တတိယဇ္ဈာနကထာ

ဝိရဇ္ဇနံ ဝိရာဂေါ. တံ ပန ဝိရဇ္ဇနံ နိဗ္ဗိန္ဒနမုခေန ဟီဠနံ ဝါ တပ္ပဋိဗဒ္ဓရာဂပ္ပဟာနံ ဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တဿာ ပီတိယာ ဇိဂုစ္ဆနံ ဝါ သမတိက္ကမော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥဘိန္နမန္တရာတိ ပီတိယာ ဝိရာဂါတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ အန္တရာ၊ မဇ္ဈေတိ အတ္ထော. သမ္ပိဏ္ဍနံ သမုစ္စယော. မဂ္ဂေါတိ ဥပါယော. ဒုတိယဇ္ဈာနဿ ဟိ ပဋိလာဘံ ဝိနာ တတိယဇ္ဈာနဿ အဓိဂမော န ဟောတီတိ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမော တတိယဇ္ဈာနာဓိဂမဿ ဥပါယော. တဒဓိဂမာယာတိ တတိယမဂ္ဂါဓိဂမာယ.

ဥပပတ္တိတောတိ သမဝါဟိတဘာဝေန ပတိရူပတော ဈာနုပေက္ခာပိ သမဝါဟိတမေဝ အန္တောနီတံ ကတွာ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သမံ ပဿတီ’’တိ. ဝိသဒါယာတိ သံကိလေသဝိဂမေန ပရိဗျတ္တာယ. ဝိပုလာယာတိ သာတိသယံ မဟဂ္ဂတဘာဝပ္ပတ္တိတော မဟတိယာ. ထာမဂတာယာတိ ပီတိဝိဂမေန ထိရဘာဝပ္ပတ္တာယ. နနု စေတ္ထ ဥပေက္ခာဝေဒနာဝ န သမ္ဘဝတိ၊ တသ္မာ ကထမယံ တတိယဇ္ဈာနသမင်္ဂီ ဥပေက္ခာယ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ဥပေက္ခကော’’တိ ဝုစ္စတီတိ စေ? န ကေဝလံ ဝေဒနုပေက္ခာဝ ဥပေက္ခာတိ ဝုစ္စတိ၊ အထ ခေါ အညာပိ ဥပေက္ခာ ဝိဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥပေက္ခာ ပန ဒသဝိဓာ ဟောတီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၆၃၊ ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၈၄) ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတိ န ဒုမ္မနော၊ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော’’တိ (အ. နိ. ၆.၁) ဧဝမာဂတာ ခီဏာသဝဿ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဆဠာရမ္မဏာပါထေ ပရိသုဒ္ဓပကတိဘာဝါဝိဇဟနာကာရဘူတာ ဥပေက္ခာ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ နာမ.

ယာ ပန ‘‘ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၀၈) ဧဝမာဂတာ သတ္တေသု မဇ္ဈတ္တာကာရဘူတာ ဥပေက္ခာ၊ အယံ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ နာမ.

ယာ ‘‘ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၇၊ သံ. နိ. ၅.၁၈၂၊ ၁၉၀-၁၉၁) ဧဝမာဂတာ သဟဇာတဓမ္မာနံ မဇ္ဈတ္တာကာရဘူတာ ဥပေက္ခာ၊ အယံ ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာ နာမ.

ယာ ပန ‘‘ကာလေန ကာလံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိ ကရောတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၀၃) ဧဝမာဂတာ အနစ္စာရဒ္ဓနာတိသိထိလဝီရိယသင်္ခါတာ ဥပေက္ခာ၊ အယံ ဝီရိယုပေက္ခာ နာမ.

ယာ –

‘‘ကတိ သင်္ခါရုပေက္ခာ သမထဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကတိ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ? အဋ္ဌ သင်္ခါရုပေက္ခာ သမထဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဒသ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.

