ဝိနယပညတ္တိယာစနကထာ

၁၈. ဝိနယပညတ္တိယာတိ ပုဗ္ဗေ အပညတ္တသိက္ခာပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ထေရော ဟိ ပညတ္တသိက္ခာပဒါနိ ဌပေတွာ ဣဒါနိ ပညပေတဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဉ္စ သန္ဓာယ ‘‘ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလော၊ ဧတဿ သုဂတ ကာလော၊ ယံ ဘဂဝါ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေယျ၊ ဥဒ္ဒိသေယျ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ (ပါရာ. ၂၁) အာဟ. ဘဂဝတာပိ –

‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော၊ ယေန ပုဗ္ဗေ အပ္ပတရာနိ စေဝ သိက္ခာပဒါနိ အဟေသုံ၊ ဗဟုတရာ စ ဘိက္ခူ အညာယ သဏ္ဌဟိံသု. ကော ပန၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု၊ ကော ပစ္စယော၊ ယေန ဧတရဟိ ဗဟုတရာနိ စေဝ သိက္ခာပဒါနိ ဟောန္တိ၊ အပ္ပတရာ စ ဘိက္ခူ အညာယ သဏ္ဌဟန္တီတိ. ဧဝမေတံ၊ ဘဒ္ဒါလိ၊ ဟောတိ၊ သတ္တေသု ဟာယမာနေသု သဒ္ဓမ္မေ အန္တရဓာယမာနေ ဗဟုတရာနိ စေဝ သိက္ခာပဒါနိ ဟောန္တိ၊ အပ္ပတရာ စ ဘိက္ခူ အညာယ သဏ္ဌဟန္တီတိ. န တာဝ၊ ဘဒ္ဒါလိ၊ သတ္ထာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေတိ၊ ယာဝ န ဣဓေကစ္စေ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ သံဃေ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ –

ဣမသ္မိံ ဘဒ္ဒါလိသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၄၅) ဝိယ ဧကစ္စေသု ပညတ္တေသုပိ တတော ပရံ ပညပေတဗ္ဗာနိ သန္ဓာယ ‘‘န တာဝ၊ သာရိပုတ္တ၊ သတ္ထာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဓေဝ စ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သာမမ္ပိ ပစနံ သမဏသာရုပ္ပံ န ဟောတိ၊ န စ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနံ ‘‘ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဝါ ဝဿစ္ဆေဒေါ ဝါ န ကတော’’တိ ဝစနဉ္စ ပုဗ္ဗေ ပညတ္တသိက္ခာပဒါနံ သဗ္ဘာဝေ ပမာဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သေသသိက္ခာပဒါနဉ္စေဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဿ စ ထေရဿ အာယာစနေန ပညတ္တတ္တာ ‘‘မူလတော ပဘုတိ နိဒါနံ ဒဿေတု’’န္တိ အာဟ. ရဟောဂတဿာတိ ရဟော ဇနဝိဝိတ္တံ ဌာနံ ဥပဂတဿ. တေန ဂဏသင်္ဂဏိကာဘာဝေန ထေရဿ ကာယဝိဝေကမာဟ. ပဋိသလ္လီနဿာတိ နာနာရမ္မဏစာရတော စိတ္တဿ နိဝတ္တိယာ ပဋိ သမ္မဒေဝ နိလီနဿ တတ္ထ အဝိသဋစိတ္တဿ. တေန စိတ္တသင်္ဂဏိကာဘာဝေနဿ ပုဗ္ဗဘာဂိယံ စိတ္တဝိဝေကမာဟ. စိရန္တိ ကာလာပေက္ခံ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ. စိရာတိ စိရကာလယုတ္တာ ဌိတိ အဘေဒေန ဝုတ္တာ.

ဧတံ န သက္ကောတီတိ ဧတံ ဝိနိစ္ဆိနိတုံ န သက္ကောတိ. အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ထေရဝါဒံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာ’’တိအာဒိ. အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘န သက္ကောတီ’’တိ ဣဒံ ယသ္မာ ဇာနမာနောပိ သမ္မဒေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. သောဠသဝိဓာယ ပညာယ မတ္ထကံ ပတ္တဿာတိ မဇ္ဈိမနိကာယေ အနုပဒသုတ္တန္တဒေသနာယ (မ. နိ. ၃.၉၃) –

‘‘မဟာပညော ဘိက္ခဝေ သာရိပုတ္တော၊ ပုထုပညော ဘိက္ခဝေ သာရိပုတ္တော၊ ဟာသပညော ဘိက္ခဝေ သာရိပုတ္တော၊ ဇဝနပညော ဘိက္ခဝေ သာရိပုတ္တော၊ တိက္ခပညော ဘိက္ခဝေ သာရိပုတ္တော၊ နိဗ္ဗေဓိကပညော ဘိက္ခဝေ သာရိပုတ္တော’’တိ –

ဧဝမာဂတာ မဟာပညာဒိကာ ဆ၊ တသ္မိံယေဝ သုတ္တေ အာဂတာ နဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိပညာ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂပညာတိ ဣမာသံ သောဠသပ္ပဘေဒါနံ ပညာနံ သာဝကဝိသယေ ဥက္ကဋ္ဌကောဋိပ္ပတ္တဿ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ ဝိပဿီအာဒီနံ သတ္တန္နံယေဝ ဗုဒ္ဓါနံ ဗြဟ္မစရိယဿ စိရဋ္ဌိတိကာစိရဋ္ဌိတိကဘာဝံ ကထေသိ၊ န ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနာယံ ဝိယ ပဉ္စဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ၊ တတော ဝါ ပန ဘိယျောတိ? ယေသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ပဋိဝေဓသာသနံ ဧကံသတော နိစ္ဆယေန အဇ္ဇာပိ ဓရတိ၊ န အန္တရဟိတံ၊ တေ ဧဝ ကိတ္တေန္တော ဝိပဿီအာဒီနံယေဝ ဘဂဝန္တာနံ ဗြဟ္မစရိယဿ စိရဋ္ဌိတိကာစိရဋ္ဌိတိကဘာဝံ ဣဓ ကထေသိ. တေသံယေဝ ဟိ သာဝကာ တဒါ စေဝ ဧတရဟိ စ သုဒ္ဓါဝါသဘူမိယံ ဌိတာ၊ န အညေသံ ပရိနိဗ္ဗုတတ္တာ. သိဒ္ဓတ္ထတိဿဖုဿာနံ ကိရ ဗုဒ္ဓါနံ သာဝကာ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဥပ္ပန္နာ ဥပ္ပတ္တိသမနန္တရမေဝ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဥပကာဒယော ဝိယ အရဟတ္တံ အဓိဂန္တွာ န စိရဿေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိံသု၊ န တတ္ထ တတ္ထ သာဝကာ ယာဝတာယုကံ အဋ္ဌံသူတိ ဝဒန္တိ. အပုဗ္ဗာစရိမနိယမော ပန အပရာပရံ သံသရဏကသတ္တာဝါသဝသေန ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဣစ္ဆိတောတိ န တေနေတံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁၉. အသာဓာရဏော ဟေတု၊ သာဓာရဏော ပစ္စယောတိ ဧဝမာဒိဝိဘာဂေန ဣဓ ပယောဇနံ နတ္ထိ၊ ဝိပဿီအာဒီနံ ပန ဗြဟ္မစရိယဿ အစိရဋ္ဌိတိကတာယ စိရဋ္ဌိတိကတာယ စ ကာရဏပုစ္ဆာပရတ္တာ စောဒနာယာတိ အာဟ ‘‘ဟေတု ပစ္စယောတိ ဥဘယမေတံ ကာရဏာဓိဝစန’’န္တိ. ဟိနောတိ တေန ဖလန္တိ ဟေတူတိ ကရဏသာဓနောယံ ဟေတုသဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘တေန တဿ ဖလ’’န္တိအာဒိ. ကတ္တုသာဓနောပိ ဟေတုသဒ္ဒေါ နော န ယုဇ္ဇတိ ဟိနောတိ ဖလဿ ဟေတုဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတီတိ ဟေတူတိ. တံ ပဋိစ္စ ဧတိ ပဝတ္တတီတိ တံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ တဿ ဖလံ ဧတိ ပဝတ္တတိ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော.

