၆. ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စဘေသဇ္ဇာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၀. ‘‘ယံ ဘေသဇ္ဇဉ္စေဝ အဿာ’’တိ ပရတော ‘‘တဒုဘယေန ဘိယျောသော မတ္တာယ ကိဿာ ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ ဝိရောဓဒဿနတော နိဒါနာနပေက္ခံ ယထာလာဘဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာနိဒါနံ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ စေ? တဒညာပေက္ခာဓိပ္ပါယတော. သဗ္ဗဗုဒ္ဓကာလေပိ ဟိ သပ္ပိအာဒီနံ သတ္တာဟကာလိကဘာဝါပေက္ခာတိ တထာ ဝစနေန ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယော၊ တေနေဝ ‘‘အာဟာရတ္ထဉ္စ ဖရေယျ၊ န စ ဩဠာရိကော အာဟာရော ပညာယေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကာလေ ပရိဘုဉ္ဇိတုန္တိ ဧတ္ထ စ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ န ကတော. ကုတောယေဝ ပန လဗ္ဘာ တဒညာပေက္ခာဓိပ္ပါယော ဘဂဝတော မူလဘေသဇ္ဇာဒီနိ တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ယာဝဇီဝန္တိ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ. ယံ ပန ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တာနိ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကာလေ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဝစနံ၊ တံ ‘‘သန္နိဓိံ ကတွာ အပရာပရသ္မိံ ဒိဝသေ ကာလေ ဧဝ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုဇာနာမီ’’တိ အဓိပ္ပါယတော ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညထာ အတိသယတ္တာဘာဝတော ‘‘ယံ ဘေသဇ္ဇဉ္စေဝ အဿာ’’တိအာဒိ ဝိတက္ကုပ္ပါဒေါ န သမ္ဘဝတိ. ပဏီတဘောဇနာနုမတိယာ ပသိဒ္ဓတ္တာ အာဗာဓာနုရူပသပ္ပါယာပေက္ခာယ ဝုတ္တာနီတိ စေ? တဉ္စ န၊ ဘိယျောသော မတ္တာယ ကိသာဒိဘာဝါပတ္တိဒဿနတော. ယထာ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယ ဖာဏိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တထာ ‘‘နဝနီတံ ဥပါဒါယ သပ္ပိ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတော နဝနီတံ ဝိသုံ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န၊ ဝိသေသဒဿနာဓိပ္ပါယတော. ယထာ ဖာဏိတဂ္ဂဟဏေန သိဒ္ဓေပိ ပရတော ဥစ္ဆုရသော ဝိသုံ အနုညာတော ဥစ္ဆုသာမညတော ဂုဠောဒကဋ္ဌာနေ ဌပနာဓိပ္ပါယတော. တထာ နဝနီတေ ဝိသေသဝိဓိဒဿနာဓိပ္ပါယတော နဝနီတံ ဝိသုံ အနုညာတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိသေသဝိဓိ ပနဿ ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘ပစိတွာ သပ္ပိံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမေန အဓောတမ္ပိ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၂). တတ္ထ သပ္ပိ ပက္ကာဝ ဟောတိ၊ နာပက္ကာ. တထာ ဖာဏိတမ္ပိ. နဝနီတံ အပက္ကမေဝ.