‘‘ကတမာ အဋ္ဌ သင်္ခါရုပေက္ခာ သမထဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ? ပဌမဇ္ဈာနပဋိလာဘတ္ထာယ နီဝရဏေ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ ဒုတိယဇ္ဈာနပဋိလာဘတ္ထာယ ဝိတက္ကဝိစာရေ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ တတိယဇ္ဈာနပဋိလာဘတ္ထာယ ပီတိံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ စတုတ္ထဇ္ဈာနပဋိလာဘတ္ထာယ သုခဒုက္ခေ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိပဋိလာဘတ္ထာယ ရူပသညံ ပဋိဃသညံ နာနတ္တသညံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိပဋိလာဘတ္ထာယ အာကာသာနဉ္စာယတနသညံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိပဋိလာဘတ္ထာယ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိပဋိလာဘတ္ထာယ အာကိဉ္စညာယတနသညံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ ဣမာ အဋ္ဌ သင်္ခါရုပေက္ခာ သမထဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.

‘‘ကတမာ ဒသ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ? သောတာပတ္တိမဂ္ဂပဋိလာဘတ္ထာယ ဥပ္ပါဒံ ပဝတ္တံ နိမိတ္တံ အာယူဟနံ ပဋိသန္ဓိံ ဂတိံ နိဗ္ဗတ္တိံ ဥပပတ္တိံ ဇာတိံ ဇရံ ဗျာဓိံ မရဏံ သောကံ ပရိဒေဝံ ဥပါယာသံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တတ္ထာယ ဥပ္ပါဒံ ပဝတ္တံ နိမိတ္တံ အာယူဟနံ ပဋိသန္ဓိံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂပအလာဘတ္ထာယ။ပေ။ သကဒါဂါမိဖလသမာပတ္တတ္ထာယ။ပေ။ အနာဂါမိမဂ္ဂပဋိလာဘတ္ထာယ။ပေ။ အနာဂါမိဖလသမာပတ္တတ္ထာယ။ပေ။ အရဟတ္တမဂ္ဂပဋိလာဘတ္ထာယ ဥပ္ပါဒံ ပဝတ္တံ နိမိတ္တံ အာယူဟနံ ပဋိသန္ဓိံ ဂတိံ နိဗ္ဗတ္တိံ ဥပပတ္တိံ ဇာတိံ ဇရံ ဗျာဓိံ မရဏံ သောကံ ပရိဒေဝံ ဥပါယာသံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တတ္ထာယ။ပေ။ သုညတဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယ။ပေ။ အနိမိတ္တဝိဟာရသမအာပတ္တတ္ထာယ ဥပ္ပါဒံ ပဝတ္တံ နိမိတ္တံ အာယူဟနံ ပဋိသန္ဓိံ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာ ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာသု ဉာဏံ၊ ဣမာ ဒသ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၇) –

ဧဝမာဂတာ နီဝရဏာဒိပဋိသင်္ခါသန္တိဋ္ဌနာကာရဘူတာ ဥပေက္ခာ၊ အယံ သင်္ခါရုပေက္ခာ နာမ.

တတ္ထ နီဝရဏေ ပဋိသင်္ခါတိ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ပဋိသင်္ခါယ၊ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. သန္တိဋ္ဌနာတိ နီဝရဏာနံ ပဟာနာဘိမုခီဘူတတ္တာ တေသံ ပဟာနေပိ အဗျာပါရဘာဝူပဂမနေန မဇ္ဈတ္တတာယ သန္တိဋ္ဌနာ. သင်္ခါရုပေက္ခာသူတိ နီဝရဏပ္ပဟာနေ ဗျာပါရာကရဏေန နီဝရဏသင်္ခါတာနံ သင်္ခါရာနံ ဥပေက္ခနာသူတိ အတ္ထော. ဧသ နယော ဝိတက္ကဝိစာရာဒီသု ဥပ္ပါဒါဒီသု စ. တတ္ထ ဥပ္ပါဒန္တိ ပုရိမကမ္မပစ္စယာ ခန္ဓာနံ ဣဓ ဥပ္ပတ္တိမာဟ. ပဝတ္တန္တိ တထာဥပ္ပန္နဿ ပဝတ္တိံ. နိမိတ္တန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ တေဘူမကံ သင်္ခါရဂတံ နိမိတ္တဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနတော. အာယူဟနန္တိ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိဟေတုဘူတံ ကမ္မံ. ပဋိသန္ဓိန္တိ အာယတိံ ဥပပတ္တိံ. ဂတိန္တိ ယာယ ဂတိယာ သာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတိ. နိဗ္ဗတ္တိန္တိ ခန္ဓာနံ နိဗ္ဗတ္တနံ. ဥပပတ္တိန္တိ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိံ. ဇာတိန္တိ ဇရာဒီနံ ပစ္စယဘူတံ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိံ. ဇရာမရဏာဒယော ပါကဋာ ဧဝ.

