝေဒယိတာယုပရိစ္ဆေဒေဟိ. သာမောတီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ. တေန ဧဝမာဒိဧဝံပကာရနာနတ္တတောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. နာမဂေါတ္တံ ဥဒ္ဒေသောတိ ဥဒ္ဒိသီယတိ သတ္တော ဧတေနာတိ ဥဒ္ဒေသော နာမဂေါတ္တံ. ဣတရေ အာကာရာတိ အာကရီယတိ ဒိသွာဝ သတ္တော ဝိညာယတိ ဧတေဟီတိ ဣတရေ ဝဏ္ဏာဒယော အာကာရာ. ‘‘နော စ ခေါ အဝိသေသေနာ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တိတ္ထိယာ ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တိတ္ထိယာတိ အညတိတ္ထိယာ. တေ ပန ကမ္မဝါဒိနော ကိရိယဝါဒိနော တာပသာဒယော. ယသ္မာ တိတ္ထိယာနံ ဗြဟ္မဇာလာဒီသု စတ္တာလီသာယ ဧဝ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋာနံ အနုဿရဏံ အာဂတံ၊ တသ္မာ ‘‘န တတော ပရ’’န္တိ ဝတွာ တတ္ထ ကာရဏံ ဝဒန္တော ‘‘ဒုဗ္ဗလပညတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဝိပဿနာဘိယောဂေါ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ဝိသေသကာရဏန္တိ ဒဿေတိ. တတောယေဝ စ ဗလဝပညတ္တာ ဌပေတွာ အဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကေ ဣတရေ ပကတိသာဝကာ ကပ္ပသတမ္ပိ ကပ္ပသဟဿမ္ပိ အနုဿရန္တိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝ ဝုတ္တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၀၂) ‘‘ပကတိသာဝကာ ကပ္ပသတမ္ပိ ကပ္ပသဟဿမ္ပိ အနုဿရန္တိယေဝ ဗလဝပညတ္တာ’’တိ. ဧတ္တကော ဟိ တေသံ အဘိနီဟာရောတိ ကပ္ပါနံ သတသဟဿမ္ပိ တဒဓိကံ ဧကံ ဒွေ စ အသင်္ချေယျာနီတိ ကာလဝသေန ဧဝံပရိမာဏော ယထာက္ကမံ တေသံ မဟာသာဝကအဂ္ဂသာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပုညဉာဏာဘိနီဟာရော၊ သာဝကပစ္စေကဗောဓိပါရမိတာ သိဒ္ဓါ. ယဒိ ဗောဓိသမ္ဘာရသမ္ဘရဏကာလပရိစ္ဆိန္နော တေသံ တေသံ အရိယာနံ အဘိညာဉာဏဝိဘဝေါ၊ ဧဝံ သန္တေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိဿ ပရိစ္ဆေဒတာ အာပန္နာတိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ပန ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထီ’’တိ. ‘‘ယာဝတကံ ဉေယျံ၊ တာဝတကံ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၃.၅) ဝစနတော သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝိယ ဗုဒ္ဓါနံ အဘိညာဉာဏာနမ္ပိ သဝိသယေ ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထီတိ တတ္ထ ယံ ယံ ဉာတုံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တံ တံ ဇာနန္တိ ဧဝ. အထ ဝါ သတိပိ ကာလပရိစ္ဆေဒေ ကာရဏူပါယကောသလ္လပရိဂ္ဂဟာဒိနာ သာတိသယတ္တာ မဟာဗောဓိသမ္ဘာရာနံ ပညာပါရမိတာယ ပဝတ္တိအာနုဘာဝဿ ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ၊ ကုတော တံနိဗ္ဗတ္တာနံ အဘိညာဉာဏာနန္တိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ပန ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထီ’’တိ. အတီတေ ‘‘ဧတ္တကာနံ ကပ္ပါနံ အသင်္ချေယျာနီ’’တိ ဧဝံ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ အနာဂတေ အနာဂတံသဉာဏဿ ဝိယ. တေနာဟ ‘‘ယာဝ ဣစ္ဆန္တိ တာဝ သရန္တီ’’တိ.

