ဒုတိယဇ္ဈာနကထာ

ဝူပသမာတိ ဝူပသမဟေတု. ဝူပသမောတိ စေတ္ထ ပဟာနံ အဓိပ္ပေတံ၊ တဉ္စ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ အတိက္ကမော အတ္ထတော ဒုတိယဇ္ဈာနက္ခဏေ အနုပ္ပါဒေါတိ အာဟ ‘‘သမတိက္ကမာ’’တိအာဒိ. ကတမေသံ ပနေတ္ထ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမော အဓိပ္ပေတော၊ ကိံ ပဌမဇ္ဈာနိကာနံ၊ ဥဒါဟု ဒုတိယဇ္ဈာနိကာနန္တိ၊ ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ ပဌမဇ္ဈာနိကာနံ၊ နတ္ထိ တေသံ ဝူပသမော. န ဟိ ကဒါစိ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိတက္ကဝိစာရရဟိတံ အတ္ထိ. အထ ဒုတိယဇ္ဈာနိကာနံ၊ ဧဝမ္ပိ နတ္ထေဝ ဝူပသမော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ တေသံ တတ္ထ အဘာဝတောတိ ဣမံ အနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တတ္ထ ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. ယသ္မာ ဒိဋ္ဌာဒီနဝဿ တံတံဈာနက္ခဏေ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနံ ဝူပသမနံ အဓိပ္ပေတံ၊ ဝိတက္ကာဒယော ဧဝ စ ဈာနင်္ဂဘူတာ တထာ ကရီယန္တိ၊ န တံသမ္ပယုတ္တာ ဖဿာဒယော၊ တသ္မာ ဝိတက္ကာဒီနံယေဝ ဝူပသမာဓိဝစနံ ဈာနေ အာဂတံ. ယသ္မာ ပန ဝိတက္ကာဒီနံ ဝိယ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနမ္ပိ ‘‘ဧတေန ဧတံ ဩဠာရိက’’န္တိ အာဒီနဝဒဿနံ သုတ္တေ အာဂတံ၊ တသ္မာ အဝိသေသေန ဝိတက္ကာဒီနံ တံသဟဂတာနဉ္စ ဝူပသမာဒိကေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိတက္ကာဒီနံယေဝ ဝူပသမော ဝုစ္စမာနော အဓိကဝစနံ အညမတ္ထံ ဗောဓေတီတိ ကတွာ ကဉ္စိ ဝိသေသံ ဒီပေတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဩဠာရိကဿ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယေဟိ ဝိတက္ကဝိစာရေဟိ ပဌမဇ္ဈာနဿ ဩဠာရိကတာ၊ တေသံ သမတိက္ကမာ ဒုတိယဇ္ဈာနဿ သမဓိဂမော၊ န သဘာဝတော အနောဠာရိကာနံ ဖဿာဒီနံ သမတိက္ကမာတိ အယမတ္ထော ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ’’တိ ဧတေန ဒီပိတော၊ တသ္မာ ‘‘ကိံ ပဌမဇ္ဈာနိကာနံ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမော ဣဓာဓိပ္ပေတော၊ ဥဒါဟု ဒုတိယဇ္ဈာနိကာန’’န္တိ ဧဒိသီ စောဒနာ အနောကာသာဝ. ‘‘ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ’’တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မာ ဝိတက္ကဝိစာရပီတိသုခသမတိက္ကမဝစနာနိ ဩဠာရိကောဠာရိကင်္ဂသမတိက္ကမာ ဒုတိယာဒိအဓိဂမဒီပကာနီတိ တေသံ ဧကဒေသဘူတံ ဝိတက္ကဝိစာရသမတိက္ကမဝစနံ အဝယဝေန သမုဒါယောပလက္ခဏနယေန တံ ဒီပကံ ဝုတ္တံ. ဝိသုံ ဝိသုံ ဌိတေပိ ဟိ ဝိတက္ကဝိစာရသမတိက္ကမဝစနာဒိကေ ပဟေယျင်္ဂနိဒ္ဒေသတာသာမညေန စိတ္တေန သမူဟတော ဂဟိတေ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမဝစနဿ တဒေကဒေသတာ ဟောတီတိ. အထ ဝါ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမဝစနေနေဝ တံသမတိက္ကမာ ဒုတိယာဒိအဓိဂမဒီပကေန ပီတိဝိရာဂါဒိဝစနာနံ ပီတိအာဒိသမတိက္ကမာ တတိယာဒိအဓိဂမဒီပကတာ ဒီပိတာ ဟောတီတိ တဿ တံဒီပကတာ ဝုတ္တာ. ဧဝဉှိ အဝယဝေန သမုဒါယောပလက္ခဏံ ဝိနာ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမဝစနေန ပီတိဝိရာဂါဒိဝစနာနံ သဝိသယေ သမာနဗျာပါရတာ ဒဿိတာ ဟောတိ.