ဧတ္ထာဟ – နဝနီတံ ဝိယ ဥစ္ဆုရသောပိ သတ္တာဟကာလိကပါဠိယံ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗောတိ? န ဝတ္တဗ္ဗော. ကသ္မာ? သတ္တာဟကာလိကပါဠိယံ ဝုတ္တေ ဥစ္ဆုရသော ဂုဠာပဒေသေန ယထာ အဂိလာနဿ ဖာဏိတံ ပဋိသိဒ္ဓံ၊ တထာ ဥစ္ဆုရသောပီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ အဝုတ္တေ ပန ဂုဠံ ဝိယ သော ဖာဏိတသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. ဣဓ အဝတွာ ပစ္ဆာ ဝစနေန ဂုဠောဒကဋ္ဌာနေဝ ဌပိတော ဟောတိ. တဒတ္ထမေဝ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝဋ္ဋနကပါနကာဓိကာရေ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဧဝ ယာမကာလိကောတိ စေ? န၊ အဋ္ဌကထာဝိရောဓတော. န ဥပါဒါယတ္ထဿ နိဿယတ္ထတ္တာတိ စေ? ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယ ဥစ္ဆုဝိကတိ ဖာဏိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၃) ယဒေတံ နိဿဂ္ဂိယဋ္ဌကထာဝစနံ၊ တတ္ထ ‘‘ဥပါဒါယာ’’တိ ဣမဿ နိဿာယ ပစ္စယံ ကတွာတိ အတ္ထောတိ. န၊ ပရတော အပရကိရိယာယ အဒဿနတော. ယထာ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ ၄၀၀၊ ၃.၄၂၁၊ ၄၂၅၊ သံ. နိ. ၂.၄၃) ‘‘ပဋိစ္စာ’’တိ ဣမဿ ဥဿုက္ကဝစနဿ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ အပရကိရိယာ ဒိဿတိ၊ န တထာ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဧတ္ထ အပရကိရိယာ ဒိဿတီတိ. အယုတ္တမေတံ တတ္ထ တဒဘာဝေပိ သိဒ္ဓတ္တာ. ယထာ ‘‘စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပ’’န္တိ (ဓ. သ. ၅၈၄) ဧတ္ထ အပရကိရိယာယ အဘာဝေပိ ဥဿုက္ကဝစနံ သိဒ္ဓံ၊ တထာ ဧတ္ထာပိ သိယာတိ? န၊ တတ္ထ ပါဌသေသာပေက္ခတ္တာ. ယထာ စတ္တာရော မဟာဘူတာ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ၊ ပဝတ္တကံ ဝါ ရူပန္တိ ဣမံ ပါဌသေသံ သာ ပါဠိ အပေက္ခတိ၊ န တထာ ဣဒံ အဋ္ဌကထာဝစနံ ကဉ္စိ ပါဌံ အပေက္ခတိ. ပရိပုဏ္ဏဝါဒိနော ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယာ. သညာကရဏမတ္တံ ဝါ တဿ ရူပဿ. ‘‘အတ္ထိ ရူပံ ဥပါဒါယာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၅၈၄) ဟိ သညာကရဏမတ္တံ၊ ဧဝမိဓာပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဥစ္ဆုရသံ အာဒိံ ကတွာ၊ တတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော၊ တသ္မာ ‘‘ဥစ္ဆုရသေန သံသဋ္ဌံ ဘတ္တံ အဂိလာနော ဘိက္ခု ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော၊ ဘိက္ခုနီ ပါဋိဒေသနိယေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အယုတ္တန္တိ ဧကေ. တေ ဝိသေသဟေတုနော အဘာဝံ ဒဿေတွာ ပညာပေတဗ္ဗာ.

ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာတိ ဥစ္ဆုရသံ အာဒိံ ကတွာ’’တိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထံ မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ ယဒိ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဝစနေန ဥစ္ဆုရသော ဖာဏိတံ သိယာ၊ ‘‘အပက္ကာ ဝါ’’တိ ဝစနံ နိရတ္ထကံ အပက္ကဝစနေန ဥစ္ဆုရသဿ ဂဟိတတ္တာ. အထ ‘‘ပက္ကာ ဝါ’’တိ ဝစနေန ဥစ္ဆုရသော ဖာဏိတန္တိ သိဒ္ဓံ၊ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဝစနံ နိရတ္ထကန္တိ ဥတ္တရံ ဝုတ္တံ၊ တံ အနုတ္တရန္တိ သာဓိတံ ဟောတိ. သော စေတေဟိ အပက္ကာ ဝါတိ သာမံ ဘိက္ခုနာ အပက္ကာ ဝါ. အဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါတိ ဘိက္ခုနာဝ သာမံ ဝိနာ ဝတ္ထုနာ ပက္ကာ ဝါတိ အတ္ထော. တသ္မာ အညထာ ‘‘သဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော ဒဿိတော၊ သော ဒုဋ္ဌု ဒဿိတော. ကသ္မာ? မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဈာမဥစ္ဆုဖာဏိတံ ဝါ ကောဋ္ဋိတဥစ္ဆုဖာဏိတံ ဝါ ပုရေဘတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ ‘‘သဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါ’’တိ ဝစနဿ စ လဒ္ဓိဝိရောဓတော အဝုတ္တတ္တာ. ‘‘မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘ဧတံ သဝတ္ထုကပက္ကံ ဝဋ္ဋတိ နော ဝဋ္ဋတီ’တိ ပုစ္ဆံ ကတွာ ‘ဥစ္ဆုဖာဏိတံ ပစ္ဆာဘတ္တံ နော ဝဋ္ဋနကံ နာမ နတ္ထီ’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ယုတ္တ’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၂၃) ဝုတ္တတ္တာ စ သဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါတိ အတ္ထော စ ဝုတ္တောယေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒုဒ္ဒဿိတောတိ သိဒ္ဓံ. အာဟာရတ္ထန္တိ အာဟာရပယောဇနံ. အာဟာရကိစ္စံ ယာပနန္တိ အတ္ထောတိ စ.