ဧဝံ ပဉ္စန္နံ ဇနာနံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿရဏံ ကာလဝိဘာဂတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏဝသေနဿ ပဝတ္တိဝိသေသံ ဒဿေန္တော ‘‘တိတ္ထိယာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ခန္ဓပဋိပါဋိမေဝ သရန္တီတိ ဧတ္ထ ခန္ဓပဋိပါဋိ ခန္ဓာနံ အနုက္ကမော၊ သာ စ ခေါ စုတိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပဋိပါဋိဝသေန. ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘ဣရိယာပထပဋိပါဋိ ခန္ဓပဋိပါဋီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကတော ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘ပဋိပါဋိံ မုဉ္စိတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေနာတိ အတ္တနော ပရဿ ဝါ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ စုတိံ ဒိသွာ အန္တရာ ကိဉ္စိ အနာမသိတွာ ပဋိသန္ဓိယာ ဧဝ ဂဟဏဝသေန. ယထာ ပန အန္ဓာ ယဋ္ဌိံ အမုဉ္စိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ တေ ခန္ဓပဋိပါဋိံ အမုဉ္စိတွာဝ သရန္တီတိ အာဟ ‘‘တေသဉှိ အန္ဓာနံ ဝိယ ဣစ္ဆိတပ္ပဒေသောက္ကမနံ နတ္ထီ’’တိ. သာဝကာတိ ပကတိသာဝကာပိ မဟာသာဝကာပိ အဂ္ဂသာဝကာပိ သာမညတော ဝုတ္တာ. ပကတိသာဝကာပိ ဟိ ခန္ဓပဋိပါဋိယာပိ အနုဿရန္တိ၊ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေနပိ သင်္ကမန္တိ ဗလဝပညတ္တာ၊ တထာ အသီတိမဟာသာဝကာ. ဒွိန္နံ ပန အဂ္ဂသာဝကာနံ ခန္ဓပဋိပါဋိကိစ္စံ နတ္ထိ. ဧကဿ အတ္တဘာဝဿ စုတိံ ဒိသွာ ပဋိသန္ဓိံ ပဿန္တိ၊ ပုန အပရဿ စုတိံ ဒိသွာ ပဋိသန္ဓိန္တိ ဧဝံ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေနပိ သင်္ကမန္တာ ဂစ္ဆန္တိ. ယထာ နာမ သရဒသမယေ ဌိတမဇ္ဈနှိကဝေလာယံ စတုရတနိကေ ဂေဟေ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ရူပဂတံ သုပါကဋမေဝ ဟောတီတိ လောကသိဒ္ဓမေတံ. သိယာ ပန တဿ သုခုမတရတိရောကုဋ္ဋာဒိဘေဒဿ ရူပဂတဿ အဂေါစရတာ၊ န တွေဝ ဗုဒ္ဓါနံ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတဿ ဉေယျဿ အဂေါစရတာ၊ အထ ခေါ တံ ဉာဏာလောကေန ဩဘာသိတံ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ သုပါကဋံ သုဝိဘူတမေဝ ဟောတိ၊ တထာ ဉေယျာဝရဏဿ သုပ္ပဟီနတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါ ပနာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ သီဟောက္ကန္တဝသေနာတိ သီဟဂတိပတနဝသေန. ယံ ယံ ဌာနံ အာကင်္ခန္တီတိ ယသ္မိံ ကပ္ပေ ယသ္မိံ ဘဝေ ယံ ယံ ဌာနံ ဇာနိတုံ ဣစ္ဆန္တိ. တံ သဗ္ဗံ သရန္တိယေဝါတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတံ တံ သဗ္ဗံ သရန္တိယေဝ၊ န န သရန္တိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ နေဝ ခန္ဓပဋိပါဋိကိစ္စံ၊ န စ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန သင်္ကမနကိစ္စံ အတ္ထိ. တေသဉှိ အနေကာသု ကပ္ပကောဋီသု ဟေဋ္ဌာ ဝါ ဥပရိ ဝါ ယံ ယံ ဌာနံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တံ တံ ပါကဋမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ယထာ ပေယျာလပါဠိံ ပဌန္တာ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ။ပေ။ ပဉ္စမံ ဈာန’’န္တိအာဒိပရိယောသာနမေဝ ဂဏှန္တာ သင်္ခိပိတွာ သဇ္ဈာယန္တိ၊ န အနုပဒံ၊ ဧဝံ အနေကာပိ ကပ္ပကောဋိယော ပေယျာလပါဠိံ ဝိယ သင်္ခိပိတွာ ယံ ယံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဉာဏေန ဩက္ကမန္တာ သီဟောက္ကန္တဝသေန ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာနဉ္စ တေသံ ဉာဏံ ယထာ နာမ ကတဝါလဝေဓိပရိစယဿ သရဘင်္ဂသဒိသဿ ဓနုဂ္ဂဟဿ ခိတ္တော သရော အန္တရန္တရာ ရုက္ခလတာဒီသု အသဇ္ဇမာနော လက္ခေယေဝ ပတတိ န သဇ္ဇတိ န ဝိရဇ္ဈတိ၊ ဧဝံ အန္တရန္တရာသု ဇာတီသု န သဇ္ဇတိ န ဝိရဇ္ဈတိ၊ အသဇ္ဇမာနံ အဝိရဇ္ဈမာနံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနံယေဝ ဂဏှာတိ.

အတီတဘဝေ ခန္ဓာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓနာမဂေါတ္တာနိ စ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တွေဝ သင်္ဂဟိတာနီတိ အာဟ ‘‘ကိံ ဝိဒိတံ ကရောတိ? ပုဗ္ဗေနိဝါသ’’န္တိ. မောဟော ပဋိစ္ဆာဒကဋ္ဌေန တမော ဝိယ တမောတိ အာဟ ‘‘သွေဝ မောဟော’’တိအာဒိ. ဩဘာသကရဏဋ္ဌေနာတိ ကာတဗ္ဗတော ကရဏံ၊ ဩဘာသောဝ ကရဏံ ဩဘာသကရဏံ၊ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဩဘာသဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. သေသံ ပသံသာဝစနန္တိ ပဋိပက္ခဝိဓမနပဝတ္တိဝိသေသာနံ ဗောဓနတော ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာတိ ဧတေန ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒီပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာတိ ဧတေန ဝိဇ္ဇာပဋိပက္ခာ အဝိဇ္ဇာ၊ ပဋိပက္ခတာ စဿာ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ဝိဇ္ဇာယ စ ပဟာယကဘာဝေနာတိ ဒဿေတိ. ဧသ နယော ဣတရသ္မိမ္ပိ ပဒဒွယေတိ ဣမိနာ တမော ဝိဟတော ဝိနဋ္ဌော. ကသ္မာ? ယသ္မာ အာလောကော ဥပ္ပန္နောတိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ကိလေသာနံ အာတာပနပရိတာပနဋ္ဌေန ဝီရိယံ အာတာပေါတိ အာဟ ‘‘ဝီရိယာတာပေန အာတာပိနော’’တိ၊ ဝီရိယဝတောတိ အတ္ထော. ပေသိတစိတ္တဿာတိ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသိဒ္ဓိံ ပတိဝိဿဋ္ဌစိတ္တဿ. ယထာ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတောတိ အညဿပိ ကဿစိ မာဒိသဿာတိ အဓိပ္ပါယော. ပဓာနာနုယောဂဿာတိ သမ္မပ္ပဓာနမနုယုတ္တဿ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္တာ ဝုတ္တနယတ္တာ စ သုဝိညေယျမေဝ.

ပုဗ္ဗေနိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.