ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏကထာ

၂၂. အနုဓမ္မတာတိ လောကုတ္တရဓမ္မာနုဂတော ဓမ္မော. အနပလောကေတွာတိ ပဒဿ ဝိဝရဏံ ‘‘အနာပုစ္ဆိတွာ’’တိ. ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမန္တီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဂမျမာနတာယ န ဝုတ္တော၊ ဧဝံ အညတ္ထာပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု. တတ္ထ ဇနပဒစာရိကန္တိ ဇနပဒေသု စရဏံ၊ စရဏံ ဝါ စာရော၊ သော ဧဝ စာရိကာ၊ ဇနပဒေသု စာရိကာ ဇနပဒစာရိကာ. တံ ပက္ကမန္တိ၊ ဇနပဒဂမနံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ပက္ကမန္တိယေဝါတိ အဝဓာရဏေန နော န ပက္ကမန္တီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဌတွာ ဘဂဝတော စာရိကာပက္ကမနဝိဓိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဇနပဒစာရိကံ စရန္တာ စာ’’တိအာဒိ. စာရိကာ စ နာမေသာ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၅၄၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၅၄) ဒုဝိဓာ တုရိတစာရိကာ စေဝ အတုရိတစာရိကာ စ. တတ္ထ ဒူရေပိ ဗောဓနေယျပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ တဿ ဗောဓနတ္ထာယ သဟသာ ဂမနံ တုရိတစာရိကာ နာမ၊ သာ မဟာကဿပတ္ထေရပစ္စုဂ္ဂမနာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဘဂဝါ ဟိ မဟာကဿပတ္ထေရံ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တော မုဟုတ္တေန တိဂါဝုတမဂမာသိ၊ အာဠဝကဿတ္ထာယ တိံသယောဇနံ၊ တထာ အင်္ဂုလိမာလဿ၊ ပုက္ကုသာတိဿ ပန ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနံ၊ မဟာကပ္ပိနဿ ဝီသယောဇနသတံ၊ ဓနိယဿတ္ထာယ သတ္တယောဇနသတာနိ အဂမာသိ၊ ဓမ္မသေနာပတိနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဝနဝါသီတိဿသာမဏေရဿ တိဂါဝုတာဓိကံ ဝီသယောဇနသတံ အဂမာသိ၊ အယံ တုရိတစာရိကာ. ယံ ပန ဂါမနိဂမနဂရပဋိပါဋိယာ ဒေဝသိကံ ယောဇနအဍ္ဎယောဇနဝသေန ပိဏ္ဍပါတစရိယာဒီဟိ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တဿ ဂမနံ၊ အယံ အတုရိတစာရိကာ နာမ. ဣမံ ပန စာရိကံ စရန္တော ဘဂဝါ မဟာမဏ္ဍလံ မဇ္ဈိမမဏ္ဍလံ အန္တိမမဏ္ဍလန္တိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ မဏ္ဍလာနံ အညတရသ္မိံ စရတိ. တတ္ထ ‘‘ဇနပဒစာရိက’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အတုရိတစာရိကာဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. တမေဝ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မဟာမဏ္ဍလံ မဇ္ဈိမမဏ္ဍလ’’န္တိအာဒိ.