ကိလာသုနော အဟေသုန္တိ အပ္ပေါဿုက္ကာ အဟေသုံ၊ နိရုဿာဟာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော. သာ ပန နိရုဿာဟတာ န အာလသိယဝသေနာတိ အာဟ ‘‘န အာလသိယကိလာသုနော’’တိ၊ အာလသိယဝသေန ကိလာသုနော နာဟေသုန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. အာလသိယံ ဝါတိ ဣမိနာ ထိနမိဒ္ဓဝသပ္ပဝတ္တာနံ အကုသလာနံ အဘာဝမာဟ. ဩသန္နဝီရိယတာ ဝါတိ ဣမိနာ ပန ‘‘အာလသိယာဘာဝေပိ အန္တမသော အန္နဘာရနေသာဒါနမ္ပိ သက္ကစ္စံယေဝ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ ဝစနတော ယဿ ကဿစိပိ ဓမ္မဒေသနာယ နိရုဿာဟတာ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ သဗ္ဗေသံ သမကေနေဝ ဥဿာဟေန ဓမ္မဒေသနာယ ပဝတ္တနတော. တေနာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါ ဟီ’’တိအာဒိ. ဩသန္နဝီရိယာတိ ဩဟီနဝီရိယာ၊ အပ္ပေါဿုက္ကာတိ အတ္ထော. ဥဿန္နဝီရိယာတိ အဓိကဝီရိယာ၊ မဟုဿာဟာတိ အတ္ထော. ဝေဂေနာတိ ဇဝေန. ဓမ္မေ ဂရု ဧတေသန္တိ ဓမ္မဂရုနော. ဓမ္မေ ဂါရဝမေတေသန္တိ ဓမ္မဂါရဝါ. ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ အသီတိ ဝဿသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ သိခိဿ သတ္တတိ ဝဿသဟဿာနိ၊ ဝေဿဘုဿ သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏန္တိ အာဟ ‘‘တေသံ ကိရ ကာလေ ဒီဃာယုကာ သတ္တာ’’တိ. အဘိသမေန္တီတိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ.

နိဒ္ဒေါသတာယာတိ ဝီတိက္ကမဒေါသဿ အဘာဝတော. ‘‘ဣမသ္မိံ ဝီတိက္ကမေ အယံ နာမ အာပတ္တီ’’တိ ဧဝံ အာပတ္တိဝသေန အပညပေတွာ ‘‘ပါဏာတိပါတံ ပဟာယ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၈၊ ၁၉၄) ဓမ္မဒေသနာဝသေန ဩဝါဒသိက္ခာပဒါနံယေဝ ပညတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တာပတ္တိက္ခန္ဓဝသေန အာဏာသိက္ခာပဒံ အပညတ္တ’’န္တိ. ဆန္နံ ဆန္နံ ဝဿာနံ အစ္စယေနာတိ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အထ ဝါ ဆန္နံ ဆန္နံ ဝဿာနံ ဩသာနဒိဝသံ အပေက္ခိတွာ ‘‘သကိံ သကိ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ တဒပေက္ခမိဒံ သာမိဝစနံ. သကလဇမ္ဗုဒီပေ သဗ္ဗောပိ ဘိက္ခုသံဃော ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဥပေါသထံ အကာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကတမံ တံ ဌာနန္တိ အာဟ ‘‘ဗန္ဓုမတိယာ ရာဇဓာနိယာ’’တိအာဒိ. ဣသိပတနံ တေန သမယေန ခေမံ နာမ ဥယျာနံ ဟောတိ၊ မိဂါနံ ပန အဘယဝါသတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ခေမေ မိဂဒါယေ’’တိ.

အဗ္ဗောကိဏ္ဏာနိ ဒသပိ ဝီသတိပိ ဘိက္ခုသဟဿာနိ ဝသန္တီတိ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလေဟိ အသံသဋ္ဌာနိ ဒသပိ ဝီသတိပိ ဘိက္ခူနံ သဟဿာနိ ဝသန္တိ. ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘တေ သဗ္ဗေပိ ဒွါဒသသဟဿဘိက္ခုဂဏှနကာ မဟာဝိဟာရာ အဘယဂိရိစေတိယပဗ္ဗတစိတ္တလပဗ္ဗတဝိဟာရသဒိသာ စ အဟေသု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပေါသထာရောစိကာတိ ဥပေါသထာရောစနကာ. တာ ကိရ ဒေဝတာ ဧကမှိ ဝဿေ နိက္ခန္တေ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ အာရောစေန္တိ ‘‘နိက္ခန္တံ ခေါ၊ မာရိသာ၊ ဧကံ ဝဿံ၊ ပဉ္စ ဒါနိ ဝဿာနိ သေသာနိ၊ ပဉ္စန္နံ ဝဿာနံ အစ္စယေန ဗန္ဓုမတီ ရာဇဓာနီ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာယာ’’တိ. တထာ ဒွီသု ဝဿေသု နိက္ခန္တေသု ‘‘နိက္ခန္တာနိ ခေါ၊ မာရိသာ၊ ဒွေ ဝဿာနိ၊ စတ္တာရိ ဝဿာနိ သေသာနိ၊ စတုန္နံ ဝဿာနံ အစ္စယေန ဗန္ဓုမတီ ရာဇဓာနီ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာယာ’’တိ အာရောစေန္တိ. ဣမိနာဝ နယေန တီသု စတူသု ပဉ္စသု ဝဿေသု အတိက္ကန္တေသု အာရောစေန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မာရိသာ ဧကံ ဝဿံ အတိက္ကန္တ’’န္တိအာဒိ. သာနုဘာဝါတိ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန သာနုဘာဝါ. တေ ကိရ ဘိက္ခူတိ ယေ ဒေဝတာနုဘာဝေန ဂစ္ဆန္တိ၊ တေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပါစီနသမုဒ္ဒန္တေတိ ပါစီနသမုဒ္ဒဿ သမီပဒေသေ. ဂမိယဝတ္တန္တိ ဂမိကေဟိ ကာတဗ္ဗံ သေနာသနပဋိဇဂ္ဂနာဒိဝတ္တံ. ဥပေါသထဂ္ဂန္တိ ဥပေါသထကရဏဋ္ဌာနံ. ဂတာဝ ဟောန္တီတိ ဒေဝတာနုဘာဝေန ဂတာ ဧဝ ဟောန္တိ. တေတိ အတ္တနော အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဒေဝတာနုဘာဝေန စ ဂတာ သဗ္ဗေပိ.