၂၆၂. တေလပရိဘောဂေနာတိ သတ္တာဟကာလိကပရိဘောဂေန.

၂၆၃. သတိ ပစ္စယေတိ ဧတ္ထ သတိပစ္စယတာ ဂိလာနာဂိလာနဝသေန ဒွိဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒဿ ဟိ အနာပတ္တိဝါရေ ယာမကာလိကာဒီနံ တိဏ္ဏမ္ပိ အဝိသေသေန သတိပစ္စယတာ ဝုတ္တာ. ဣမသ္မိံ ခန္ဓကေ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂိလာနဿ ဂုဠံ၊ အဂိလာနဿ ဂုဠောဒကံ၊ အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂိလာနဿ လောဏသောဝီရကံ၊ အဂိလာနဿ ဥဒကသမ္ဘိန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ သိဒ္ဓံ သတိပစ္စယတာ ဂိလာနာဂိလာနဝသေန ဒုဝိဓာတိ. အညထာ အသတိ ပစ္စယေ ဂုဠောဒကာဒီသု အာပဇ္ဇတိ. တတော စ ပါဠိဝိရောဓော.

ပိဋ္ဌေဟီတိ ပိသိတတေလေဟိ. ကောဋ္ဌဖလန္တိ ကောဋ္ဌရုက္ခဿ ဖလံ. ‘‘မဒနဖလံ ဝါ’’တိ စ လိခိတံ. ဟိင်္ဂုဇတု နာမ ဟိင်္ဂုရုက္ခဿ ဒဏ္ဍပလ္လဝပဝါဠပါကနိပ္ဖန္နာ. ဟိင်္ဂုသိပါဋိကာ နာမ တဿ မူလသာခပါကနိပ္ဖန္နာ. တကံ နာမ တဿ ရုက္ခဿ တစပါကောဒကံ. တကပတ္တီတိ တဿ ပတ္တပါကောဒကံ. တကပဏ္ဏီတိ တဿ ဖလပါကောဒကံ. အထ ဝါ ‘‘တကံ နာမ လာခါ. တကပတ္တီတိ ကိတ္တိမလောမလာခါ. တကပဏ္ဏီတိ ပက္ကလာခါ’’တိ လိခိတံ. ဥဗ္ဘိဒံ နာမ ဦသပံသုမယံ.

၂၆၄. ဆကဏံ ဂေါမယံ. ပါကတိကစုဏ္ဏံ နာမ အပက္ကကသာဝစုဏ္ဏံ၊ တေန ‘‘ဌပေတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. စာလိတေဟီတိ ပရိဿာဝိတေဟိ.

၂၆၅. နာနာသမ္ဘာရေဟိ ကတန္တိ နာနောသဓေဟိ.

ဂုဠာဒိအနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၄. သာမံ ပက္ကံ သမပက္ကန္တိ ဒုဝိဓံ ဝိယ ဒီပေတိ၊ တသ္မာ ခီရာဒီသု ဥဏှမတ္တမေဝ ပါကော. တေန ဥတ္တဏ္ဍုလာဒိသမာနာ ဟောန္တိ.

၂၇၆-၈. ‘‘ဗုဒ္ဓပ္ပမုခ’န္တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ‘ဘိက္ခုသံဃော’တိ အဝတွာ ‘သံဃော’တိ ဝုစ္စတိ ဘဂဝန္တမ္ပိ သင်္ဂဟေတု’’န္တိ ဝဒန္တိ. နာဂေါတိ ဟတ္ထီ.