တတ္ထ အန္တိမမဏ္ဍလန္တိ ခုဒ္ဒကမဏ္ဍလံ၊ ဣတရေသံ ဝါ မဏ္ဍလာနံ အန္တောဂဓတ္တာ အန္တိမမဏ္ဍလံ၊ အဗ္ဘန္တရိမမဏ္ဍလန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမေသံ ပန မဏ္ဍလာနံ ကိံ ပမာဏန္တိ အာဟ ‘‘တတ္ထ မဟာမဏ္ဍလံ နဝယောဇနသတိက’’န္တိအာဒိ. နဝယောဇနသတိကမ္ပိ ဌာနံ မဇ္ဈိမဒေသပရိယာပန္နမေဝ၊ တတော ပရံ နာဓိပ္ပေတံ တုရိတစာရိကာဝသေန အဂမနတော. ယသ္မာ နိက္ခန္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂတဂတဋ္ဌာနဿ စတူသု ပဿေသု သမန္တတော ယောဇနသတံ ဧကကောလာဟလံ ဟောတိ၊ ပုရိမံ ပုရိမံ အာဂတာ နိမန္တေတုံ လဘန္တိ၊ ဣတရေသု ဒွီသု မဏ္ဍလေသု သက္ကာရော မဟာမဏ္ဍလံ ဩသရတိ၊ တတ္ထ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော တေသု တေသု ဂါမနိဂမေသု ဧကာဟံ ဒွီဟံ ဝသန္တာ မဟာဇနံ အာမိသပဋိဂ္ဂဟေန အနုဂ္ဂဏှန္တိ၊ ဓမ္မဒါနေန စ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတံ ကုသလံ ဝဍ္ဎေန္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဂါမနိဂမာဒီသု မဟာဇနံ အာမိသပဋိဂ္ဂဟေန အနုဂ္ဂဏှန္တာ’’တိအာဒိ. သမထဝိပဿနာ တရုဏာ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ တရုဏာ ဝိပဿနာတိ သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒနေ ဉာဏံ ကင်္ခါဝိတရဏေ ဉာဏံ သမ္မသနေ ဉာဏံ မဂ္ဂါမဂ္ဂေ ဉာဏန္တိ စတုန္နံ ဉာဏာနံ အဓိဝစနံ. သမထဿ တရုဏဘာဝေါ ပန ဥပစာရသမာဓိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘သစေ ပန အန္တောဝဿေ ဘိက္ခူနံ သမထဝိပဿနာ တရုဏာ ဟောန္တီ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညေနပိ မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ ဝေနေယျာနံ ဉာဏပရိပါကာဒိကာရဏေန မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရိတုကာမာ စာတုမာသံ ဝသိတွာဝ နိက္ခမန္တိ.

ပဝါရဏာသင်္ဂဟံ ဒတွာတိ အနုမတိဒါနဝသေန ဒတွာ. မာဂသိရဿ ပဌမဒိဝသေတိ မာဂသိရမာသဿ ပဌမဒိဝသေ. ဣဒဉ္စေတရဟိ ပဝတ္တဝေါဟာရဝသေန ကတ္တိကမာသဿ အပရပက္ခပါဋိပဒဒိဝသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေသန္တိ တေသံ ဗုဒ္ဓါနံ. တေဟိ ဝိနေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေသံ ဝိနေယျသတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိနေယျသတ္တာတိ စ စာရိကာယ ဝိနေတဗ္ဗသတ္တာ. မာဂသိရမာသမ္ပိ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ ဖုဿမာသဿ ပဌမဒိဝသေတိ ဣဒမ္ပိ နိဒဿနမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. စတုမာသဝုတ္ထာနမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ ဝိနေယျသတ္တာ အပရိပက္ကိန္ဒြိယာ ဟောန္တိ၊ တေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ အာဂမယမာနာ အပရမ္ပိ ဧကမာသံ ဝါ ဒွိတိစတုမာသံ ဝါ တတ္ထေဝဝသိတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရာ နိက္ခမိတွာ ပုရိမနယေနေဝ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တာ သတ္တဟိ ဝါ ဆဟိ ဝါ ပဉ္စဟိ ဝါ စတူဟိ ဝါ မာသေဟိ စာရိကံ ပရိယောသာပေန္တိ. ဝေနေယျဝသေနေဝါတိ အဝဓာရဏေန န စီဝရာဒိဟေတု စရန္တီတိ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ဣမေသု တီသု မဏ္ဍလေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ စာရိကံ စရန္တာ န စီဝရာဒိဟေတု စရန္တိ၊ အထ ခေါ ယေ ဒုဂ္ဂတဗာလဇိဏ္ဏဗျာဓိကာ၊ တေ ‘‘ကဒါ တထာဂတံ အာဂန္တွာ ပဿိဿန္တိ၊ မယိ ပန စာရိကံ စရန္တေ မဟာဇနော တထာဂတဒဿနံ လဘိဿတိ၊ တတ္ထ ကေစိ စိတ္တာနိ ပသာဒေဿန္တိ၊ ကေစိ မာလာဒီဟိ ပူဇေဿန္တိ၊ ကေစိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒဿန္တိ၊ ကေစိ မိစ္ဆာဒဿနံ ပဟာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ ဘဝိဿန္တိ၊ တံ နေသံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ ဧဝံ လောကာနုကမ္ပာယ စာရိကံ စရန္တိ.