ခန္တီ ပရမန္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၉၀၊ ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၁၈၅) ပရူပဝါဒံ ပရာပကာရံ သီတုဏှာဒိဘေဒဉ္စ ဂုဏောပရောဓံ ခမတိ သဟတိ အဓိဝါသေတီတိ ခန္တိ. သာ ပန သီလာဒီနံ ပဋိပက္ခဓမ္မေ သဝိသေသံ တပတိ သန္တပတိ ဝိဓမတီတိ ပရမံ ဥတ္တမံ တပေါ. တိတိက္ခနံ ခမနံ တိတိက္ခာ. ခန္တိယာယေဝေတံ ဝေဝစနံ. အက္ခရစိန္တကာ ဟိ ခမာယံ တိတိက္ခာသဒ္ဒံ ဝဏ္ဏေန္တိ၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘တိတိက္ခာသင်္ခါတာ အဓိဝါသနခန္တိ နာမ ဥတ္တမံ တပေါ’’တိ. နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါတိ ဘဝေန ဘဝန္တရံ ဝိနာတိ ဘဝနိကန္တိဘာဝေန သံသိဗ္ဗတိ၊ သတဏှဿေဝ ဝါ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝဘာဝတော ဖလေန သဒ္ဓိံ ကမ္မံ ဝိနာတိ သံသိဗ္ဗတီတိ ဝါနန္တိ သင်္ချံ ဂတာယ တဏှာယ နိက္ခန္တံ နိဗ္ဗာနံ တတ္ထ တဿာ သဗ္ဗသော အဘာဝတော. တံ နိဗ္ဗာနံ ပန သန္တပဏီတနိပုဏသိဝခေမာဒိနာ သဗ္ဗာကာရေန ပရမန္တိ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ.

န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော ပရူပဃာတီတိ ယော အဓိဝါသနခန္တိရဟိတတ္တာ ပရံ ဥပဃာတေတိ ဗာဓတိ ဝိဟိံသတိ၊ သော ပဗ္ဗဇိတော နာမ န ဟောတိ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗဓမ္မဿ အပဗ္ဗာဇနတော. စတုတ္ထပါဒေါ ပန တတိယပါဒဿေဝ ဝေဝစနံ အနတ္ထန္တရတ္တာ. ‘‘န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဧတဿ ဟိ ‘‘န သမဏော ဟောတီ’’တိ ဝေဝစနံ. ‘‘ပရူပဃာတီ’’တိ ဧတဿ ‘‘ပရံ ဝိဟေဌယန္တော’’တိ ဝေဝစနံ. အထ ဝါ ပရူပဃာတီတိ သီလူပဃာတီ. သီလဉှိ ဥတ္တမဋ္ဌေန ‘‘ပရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ပရသဒ္ဒဿ သေဋ္ဌဝါစကတ္တာ ‘‘ပုဂ္ဂလပရောပရညူ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ယော စ သမဏော ပရံ ယံ ကဉ္စိ သတ္တံ ဝိဟေဌယန္တော ပရူပဃာတီ ဟောတိ အတ္တနော သီလဝိနာသကော၊ သော ပဗ္ဗဇိတော နာမ န ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယော အဓိဝါသနခန္တိယာ အဘာဝါ ပရူပဃာတီ ဟောတိ၊ ပရံ အန္တမသော ဍံသမကသမ္ပိ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ၊ သော န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော. ကိံ ကာရဏာ? ပါပမလဿ အပဗ္ဗာဇိတတ္တာ အနီဟဋတ္တာ. ‘‘ပဗ္ဗာဇယမတ္တနော မလံ၊ တသ္မာ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၃၈၈) ဣဒဉှိ ပဗ္ဗဇိတလက္ခဏံ. ယောပိ နဟေဝ ခေါ ဥပဃာတေတိ န မာရေတိ၊ အပိစ ဒဏ္ဍာဒီဟိ ဝိဟေဌေတိ၊ သောပိ ပရံ ဝိဟေဌယန္တော သမဏော န ဟောတိ. ကိံကာရဏာ? ဝိဟေသာယ အသမိတတ္တာ. သမိတတ္တာ သမဏောတိ ဝုစ္စတီတိ ဣဒဉှိ သမဏလက္ခဏံ. ‘‘သမိတတ္တာ ဟိ ပါပါနံ၊ သမဏောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၆၅) ဟိ ဝုတ္တံ.

အပိစ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တော ပါတိမောက္ခကထာယ စ သီလပ္ပဓာနတ္တာ သီလဿ စ ဝိသေသတော ဒေါသော ပဋိပက္ခောတိ တဿ နိဂ္ဂဏှနဝိဓိံ ဒဿေတုံ အာဒိတော ‘‘ခန္တီ ပရမံ တပေါ’’တိ အာဟ. တေန အနိဋ္ဌဿ ပဋိဟနနူပါယော ဝုတ္တော၊ တိတိက္ခာဂ္ဂဟဏေန ပန ဣဋ္ဌဿ၊ တဒုဘယေနပိ ဥပ္ပန္နံ အရတိံ ဥပ္ပန္နံ ရတိံ အဘိဘုယျ ဝိဟရတီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော. တဏှာဝါနဿ ဝူပသမနတော နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ. တတ္ထ ခန္တိဂ္ဂဟဏေန ပယောဂဝိပတ္တိယာ အဘာဝေါ ဒဿိတော၊ တိတိက္ခာဂ္ဂဟဏေန အာသယဝိပတ္တိယာ အဘာဝေါ. တထာ ခန္တိဂ္ဂဟဏေန ပရာပရာဓသဟတာ၊ တိတိက္ခာဂ္ဂဟဏေန ပရေသု အနပရဇ္ဈနာ ဒဿိတာ. ဧဝံ ကာရဏမုခေန အနွယတော ပါတိမောက္ခံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဗျတိရေကတော တံ ဒဿေတုံ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန ယထာ သတ္တာနံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနံ ပရံ ပါဏိလေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ဝိဟေဌနဉ္စ ‘‘ပရူပဃာတော ပရံ ဝိဟေဌန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ တေသံ သာပတေယျာဝဟရဏံ ပရာမသနံ ဝိသံဝါဒနံ အညမညဘေဒနံ ဖရုသဝစနေန မမ္မဃဋ္ဋနံ နိရတ္ထကဝိပ္ပလာပေါ ပရသန္တကာဘိဇ္ဈာနံ ဥစ္ဆေဒစိန္တနံ မိစ္ဆာဘိနိဝေသနဉ္စ ဥပဃာတော ပရဝိဟေဌနဉ္စ ဟောတီတိ ယဿ ကဿစိ အကုသလဿ ကမ္မပထဿ ကမ္မဿ စ ကရဏေန ပဗ္ဗဇိတော သမဏော စ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