၂၇၉. သမ္ဗာဓေတိ ဝစ္စမဂ္ဂေ ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ စ ပဿာဝမဂ္ဂေပိ အနုလောမတော. ဒဟနံ ပဋိက္ခေပါဘာဝါ ဝဋ္ဋတိ. သတ္ထဝတ္တိကမ္မာနုလောမတော န ဝဋ္ဋတီတိ စေ? န၊ ပဋိက္ခိတ္တပဋိက္ခေပါ၊ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဿ တပ္ပရမတာဒီပနတော၊ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ပုဗ္ဗေ ပဋိက္ခိတ္တမ္ပိ သတ္ထကမ္မံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ပစ္ဆာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဒွိက္ခတ္တုံ သတ္ထကမ္မဿ ပဋိက္ခေပေါ ကတော. တေန သမ္ဗာဓဿ သာမန္တာ ဒွင်္ဂုလံ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ နာမ. သတ္ထဝတ္တိကမ္မတော ဥဒ္ဓံ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. ကိဉ္စ ဘိယျော ပုဗ္ဗေ သမ္ဗာဓေယေဝ သတ္ထကမ္မံ ပဋိက္ခိတ္တံ၊ ပစ္ဆာ သမ္ဗာဓဿ သာမန္တာ ဒွင်္ဂုလမ္ပိ ပဋိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မာ တဿေဝ ပဋိက္ခေပေါ၊ နေတရဿာတိ သိဒ္ဓံ. ဧတ္ထ ‘‘သတ္ထံ နာမ သတ္ထဟာရကံ ဝါဿ ပရိယေသေယျာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ယေန ဆိန္ဒတိ၊ တံ သဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကဏ္ဋကေန ဝါ’’တိအာဒိ. ခါရဒါနံ ပနေတ္ထ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ ပသာခေ လေပမုခေန အနုညာတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧကေ ပန ‘‘သတ္ထကမ္မံ ဝါ’’တိ ပါဌံ ဝိကပ္ပေတွာ ဝတ္ထိကမ္မံ ကရောန္တိ. ‘‘ဝတ္ထီ’’တိ ကိရ အဂ္ဃိကာ ဝုစ္စတိ. တာယ ဆိန္ဒနံ ဝတ္ထိကမ္မံ နာမာတိ စ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တိ၊ တေ ‘‘သတ္ထဟာရကံ ဝါဿ ပရိယေသေယျာ’’တိ ဣမဿ ပဒဘာဇနီယံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ. အဏ္ဍဝုဍ္ဎီတိ ဝါတဏ္ဍကော. အာဒါနဝတ္တီတိ အာနဟဝတ္တိ.

မနုဿမံသပဋိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၀. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနုဿမံသံ။ပေ။ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပ္ပဋိ။ပေ။ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ အပ္ပဋိဝေက္ခဏဒုက္ကဋဉ္စ ထုလ္လစ္စယဉ္စာတိ ဒွေ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ကပ္ပိယမံသေပိ အပ္ပဋိဝေက္ခဏပစ္စယာ ဒုက္ကဋမေဝ. ကေစိ ‘‘မံသဘာဝံ ဇာနန္တောဝ အာပဇ္ဇတိ. ပူဝါဒီသု အဇာနန္တဿ ကာ ပစ္စဝေက္ခဏာ’’တိ ဝဒန္တိ. အဇာနန္တောပိ အာပဇ္ဇတိ သာမညေန ဝုတ္တတ္တာတိ ကေစိ.

ဟတ္ထိမံသာဒိပဋိက္ခေပကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၁. ဣမေသံ ။ပေ။ သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ဒသန္နမ္ပိ မနုဿမံသာဒီနံ အကပ္ပိယဘာဝမတ္တပရိဒီပနဝစနံ၊ နာပတ္တိဝိဘာဂဒဿနဝစနံ. ယံ ကိဉ္စိ ဉတွာ ဝါ အဉတွာ ဝါ ခါဒန္တဿ အာပတ္တိယေဝါတိ ဣဒမ္ပိ အနိယမိတဝစနမေဝ ‘‘အယံ နာမ အာပတ္တီ’’တိ အဝုတ္တတ္တာ. တဒုဘယမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ မနုဿာဒီနံ မံသာဒီသု ထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ ဂဟိတနယေဟိ အဓိပ္ပါယော ဇာနိတုံ သက္ကာတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – ယသ္မာ ဧတေသံ မနုဿာဒီနံ မံသာဒီနိ အကပ္ပိယာနိ၊ တသ္မာ မနုဿာနံ မံသာဒီသု ထုလ္လစ္စယာပတ္တိ. သေသာနံ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋာပတ္တီတိ. ပါဌေယေဝ ဟိ လောဟိတာဒိံ မံသဂတိကံ ကတွာ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနုဿမံသံ။ပေ။ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထေဝ ဟတ္ထာဒီနံ မံသာဒီသုပိ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ပညတ္တာ. တေန ဝုတ္တံ သီဟဠဋ္ဌကထာယံ ‘‘မနုဿမံသေ ဝါ ကေသေ ဝါ နခေ ဝါ အဋ္ဌိမှိ ဝါ လောဟိတေ ဝါ ထုလ္လစ္စယမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ ဧဝ –