အပိစ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ ဇင်္ဃဝိဟာရဝသေန သရီရဖာသုကတ္ထာယ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာလာဘိကင်္ခနတ္ထာယ၊ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာပဒပညာပနတ္ထာယ၊ တတ္ထ တတ္ထ ပရိပါကဂတိန္ဒြိယေ ဗောဓနေယျသတ္တေ ဗောဓနတ္ထာယာတိ. အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ ဝါ၊ ဓမ္မံ၊ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ ဝါ၊ မဟတာ ဓမ္မဝဿေန စတဿော ပရိသာ သန္တပ္ပေဿာမာတိ ဝါ. အပရေဟိပိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမိဿန္တီတိ ဝါ၊ အဒိန္နာဒါနာ၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ၊ မုသာဝါဒါ၊ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝိရမိဿန္တီတိ ဝါ. အပရေဟိပိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ ပဌမံ ဈာနံ ပဋိလဘိဿန္တီတိ ဝါ၊ ဒုတိယံ။ပေ။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပဋိလဘိဿန္တီတိ ဝါ. အပရေဟိပိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ အဓိဂမိဿန္တီတိ ဝါ၊ သောတာပတ္တိဖလံ။ပေ။ အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆိကရိဿန္တီတိ ဝါတိ.

ပုပ္ဖါနိ ဩစိနန္တာ ဝိယ စရန္တီတိ ဣမိနာ ယထာ မာလာကာရော ဗဟုံ ပုပ္ဖဂစ္ဆံ ဒိသွာ တတ္ထ စိရမ္ပိ ဌတွာ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတွာ ပုပ္ဖသုညံ ဂစ္ဆံ ဒိသွာ တတ္ထ ပပဉ္စံ အကတွာ တံ ပဟာယ အညတ္ထ ဂန္တွာ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနန္တော ဝိစရတိ၊ ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓါပိ ယတ္ထ ဂါမနိဂမာဒီသု ဝိနေယျသတ္တာ ဗဟူ ဟောန္တိ၊ တတ္ထ စိရမ္ပိ ဝသန္တာ တေ ဝိနေတွာ ဝိနေယျသုညဂါမာဒီသု ပပဉ္စံ အကတွာ တံ ပဟာယ အညတ္ထ ဗဟုဝိနေယျကေသု ဂါမာဒီသု ဝသန္တာ ဝိစရန္တီတိ ဒဿေတိ. တတောယေဝ စ အတိခုဒ္ဒကေပိ အန္တိမမဏ္ဍလေ ဥပနိဿယဝန္တာနံ ဗဟုဘာဝတော တာဝ ဗဟုမ္ပိ ကာလံ သတ္တမာသပရိယန္တံ စာရိကံ စရန္တိ.

သန္တသဘာဝတ္တာ ကိလေသသမဏဟေတုတာယ ဝါ သန္တံ နိဗ္ဗာနံ၊ သုခကာရဏတာယ စ သုခန္တိ အာဟ ‘‘သန္တံ သုခံ နိဗ္ဗာနမာရမ္မဏံ ကတွာ’’တိ. ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေတိ ဇာတိက္ခေတ္တဘူတာယ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ. ဣဒဉ္စ ဒေဝဗြဟ္မာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ မနုဿာ ပန ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဗောဓနေယျာ ဟောန္တိ. ဗောဓနေယျသတ္တသမဝလောကနန္တိ ပဌမံ မဟာကရုဏာယ ဖရိတွာ ပစ္ဆာ သဗ္ဗညုတညာဏဇာလံ ပတ္ထရိတွာ တဿ အန္တော ပဝိဋ္ဌာနံ ဗောဓနေယျသတ္တာနံ သမောလောကနံ. ဗုဒ္ဓါ ကိရ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ယေ သတ္တာ ဘဗ္ဗာ ပရိပါကဉာဏာ အဇ္ဇယေဝ မယာ ဝိနေတဗ္ဗာ၊ တေ မယှံ ဉာဏဿ ဥပဋ္ဌဟန္တူ’’တိ စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာယ သမန္နာဟရန္တိ. တေသံ သဟ သမန္နာဟာရာ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ဗဟူ ဝါ တဒါ ဝိနယူပဂါ ဝေနေယျာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အာပါထမာဂစ္ဆန္တိ၊ အယမေတ္ထ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေါ. ဧဝံ အာပါထမာဂတာနံ ပန နေသံ ဥပနိဿယံ ပုဗ္ဗစရိယံ ပုဗ္ဗဟေတုံ သမ္ပတိဝတ္တမာနဉ္စ ပဋိပတ္တိံ ဩလောကေန္တိ. ဝေနေယျသတ္တပရိဂ္ဂဏှနတ္ထဉှိ သမန္နာဟာရေ ကတေ ပဌမံ နေသံ ဝေနေယျဘာဝေနေဝ ဥပဋ္ဌာနံ ဟောတိ. အထ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ သရဏဂမနာဒိဝသေန ကဉ္စိ နိပ္ဖတ္တိံ ဝီမံသမာနာ ပုဗ္ဗုပနိဿယာနိ ဩလောကေန္တိ.