ဒုတိယဂါထာယ သဗ္ဗပါပဿာတိ သဗ္ဗာကုသလဿ သဗ္ဗဿပိ ဒွါဒသာကုသလဿ သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပါဒသင်္ဂဟိတဿ သာဝဇ္ဇဓမ္မဿ. အကရဏန္တိ အနုပ္ပါဒနံ. ကရဏဉှိ နာမ တဿ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပါဒနန္တိ တပ္ပဋိက္ခေပတော အကရဏံ အနုပ္ပါဒနံ. ကုသလဿာတိ စတုဘူမိကကုသလဿ. ‘‘ကုသလဿာ’’တိ ဟိ ဣဒံ ‘‘ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ ဝက္ခမာနတ္တာ အရိယမဂ္ဂဓမ္မေ တေသဉ္စ သမ္ဘာရဘူတေ တေဘူမိကကုသလေ ဓမ္မေ ဗောဓေတိ. ဥပသမ္ပဒါတိ ဥပသမ္ပာဒနံ. တံ ပန အတ္ထတော တဿ ကုသလဿ သမဓိဂမော ပဋိလာဘော. သစိတ္တပရိယောဒပနန္တိ အတ္တနော စိတ္တဿ ဇောတနံ စိတ္တဿ ပဘဿရဘာဝကရဏံ သဗ္ဗသော ပရိသောဓနံ. တံ ပန အရဟတ္တေန ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဂ္ဂမဂ္ဂသမင်္ဂိနော စိတ္တံ သဗ္ဗသော ပရိယောဒပီယတိ နာမ၊ အဂ္ဂဖလက္ခဏေ ပန ပရိယောဒပိတံ ဟောတိ ပုန ပရိယောဒပေတဗ္ဗတာယ အဘာဝတော၊ တသ္မာ ပရိနိဋ္ဌိတပရိယောဒပနတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တံ ပန အရဟတ္တေန ဟောတီ’’တိ. ဣတိ သီလသံဝရေန သဗ္ဗပါပံ ပဟာယ လောကိယလောကုတ္တရာဟိ သမထဝိပဿနာဟိ ကုသလံ သမ္ပာဒေတွာ အရဟတ္တဖလေန စိတ္တံ ပရိယောဒပေတဗ္ဗန္တိ ဧတံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ ဩဝါဒေါ အနုသိဋ္ဌိ.

တတိယဂါထာယ အနုပဝါဒေါတိ ဝါစာယ ကဿစိ အနုပဝဒနံ. အနုပဃာတောတိ ကာယေန မနသာ စ ကဿစိ ဥပဃာတာကရဏံ မနသာပိ ပရေသံ အနတ္ထစိန္တနာဒိဝသေန ဥပဃာတကရဏဿ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗတ္တာ. ပါတိမောက္ခေတိ ယံ တံ ပအတိမောက္ခံ အတိပမောက္ခံ ဥတ္တမံ သီလံ၊ ပါတိ ဝါ သုဂတိဘယေဟိ မောက္ခေတိ ဒုဂ္ဂတိဘယေဟိ၊ ယော ဝါ နံ ပါတိ၊ တံ မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ ပါတိမောက္ခေ စ. သံဝရောတိ သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ အဝီတိက္ကမလက္ခဏော သံဝရော. မတ္တညုတာတိ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂဝသေန ပမာဏညုတာ. ပန္တဉ္စ သယနာသနန္တိ ဇနသင်္ဃဋ္ဋဝိရဟိတံ နိဇ္ဇနသမ္ဗာဓံ ဝိဝိတ္တံ သေနာသနဉ္စ. ဧတ္ထ ဒွီဟိယေဝ ပစ္စယေဟိ စတုပစ္စယသန္တောသော ဒီပိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော ပစ္စယသန္တောသသာမညေန ဣတရဒွယဿပိ လက္ခဏဟာရနယေန ဇောတိတဘာဝတော. အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါတိ ဝိပဿနာပါဒကံ အဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တံ အဓိစိတ္တံ၊ တတောပိ စ မဂ္ဂဖလစိတ္တမေဝ အဓိစိတ္တံ၊ တသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ အဓိစိတ္တေ အာယောဂေါ စ၊ အနုယောဂေါတိ အတ္ထော. ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနန္တိ ဧတံ ပရဿ အနုပဝဒနံ အနုပဃာတနံ ပါတိမောက္ခေ သံဝရော ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂေသု မတ္တညုတာ ဝိဝိတ္တသေနာသနသေဝနံ အဓိစိတ္တာနုယောဂေါ စ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ ဩဝါဒေါ အနုသိဋ္ဌိ.

ဣမာ ပန သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဂါထာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘ဧတေနေဝ ဥပါယေနာ’’တိအာဒိ. ယာဝ သာသနပရိယန္တာတိ ဓရမာနကဗုဒ္ဓါနံ အနုသာသနပရိယန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ယာဝ ဗုဒ္ဓါ ဓရန္တိ၊ တာဝ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗတံ အာဂစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဩဝါဒပါတိမောက္ခဉှိ ဗုဒ္ဓါယေဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ၊ န သာဝကာ. ပဌမဗောဓိယံယေဝ ဥဒ္ဒေသမာဂစ္ဆန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဌမဗောဓိ စေတ္ထ ဝီသတိဝဿပရိစ္ဆိန္နာတိ မဟာဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. တဉ္စ ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌကထာယမေဝ ‘‘ဘဂဝတော ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိဝဿန္တရေ နိဗဒ္ဓုပဋ္ဌာကော နာမ နတ္ထီ’’တိ ကထိတတ္တာ ‘‘ပဌမဗောဓိ နာမ ဝီသတိဝဿာနီ’’တိ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ပန ‘‘ပဉ္စစတ္တာလီသာယ ဝဿေသု အာဒိတော ပန္နရသ ဝဿာနိ ပဌမဗောဓီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ သတိ မဇ္ဈေ ပန္နရသ ဝဿာနိ မဇ္ဈိမဗောဓိ၊ အန္တေ ပန္နရသ ဝဿာနိ ပစ္ဆိမဗောဓီတိ တိဏ္ဏံ ဗောဓီနံ သမပ္ပမာဏတာ သိယာတိ တမ္ပိ ယုတ္တံ. ပန္နရသတ္တိကေန ဟိ ပဉ္စစတ္တာလီသ ဝဿာနိ ပူရေန္တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ပန္နရသဝဿပ္ပမာဏာယ ပဌမဗောဓိယာ ဝီသတိဝဿေသုယေဝ အန္တောဂဓတ္တာ ‘‘ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိဝဿန္တရေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝမ္ပိ သက္ကာ ဝိညာတုံ.

နနု စ ကာနိစိ သိက္ခာပဒါနိ ပညပေတွာပိ န တာဝ အာဏာပါတိမောက္ခံ အနုညာတံ ပစ္ဆာ ထေရဿ အာယာစနေန အနုညာတတ္တာ၊ တသ္မာ ကထမေတံ ဝုတ္တံ ‘‘သိက္ခာပဒပညတ္တိကာလတော ပန ပဘုတိ အာဏာပါတိမောက္ခမေဝ ဥဒ္ဒိသီယတီ’’တိ၊ ယဒိပိ ကာနိစိ သိက္ခာပဒါနိ ပညပေတွာဝ အာဏာပါတိမောက္ခံ န အနုညာတံ၊ တထာပိ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ အာဏာပါတိမောက္ခံ နတ္ထိ၊ ကိန္တု ပညတ္တေယေဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သိက္ခာပဒပညတ္တိကာလတော ပန ပဘုတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗာရာမေတိ သာဝတ္ထိယာ ပါစီနဒိသာဘာဂေ ကတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓဝေါဟာရေ မဟာဝိဟာရေ. မိဂါရမာတုပါသာဒေတိ မိဂါရသေဋ္ဌိနော မာတုဋ္ဌာနိယတ္တာ မိဂါရမာတာတိ သင်္ချံ ဂတာယ ဝိသာခါမဟာဥပါသိကာယ ကာရိတေ ပါသာဒေ. အဋ္ဌာနန္တိ ဟေတုပဋိက္ခေပေါ. အနဝကာသောတိ ပစ္စယပဋိက္ခေပေါ. ဥဘယေနပိ ကာရဏမေဝ ပဋိက္ခိပတိ. ယန္တိ ယေန ကာရဏေန.