‘‘အဋ္ဌိပိ လောဟိတံ စမ္မံ၊ လောမမေသံ န ကပ္ပတီ’’တိ. –

ခုဒ္ဒသိက္ခာဂါထာပဒဿ အတ္ထော စ အဓိပ္ပါယော စ သုဝိညေယျောတိ. ပဋိဂ္ဂဟဏေတိ ဧတ္ထ အနာဒရိယဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥဒကမနုဿာဒိမံသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. နာဂရာဇေန ဝုတ္တာဒီနဝေ သတိပိ ဥဇ္ဈာယနာဓိကာရမေဝ ဂဟေတွာ ‘‘ပဋိကူလတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ယာဂုမဓုဂေါဠကာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၃. ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗောတိ ဣဒံ သင်္ဂီတိကာရကဝစနံ. န ဟိ ဘဂဝါ တမေဝ သိက္ခာပဒံ ဒွိက္ခတ္တုံ ပညပေသိ၊ ဧဝံ ဧဝရူပေသူတိ ဧကေ. ပဌမပညတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ န စ တေ ဘိက္ခူ သာပတ္တိကာ ဇာတာ. ကထံ? ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ. ‘‘အပိစ မယံ ကာလဿေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ဝုတ္တံ. မာတိကာဝိဘင်္ဂေ (ပါစိ. ၂၂၇) စ ‘‘ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတော၊ တံ ဌပေတွာ အညံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဧတံ ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အညံ ဘောဇနံ နာမ နိမန္တနတော လဒ္ဓံ ယံ ကိဉ္စီတိ သိဒ္ဓံ. ယသ္မာ န ဘောဇ္ဇယာဂုနိမန္တနတော လဒ္ဓဘောဇနံ၊ တသ္မာ ‘‘ဧတ္ထ အနာပတ္တီ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ပရိဘုဉ္ဇိံသူတိ. ဧတ္ထ ‘‘ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပန အညနိမန္တနတော လဒ္ဓဘောဇနမေဝ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ၊ နေတရန္တိ အနုညာတံ. တတော ပဋ္ဌာယ တဿ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘နိစ္စဘတ္တေ သလာကဘတ္တေ ပက္ခိကေ ဥပေါသထိကေ ပါဋိပဒိကေ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေ ဝေသာလိယာ ပညတ္တကာလေ နတ္ထိ၊ ယဒိ အတ္ထိ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိမာတိကာဝိဘင်္ဂဝိရောဓော၊ တသ္မာ ‘‘အပိစ မယံ ကာလဿေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တတ္တာ၊ ပဒဘာဇနေပိ ‘‘အညံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ စ ပဌမံ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ နိမန္တိတံ ဘောဇနံ ဌပေတွာ အနိမန္တိတမေဝ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ၊ နေတရန္တိ ကိဉ္စာပိ အာပန္နံ၊ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညတြ နိမန္တိတေန အညဿ ဘောဇ္ဇယာဂု ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပန ပဌမနိမန္တိတဘောဇနတော အညံ ပစ္ဆာ လဒ္ဓံ နိမန္တိတဘောဇနံ၊ နိစ္စဘတ္တာဒီနိ စ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တီတိ အာပဇ္ဇမာနံ ဝိယ ဇာတန္တိ အနုပညတ္တိပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏံ၊ အနိမန္တနဘောဇနေ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏဉ္စ ကရောန္တော၊ ပဌမပညတ္တိသိက္ခာပဒမေဝ ဣမိနာ အတ္ထေန ပရိဏာမေန္တော စ ‘‘ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဘဂဝါ အာဟ၊ တသ္မာ တတော ပဋ္ဌာယ ပစ္ဆာ နိမန္တနဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿေဝ အာပတ္တိ. တေသု န နိစ္စဘတ္တာဒီနီတိ အာပန္နံ. တေနေဝါယသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော တဿ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘နိစ္စဘတ္တေ’’တိအာဒီနိ ပဉ္စ ပဒါနိ ပက္ခိပိတွာ သင်္ဂါယိ. အဓိပ္ပါယညူ ဟိ တေ မဟာနာဂါ၊ တသ္မာ ပဌမမေဝ ယံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနံ၊ ပစ္ဆာပိ တံ အနုရက္ခန္တေန အဘောဇနံ မဓုဂေါဠကံ အပရာမသိတွာ ဘောဇ္ဇယာဂု ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဧဝံ အာစရိယော.