ဩတိဏ္ဏေတိ အာရောစိတေ၊ ပရိသမဇ္ဈံ ဝါ ဩတိဏ္ဏေ. ဒွိက္ခတ္တုန္တိ ဧကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ ဒွိက္ခတ္တုံ. ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ ဧကေကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ ဒွေ ဝါရေ ဘိက္ခူ သန္နိပတန္တိ ဥပကဋ္ဌဝဿူပနာယိကကာလေ စ ပဝါရဏာကာလေ စ. ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဒသပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ စတ္တာလီသမ္ပိ ပညာသမ္ပိ ဘိက္ခူ ဝဂ္ဂဝဂ္ဂါ ဟုတွာ ကမ္မဋ္ဌာနတ္ထာယ အာဂစ္ဆန္တိ. ဘဂဝါ တေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိတွာ ‘‘ကသ္မာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဝိစရထာ’’တိ ပုစ္ဆတိ. အထ တေ ‘‘ဘဂဝါ ကမ္မဋ္ဌာနတ္ထံ အာဂတမှ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ နော ဒေထာ’’တိ ယာစန္တိ. သတ္ထာ တေသံ စရိယဝသေန ရာဂစရိတဿ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ ဒေတိ၊ ဒေါသစရိတဿ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနံ၊ မောဟစရိတဿ ‘‘ဥဒ္ဒေသော ပရိပုစ္ဆာ ကာလေန ဓမ္မဿဝနံ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာ ဣဒံ တုယှံ သပ္ပါယ’’န္တိ အာစိက္ခတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ မောဟစရိတဿ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ သပ္ပါယံ၊ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ ပန ဘာဇနဘူတံ ကာတုံ သမ္မောဟဝိဂမာယ ပဌမံ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဓမ္မဿဝနဓမ္မသာကစ္ဆာသု နိယောဇေတိ. ဝိတက္ကစရိတဿ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဒေတိ. သဒ္ဓါစရိတဿ ဝိသေသတော ပုရိမာ ဆ အနုဿတိယော သပ္ပါယာ၊ တာသံ ပန အနုယုဉ္ဇနေ အယံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တီတိ ဒဿေတုံ ပသာဒနီယသုတ္တန္တေန ဗုဒ္ဓသုဗောဓိတံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိဉ္စ ပကာသေတိ. ဉာဏစရိတဿ ပန မရဏဿတိ ဥပသမာနုဿတိ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ အာဟာရေပဋိကူလသညာ ဝိသေသတော သပ္ပါယာ၊ တေသံ ဥပကာရဓမ္မဒဿနတ္ထံ အနိစ္စတာဒိပဋိသံယုတ္တေ ဂမ္ဘီရေ သုတ္တန္တေ ကထေတိ. တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သစေ သပ္ပါယံ ဟောတိ၊ သတ္ထု သန္တိကေ ဧဝ ဝသန္တိ. နော စေ ဟောတိ၊ သပ္ပါယံ သေနာသနံ ပုစ္ဆန္တာ ဂစ္ဆန္တိ. တေပိ တတ္ထ ဝသန္တာ တေမာသိကံ ပဋိပဒံ ဂဟေတွာ ဃဋေန္တာ ဝါယမန္တာ သောတာပန္နာပိ ဟောန္တိ သကဒါဂါမိနောပိ အနာဂါမိနောပိ အရဟန္တောပိ. တတော ဝုတ္ထဝဿာ ပဝါရေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘဂဝါ အဟံ တုမှာကံ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တော။ပေ။ အဟံ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တ’’န္တိ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေန္တိ၊ ဥပရိ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ယာစန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုရေ ဝဿူပနာယိကာယ စ ကမ္မဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏတ္ထံ။ပေ။ ဥပရိ ကမ္မဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏတ္ထဉ္စာ’’တိ.