တေသန္တိ ဘိက္ခူနံ. သမ္မုခသာဝကာနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတာတိ သဗ္ဗန္တိမာနံ သုဘဒ္ဒသဒိသာနံ သမ္မုခသာဝကာနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ခတ္တိယကုလာဒိဝသေနေဝ ဝိဝိဓာ ကုလာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥစ္စနီစဥဠာရုဠာရဘောဂါဒိကုလဝသေန ဝါတိ ဥစ္စနီစကုလဝသေန ဥဠာရုဠာရဘောဂါဒိကုလဝသေန ဝါတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဝသေန ဝါ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ ဝသေန ဝါ ဥစ္စကုလတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သေသာနံ ဝသေန နီစကုလတာ. ဥဠာရုဠာရဘောဂါဒိကုလဝသေန ဝါတိ ဥဠာရတရတမဥပဘောဂဝန္တာဒိကုလဝသေန. ဥဠာရာတိသယဇောတနတ္ထဉှိ ပုန ဥဠာရဂ္ဂဟဏံ ‘‘ဒုက္ခဒုက္ခ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥဠာရာနုဠာရာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဗြဟ္မစရိယံ ရက္ခန္တီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပကာသေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘စိရံ ပရိယတ္တိဓမ္မံ ပရိဟရန္တီ’’တိ. အပညတ္တေပိ သိက္ခာပဒေ ယဒိ သမာနဇာတိအာဒိကာ သိယုံ၊ အတ္တနော အတ္တနော ကုလာနုဂတဂန္ထံ ဝိယ န နာသေယျုံ. ယသ္မာ ပန သိက္ခာပဒမ္ပိ အပညတ္တံ၊ ဣမေ စ ဘိက္ခူ န သမာနဇာတိအာဒိကာ၊ တသ္မာ ဝိနာသေသုန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ဧကနာမာ။ပေ။ တသ္မာ အညမညံ ဝိဟေဌေန္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ စိရဋ္ဌိတိကဝါရေပိ ‘‘နာနာနာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ? သတိပိ တေသံ နာနာဇစ္စာဒိဘာဝေ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ ဧဝ သာသနဿ စိရပ္ပဝတ္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သိက္ခာပဒပညတ္တိဝသေနေဝ သာသနဿ စိရပ္ပဝတ္တိ. ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါ အတ္တနော ပရိနိဗ္ဗာနတော ဥဒ္ဓမ္ပိ ဝိနေတဗ္ဗသတ္တသမ္ဘဝေ သတိ သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တိ၊ အသတိ န ပညပေန္တိ၊ တသ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာ ကာယဝစီဒွါရသင်္ခါတံ ဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ပဝတ္တမာနမ္ပိ စိတ္တံ တဿာယေဝ ဝိညတ္တိယာ ဝသေန ပဝတ္တနတော ‘‘ကာယဝစီဒွါရေဟိ ပဝတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာ တန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ. ဝဂ္ဂသင်္ဂဟပဏ္ဏာသသင်္ဂဟာဒီဟီတိ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂမဟာဝဂ္ဂါဒိဝဂ္ဂသင်္ဂဟဝသေန မူလပဏ္ဏာသမအဈမပဏ္ဏာသာဒိပဏ္ဏာသသင်္ဂဟဝသေန. အာဒိ-သဒ္ဒေန သံယုတ္တာဒိသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ဝိတက္ကေထ၊ မာ ဧဝံ ဝိတက္ကယိတ္ထာတိ ဧတ္ထ ဧဝန္တိ ယထာနုသိဋ္ဌာယ အနုသာသနိယာ ဝိဓိဝသေန ပဋိသေဓနဝသေန စ ပဝတ္တိတာကာရပရာမသနံ၊ သာ စ သမ္မာဝိတက္ကာနံ မိစ္ဆာဝိတက္ကာနဉ္စ ပဝတ္တိအာကာရဒဿနဝသေန ပဝတ္တတိ အတ္ထအာနိသံသဿ အာဒီနဝဿ စ ဝိဘာဝနတ္ထံ. တေနာဟ ‘‘နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒယော တယော ဝိတက္ကေ ဝိတက္ကေထာ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဗျာပါဒဝိတက္ကအဝိဟိံသာဝိတက္ကာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ နေက္ခမ္မံ ဝုစ္စတိ လောဘတော နိက္ခန္တတ္တာ အလောဘော၊ နီဝရဏေဟိ နိက္ခန္တတ္တာ ပဌမဇ္ဈာနံ၊ သဗ္ဗာကုသလေဟိ နိက္ခန္တတ္တာ သဗ္ဗော ကုသလော ဓမ္မော၊ သဗ္ဗသင်္ခတေဟိ နိက္ခန္တတ္တာ နိဗ္ဗာနံ၊ ဥပနိဿယတော သမ္ပယောဂတော အာရမ္မဏကရဏတော စ နေက္ခမ္မေန ပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော နေက္ခမ္မဝိတက္ကော၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ. သော အသုဘဇ္ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော ဟောတိ၊ အသုဘဇ္ဈာနေ ရူပါဝစရော၊ တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. ဗျာပါဒဿ ပဋိပက္ခော အဗျာပါဒေါ၊ ကဉ္စိပိ န ဗျာပါဒေန္တိ ဧတေနာတိ ဝါ အဗျာပါဒေါ၊ မေတ္တာ. ယထာဝုတ္တေန အဗျာပါဒေန ပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော. သော မေတ္တာဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော ဟောတိ၊ မေတ္တာဘာဝနာဝသေန အဓိဂတေ ပဌမဇ္ဈာနေ ရူပါဝစရော၊ တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော. ဝိဟိံသာယ ပဋိပက္ခာ၊ န ဝိဟိံသန္တိ ဝါ ဧတာယ သတ္တေတိ အဝိဟိံသာ၊ ကရုဏာ. တာယ ပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော. သော ကရုဏာဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော၊ ကရုဏာဘာဝနာဝသေန အဓိဂတေ ပဌမဇ္ဈာနေ ရူပါဝစရော၊ တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော.