ဧတ္ထာဟ – ယထာ ပစ္ဆာလဒ္ဓလေသေန ထေရေန နိစ္စဘတ္တာဒိပက္ခေပေါ ကတော၊ ဧဝံ ကထိနက္ခန္ဓကေ ပရမ္ပရဘောဇနံ ပက္ခိပိတွာ ‘‘အတ္ထတကထိနာနံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆ ကပ္ပိဿန္တီ’’တိ ကိမတ္ထံ န ဝုစ္စန္တိ? ဝုစ္စတေ – ယထာဝုတ္တလေသနိဒဿနတ္ထံ. အညထာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဝေသာလိယံ၊ အန္ဓကဝိန္ဒေ စာတိ ဥဘယတ္ထ ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎေန ပညတ္တံ သိယာ. နော စေ၊ သာပတ္တိကာ ဘိက္ခူ သိယုံ၊ န စ တေ သာပတ္တိကာ အပ္ပဋိက္ခိတ္တေပိ တေသံ ကုက္ကုစ္စဒဿနတော. ‘‘တေန ဟိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဘိက္ခူနံ ဒေဟီတိ. ဘိက္ခူ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ န ပဋိဂ္ဂဏှန္တီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. တေသဉှိ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဘဂဝတော အာဏတ္တိယာ ပရိဘုတ္တာနမ္ပိ ‘‘ဩဒိဿကံ နု ခေါ ဣဒံ အမှာက’’န္တိ ဝိမတိပ္ပတ္တာနံ ဝိမတိဝိနောဒနတ္ထံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဂုဉ္စ မဓုဂေါဠကဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝမိဓာပေတေ ပညတ္တံ ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒံ ဩမဒ္ဒိတွာ ပရမ္ပရဘောဇနံ ကထံ ဘုဉ္ဇိဿန္တီတိ. ဧတ္ထာဟု ကေစိ အာစရိယာ ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒေနေဝ ‘‘အညဿ ဘောဇနံ န ကပ္ပတီ’’တိ ဇာနန္တာပိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဂုဉ္စာ’’တိ ဝိသုံ အနုညာတတ္တာ ‘‘ပဋဂ္ဂိဒါနမဟာဝိကဋာဒိ ဝိယ ကပ္ပတီ’’တိ သညာယ ဘုဉ္ဇိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အပိစ မယံ ကာလဿေဝ ဘောဇ္ဇယာဂုယာ ဓာတာ’’တိအာဒိ၊ တံ အယုတ္တံ တတ္ထ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိမာတိကာဝိဘင်္ဂဝိရောဓေန အနာပတ္တိဝါရေ နိစ္စဘတ္တာဒီနံ အသမ္ဘဝပ္ပသင်္ဂတော၊ ဘိက္ခူနံ သာပတ္တိကဘာဝါနတိက္ကမနတော၊ မိစ္ဆာဂါဟဟေတုပ္ပသင်္ဂေန ဘဂဝတာ အနုညာတပ္ပသင်္ဂတော စ. တေ ဟိ ဘိက္ခူ ယသ္မာ ဘဂဝါ ကတ္ထစိ ဝိနယဝသေန ကပ္ပိယမ္ပိ ‘‘ဂါထာဘိဂီတံ မေ အဘောဇနေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၉၄၊ သု. နိ. ၈၁၊ မိ. ပ. ၄.၅.၉) ပဋိက္ခိပတိ၊ တသ္မာ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယံ ပတိ ‘‘ကုက္ကုစ္စာယန္တာ န ပဋိဂ္ဂဏှန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ သိက္ခာပဒံ ပတိ ဘဂဝါပိ အတ္တနော အဓိပ္ပါယပ္ပကာသနတ္ထမေဝ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဂုဉ္စာ’’တိ အာဟ. ဒုရဝဂ္ဂါဟော ဟိ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယော. တထာ ဟိ ဘာရဒွါဇဿ ပါယာသံ အဘောဇနေယျန္တိ အကတဝိညတ္တိပ္ပသင်္ဂတော ပဋိက္ခိပိ. အာနန္ဒတ္ထေရေန ဝိညာပေတွာ သဇ္ဇိတံ တေကဋုလယာဂုံ ပန ‘‘ယဒပိ၊ အာနန္ဒ၊ ဝိညတ္တံ၊ တဒပိ အကပ္ပိယ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ယဒပိ၊ အာနန္ဒ၊ အန္တောဝုတ္ထ’’န္တိအာဒိမေဝါဟ. တေန နော စေ တံ အန္တောဝုတ္ထံ ကပ္ပတီတိ အဓိပ္ပါယဒဿနေန ပဏီတဘောဇနသူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပဒါနိ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ ဘဂဝတောပိ ကပ္ပတိ၊ ပဂေဝ အမှာကန္တိ.