အာယာမာတိ ဧတ္ထ အာ-သဒ္ဒေါ ‘‘အာဂစ္ဆာ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အာယာမာတိ အာဂစ္ဆ ယာမာ’’တိ၊ ဧဟိ ဂစ္ဆာမာတိ အတ္ထော. အာနန္ဒာတိ ဘဂဝါ သန္တိကာဝစရတ္တာ ထေရံ အာလပတိ၊ န ပန တဒါ သတ္ထု သန္တိကေ ဝသန္တာနံ ဘိက္ခူနံ အဘာဝတော. ပဉ္စသတပရိမာဏော ဟိ တဒါ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဘိက္ခုသံဃော. ထေရော ပန ‘‘ဂဏှထာဝုသော ပတ္တစီဝရာနိ၊ ဘဂဝါ အသုကဋ္ဌာနံ ဂန္တုကာမော’’တိ ဘိက္ခူနံ အာရောစေတိ. ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဘဂဝတော ပစ္စဿောသီ’’တိ ဣဓ ဘဂဝတောတိ သာမိဝစနံ အာမန္တနဝစနမေဝ သမ္ဗန္ဓီအန္တရံ အပေက္ခတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဘဂဝတော ဝစနံ ပဋိအဿောသီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဘဂဝတောတိ ပန ဣဒံ ပတိဿဝသမ္ဗန္ဓေန သမ္ပဒါနဝစနံ ယထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ ပဋိဿုဏောတီ’’တိ. ပစ္စဿောသီတိ ဧတ္ထ ပဋိ-သဒ္ဒေါ အဘိမုခဝစနောတိ အာဟ ‘‘အဘိမုခေါ ဟုတွာ သုဏီ’’တိ. ဘဂဝတော မုခါဘိမုခေါ ဟုတွာ အဓိဝါသေတွာ သုဏိ၊ န ဥဒါသိနော ဟုတွာတိ အဓိပ္ပါယော.

တဿ ပါဋိဟာရိယဿ အာဂန္တုကဝသေန ကတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘နဂရဒွါရတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ. သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရာဟိ ရသ္မီဟီတိ ဧတ္ထ ရသ-သဒ္ဒေါ ဥဒကပရိယာယော၊ ပိဉ္ဇရ-သဒ္ဒေါ ဟေမဝဏ္ဏပရိယာယော၊ တသ္မာ သုဝဏ္ဏဇလဓာရာ ဝိယ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာဟိ ရသ္မီဟီတိ အတ္ထော. သမုဇ္ဇောတယမာနောတိ ဩဘာသယမာနော. အဿာတိ ဝေရဉ္ဇဿ ဗြာဟ္မဏဿ. ဘဂဝန္တံ ဥပနိသီဒိတုကာမောတိ ဘဂဝန္တံ ဥပဂန္တွာ နိသီဒိတုကာမော၊ ဘဂဝတော သမီပေ နိသီဒိတုကာမောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဗြာဟ္မဏ တယာ နိမန္တိတာ ဝဿံဝုတ္ထာ အမှာတိ ပါဠိယံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒါတဗ္ဗော အဿာတိ ဒါတဗ္ဗော ဘဝေယျ. နော အသန္တောတိ နေဝ အဝိဇ္ဇမာနော၊ ကိန္တု ဝိဇ္ဇမာနောယေဝါတိ ဒီပေတိ. ဝိနာ ဝါ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေနေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ. ဣမိနာ သာမညဝစနတော ဧတ္ထ နပုံသကလိင်္ဂနိဒ္ဒေသောတိ ဒဿေတိ. နော နတ္ထီတိ နော အမှာကံ နတ္ထိ. နောတိ ဝါ ဧတဿ ဝိဝရဏံ နတ္ထီတိ. ကေသံ အဒါတုကာမတာ ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ. ပဟူတဝိတ္တူပကရဏာနန္တိ ဧတ္ထ ဝိတ္တီတိ တုဋ္ဌိ၊ ဝိတ္တိယာ ဥပကရဏံ ဝိတ္တူပကရဏံ၊ တုဋ္ဌိကာရဏန္တိ အတ္ထော. ပဟူတံ ဓနဓညဇာတရူပရဇတနာနာဝိဓာလင်္ကာရသုဝဏ္ဏဘာဇနာဒိဘေဒံ ဝိတ္တူပကရဏမေတေသန္တိ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏာ၊ တေသံ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏာနံ မစ္ဆရီနံ ယထာ အဒါတုကာမတာ၊ ဧဝံ နော အဒါတုကာမတာပိ နတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော. တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာတိ ဧတ္ထ တန္တိ တံ ကာရဏံ၊ တံ ကိစ္စံ ဝါ. ဧတ္ထာတိ ဃရာဝါသေ. ဒုတိယေ ပန အတ္ထဝိကပ္ပေ တန္တိ ဒေယျဓမ္မဿ ပရာမသနံ. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ တေမာသဗ္ဘန္တရေတိ အတ္ထော. ယန္တိ ယေန ကာရဏေန၊ ကိရိယာပရာမသနံ ဝါ. ဒုတိယေ ပန အတ္ထဝိကပ္ပေ ယန္တိ ယံ ဒေယျဓမ္မန္တိ အတ္ထော.