နနု စ အလောဘာဒေါသာမောဟာနံ အညမညာဝိရဟတော နေသံ ဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကာနံ ဣမေသံ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒီနံ အညမညံ အသင်္ကရတော ဝဝတ္ထာနံ န ဟောတီတိ? နော န ဟောတိ. ယဒါ ဟိ အလောဘော ပဓာနော ဟောတိ နိယမိတပရိဏတသမုဒါစာရာဒိဝသေန၊ တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဘဝန္တိ. တထာ ဟိ ယဒါ အလောဘပ္ပဓာနော နေက္ခမ္မဂရုကော စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဒါ လဒ္ဓါဝသရော နေက္ခမ္မဝိတက္ကော ပတိဋ္ဌဟတိ. တံသမ္ပယုတ္တဿ ပန အဒေါသလက္ခဏဿ အဗျာပါဒဿ ဝသေန ယော တဿေဝ အဗျာပါဒဝိတက္ကဘာဝေါ သမ္ဘဝေယျ၊ သတိ စ အဗျာပါဒဝိတက္ကဘာဝေ ကဿစိပိ အဝိဟေဌနဇာတိကတာယ အဝိဟိံသာဝိတက္ကဘာဝေါ စ သမ္ဘဝေယျ. တေ ဣတရေ ဒွေ တဿေဝ နေက္ခမ္မဝိတက္ကဿ အနုဂါမိနော သရူပတော အဒိဿနတော တသ္မိံ သတိ ဟောန္တိ၊ အသတိ န ဟောန္တီတိ အနုမာနေယျာ ဘဝန္တိ. ဧဝမေဝ ယဒါ မေတ္တာပဓာနော စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဘဝန္တိ. ယဒါ ကရုဏာပဓာနော စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဘဝန္တိ.

ကာမဝိတက္ကာဒယောတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဗျာပါဒဝိတက္ကဝိဟိံသာဝိတက္ကာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ကာမပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ကာမဝိတက္ကော. ဧတ္ထ ဟိ ဒွေ ကာမာ ဝတ္ထုကာမော စ ကိလေသကာမော စ. တတ္ထ ဝတ္ထုကာမပက္ခေ အာရမ္မဏဝသေန ကာမေဟိ ပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ကာမဝိတက္ကော၊ ကိလေသကာမပက္ခေ ပန သမ္ပယောဂဝသေန ကာမေန ပဋိသံယုတ္တောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော. ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တေသု ဒွေ သတ္တေသုပိ သင်္ခါရေသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကာမဝိတက္ကော ဟိ ပိယေ မနာပေ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ဝိတက္ကေန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကော အပ္ပိယေ အမနာပေ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကနကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဝိနာသနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော သင်္ခါရေသု နုပ္ပဇ္ဇတိ. သင်္ခါရော ဟိ ဒုက္ခာပေတဗ္ဗော နာမ နတ္ထိ၊ ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တု ဝါ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တု ဝါ ဝိနဿန္တု ဝါ မာ ဝါ အဟေသု’’န္တိ စိန္တနကာလေ ပန သတ္တေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အထ ကသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သင်္ခါရော ဒုက္ခာပေတဗ္ဗော နာမ နတ္ထီ’’တိ၊ နနု ယေ ဒုက္ခာပေတဗ္ဗာတိ ဣစ္ဆိတာ သတ္တသညိတာ၊ တေပိ အတ္ထတော သင်္ခါရာ ဧဝါတိ? သစ္စမေတံ၊ တေ ပန ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါ သဝိညာဏကတာယ ဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေန္တိ၊ တသ္မာ တေ ဝိဟိံသာဝိတက္ကဿ ဝိသယာ ဣစ္ဆိတာ သတ္တသညိတာ. ယေ ပန န ဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေန္တိ ဝုတ္တလက္ခဏာယောဂတော၊ တေ သန္ဓာယ ‘‘ဝိဟိံသာဝိတက္ကော သင်္ခါရေသု နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသူတိ ဧတ္ထ အာသဝေဟီတိ ကတ္ထုအတ္ထေ ကရဏနိဒ္ဒေသော၊ စိတ္တာနီတိ ပစ္စတ္တဗဟုဝစနံ၊ ဝိမုစ္စိံသူတိ ကမ္မသာဓနံ၊ တသ္မာ အာသဝေဟိ ကတ္တုဘူတေဟိ အနုပါဒါယ အာရမ္မဏဝသေန အဂ္ဂဟေတွာ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိတာနီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘တေသဉှိ စိတ္တာနီ’’တိအာဒိ. ယေဟိ အာသဝေဟီတိ ဧတ္ထာပိ ကတ္တုအတ္ထေ ဧဝ ကရဏနိဒ္ဒေသော. ဝိမုစ္စိံသူတိ ကမ္မသာဓနံ. န တေ တာနိ ဂဟေတွာ ဝိမုစ္စိံသူတိ တေ အာသဝါ တာနိ စိတ္တာနိ အာရမ္မဏဝသေန န ဂဟေတွာ ဝိမုစ္စိံသု ဝိမောစေသုံ. ဧတ္ထ ဟိ စိတ္တာနီတိ ဥပယောဂဗဟုဝစနံ၊ ဝိမုစ္စိံသူတိ ကတ္တုသာဓနံ. အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဇ္ဈမာနာတိ အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိသင်္ခါတေန နိရောဓေန နိရုဇ္ဈမာနာ အာသဝါ. အဂ္ဂဟေတွာ ဝိမုစ္စိံသူတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အဂ္ဂဟေတွာ စိတ္တာနိ ဝိမောစေသုံ. ဝိကသိတစိတ္တာ အဟေသုန္တိ သာတိသယဉာဏရသ္မိသမ္ဖဿေန သမ္ဖုလ္လစိတ္တာ အဟေသုံ. ပုရိမဝစနာပေက္ခန္တိ ‘‘အညတရသ္မိံ ဘိံသနကေ ဝနသဏ္ဍေ’’တိ ဝုတ္တဝစနာပေက္ခံ. တေနာဟ ‘‘ယံ ဝုတ္တံ အညတရသ္မိံ ဘိံသနကေ ဝနသဏ္ဍေတိ၊ တတြာ’’တိ. ကတန္တိ ဘာဝသာဓနဝါစိ ဣဒံ ပဒန္တိ အာဟ ‘‘ဘိံသနကတသ္မိံ ဟောတိ၊ ဘိံသနကကိရိယာယာ’’တိ. ဘိံသနဿ ကရဏံ ကိရိယာ ဘိံသနကတံ၊ တသ္မိံ ဘိံသနကတသ္မိံ.

ဣဒါနိ အညထာပိ အတ္ထယောဇနံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ ဘိံသယတီတိ ဘိံသနော၊ ဘိံသနော ဧဝ ဘိံသနကော၊ တဿ ဘာဝေါ ဘိံသနကတ္တန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ တ-ကာရဿ လောပံ ကတွာ ‘‘ဘိံသနကတ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘိံသနကတသ္မိန္တိ ဘိံသနကဘာဝေတိ အတ္ထော’’တိအာဒိ. ယေဘုယျဂ္ဂဟဏံ လောမဝန္တဝသေနပိ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ န လောမဝသေနေဝါတိ အာဟ ‘‘ဗဟုတရာနံ ဝါ’’တိအာဒိ.