အဇ္ဈတ္တန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတံ၊ န အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တာဒီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဝိဘင်္ဂေ ပနာ’’တိအာဒိ. ပန-သဒ္ဒေါပိ အပိသဒ္ဒတ္ထော၊ ဝိဘင်္ဂေပီတိ အတ္ထော. အယမေဝ ဝါ ပါဌော.

နီလဝဏ္ဏယောဂတော နီလဝတ္ထံ ဝိယာတိ နီလယောဂတော ဝတ္ထံ နီလံ ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော. ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထဝိကပ္ပေတိ ‘‘စေတော သမ္ပသာဒယတီ’’တိ ဧတသ္မိံ ပက္ခေ. စေတသောတိ စ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ. ပုရိမသ္မိန္တိ ‘‘သမ္ပသာဒနယောဂတော ဈာနမ္ပိ သမ္ပသာဒန’’န္တိ ဝုတ္တပက္ခေ. စေတသောတိ သမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ. ‘‘ယာဝ န ပရေ ဧကဂတေ ကရောမီ’’တိအာဒီသု သေဋ္ဌဝစနောပိ ဧကသဒ္ဒေါ လောကေ ဒိဿတီတိ အာဟ ‘‘သေဋ္ဌောပိ ဟိ လောကေ ဧကောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. ‘‘ဧကာကီဟိ ခုဒ္ဒကေဟိ ဇိတ’’န္တိအာဒီသု အသဟာယတ္ထောပိ ဧကသဒ္ဒေါ ဒိဋ္ဌောတိ အာဟ ‘‘ဧကော အသဟာယော ဟုတွာ’’တိ. သဒ္ဓါဒယောပိ ကာမံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သာဓာရဏတော စ အသာဓာရဏတော စ ပစ္စယာ ဟောန္တိယေဝ၊ သမာဓိ ပန ဈာနက္ခဏေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အဝိက္ခေပလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌကရဏေန သာတိသယံ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ။ပေ။ အဓိဝစန’’န္တိ အာဟ.

‘‘သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိ ဝိသေသနဒွယံ ဈာနဿ အတိသယဝစနိစ္ဆာဝသေန ဂဟိတံ. သွာယမတိသယော ယထာ ဣမသ္မိံ ဈာနေ လဗ္ဘတိ၊ န တထာ ပဌမဇ္ဈာနေတိ ဣမံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘နနု စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာရမ္မဏေ အာဟနနပရိယာဟနနဝသေန အနုမဇ္ဇနအနုယုဇ္ဇနဝသေန စ ပဝတ္တမာနာ ဓမ္မာ သတိပိ နီဝရဏပ္ပဟာနေန ကိလေသကာလုဿိယာပဂမေ သမ္ပယုတ္တာနံ ကိဉ္စိ ခေါဘံ ကရောန္တာ ဝိယ တေဟိ စ တေ န သန္နိသိန္နာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရက္ခောဘေန။ပေ။ န သုပ္ပသန္န’’န္တိ. တတ္ထ ခုဒ္ဒိကာ ဦမိယော ဝီစိယော၊ မဟတိယော တရင်္ဂါ. သမာဓိပိ န သုဋ္ဌု ပါကဋောတိ သတိပိ ဣန္ဒြိယသမတ္တေ ဝီရိယသမတာယ စ တေနေဝ ခေါတေန သမ္ပသာဒါဘာဝေန စ ဗဟလေ ဝိယ ဇလေ မစ္ဆော သမာဓိပိ န သုဋ္ဌု ပါကဋော. ဝိတက္ကဝိစာရပလိဗောဓာဘာဝေနာတိ ဧတ္ထ ယထာဝုတ္တခေါဘော ဧဝ ပလိဗောဓော. ဧဝံ ဝုတ္တေနာတိ ယဿာ သဒ္ဓါယ ဝသေန သမ္ပသာဒနံ၊ ယဿာ စ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ ဝသေန ဧကောဒိဘာဝန္တိ စ ဈာနံ ဝုတ္တံ၊ တာသံ ဧဝ ‘‘သဒ္ဒဟနာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၅၇၄) ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသဝိဘာဝနဝသေန ဝုတ္တေန တေန ဝိဘင်္ဂပါဌေန. အယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာတိ ‘‘သမ္ပသာဒနယောဂတော၊ သမ္ပသာဒနတော ဝါ သမ္ပသာဒနံ. ဧကောဒိံ ဘာဝေတီတိ ဧကောဒိဘာဝန္တိ ဈာနံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ အယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ. အညဒတ္ထု သံသန္ဒတိ စေဝ သမေတိ စ၊ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ကထံ ပနာယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ တေန ဝိဘင်္ဂပါဌေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒတိ သမေတိ၊ နနု ဈာနဝိဘင်္ဂေ ‘‘သမ္ပသာဒန’’န္တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ယာ သဒ္ဓါ သဒ္ဒဟနာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၅၇၄) သဒ္ဓါယေဝ ဝုတ္တာ၊ ‘‘စေတသော ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိ စ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ယာ စိတ္တဿ ဌိတိ သဏ္ဌိတိ အဝဋ္ဌိတီ’’တိအာဒိနာ သမာဓိဿေဝ နိဒ္ဒေသော ကတော၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သမ္ပသာဒနံ ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိ ဈာနမေဝ ဝုတ္တန္တိ အဋ္ဌကထာယ ဝိဘင်္ဂပါဌေန သဒ္ဓိံ ဝိရောဓော အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ ဝိဘင်္ဂေပိ ဣမိနာဝ အဓိပ္ပါယေန နိဒ္ဒေသဿ ကတတ္တာ. တထာ ဟိ ယေန သမ္ပသာဒနေန ယောဂါ ဈာနံ ‘‘သမ္ပသာဒန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ ‘‘ယာ သဒ္ဓါ သဒ္ဒဟနာ’’တိအာဒိနာ ဒဿိတေ သမ္ပသာဒနံ ဈာနန္တိ သမာနာဓိကရဏနိဒ္ဒေသေနေဝ တံယောဂါ ဈာနေ တံသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတိ. ‘‘ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိ စ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဧကောဒိမှိ ဒဿိတေ ဧကောဒိဘာဝံ ဈာနန္တိ သမာနာဓိကရဏနိဒ္ဒေသေနေဝ ဈာနဿ ဧကောဒိဝဍ္ဎနတာ ဝုတ္တာဝ ဟောတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဗျဉ္ဇနဝိစာရံ အကတွာ ဓမ္မမတ္တမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ အဝိရောဓော ယုတ္တော.

