စတုတ္ထဇ္ဈာနကထာ

‘‘ပုဗ္ဗေဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ကဒါ ပန နေသံ ပဟာနံ ဟောတီ’’တိ စောဒနံ သမုဋ္ဌာပေတွာ အာဟ ‘‘စတုန္နံ ဈာနာနံ ဥပစာရက္ခဏေ’’တိ. ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပဟာနက္ကမေန အဝုတ္တာနန္တိ ဧတ္ထ ပဟာနက္ကမော နာမ ပဟာယကဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိပဋိပါဋိ. တေန ပန ဝုစ္စမာနေ ‘‘ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ သုခံ သောမနဿ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ကသ္မာ ဣတော အညထာ ဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေ’’တိအာဒိ. ဥဒ္ဒေသက္ကမေနာတိ ‘‘သုခိန္ဒြိယံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တဥဒ္ဒေသက္ကမေန.

အထ ကသ္မာ ဈာနေသွေဝ နိရောဓော ဝုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ကတ္ထ စုပ္ပန္နံ ဒုက္ခိန္ဒြိယန္တိ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပန္နံ အဝိက္ခမ္ဘိတံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ. ကတ္ထ စ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈတီတိ နိရောဓဋ္ဌာနံ နိရောဓကာရဏံ ပုစ္ဆတိ. တေန ကတ္ထာတိ ပုစ္ဆာယ ဧတ္ထာတိ ဝိဿဇ္ဇနေပိ ဟေတုမှိ ဘုမ္မဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဈာနာနုဘာဝနိမိတ္တဉှိ အနုပ္ပဇ္ဇန္တံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ. အတိသယနိရောဓော သုဋ္ဌု ပဟာနံ ဥဇုပဋိပက္ခေန ဝူပသမော. နိရောဓော ပဟာနမတ္တံ. နာနာဝဇ္ဇနေတိ ယေန အာဝဇ္ဇနေန အပ္ပနာဝီထိ၊ တတော ဘိန္နာဝဇ္ဇနေ အနေကာဝဇ္ဇနေ ဝါ. အပ္ပနာဝီထိယဉှိ ဥပစာရော ဧကာဝဇ္ဇနော၊ ဣတရော အနေကာဝဇ္ဇနော အနေကက္ခတ္တုံ ပဝတ္တနတော. ဝိသမနိသဇ္ဇာယ ဥပ္ပန္နကိလမထော ဝိသမာသနုပတာပေါ. ပီတိဖရဏေနာတိ ပီတိယာ ဖရဏရသတ္တာ ပီတိသမုဋ္ဌာနာနံ ဝါ ပဏီတရူပါနံ ကာယဿ ဗျာပနတော ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗော ကာယော သုခေါက္ကန္တော ဟောတီ’’တိ. ပဏီတရူပဖုဋ္ဌသရီရဿ သုခေါက္ကန္တကာယတ္တာ ကုတော ဒုက္ခုပ္ပတ္တိ ဝိသမာသနုပတာပါဒိနာတိ အာဟ ‘‘ပဋိပက္ခေန အဝိဟတတ္တာ’’တိ. ဝိတက္ကဝိစာရပစ္စယေပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော၊ သော ‘‘ပဟီနဿာ’’တိ ဧတ္ထ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော. ပဟီနဿပိ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿာတိ ဣဒဉ္စ ‘‘သိယာ ဥပ္ပတ္တီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဧတန္တိ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တဿ မယှံ အတိစိရံ ဝိတက္ကယတော ဝိစာရယတော ကာယောပိ ကိလမိ၊ စိတ္တမ္ပိ ဦဟညီ’’တိ ဝစနတော ကာယစိတ္တခေဒါနံ ဝိတက္ကဝိစာရပစ္စယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိတက္ကဝိစာရဘာဝေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါမနဿိန္ဒြိယ’’န္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တတ္ထဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တီတိ တတ္ထ ဒုတိယဇ္ဈာနူပစာရေ အဿ ပဟီနဿပိ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿ ဥပ္ပတ္တိ ဘဝေယျ.