ပုရိသယုဂဝသေနာတိ ပုရိသကာလဝသေန၊ ပုရိသာနံ အာယုပ္ပမာဏဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သဗ္ဗပစ္ဆိမကော သုဘဒ္ဒသဒိသော’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. တသ္မိံ ကာလေ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ဒွိန္နံ ပုရိသာနံ အာယုပရိစ္ဆေဒံ သကလမေဝ ဂဟေတွာ ‘‘သတသဟဿံ။ပေ။ အဋ္ဌာသီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒွေယေဝ ပုရိသယုဂါနီတိ ဧတ္ထ ပုရိသာနံ ယုဂပ္ပဝတ္တိကာလော ပုရိသယုဂံ. အဘိလာပမတ္တမေဝ စေတံ၊ အတ္ထတော ပန ပုရိသောဝ ပုရိသယုဂံ. ဓရမာနေ ဘဂဝတိ ဧကံ ပုရိသယုဂံ၊ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဧကန္တိ ကတွာ ‘‘ဒွေယေဝ ပုရိသယုဂါနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပရိနိဗ္ဗုတေ ပန ဘဂဝတိ ဧကမေဝ ပုရိသယုဂံ အသီတိယေဝ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ အဋ္ဌာသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၂၀. သာဝကယုဂါနီတိ သာဝကာ ဧဝ သာဝကယုဂါနိ. အသမ္ဘုဏန္တေနာတိ အပါပုဏန္တေန. ဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေန္တဿာတိ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝိဇာယနတ္ထံ ဉာဏဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေန္တဿ.

၂၁. ကော အနုသန္ဓီတိ ပုဗ္ဗာပရကထာနံ ကိံ အနုသန္ဓာနံ၊ ကော သမ္ဗန္ဓောတိ အတ္ထော. သိက္ခာပဒပညတ္တိယာစနာပေက္ခန္တိ ယာစီယတီတိ ယာစနာ၊ သိက္ခာပဒပညတ္တိယေဝ ယာစနာ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာစနာ၊ တံ အပေက္ခတီတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာစနာပေက္ခံ ဘုမ္မဝစနံ၊ ယာစိယမာနသိက္ခာပဒပညတ္တိအပေက္ခံ ဘုမ္မဝစနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယာစနဝိသိဋ္ဌာ သိက္ခာပဒပညတ္တိယေဝ ဟိ ‘‘တတ္ထာ’’တိ ဣမိနာ ပရာမဋ္ဌာ၊ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘တတ္ထ တဿာ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ’’တိ. ယံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘သိက္ခာပဒံ ပညပေယျာ’’တိ ဣမိနာ ယံ သိက္ခာပဒပညပနံ ဝုတ္တံ၊ ယာစိတန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ တဿာ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာတိ တဿံ ယာစိယမာနသိက္ခာပဒပညတ္တိယန္တိ အတ္ထော. အကာလန္တိ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ အကာလံ.

အာသဝဋ္ဌာနီယာတိ ဧတ္ထ အဓိကရဏေ အနီယသဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘အာသဝါ တိဋ္ဌန္တိ ဧတေသူ’’တိအာဒိ. ကေ ပန တေ အာသဝါ၊ ကေ စ ဓမ္မာ တဒဓိကရဏဘူတာတိ အာဟ ‘‘ယေသု ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာ’’တိအာဒိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ ပရူပဝါဒါဒယော၊ သမ္ပရာယိကာ အာပါယိကာ အပါယဒုက္ခဝိသေသာ. တေ အာသဝန္တိ တေန တေန ပစ္စယဝသေန ပဝတ္တန္တီတိ အာသဝါ. နေသန္တိ ပရူပဝါဒါဒိအာသဝါနံ. တေတိ ဝီတိက္ကမဓမ္မာ. အသတိ အာသဝဋ္ဌာနီယေ ဓမ္မေ သိက္ခာပဒပညတ္တိယံ ကော ဒေါသော၊ ယေနေဝံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယဒိ ဟိ ပညပေယျာ’’တိအာဒိ၊ ဝီတိက္ကမဒေါသံ အဒိသွာ ယဒိ ပညပေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. ပရမ္မုခါ အက္ကောသနံ ပရူပဝါဒေါ၊ ပရေဟိ ဝစနေသု ဒေါသာရောပနံ ပရူပါရမ္ဘော၊ သမ္မုခါ ဂရဟနံ ဂရဟဒေါသော.

ကထဉှိ နာမ ပလိဝေဌေဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ကထံ-သဒ္ဒယောဂေ အနာဂတပ္ပယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အနွာယိကောတိ အနုဝတ္တကော. ဘောဂက္ခန္ဓန္တိ ဘောဂရာသိံ. ‘‘အမှာကမေတေ’’တိ ဉာယန္တီတိ ဉာတီ၊ ပိတာမဟပိတုပုတ္တာဒိဝသေန ပရိဝဋ္ဋနဋ္ဌေန ပရိဝဋ္ဋော၊ ဉာတီယေဝ ပရိဝဋ္ဋော ဉာတိပရိဝဋ္ဋော. ဃာသစ္ဆာဒနပရမတာယ သန္တုဋ္ဌာတိ ဃာသစ္ဆာဒနေ ပရမတာယ ဥတ္တမတာယ သန္တုဋ္ဌာ၊ ဃာသစ္ဆာဒနပရိယေသနေ သလ္လေခဝသေန ပရမတာယ ဥက္ကဋ္ဌဘာဝေ သဏ္ဌိတာတိ အတ္ထော. ဃာသစ္ဆာဒနမေဝ ဝါ ပရမံ ပရမာ ကောဋိ ဧတေသံ န တတော ပရံ ကိဉ္စိ အသာမိသဇာတံ ပရိယေသန္တိ ပစ္စာသီသန္တိ စာတိ ဃာသစ္ဆာဒနပရမာ၊ တေသံ ဘာဝေါ ဃာသစ္ဆာဒနပရမတာ၊ တဿံ ဃာသစ္ဆာဒနပရမတာယ သန္တုဋ္ဌာ. တေသု နာမ ကောတိ ယထာဝုတ္တဂုဏဝိသိဋ္ဌေသု တေသု ဘိက္ခူသု ကော နာမ. လောကာမိသဘူတန္တိ လောကပရိယာပန္နံ ဟုတွာ ကိလေသေဟိ အာမသိတဗ္ဗတ္တာ လောကာမိသဘူတံ. ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခေပေနေဝါတိ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ’’တိအာဒိနာ ပဗ္ဗဇ္ဇာမုခေနေဝ. ဧတန္တိ မေထုနာဒီနံ အကရဏံ. ထာမန္တိ သိက္ခာပဒါနံ ပညာပနကိရိယာယ သာမတ္ထိယံ. ဗလန္တိ ယာထာဝတော သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပဋိဝေဓသမတ္ထံ ဉာဏဗလံ. ကုပ္ပေယျာတိ ကုပ္ပံ ဘဝေယျ. ဧတဿေဝတ္ထဿ ပါကဋကရဏံ န ယထာဌာနေ တိဋ္ဌေယျာတိ၊ ပညတ္တိဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌေယျာတိ အတ္ထော. အကုသလောတိ တိကိစ္ဆိတုံ ယုတ္တကာလဿ အပရိဇာနနတော အကုသလော အဆေကော. အဝုဒ္ဓိ အနယော၊ ဗျသနံ ဒုက္ခံ. ပဋိကစ္စေဝါတိ ဂဏ္ဍုပ္ပါဒနတော ပဌမမေဝ. သဉ္ဆဝိံ ကတွာတိ သောဘနစ္ဆဝိံ ကတွာ. ဗာလဝေဇ္ဇောတိ အပဏ္ဍိတဝေဇ္ဇော. လောဟိတက္ခယဉ္စ မံ ပါပေတီတိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမံ ကတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

အကာလံ ဒဿေတွာတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ အကာလံ ဒဿေတွာ. ရောဂံ ဝူပသမေတွာတိ ဖာသုံ ကတွာ. သကေ အာစရိယကေတိ အာစရိယဿ ဘာဝေါ၊ ကမ္မံ ဝါ အာစရိယကံ၊ တသ္မိံ အတ္တနော အာစရိယဘာဝေ၊ အာစရိယကမ္မေ ဝါ. နိမိတ္တတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. ဝိဒိတာနုဘာဝေါတိ ပါကဋာနုဘာဝေါ.