ယံ ပန ဝုတ္တံ ဋီကာကာရေဟိ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရာဒီဟိ ‘‘ယဒိ ဧကောဒီတိ သမာဓိဿ ဂဟဏံ အဓိပ္ပေတံ၊ တဒါ ‘ဧကောဒိဘာဝ’န္တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ သမာဓိဿ နိဒ္ဒေသော န ကတ္တဗ္ဗော သိယာ. တသ္မာ ဧကောဒိဘာဝသဒ္ဒေါ ဧဝ သမာဓိမှိ ပဝတ္တော သမ္ပသာဒနသဒ္ဒေါ ဝိယ ဈာနေ ပဝတ္တတီတိ ယုတ္တ’’န္တိ၊ တံ အဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈတိ. တသ္မာ သော အဋ္ဌကထာနိရပေက္ခော ဝိသုံယေဝေကော အတ္ထဝိကပ္ပေါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အယဉှိ နေသံ အဓိပ္ပါယော – ဝိတက္ကဝိစာရေဟိ အနဇ္ဈာရုဠှတ္တာ ဧကံ ဥဒေတီတိ ဧကောဒီတိ တထာဝိဓသမာဓိယုတ္တံ ဈာနစိတ္တမေဝ ဂဟေတွာ ဧကောဒိဿ ဘာဝေါ ဧကောဒိဘာဝေါတိ သမာဓိဿ ဂဟဏံ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ. ယော ပနာယံ တေသမဘိနိဝေသော ‘‘ဧကောဒီတိ သမာဓိဿ ဂဟဏေ သတိ ‘ဧကောဒိဘာဝ’န္တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ သမာဓိဿ နိဒ္ဒေသော န ကတ္တဗ္ဗော သိယာ’’တိ၊ သော အနေကန္တိကတ္တာ အယုတ္တော. အညတ္ထပိ ဟိ ဗျဉ္ဇနဝိစာရံ အကတွာ အတ္ထမတ္တဿေဝ ဗာဟုလ္လေန ဝိဘင်္ဂေ နိဒ္ဒေသော ဒိဿတိ.

သန္တာတိ သမံ နိရောဓံ ဂတာ. သမိတာတိ ဘာဝနာယ သမံ ဂမိတာ နိရောဓိတာ. ဝူပသန္တာတိ တတော ဧဝ သုဋ္ဌု ဥပသန္တာ. အတ္ထင်္ဂတာတိ အတ္ထံ ဝိနာသံ ဂတာ. အဗ္ဘတ္ထင်္ဂတာတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝုတ္တံ. အပ္ပိတာတိ ဂမိတာ ဝိနာသံ ဂတာ. သောသိတာတိ ပဝတ္တိသင်္ခါတဿ သန္တာနဿ အဘာဝေန သောသံ သုက္ခဘာဝံ ဂတာ. ဗျန္တီကတာတိ ဝိဂတန္တာ ကတာ.