ဧတ္ထ စ ဥပ္ပါဒါဒယော ပဉ္စေဝ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ ဝိသယဝသေန ဝုတ္တာ၊ သေသာ တေသံ ဝေဝစနဝသေန. နိဗ္ဗတ္တိ ဇာတီတိ ဣဒဉှိ ဒွယံ ဥပ္ပါဒဿ စေဝ ပဋိသန္ဓိယာ စ ဝေဝစနံ. ဂတိ ဥပပတ္တိ စာတိ ဣဒံ ဒွယံ ပဝတ္တဿ၊ ဇရာဒယော နိမိတ္တဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နနု စေတ္ထ စတူသု မဂ္ဂဝါရေသု ‘‘ဥပ္ပါဒ’’န္တိအာဒီနိ ပဉ္စ မူလပဒါနိ၊ ‘‘ဂတီ’’တိအာဒီနိ ဒသ ဝေဝစနပဒါနီတိ ပန္နရသ ပဒါနိ ဝုတ္တာနိ၊ ဆသု ပန ဖလသမာပတ္တိဝါရေသု ပဉ္စ မူလပဒါနေဝ ဝုတ္တာနိ၊ တံ ကသ္မာတိ စေ? သင်္ခါရုပေက္ခာယ တိက္ခဘာဝေ သတိ ကိလေသပ္ပဟာနသမတ္ထဿ မဂ္ဂဿ သဗ္ဘာဝတော တဿာ တိက္ခဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝေဝစနပဒေဟိ သဟ ဒဠှံ ကတွာ မူလပဒါနိ ဝုတ္တာနိ၊ ဖလဿ နိရုဿာဟဘာဝေန သန္တသဘာဝတ္တာ မဂ္ဂါယတ္တတ္တာ စ မန္ဒဘူတာပိ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဖလဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ မူလပဒါနေဝ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

တတ္ထ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂပဋိလာဘတ္ထာယာ’’တိအာဒီသု စတူသု မဂ္ဂဝါရေသု သုညတာနိမိတ္တပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂါနံ အညတရော ဝုတ္တော. ‘‘သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တတ္ထာယာ’’တိအာဒီသု စတူသု ဖလဝါရေသု ပန အပ္ပဏိဟိတဖလသမာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကသ္မာ? သုညတဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယ အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယာတိ ဣတရာသံ ဒွိန္နံ ဖလသမာပတ္တီနံ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ. အနိစ္စာနုပဿနာဝုဋ္ဌာနဝသေန ဟိ အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ၊ တထေဝ ဖလသမာပတ္တိကာလေ အနိမိတ္တဖလသမာပတ္တိ၊ ဒုက္ခာနုပဿနာဝုဋ္ဌာနဝသေန အပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂဖလသမာပတ္တိယော၊ အနတ္တာနုပဿနာဝုဋ္ဌာနဝသဧန သုညတမဂ္ဂဖလသမာပတ္တိယော သုတ္တန္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝဉ္စ ကတွာ သုညတာဒိဝိမောက္ခဝသေန မဂ္ဂုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာ စတဿော၊ တထာ အပ္ပဏိဟိတဖလသမာပတ္တိယာ စတဿော၊ သုညတဝိဟာရအနိမိတ္တဝိဟာရဝသေန ဒွေတိ ဒသ သင်္ခါရုပေက္ခာဝိပဿနာပညာ ဝုတ္တာ၊ သမထသင်္ခါရုပေက္ခာ ပန အပ္ပနာဝီထိယာ အာသန္နပုဗ္ဗဘာဂေ ဗလပ္ပတ္တံ ဘာဝနာမယဉာဏံ.