ဝိပုလဘာဝေနာတိ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဗဟုဘာဝေန. သာသနေ ဧကစ္စေ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ယသ္မာ သေနာသနာနိ ပဟောန္တိ၊ တသ္မာ အာဝါသမစ္ဆရိယာဒိဟေတုကာ သာသနေ ဧကစ္စေ အာသဝဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဣမိနာ နယေနာတိ ဧတေန ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒါဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

လာဘဂ္ဂမဟတ္တန္တိ စီဝရာဒိလဘိတဗ္ဗပစ္စယော လာဘော၊ တဿ အဂ္ဂံ မဟတ္တံ ပဏီတတာ ဗဟုဘာဝေါ ဝါ. ဗဟုဿုတဿ ဘာဝေါ ဗာဟုသစ္စံ. အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇမာနာတိ အနုပါယေန အဘိနိဝိသမာနာ၊ ဝိပရီတတော ဇာနမာနာတိ အတ္ထော. ရသေန ရသံ သံသန္ဒိတွာတိ သဘာဝေန သဘာဝံ သံသန္ဒိတွာ၊ အနုညာတပစ္စတ္ထရဏာဒီသု သုခသမ္ဖဿသာမညတော ဥပါဒိန္နဖဿရသေပိ အနဝဇ္ဇသညိတာယ အနုပါဒိန္နဖဿရသေန ဥပါဒိန္နဖဿရသံ သံသန္ဒိတွာ၊ သမာနဘာဝံ ဥပနေတွာတိ အတ္ထော. ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထုသာသနံ ဒီပေန္တီတိ ‘‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၄၁၈) သတ္ထုသာသနံ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ ကတွာ ဒီပေန္တိ.

ဣမသ္မိံ အတ္ထေတိ ‘‘နိရဗ္ဗုဒေါ ဟိ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခုသံဃော’’တိ (ပါရာ. ၂၁) ဧဝံ ဝုတ္တဘိက္ခုသံဃသညိတေ အတ္ထေ. ကထံ ပန ဒုဿီလာနံ စောရဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘တေ ဟိ အဿမဏာဝ ဟုတွာ’’တိအာဒိ. ကာဠကဓမ္မယောဂါတိ ဒုဿီလတာသင်္ခါတပါပဓမ္မယောဂတော. ပဘဿရောတိ ပဘဿရသီလော. သာရောတိ ဝုစ္စန္တီတိ သာသနဗြဟ္မစရိယဿ သာရဘူတတ္တာ သီလာဒယော ဂုဏာ ‘‘သာရော’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

သဗ္ဗပရိတ္တဂုဏောတိ သဗ္ဗေဟိ နိဟီနဂုဏော၊ အပ္ပဂုဏော ဝါ. သော သောတာပန္နောတိ အာနန္ဒတ္ထေရံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သောတံ အာပန္နောတိ မဂ္ဂသောတံ အာပန္နော. ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ အနဝသေသတော သဝနတော ပေလ္လနတော သောတော အရိယမဂ္ဂေါတိ အာဟ ‘‘သောတောတိ စ မဂ္ဂဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. သောတာပန္နောတိ တေန သမန္နာဂတဿ ပုဂ္ဂလဿာတိ ဣမိနာ မဂ္ဂသမင်္ဂီ သောတာပန္နောတိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ဥဒါဟရဏေန သာဓေတွာ ဣဒါနိ ဣဓာဓိပ္ပေတပုဂ္ဂလံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣဓ ပနာ’’တိအာဒိ. ဣဓ အာပန္နသဒ္ဒေါ ‘‘ဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၅.၄၈၈) ဝိယ ဝတ္တမာနကာလိကောတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂေန ဖလဿ နာမံ ဒိန္န’’န္တိ. မဂ္ဂေန ဟိ အတ္တနာ သဒိသဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ ဝါ သတ္တင်္ဂိကဿ ဝါ ဖလဿ သောတောတိ နာမံ ဒိန္နံ၊ အတီတကာလိကတ္တေ ပန သရသတောဝ နာမလာဘော သိယာ. မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ မဂ္ဂသောတံ အာပဇ္ဇတိ နာမ၊ ဖလက္ခဏေ အာပန္နော.

ဝိရူပံ သဒုက္ခံ သဥပါယာသံ နိပါတေတီတိ ဝိနိပါတော၊ အပါယဒုက္ခေ ခိပနကော. ဓမ္မောတိ သဘာဝေါ. တေနာဟ ‘‘န အတ္တာနံ အပါယေသု ဝိနိပါတနသဘာဝေါ’’တိ. အထ ဝါ ဓမ္မောတိ အပါယေသု ခိပနကော သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒိကော အကုသလဓမ္မော. ယဿ ပန သော အကုသလဓမ္မော နတ္ထိ သဗ္ဗသော ပဟီနတ္တာ၊ သော ယသ္မာ အပါယေသု အတ္တာနံ ဝိနိပါတနသဘာဝေါ န ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘န အတ္တာနံ အပါယေသု ဝိနိပါတနသဘာဝေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ကသ္မာတိ အဝိနိပါတနဓမ္မတာယ ကာရဏံ ပုစ္ဆတိ. အပါယံ ဂမေန္တီတိ အပါယဂမနီယာ. ဝိနိပါတနသဘာဝေါတိ ဥပ္ပဇ္ဇနသဘာဝေါ. သမ္မတ္တနိယာမေန မဂ္ဂေနာတိ သမ္မာ ဘဝနိယာမကေန ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေန. နိယတောတိ ဝါ ဟေဋ္ဌိမန္တတော သတ္တမဘဝတော ဥပရိ အနုပ္ပဇ္ဇနဓမ္မတာယ နိယတော. သမ္ဗောဓီတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာ သမ္ဗောဓိ. သမ္ဗုဇ္ဈတီတိ ဟိ သမ္ဗောဓိ၊ အရိယမဂ္ဂေါ. သော စ ဣဓ ပဌမမဂ္ဂဿ အဓိဂတတ္တာ အဝသိဋ္ဌော ဧဝ အဓိဂန္တဗ္ဗဘာဝေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ. တေနာဟ ‘‘ဥပရိမဂ္ဂတ္တယံ အဝဿံ သမ္ပာပကော’’တိ. ဥပရိမဂ္ဂတ္တယံ အဝဿံ သမ္ပာပုဏာတီတိ သမ္ပာပကော၊ သောတာပန္နော.

ဝိနယပညတ္တိယာစနကထာ နိဋ္ဌိတာ.