အယမတ္ထောတိ ဘာဝနာယ ပဟီနတ္တာ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ အဘာဝသင်္ခါတော အတ္ထော. စောဒကေန ဝုတ္တမတ္ထံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပရိဟရိတုံ ‘‘ဧဝမေတံ သိဒ္ဓေါဝါယမတ္ထော’’တိ ဝတွာ ‘‘န ပနေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧတန္တိ ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ’’တိ ဧတံ ဝစနံ. တဒတ္ထဒီပကန္တိ တဿ ဝိတက္ကဝိစာရာဘာဝမတ္တသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ ဒီပကံ. န ကိလေသကာလုဿိယဿာတိ ဥပစာရက္ခဏေ ဝိယ နီဝရဏသင်္ခါတဿ ကိလေသသင်္ခေါဘဿ ဝူပသမာ န သမ္ပသာဒနန္တိ အတ္ထော. နနု စ ‘‘ပုရိမံ ဝတွာပိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိအဓိဂမူပါယဒီပကေန အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနတာယ စေတသော ဧကောဒိဘာဝတာယ စ ဟေတုဒီပကေန အဝိတက္ကအဝိစာရဘာဝဟေတုဒီပကေန စ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမဝစနေနေဝ ဝိတက္ကဝိစာရာဘာဝေါ ဒီပိတောတိ၊ ကိံ ပုန အဝိတက္ကအဝိစာရဝစနေန ကတေနာတိ? န၊ အဒီပိတတ္တာ. န ဟိ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမဝစနေန ဝိတက္ကဝိစာရာနံ အပ္ပဝတ္တိ ဝုတ္တာ ဟောတိ. ဝိတက္ကဝိစာရေသု ဟိ တဏှာပ္ပဟာနံ ဧတေသံ ဝူပသမနံ. ဩဠာရိကင်္ဂမုခေန ဟိ တံတံဈာနနိကန္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘနံ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမဝစနာဒီဟိ ပကာသိတံ. ယတော ဝိတက္ကဝိစာရေသု ဝိရတ္တဘာဝဒီပကံ ဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမဝစနံ၊ ယေ စ သင်္ခါရေသု တဏှာပ္ပဟာနံ ကရောန္တိ၊ တေသု မဂ္ဂေသု ပဟီနတဏှေသု စ ဖလေသု သင်္ခါရပ္ပဝတ္တိ ဟောတိ၊ ဧဝမိဓာပိ ဝိက္ခမ္ဘိတဝိတက္ကဝိစာရတဏှဿ ဒုတိယဇ္ဈာနဿ ဝိတက္ကဝိစာရသမ္ပယောဂေါ ပုရိမေန န နိဝါရိတော သိယာတိ တန္နိဝါရဏတ္ထံ အာဝဇ္ဇိတုကာမတာဒိအတိက္ကမော စ တေသံ ဝူပသမောတိ ဒဿနတ္ထဉ္စ ‘‘အဝိတက္ကံ အဝိစာရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပဌမဇ္ဈာနံ ဒုတိယဇ္ဈာနဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိတော’’တိ. ပဌမမ္ပီတိ ပဌမဇ္ဈာနမ္ပိ.

ဂဏနာနုပုဗ္ဗတောတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထာပိ ‘‘ဒုတိယံ ဥပ္ပန္နန္တိပိ ဒုတိယ’’န္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘင်္ဂပါဌေန သာဓေန္တော အာဟ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ. ယံ ပန ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၅၈၀) ‘‘ဈာနန္တိ သမ္ပသာဒေါ ပီတိ သုခံ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ သပရိက္ခာရံ ဈာနံ ဒဿေတုံ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ. ရထဿ ပဏ္ဍုကမ္ဗလံ ဝိယ ဟိ သမ္ပသာဒေါ ဈာနဿ ပရိက္ခာရော၊ န ဈာနင်္ဂန္တိ အာဟ ‘‘ပရိယာယောယေဝ စေသော’’တိ. နိပ္ပရိယာယတော ပန ဥပနိဇ္ဈာနလက္ခဏပ္ပတ္တာနံ အင်္ဂါနံ ဝသေန တိဝင်္ဂိကမေဝေတံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သမ္ပသာဒနံ ပန ဌပေတွာ’’တိအာဒိ.

ဒုတိယဇ္ဈာနကထာ နိဋ္ဌိတာ.