၂၈၄. ဂိလာနဿေဝ ဘဂဝတာ ဂုဠော အနုညာတောတိ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ ဂိလာနာနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိသာယနီယာနီ’’တိ (ပါရာ. ၆၂၂) ဝစနဝသေန ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ တေ ဣဓ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ကုက္ကုစ္စာယိံသု. ဣဓ ပန ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂိလာနဿ ဂုဠောဒက’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂုဠာဓိကာရတ္တာ ပုဗ္ဗေ အနုညာတဉ္စ ဝတွာ အဂိလာနဿ ဂုဠောဒကံ အနုညာတံ၊ တေန ဂိလာနေန သတိ ပစ္စယေ ဂုဠော ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော၊ ဂုဠောဒကံ အသတိ ပစ္စယေပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမံ ဝိသေသံ ဒီပေတိ. တတ္ထ ‘‘ဂုဠောဒကံ ကာလိကေသု သတ္တာဟကာလိကံ၊ ဘဂဝတာ ဩဒိဿာနုညာတတ္တာ သတ္တာဟာတိက္ကမေန ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ၊ ဥဒကသမ္ဘိန္နတ္တာ သတ္တာဟကာလိကဘာဝံ ဇဟတိ. ‘‘ယထာ အမ္ဗာဒိ ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ယာမကာလိကံ ဇာတံ၊ တထာ သတ္တာဟကာလိကံ ဇဟိတွာ တဒနန္တရေ ယာဝဇီဝိကေ ဌိတ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ယုတ္တံ၊ တဉ္စ ဘဂဝတာ ဩဒိဿာနုညာတတ္တာ ပစ္စဝေက္ခဏာဘာဝေ ဒေါသော နတ္ထိ. ‘‘ဂုဠောဒက’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဥဒကဂတိက’’န္တိ ဝဒန္တိ. ယဒိ ဥဒကမိဿံ ဥဒကဂတိကံ ဟောတိ၊ မဓုပိ သိယာ တံ တထာ အနုညာတတ္တာ. မာ ဟောတု၊ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ သိယာ ဥဒကဂတိကတ္တာ၊ တဉ္စ န ဟောတိ၊ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာပိ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ.

၂၈၅. သုညာဂါရန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ.

ကပ္ပိယဘူမိအနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၅. ဩရဝသဒ္ဒန္တိ မဟာသဒ္ဒံ. ဗဟူဟိ သမ္ပရိဝါရေတွာတိ ဧတ္ထ ဧကေနာပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဗဟူသု ဧကဿပိ ဝစနေန သဟ သိယာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အာမသိတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အနာမသိတေ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ ဝစနေန သေသာပိ အနုညာတာ. ‘‘ဘိတ္တိဉ္စေ ဥပသန္တေ ပစ္ဆာ တံ ပူရေန္တိ၊ တတ္ထ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ပကတိဘူမိယံယေဝ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တံ ဥပရိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဣဋ္ဌကာဒီဟိ ကတာစယဿာ’’တိအာဒိနာ ဝိရုဇ္ဈတိ ဝိယ. မတ္တိကာပိဏ္ဍံ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘အသတိယာ အနဓိဋ္ဌိတာယ သရိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ စေ ဥပရိ အဓိဋ္ဌိတာ၊ ဟေဋ္ဌာ ဌိတံ ဘဏ္ဍံ အကပ္ပိယံ၊ ဥပရိဋ္ဌိတမေဝ ကပ္ပိယံ၊ အယမေတ္ထ ဝိသေသော’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ကပ္ပိယကုဋိ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝံဝိဓေ ပုန ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ကပ္ပိယကုဋိံ ကာတုံ ဒေမာတိ ဧတ္ထ ကပ္ပိယကုဋိကိစ္စံ ကာတုန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဘောဇနသာလာ ပန သေနာသနမေဝ၊ တသ္မာ တတ္ထ ကာတဗ္ဗန္တိ အပရေ. ‘‘အကတေပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

‘‘မုခသန္နိဓိ နာမ ဘောဇနကာလေ သန္နိဓီ’’တိ လိခိတံ. မုခသန္နိဓီတိ တဿ နာမံ. ‘‘ယဒိ သန္နိဓိ ဟောတိ၊ ပါစိတ္တိယံ ဘဝေယျ၊ မုခသန္နိဓိ ပန ဒုက္ကဋံ၊ တသ္မာ သန္နိဓိ အနဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တဿ သန္တကံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနံ နာဓိပ္ပေတံ. စီဝရဝိကပ္ပနေ ဝိယ ကပ္ပိယမတ္တံ ဉာတဗ္ဗန္တိ ကေစိ.

ကေဏိယဇဋိလဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၀. ‘‘အတ္တနာ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပုရေဘတ္တမေဝ ပရိစ္စဇိတွာ သာမဏေရာဒီဟိ ပါနကံ ကတွာ ဒိန္နေ ပုရေဘတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ န ပစ္ဆာဘတ္တံ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တတ္ထ ပုန ပဋိဂ္ဂဟဏေ နိဒ္ဒေါသတ္တာ၊ ပုရေဘတ္တမေဝ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ နိဿဋ္ဌတ္တာ၊ အတ္တနာ စ အဂ္ဂဟိတတ္တာ ဒေါသော န ဒိဿတိ၊ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. သာလူကာ နာမ ကန္ဒာ၊ ‘‘ဣတော ကိဉ္စိတက’’န္တိ ဝေါဟရန္တိ. ‘‘ဖာရုသကန္တိ ဂေါဠဝိသယေ ဧကော ရုက္ခော’’တိ စ လိခိတံ. ‘‘ပက္ကဍာကရသ’’န္တိ ဝိသေသိတတ္တာ ‘‘အပက္ကံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိဝစနေနပိ သိဒ္ဓမေဝ. တဏ္ဍုလဓောဝနောဒကမ္ပိ ဓညရသော ဧဝ. ‘‘နိက္ကသဋော ဥစ္ဆုရသော သတ္တာဟကာလိကော’’တိ လိခိတံ. သာဝိတ္တီတိ ဂါယတ္တိ. ဆန္ဒသောတိ ဝေဒဿ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတေန အကပ္ပိယေ သမာဒပေတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အနုပသမ္ပန္နဿာပိ န ကေဝလံ ဒသသု ဧဝ သိက္ခာပဒေသု၊ အထ ခေါ ယံ ဘိက္ခုဿ န ကပ္ပတိ၊ တသ္မိမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝုတ္တံ.

၃၀၅. ဒွေ ပဋာ ဒေသနာမေနေဝါတိ စီနပဋ္ဋသောမာရပဋ္ဋာနိ. တီဏီတိ ပတ္တုဏ္ဏေန သဟ တီဏိ. ဣဒ္ဓိမယိကံ ဧဟိဘိက္ခူနံ နိဗ္ဗတ္တံ. ဒေဝဒတ္တိယံ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရေန လဒ္ဓံ. ‘‘ယာမာတိက္ကမေ သန္နိဓိဝသေန သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝသေနာ’’တိ လိခိတံ.

ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.