အလံ ဃရာဝါသပလိဗောဓစိန္တာယာတိ သညာပေတွာတိ ဗြာဟ္မဏ နေတံ ဃရာဝါသပလိဗောဓေန ကတံ၊ အထ ခေါ မာရာဝဋ္ဋနေနာတိ ဗြာဟ္မဏံ သညာပေတွာ. တင်္ခဏာနုရူပါယာတိ ယာဒိသီ တဒါ တဿ အဇ္ဈာသယပ္ပဝတ္တိ၊ တဒနုရူပါယာတိ အတ္ထော. တဿ တဒါ တာဒိသဿ ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတဿ ဉာဏပရိပါကဿ အဘာဝတော ကေဝလံ အဗ္ဘန္တရသန္နိဿိတော ဧဝ အတ္ထော ဒဿိတောတိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကံ အတ္ထံ သန္ဒဿေတွာ’’တိ၊ ပစ္စက္ခတော ဝိဘာဝေတွာတိ အတ္ထော. ကုသလေ ဓမ္မေတိ တေဘူမကေ ကုသလေ ဓမ္မေ. တတ္ထာတိ ကုသလဓမ္မေ ယထာသမာဒပိတေ. နန္တိ ဗြာဟ္မဏံ. သမုတ္တေဇေတွာတိ သမ္မဒေဝ ဥပရူပရိ နိဝေသေတွာ ပုညကိရိယာယ တိက္ခဝိသဒဘာဝံ အာပါဒေတွာ. တံ ပန အတ္ထတော တဿ ဥဿာဟဇနနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သဥဿာဟံ ကတွာ’’တိ. ဧဝံ ပုညကိရိယာယ သဥဿာဟတော ဧဝရူပဂုဏသမင်္ဂိတာ စ နိယမတော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထသမ္ပာဒနန္တိ ဧဝံ သဥဿာဟတာယ အညေဟိ စ တသ္မိံ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏေဟိ သမ္ပဟံသေတွာ သမ္မဒေဝ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌဘာဝံ အာပါဒေတွာ.

ယဒိ ဘဂဝါ ဓမ္မရတနဝဿံ ဝဿိ၊ အထ ကသ္မာ သော ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆိ? ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဘဂဝါ တဿ တထာ ဓမ္မရတနဝဿံ ဝဿီတိ? ဝုစ္စတေ – ယဒိပိ တဿ ဝိသေသာဓိဂမော နတ္ထိ၊ အာယတိံ ပန နိဗ္ဗာနာဓိဂမတ္ထာယ ဝါသနာဘာဂိယာ စ သဗ္ဗာ ပုရိမပစ္ဆိမဓမ္မကထာ အဟောသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. န ဟိ ဘဂဝတော နိရတ္ထကာ ဓမ္မဒေသနာ အတ္ထိ. တေမာသိကောပိ ဒေယျဓမ္မောတိ တေမာသံ ဒါတဗ္ဗောပိ ဒေယျဓမ္မော. ယံ ဒိဝသန္တိ ယသ္မိံ ဒိဝသေ.