ဧတ္ထ စ ယဒေကေ ဝဒန္တိ ‘‘တတ္ထဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တီတိ ဝဒန္တေန ဈာနလာဘီနမ္ပိ ဒေါမနဿုပ္ပတ္တိ အတ္ထီတိ ဒဿိတံ ဟောတိ၊ တေန စ အနီဝရဏသဘာဝေါ လောဘော ဝိယ ဒေါသောပိ အတ္ထီတိ ဒီပေတိ. န ဟိ ဒေါသေန ဝိနာ ဒေါမနဿံ ပဝတ္တတိ၊ န စေတ္ထ ပဋ္ဌာနပါဠိယာ ဝိရောဓော စိန္တေတဗ္ဗော. ယသ္မာ တတ္ထ ပရိဟီနဇ္ဈာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တမာနံ ဒေါမနဿံ ဒဿိတံ၊ အပရိဟီနဇ္ဈာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ဒေါမနဿဿ အသမ္ဘဝတော ဈာနလာဘီနံ သဗ္ဗသော ဒေါမနဿံ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ စ န သက္ကာ ဝတ္တုံ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော အပိ တဿ ဥပ္ပန္နတ္တာ၊ န ဟေဝ ခေါ သော ပရိဟီနဇ္ဈာနော အဟောသီ’’တိ၊ တံ အယုတ္တံ အနီဝရဏသဘာဝဿ ဒေါမနဿဿ အဘာဝတော. ယဒိ သိယာ၊ ရူပါရူပါဝစရသတ္တာနမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ န စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တထာ ဟိ အာရုပ္ပေ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ပဋိစ္စ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏန္တိအာဒီသု ဗျာပါဒကုက္ကုစ္စနီဝရဏာနိ အနုဒ္ဓဋာနိ၊ န စေတ္ထ အနီဝရဏတာပရိယာယော ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနမ္ပိ အနီဝရဏာနံယေဝ နီဝရဏသဒိသတာယ နီဝရဏပရိယာယဿ ဝုတ္တတ္တာ. ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော အပိ တဿ ဥပ္ပန္နတ္တာ’’တိ၊ တမ္ပိ အကာရဏံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန စ ဒေါမနဿေန ဈာနတော ပရိဟာယနတော. လဟုကေန ပန ပစ္စယေန ပရိဟီနံ တာဒိသာ နံ အပ္ပကသိရေနေဝ ပဋိပါကတိကံ ကရောန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘တတ္ထဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တီ’’တိ ဣဒံ ပန ပရိကပ္ပနဝစနံ ဥပစာရက္ခဏေ ဒေါမနဿဿ အပ္ပဟီနဘာဝဒဿနတ္ထံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘န တွေဝ အန္တောအပ္ပနာယ’’န္တိ. ယဒိ ပန တဒါ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ပဌမဇ္ဈာနမ္ပိဿ ပရိဟီနမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဟီနမ္ပိ သောမနဿိန္ဒြိယံ ပီတိ ဝိယ န ဒူရေတိ ကတွာ ‘‘အာသန္နတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. နာနာဝဇ္ဇနူပစာရေ ပဟီနမ္ပိ ပဟာနင်္ဂံ ပဋိပက္ခေန အဝိဟတတ္တာ အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အပ္ပနာပ္ပတ္တာယာ’’တိအာဒိမာဟ. တာဒိသာယ အာသေဝနာယ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ယထာ မဂ္ဂဝီထိတော ပုဗ္ဗေ ဒွေ တယော ဇဝနဝါရာ သဒိသာနုပဿနာဝ ပဝတ္တန္တိ၊ ဧဝမိဓာပိ အပ္ပနာဝါရတော ပုဗ္ဗေ ဒွေ တယော ဇဝနဝါရာ ဥပေက္ခာသဟဂတာဝ ပဝတ္တန္တီတိ ဝဒန္တိ.

သမာဟရီတိ သမာနေသိ၊ သင်္ဂဟေတွာ အဘာသီတိ အတ္ထော. သုခုမာတိ သုခဒုက္ခာနိ ဝိယ အနောဠာရိကတ္တာ အဝိဘူတတာယ သုခုမာ၊ တတော ဧဝ အနုမိနိတဗ္ဗသဘာဝတ္တာ ဒုဗ္ဗိညေယျာ. ဒုဋ္ဌဿာတိ ဒုဋ္ဌပယောဂဿ၊ ဒုဒ္ဒမဿာတိ အတ္ထော. သက္ကာ ဟောတိ ဧသာ ဂါဟယိတုန္တိ အညာပေါဟနနယေန သက္ကာ ဂါဟယိတုန္တိ အဓိပ္ပါယော. အဒုက္ခမသုခါယ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ ဣဒမေဝ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပစ္စယဒဿနတ္ထန္တိ အဓိဂမဿ ဥပါယဘူတပစ္စယဒဿနတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခပ္ပဟာနာဒယော ဟိ တဿာ ပစ္စယာ’’တိ. ဒုက္ခပ္ပဟာနာဒယောတိ စ သောပစာရာ ပဌမဇ္ဈာနာဒယောဝေတ္ထ အဓိပ္ပေတာ. ပဟီနာတိ ဝုတ္တာတိ ‘‘ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၄၇၊ သံ. နိ. ၅.၁၀၂၁) ဝုတ္တတ္တာ. ဧတာတိ သုခါဒယော ဝေဒနာ. သုခံ သောမနဿဿ ပစ္စယောတိ ဝသနဂန္ဓာလေပနပုပ္ဖါဘရဏသမာလေပနာဒိနိဗ္ဗတ္တံ ကာယိကသုခံ သောမနဿဿ ပစ္စယော. ‘‘သုခါယ ခေါ၊ အာဝုသော ဝိသာခ ဝေဒနာယ၊ ရာဂါနုသယော အနုသေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅) ဝစနတော အာဟ ‘‘သောမနဿံ ရာဂဿ ပစ္စယော’’တိ. ‘‘ဒုက္ခာယ ခေါ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ဝေဒနာယ ပဋိဃာနုသယော အနုသေတီ’’တိ ဝစနတော ဝုတ္တံ ‘‘ဒေါမနဿံ ဒေါသဿ ပစ္စယော’’တိ. သုခါဒိဃာတေနာတိ သုခါဒီနံ ပဟာနေန.

အဒုက္ခမသုခန္တိ ဧတ္ထ န ဒုက္ခန္တိ အဒုက္ခံ၊ ဒုက္ခဝိဒူရံ. ယသ္မာ တတ္ထ ဒုက္ခံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုက္ခာဘာဝေနာ’’တိ. အသုခန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဧတေနာတိ ဒုက္ခသုခပဋိက္ခေပဝစနေန. ပဋိပက္ခဘူတန္တိ ဣဒံ ဣဓ တတိယဝေဒနာယ ဒုက္ခာဒီနံ သမတိက္ကမဝသေန ပတ္တဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ၊ န ကုသလာကုသလာနံ ဝိယ ဥဇုဝိပစ္စနီကတာယ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိပရီတာနုဘဝနလက္ခဏာတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိပရီတဿ မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏဿ၊ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိပရီတံ ဝါ မဇ္ဈတ္တာကာရေန အနုဘဝနလက္ခဏာ. တတော ဧဝ မဇ္ဈတ္တရသာ. အဝိဘူတပစ္စုပဋ္ဌာနာတိ သုခဒုက္ခာနိ ဝိယ န ဝိဘူတာကာရာ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ မိဂဂတမဂ္ဂေါ ဝိယ တေဟိ အနုမာတဗ္ဗာဝိဘူတာကာရောပဋ္ဌာနာ. သုခနိရောဓော နာမ ဣဓ စတုတ္ထဇ္ဈာနူပစာရော၊ သော ပဒဋ္ဌာနံ ဧတိဿာတိ သုခနိရောဓပဒဋ္ဌာနာ. ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိန္တိ ပုရိမပဒေ ဥတ္တရပဒလောပေနေတံ သမာသပဒန္တိ အာဟ ‘‘ဥပေက္ခာယ ဇနိတသတိပါရိသုဒ္ဓိ’’န္တိ. သဗ္ဗပစ္စနီကဓမ္မပရိသုဒ္ဓါယ ပစ္စနီကသမနေပိ အဗျာဝဋာယ ပါရိသုဒ္ဓုပေက္ခာယ ဝတ္တမာနာယ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ သတိ သမ္ပဟံသနပညာ ဝိယ သုပရိသုဒ္ဓါ သုဝိသဒါ စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သတိယာ ပါရိသုဒ္ဓိ၊ သာ ဥပေက္ခာယ ကတာ န အညေနာ’’တိ. ယဒိ တတြမဇ္ဈတ္တတာ ဣဓ ‘‘ဥပေက္ခာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ၊ ကထံ သတိယေဝ ပါရိသုဒ္ဓါတိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိ. သတိသီသေနာတိ သတိံ ဥတ္တမင်္ဂံ ကတွာ၊ ပဓာနံ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဧဝမပိ ကသ္မာ ဣဓေဝ သတိ ‘‘ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓီ’’တိ ဝုတ္တာတိ အနုယောဂံ သန္ဓာယ ‘‘တတ္ထ ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟေဋ္ဌာ တီသု ဈာနေသု ဝိဇ္ဇမာနာယပိ တတြမဇ္ဈတ္တတာယ ပစ္စနီကာဘိဘဝနတော သဟာယပစ္စယဝေကလ္လတော စ အပါရိသုဒ္ဓိ၊ တထာ တံသမ္ပယုတ္တာနံ တဒဘာဝတော ဣဓ ပါရိသုဒ္ဓီတိ ဣမမတ္ထံ ဥပမာဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သူရိယပ္ပဘာဘိဘဝါတိ သူရိယပ္ပဘာယ အဘိဘုယျမာနတ္တာ. အတိက္ခတာယ စန္ဒလေခါ ဝိယ ရတ္တိပိ သောမ္မသဘာဝါ သဘာဂါယ ရတ္တိယမေဝ စ စန္ဒလေခါ သမုဇ္ဇလတီတိ သာ တဿာ သင်္ဂယှတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သောမ္မဘာဝေန စ အတ္တနော ဥပကာရကတ္တေန ဝါ သဘာဂါယ ရတ္တိယာ’’တိ အာဟ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

စတုတ္ထဇ္ဈာနကထာ နိဋ္ဌိတာ.