ယာ ပန ‘‘ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ ဥပေက္ခာသဟဂတ’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၅၀) ဧဝမာဂတာ အဒုက္ခမသုခသညိတာ ဥပေက္ခာ၊ အယံ ဝေဒနုပေက္ခာ နာမ.

ယာ ‘‘ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ၊ တံ ပဇဟတိ၊ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၇၁၊ အ. နိ. ၇.၅၅) ဧဝမာဂတာ ဝိစိနနေ မဇ္ဈတ္တဘူတာ ဥပေက္ခာ၊ အယံ ဝိပဿနုပေက္ခာ နာမ.

တတ္ထ ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတန္တိ ခန္ဓပဉ္စကံ၊ တံ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏေန ပဇဟတိ. ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတီတိ ဒိဋ္ဌသောဝတ္တိကတ္တယဿ သပ္ပဿ လက္ခဏဝိစိနနေ ဝိယ ဒိဋ္ဌလက္ခဏတ္တယဿ ခန္ဓပဉ္စကဿ သင်္ခါရလက္ခဏဝိစိနနေ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတီတိ အတ္ထော.

ယာ ပန ဆန္ဒာဒီသု ယေဝါပနကေသု အာဂတာ သဟဇာတာနံ သမပ္ပဝတ္တိဟေတုဘူတာ ဥပေက္ခာ၊ အယံ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ နာမ.

ယာ ‘‘ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၀၊ ဓ. သ. ၁၆၃) ဧဝမာဂတာ အဂ္ဂသုခေပိ တသ္မိံ အပက္ခပါတဇနနီ ဥပေက္ခာ၊ အယံ ဈာနုပေက္ခာ နာမ.

ယာ ပန ‘‘ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာန’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၂၊ ဓ. သ. ၁၆၅) ဧဝမာဂတာ သဗ္ဗပစ္စနီကပရိသုဒ္ဓါ ပစ္စနီကဝူပသမနေပိ အဗျာပါရဘူတာ ဥပေက္ခာ၊ အယံ ပါရိသုဒ္ဓုပေက္ခာ နာမ.

တတ္ထ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ စ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ စ ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာ စ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ စ ဈာနုပေက္ခာ စ ပါရိသုဒ္ဓုပေက္ခာ စ အတ္ထတော ဧကာ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာဝ ဟောတိ. တေန တေန အဝတ္ထာဘေဒေန ပနဿာ အယံ ဘေဒေါ ဧကဿပိ သတော သတ္တဿ ကုမာရယုဝထေရသေနာပတိရာဇာဒိဝသေန ဘေဒေါ ဝိယ. တသ္မာ တာသု ယတ္ထ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ၊ န တတ္ထ ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာဒယော. ယတ္ထ ဝါ ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာ၊ န တတ္ထ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဒယော ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ စေတာသံ အတ္ထတော ဧကီဘာဝေါ၊ ဧဝံ သင်္ခါရုပေက္ခာဝိပဿနုပေက္ခာနမ္ပိ. ပညာ ဧဝ ဟိ သာ ကိစ္စဝသေန ဒွိဓာ ဘိန္နာ. ယထာ ဟိ ပုရိသဿ သာယံ ဂေဟံ ပဝိဋ္ဌံ သပ္ပံ အဇပဒဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပရိယေသမာနဿ တံ ထုသကောဋ္ဌကေ နိပန္နံ ဒိသွာ ‘‘သပ္ပေါ နု ခေါ၊ နော’’တိ အဝလောကေန္တဿ သောဝတ္တိကတ္တယံ ဒိသွာ နိဗ္ဗေမတိကဿ ‘‘သပ္ပေါ၊ န သပ္ပေါ’’တိ ဝိစိနနေ မဇ္ဈတ္တတာ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ယာ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဝိပဿနာဉာဏေန လက္ခဏတ္တယေ ဒိဋ္ဌေ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စဘာဝါဒိဝိစိနနေ မဇ္ဈတ္တတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အယံ ဝိပဿနုပေက္ခာ. ယထာ ပန တဿ ပုရိသဿ အဇပဒေန ဒဏ္ဍေန ဂါဠှံ သပ္ပံ ဂဟေတွာ ‘‘ကိန္တာဟံ ဣမံ သပ္ပံ အဝိဟေဌေန္တော အတ္တာနဉ္စ ဣမိနာ အဍံသာပေန္တော မုဉ္စေယျ’’န္တိ မုဉ္စနာကာရမေဝ ပရိယေသတော ဂဟဏေ မဇ္ဈတ္တတာ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ယာ လက္ခဏတ္တယဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ အာဒိတ္တေ ဝိယ တယော ဘဝေ ပဿတော သင်္ခါရဂ္ဂဟဏေ မဇ္ဈတ္တတာ၊ အယံ သင်္ခါရုပေက္ခာ. ဣတိ ဝိပဿနုပေက္ခာယ သိဒ္ဓါယ သင်္ခါရုပေက္ခာပိ သိဒ္ဓါဝ ဟောတိ. ဣမိနာ ပနေသာ ဝိစိနနဂဟဏေသု မဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေန ကိစ္စေန ဒွိဓာ ဘိန္နာ. ဝီရိယုပေက္ခာ ပန ဝေဒနုပေက္ခာ စ အညမညဉ္စ အဝသေသာဟိ စ အတ္ထတော ဘိန္နာ ဧဝါတိ.

ဣမာသံ ပန ဒသန္နမ္ပိ ဥပေက္ခာနံ ဘူမိပုဂ္ဂလာဒိဝသေန ဝိဘာဂေါ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧဝမယံ ဒသဝိဓာပီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဘူမိပုဂ္ဂလစိတ္တာရမ္မဏတောတိ ‘‘ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ကာမာဝစရာ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ ရူပါဝစရာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဘူမိတော. ‘‘ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ခီဏာသဝဿေဝ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ တိဏ္ဏမ္ပိ ပုထုဇ္ဇနသေက္ခာသေက္ခာန’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ပုဂ္ဂလတော. ‘‘ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ သောမနဿုပေက္ခာသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ’’တိအာဒိနာ စိတ္တတော. ‘‘ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဆဠာရမ္မဏာ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ ဓမ္မာရမ္မဏာ’’တိအာဒိနာ အာရမ္မဏတော. ခန္ဓသင်္ဂဟဧကက္ခဏကုသလတ္တိကသင်္ခေပဝသေနာတိ ‘‘ဝေဒနုပေက္ခာ ဝေဒနာက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတာ၊ ဣတရာ နဝ သင်္ခါရက္ခန္ဓေနာ’’တိ ခန္ဓသင်္ဂဟဝသေန. ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရဗောဇ္ဈင်္ဂဈာနပါရိသုဒ္ဓိတတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ စ အတ္ထတော ဧကာ၊ တသ္မာ ဧကက္ခဏေ တာသု ဧကာယ သတိ န ဣတရာ၊ တထာ သင်္ခါရုပေက္ခာဝိပဿနုပေက္ခာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဝေဒနာဝီရိယုပေက္ခာနံ ဧကက္ခဏေ သိယာ ဥပ္ပတ္တီတိ ဧဝံ ဧကက္ခဏဝသေန. ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ အဗျာကတာ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ ကုသလာဗျာကတာ၊ တထာ သေသာ၊ ဝေဒနုပေက္ခာ ပန သိယာ အကုသလာပီတိ ဧဝံ ကုသလတ္တိကဝသေန. ဒသပေတာ သင်္ခေပတော စတ္တာရောဝ ဓမ္မာ ဝီရိယဝေဒနာတတြမဇ္ဈတ္တတာဉာဏဝသေနာတိ ဧဝံ သင်္ခေပဝသေန.

ဣဒါနိ ဣဓာဓိပ္ပေတာယ ဈာနုပေက္ခာယ လက္ခဏာဒိံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘လက္ခဏာဒိတော ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အနာဘောဂရသာတိ ပဏီတသုခေပိ တသ္မိံ အဝနတိပဋိပက္ခကိစ္စာတိ အတ္ထော. အဗျာပါရပစ္စုပဋ္ဌာနာတိ သတိပိ သုခပါရမိပ္ပတ္တိယံ တသ္မိံ သုခေ အဗျာဝဋာ ဟုတွာ ပစ္စုပတိဋ္ဌတိ၊ သမ္ပယုတ္တာနံ ဝါ တတ္ထ အဗျာပါရံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတီတိ အတ္ထော. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ခေါဘံ ဥပ္ပိလဝဉ္စ အာဝဟန္တေဟိ ဝိတက္ကာဒီဟိ အဘိဘူတတ္တာ အပရိဗျတ္တံ တတ္ထ တတြမဇ္ဈတ္တတာယ ကိစ္စံ၊ တဒဘာဝတော ဣဓ ပရိဗျတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အပရိဗျတ္တကိစ္စတော’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘အပရိဗျတ္တံ ဟီ’’တိအာဒိ.

ဣဒါနိ သတော စ သမ္ပဇာနောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝုစ္စတီ’’တိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ. သရတီတိ ဣမိနာ ‘‘သတော’’တိ ပဒဿ ကတ္တုသာဓနတမာဟ. သမ္ပဇာနာတီတိ သမ္မဒေဝ ပဇာနာတိ. ပုဂ္ဂလေနာတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန. သရဏံ စိန္တနံ ဥပဋ္ဌာနံ လက္ခဏမေတိဿာတိ သရဏလက္ခဏာ. သမ္မုဿနပဋိပက္ခော အသမ္မုဿနံ ကိစ္စံ ဧတိဿာတိ အသမ္မုဿနရသာ. ကိလေသေဟိ အာရက္ခာ ဟုတွာ ပစ္စုပတိဋ္ဌတိ၊ တတော ဝါ အာရက္ခံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတီတိ အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ. အသမ္မုယှနံ သမ္မဒေဝ ပဇာနနံ၊ သမ္မောဟပဋိပက္ခော ဝါ အသမ္မောဟော လက္ခဏမေတဿာတိ အသမ္မောဟလက္ခဏံ. တီရဏံ ကိစ္စဿ ပါရဂမနံ. ပဝိစယော ဝီမံသာ. ကာမံ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒိံ ဥပါဒါယ ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနာနိပိ သုခုမာနေဝ၊ ဣမံ ပန ဥပရိမဇ္ဈာနံ ဥပါဒါယ ‘‘ဩဠာရိကတ္တာ ပန တေသံ ဈာနာန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ သာ စ ဩဠာရိကတာ ဝိတက္ကာဒိထူလင်္ဂတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကေစိ ‘‘ဗဟုစေတသိကတာယာ’’တိ စ ဝဒန္တိ. ဘူမိယံ ဝိယ ပုရိသဿာတိ ပုရိသဿ ဘူမိယံ ဂတိ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂတိ သုခါ ဟောတီတိ တေသု ဈာနေသု ဂတိ သုခါ ဟောတိ. အဗျတ္တံ တတ္ထ သတိသမ္ပဇညကိစ္စန္တိ ‘‘ဣဒံ နာမ ဒုက္ကရံ ကရီယတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ. ဩဠာရိကင်္ဂပ္ပဟာနေန ပန သုခုမတ္တာတိ အယမတ္ထော ကာမံ ဒုတိယဇ္ဈာနေပိ သမ္ဘဝတိ၊ တထာပိ ယေဘုယျေန အဝိပ္ပယောဂီဘာဝေန ဝတ္တမာနေသု ပီတိသုခေသု ပီတိသင်္ခါတဿ ဩဠာရိကင်္ဂဿ ပဟာနေန သုခုမတာယ ဣဓ သာတိသယော သတိပညာဗျာပါရောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပုရိသဿာ’’တိအာဒိ. ဓေနုံ ပိဝတီတိ ဓေနုပဂေါ၊ ဓေနုယာ ခီရံ ပိဝန္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုနဒေဝ ပီတိံ ဥပဂစ္ဆေယျာတိ ဟာနဘာဂိယံ ဈာနံ သိယာ၊ ဒုတိယဇ္ဈာနမေဝ သမ္ပဇ္ဇေယျာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပီတိသမ္ပယုတ္တမေဝ သိယာ’’တိ. ဣဒဉ္စ အတိမဓုရံ သုခန္တိ တတိယဇ္ဈာနေ သုခံ သန္ဓာယာဟ၊ အတိမဓုရတာ စဿ ပဟာသောဒဂျသဘာဝါယ ပီတိယာ အဘာဝေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဒန္တိ ‘‘သတော သမ္ပဇာနော’’တိ ပဒဒွယံ.

သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေသိန္တိ ဧတ္ထ ကထမာဘောဂေန ဝိနာ သုခပဋိသံဝေဒနာတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. ယသ္မာ တဿ နာမကာယေန သမ္ပယုတ္တံ သုခံ၊ တသ္မာ ဧတမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေသိ’’န္တိ အာဟာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ‘‘သုခံ ဝေဒယာမီ’’တိ ဧဝမာဘောဂေ အသတိပိ နာမကာယေန စေတသိကသုခံ၊ ကာယိကသုခဟေတုရူပသမုဋ္ဌာပနေန ကာယိကသုခဉ္စ ဈာနသမင်္ဂီ ပဋိသံဝေဒေတီတိ ဝုစ္စတီတိ. တဿာတိ ဈာနသမင်္ဂိနော. ယံ ဝါ တန္တိ ယံ ဝါ တံ ယထာဝုတ္တံ နာမကာယသမ္ပယုတ္တံ သုခံ. တံသမုဋ္ဌာနေနာတိ တတော သမုဋ္ဌိတေန အတိပဏီတေန ရူပေန အဿ ဈာနသမင်္ဂိနော ရူပကာယော ယသ္မာ ဖုဋော၊ တသ္မာ ဧတမတ္ထံ ဒဿေန္တောတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ယဿာတိ ရူပကာယဿ. ဖုဋတ္တာတိ ဗျာပိတတ္တာတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ ဥဒကေန ဖုဋ္ဌသရီရဿ တာဒိသေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုဋ္ဌေ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ဧတေဟိ ဈာနစိတ္တသမုဋ္ဌိတေဟိ ရူပေဟိ ဖုဋ္ဌသရီရဿ. ဈာနာ ဝုဋ္ဌိတောပီတိ ဈာနမှာ ဝုဋ္ဌိတောပိ. သုခံ ပဋိသံဝေဒေယျာတိ စိတ္တသမုဋ္ဌိတရူပေဟိ အဝသေသတိသမုဋ္ဌိတရူပသင်္ဃဋ္ဋနေန ဥပ္ပန္နကာယဝိညာဏေန ကာယိကံ သုခံ ပဋိသံဝေဒေယျ. ဧတမတ္ထန္တိ ဝုတ္တနယေန စေတသိကကာယိကသုခပဋိသံဝေဒနသင်္ခါတံ အတ္ထံ.

ယန္တိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော၊ ယသ္မာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ယံဈာနဟေတူ’’တိ. အာစိက္ခန္တီတိအာဒီနိ ပဒါနိ ကိတ္တနတ္ထာနီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ပသံသန္တီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ. ကိန္တီတိ ပသံသနာကာရပုစ္ဆာ. သုခပါရမိပ္ပတ္တေတိ သုခဿ ပရမံ ပရိယန္တံ ပတ္တေ. သုခါဘိသင်္ဂေနာတိ သုခသ္မိံ အာလယေန. ဧဒိသေသု ဌာနေသု သတိဂ္ဂဟဏေနေဝ သမ္ပဇညမ္ပိ ဂဟိတံ ဟောတီတိ ဣဓ ပါဠိယံ သတိယာ ဧဝ ဂဟိတတ္တာ ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာယ သတိမာ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ သမ္ပဇာနောတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ ဝါ. အသံကိလိဋ္ဌန္တိ ကိလေသေဟိ အသမ္မိဿတ္တာ အသံကိလိဋ္ဌံ. ဈာနက္ခဏေ နိပ္ပရိယာယတော စေတသိကသုခမေဝ လဗ္ဘတီတိ ‘‘သုခံ နာမကာယေန ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတိယန္တိ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတော တတိယန္တိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတိယဇ္ဈာနကထာ နိဋ္ဌိတာ.