၂၃. ဗုဒ္ဓပရိဏာယကန္တိ ဗုဒ္ဓေါ ပရိဏာယကော ဧတဿာတိ ဗုဒ္ဓပရိဏာယကော၊ ဘိက္ခုသံဃော. တံ ဗုဒ္ဓပရိဏာယကံ၊ ဗုဒ္ဓဇေဋ္ဌကန္တိ အတ္ထော. ယာဝဒတ္ထံ ကတွာတိ ယာဝ အတ္ထော၊ တာဝ ဘောဇနေန တဒါ ကတန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဒါတုံ ဥပနီတဘိက္ခာယ ပဋိက္ခေပေါ နာမ ဟတ္ထသညာယ မုခဝိကာရေန ဝစီဘေဒေန ဝါ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထသညာယာ’’တိအာဒိ. ဩနီတပတ္တပါဏိန္တိ ဧတ္ထ ဩနီတော ပတ္တတော ပါဏိ ဧတဿာတိ ဩနီတပတ္တပါဏီတိ ဘိန္နာဓိကရဏဝိသယောယံ သဒ္ဒေါ ဗာဟိရတ္ထသမာသောတိ အာဟ ‘‘ပတ္တတော ဩနီတပါဏိ’’န္တိအာဒိ. ‘‘ဩနိတ္တပတ္တပါဏိ’’န္တိပိ ပါဌော၊ တဿတ္ထော ဩနိတ္တံ နာနာဘူတံ ဝိနာဘူတံ အာမိသာပနယနေန ဝါ သုစိကတံ ပတ္တံ ပါဏိတော အဿာတိ ဩနိတ္တပတ္တပါဏိ၊ တံ ဩနိတ္တပတ္တပါဏိံ၊ ဟတ္ထေ စ ပတ္တဉ္စ ဓောဝိတွာ ဧကမန္တေ ပတ္တံ နိက္ခိပိတွာ နိသိန္နန္တိ အတ္ထော. ပတ္တုဏ္ဏပဋ္ဋပဋေ စာတိ ပတ္တုဏ္ဏပဋေ စ ပဋ္ဋပဋေ စ. တတ္ထ ပတ္တုဏ္ဏပဒေသေ ဘဝါ ပတ္တုဏ္ဏာ၊ ကောသိယဝိသေသာတိပိ ဝဒန္တိ. ပဋ္ဋာနိ ပန စီနပဋာနိ. အာယောဂါဒီသု အာယောဂေါတိ ပဋိအာယောဂေါ၊ အံသဗဒ္ဓကံ ပတ္တတ္ထဝိကာဒီသု. ဘေသဇ္ဇတေလာနန္တိ ဘေသဇ္ဇသမ္ပာကေန သာဓိတတေလာနံ. တုမ္ဗာနီတိ စမ္မမယတေလဘာဇနာနိ. ဧကမေကဿ ဘိက္ခုနော သဟဿဂ္ဃနကံ တေလမဒါသီတိ သမ္ဗန္ဓော.

မဟာယာဂံ ယဇိတွာတိ မဟာဒါနံ ဒတွာ. သပုတ္တဒါရံ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နန္တိ ပုတ္တဒါရေဟိ သဒ္ဓိံ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နံ. တေမာသန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ. ‘‘တေမာသံ သောတဗ္ဗဓမ္မံ အဇ္ဇေဝ သုဏိဿာမီ’’တိ နိသိန္နဿ တံ အဇ္ဈာသယံ ပူရေတွာ ဒေသိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပံ ကုရုမာနော’’တိ. အနုဗန္ဓိတွာတိ အနုဂန္တွာ.

ဗုဒ္ဓါနံ အနဘိရတိပရိတဿိတာ နာမ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ယထာဇ္ဈာသယံ ယထာရုစိတံ ဝါသံ ဝသိတွာ’’တိ. အဘိရန္တံ အဘိရတီတိ ဟိ အတ္ထတော ဧကံ. အဘိရန္တသဒ္ဒေါ စာယံ အဘိရုစိပရိယာယော၊ န အဿာဒပရိယာယော. အဿာဒဝသေန စ ကတ္ထစိ ဝသန္တဿ အဿာဒဝတ္ထုဝိဂမနေန သိယာ တဿ တတ္ထ အနဘိရတိ၊ တယိဒံ ခီဏာသဝါနံ နတ္ထိ၊ ပဂေဝ ဗုဒ္ဓါနံ၊ တသ္မာ အဘိရတိဝသေန ကတ္ထစိ ဝသိတွာ တဒဘာဝတော အညတ္ထ ဂမနံ နာမ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ၊ ဝိနေယျဝိနယနတ္ထံ ပန ကတ္ထစိ ဝသိတွာ တသ္မိံ သိဒ္ဓေ ဝိနေယျဝိနယတ္ထမေဝ တတော အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တိ၊ အယမေတ္ထ ယထာရုစိ. သောရေယျာဒီနိ အနုပဂမ္မာတိ မဟာမဏ္ဍလစာရိကာယ ဝီထိဘူတာနိ သောရေယျနဂရာဒီနိ အနုပဂန္တွာ. ပယာဂပတိဋ္ဌာနန္တိ ဂါမဿပိ အဓိဝစနံ တိတ္ထဿပိ. ဂင်္ဂံ နဒိန္တိ ဂင်္ဂံ နာမ နဒိံ. တဒဝသရီတိ ဧတ္ထ တန္တိ ကရဏတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တေန အဝသရိ တဒဝသရီ’’တိ.

ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏကထာ နိဋ္ဌိတာ.

သမန္တပါသာဒိကာယာတိ သမန္တတော သဗ္ဗသော ပသာဒံ ဇနေတီတိ သမန္တပါသာဒိကာ၊ တဿာ သမန္တပါသာဒိကာယ. တတြိဒံ သမန္တပါသာဒိကာယ သမန္တပါသာဒိကတ္တသ္မိန္တိ ဧတ္ထ တတြာတိ ပုရိမဝစနာပေက္ခံ၊ ဣဒန္တိ ဝက္ခမာနကာရဏဝစနာပေက္ခံ. တတြာယံ ယောဇနာ – ယံ ဝုတ္တံ ‘‘သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယာ’’တိ၊ တတြ ယာ သာ သမန္တပါသာဒိကာတိ သံဝဏ္ဏနာ ဝုတ္တာ၊ တဿာ သမန္တပါသာဒိကာယ သံဝဏ္ဏနာယ သမန္တပါသာဒိကတ္တသ္မိံ သမန္တပါသာဒိကဘာဝေ သဗ္ဗသော ပသာဒဇနကတ္တေ ဣဒံ ဟောတိ. ကိံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အာစရိယပရမ္ပရတော’’တိအာဒိ.

အာစရိယပရမ္ပရတောတိ ‘‘ဥပါလိ ဒါသကော’’တိအာဒိနာ (ပရိ. ၃). ဝုတ္တအာစရိယပရမ္ပရတော. နိဒါနဝတ္ထုပ္ပဘေဒဒီပနတောတိ နိဒါနပ္ပဘေဒဒီပနတော ဝတ္ထုပ္ပဘေဒဒီပနတော စ. တတ္ထ ဗာဟိရနိဒါနအဗ္ဘန္တရနိဒါနသိက္ခာပဒနိဒါနဒဿနဝသေန နိဒါနပ္ပဘေဒဒီပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ထေရဝါဒပ္ပကာသနံ ပန ဝတ္ထုပ္ပဘေဒဒီပနံ. ပရသမယဝိဝဇ္ဇနတောတိ ‘‘သကာယ ပဋိညာယ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၃၈၄) မိစ္ဆာပဋိပန္နာနံ ပရေသံ လဒ္ဓိနိရာကရဏတော၊ တတောယေဝ စ အတ္တနော သမယပတိဋ္ဌာပနေန သကသမယဝိသုဒ္ဓိတော.

ဗျဉ္ဇနပရိသောဓနတောတိ ပါဌသောဓနေန ဗျဉ္ဇနပရိသောဓနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝါ နိဗ္ဗစနံ ဒဿေတွာ ပဒနိပ္ဖတ္တိဒဿနံ ဗျဉ္ဇနပရိသောဓနံ. ဝိဘင်္ဂနယဘေဒဒဿနတောတိ ‘‘တိဿော ဣတ္ထိယော’’တိအာဒိပဒဘာဇနဿ အနုရူပဝသေန နယဘေဒဒဿနတော. သမ္ပဿတန္တိ ဉာဏစက္ခုနာ သမ္မာ ပဿန္တာနံ၊ ဥပပရိက္ခန္တာနန္တိ အတ္ထော. အပါသာဒိကန္တိ အပ္ပသာဒါဝဟံ. ဧတ္ထာတိ သမန္တပါသာဒိကာယ. သမ္ပဿတံ ဝိညူနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တသ္မာ အယံ သံဝဏ္ဏနာ သမန္တပါသာဒိကာတွေဝ ပဝတ္တာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကဿ ကေန ဒေသိတဿ သံဝဏ္ဏနာတိ အာဟ ‘‘ဝိနယဿာ’’တိအာဒိ.

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ သာရတ္ထဒီပနိယံ

ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော.