ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၁. ပါရာဇိကကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

ဂန္ထာရမ္ဘဝဏ္ဏနာ

ဝိဘင်္ဂေ ဝိယ ဘိက္ခူနံ၊ ဝိတ္ထာရမဘိသင်္ခတံ၊

အကတွာ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ၊ ဝက္ခေ ဂဏ္ဌိပဒက္ကမံ.

ယော ဘိက္ခုနီနံ ဝိဘင်္ဂေါ အဿ၊ တဿ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော ပတ္တောတိ အတ္ထော.

ဂန္ထာရမ္ဘဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁. ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၅၆-၇. တတ္ထ တတ္ထ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာ ဝီမံသာ. ပဒပဋိပါဋိယာ ဧဝါတိ မာတိကာပဒပဋိပါဋိယာ ဧဝ. ‘‘ဝုတ္တန္တိ သင်္ဂီတိကာနံ ဥပသင်္ကပ္ပနာနံ ဝိဘာဇနံ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ.

၆၅၈. ‘‘ဧဟိဘိက္ခုနီတိ ဘိက္ခုနီ၊ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပသမ္ပန္နာတိ ဘိက္ခုနီ’’တိ ဣဒံ ပန ဒေသနာဝိလာသဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဧကေ. အညဗုဒ္ဓကာလေ အတ္ထီတိ ဧကေ၊ တံ န ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ အမှာကမ္ပိ ဗုဒ္ဓကာလေ သမ္ဘဝပ္ပသင်္ဂတော၊ ဧဟိဘိက္ခုနိယာ ပဋိသေဓဆာယာဒိဿနတော စ. ယထာဟ ဓမ္မပဒေ ဝိသာခါဝတ္ထုသ္မိံ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁. ဝိသာခါဝတ္ထု) ‘‘တဿ စီဝရဒါနဿ နိဿန္ဒေန ဣမံ မဟာလတာပသာဓနံ လဘိ. ဣတ္ထီနဉှိ စီဝရဒါနံ မဟာလတာပသာဓနဘဏ္ဍေန မတ္ထကံ ပပ္ပေါတိ၊ ပုရိသာနံ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရေနာ’’တိ. တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ဘိက္ခုနိယာ သမ္ဘဝေါ အညဗုဒ္ဓကာလေ ကဒါစိ သိယာ၊ နတ္ထေဝ အမှာကံ ဗုဒ္ဓကာလေ. ဒေသနာဝိလာသေန ပန ဘိက္ခုဒေသနာက္ကမေနေဝ ဘိက္ခုနိနိဒ္ဒေသော ဝုတ္တော၊ တေနေဝ ဘိက္ခုသံဃဝသေန ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ ဘိက္ခုနိယော ဝိဇ္ဇမာနာပိ တတ္ထ န ဝုတ္တာ. တာသံ အတ္ထိတာ ဣမာယ ပရိဝါရကထာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ –

‘‘ဥဘော ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာ၊

ဥဘိန္နံ ဟတ္ထတော စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ၊

သိယာ အာပတ္တိယော နာနာ၊

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၇၉)၊

အထ ဝါ ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဧဟိဘိက္ခုသရဏဂမနေန ဥပသမ္ပန္နောဝ ဣတ္ထိလိင်္ဂပါတုဘာဝေန ဘိက္ခုနိဘာဝေ ဌိတာ ပုရိသူပသမ္ပန္နံ ဥပါဒါယ ‘‘ဧဟိဘိက္ခုနီ’’တိ၊ ‘‘တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပသမ္ပန္နာ ဘိက္ခုနီ’’တိ စ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. နော စေ၊ တံ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျာတိ ဧကေ၊ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဝိညူ ပဋိဗလော’’တိ ဒွိန္နံ အဝဿဝဘာဝဿ ဣဇ္ဈနတော ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ယသ္မာ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တီနံ အဂ္ဂဟတ္ထာ ပုရိသာနံ ဟတ္ထေဟိ ကဒါစိ မိဿီဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဝန္ဒန္တာနံ ဝါ ပုရိသာနံ သိရာနိ အဂ္ဂပါဒေဟိ မိဿိတာနိ ကဒါစိ ဟောန္တိ၊ ကေသစ္ဆေဒနကာလေ ဝါ သိရံ ပုရိသာနံ ဟတ္ထေဟိ မိဿိတံ ဟောတိ၊ စိတ္တံ နာမေတံ အတိရဒ္ဓဂဝေသိ၊ ဒုရက္ခိယံ ဝါ၊ တသ္မာ ‘‘မာ အတိလဟုံ ပါရာဇိကာပတ္တိ ဘိက္ခုနီနံ ဟောတူ’’တိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ကာရုညေန ပါရာဇိကက္ခေတ္တပရိစ္ဆေဒံ၊ ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တပရိစ္ဆေဒဉ္စ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒေသေသုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၆၅၉. တဗ္ဗဟုလနယေန သာ ဝုတ္တာတိ ဧတ္ထ အယမနုဂဏ္ဌိပဒက္ကမော – ယေဘုယျေန ကိရိယသမုဋ္ဌာနတ္တာ ‘‘ကိရိယသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ အဝတွာ ပန ‘‘သာဒိယေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အကိရိယတောပိ သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ ‘‘မနုဿိတ္ထိယာ တယော မဂ္ဂေ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ကိရိယသမုဋ္ဌာနတံ ဝတွာ တဒနန္တရံ ‘‘ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ။ပေ။ သော စေ ပဝေသနံ သာဒိယတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၅၆) နယေန အကိရိယသမုဋ္ဌာနတာယပိ ဝုတ္တတ္တာ ပဌမပါရာဇိကဿာပိ တဗ္ဗဟုလနယေနေဝ ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဟိ ပဝေသနသာဒိယနာဒိမှိ ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ ဒိဿတိ. အင်္ဂဇာတစလနဉ္စေတ္ထ န သာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘သော စေ ပဝေသနံ န သာဒိယတိ၊ ပဝိဋ္ဌံ န သာဒိယတိ၊ ဌိတံ န သာဒိယတိ၊ ဥဒ္ဓရဏံ သာဒိယတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ (ပါရာ. ၅၈) ဧတ္ထ ဌိတ န သာဒိယနေ ပကတိယာပိ ပရိပုဏ္ဏစလနတ္တာ. သာဒိယနပစ္စယာ ဟိ သေဝနစလနဉ္စေတ္ထ န ဒိဿတေဝါတိ တဗ္ဗဟုလနယေနေဝ ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ ဂဟေတဗ္ဗာ. တတ္ထ တတ္ထ အဋ္ဌကထာသု ကသ္မာ တဗ္ဗဟုလနယော အဝုတ္တောတိ စေ? ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၃၉၊ ၄၂) မာတိကာယံ ကိရိယသမုဋ္ဌာနဿ သရူပေန ဝုတ္တတ္တာ တဒနုရူပဝသေန ဝိဘင်္ဂနယမနောလောကေတွာ ‘‘ကိရိယသမုဋ္ဌာန’’မိစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ယထာ စေတေသု တဗ္ဗဟုလနယေန ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ ဝုတ္တာ၊ တထာ သုရာဒီနံ အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာ၊ န ဣတရထာ ‘‘ယံ အကုသလေနေဝ အာပဇ္ဇတိ၊ အယံ လောကဝဇ္ဇာ၊ သေသာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာ’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တေ လောကဝဇ္ဇပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနံ နိယမနလက္ခဏသိဒ္ဓိ ဟောတိ၊ တထာ တံ အဝတွာ ‘‘ယဿာ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ၊ အယံ လောကဝဇ္ဇာ. သေသာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တေ လောကဝဇ္ဇဝစနံ နိရတ္ထကံ သိယာ ဝတ္ထုအဇာနနပက္ခေပိ အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတ္တာ. ယသ္မာ တတ္ထ သုရာပါနဝီတိက္ကမဿ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေါ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ခန္ဓကဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၈) ‘‘မဇ္ဇပါနေ ပန ဘိက္ခုနော အဇာနိတွာပိ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဇံ ပိဝန္တဿ ပါစိတ္တိယံ၊ သာမဏေရော ဇာနိတွာ ပိဝန္တော သီလဘေဒံ အာပဇ္ဇတိ၊ န အဇာနိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘ဝတ္ထုအဇာနနပက္ခေ ပါဏာတိပါတာဒီနံ သိဒ္ဓိကရအကုသလစိတ္တုပ္ပါဒသဒိသေ စိတ္တုပ္ပါဒေ သတိပိ သာမဏေရော သီလဘေဒံ နာပဇ္ဇတီ’’တိ. အဘိနိဝေသဝစနံ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ သမာနဇာတိကတ္တာ သာမဏေရာနံ သုရာပါနဿ. ‘‘သုရာဒယော ပနိမေ’’တိ ဝတ္ထုံ ဇာနိတွာ ပါတဗ္ဗတာဒိဝသေန ဝီတိက္ကမန္တဿ အကုသလဿ အသမ္ဘဝေါ နတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယဿ သစိတ္တကပက္ခေ’’တိအာဒိ.

ကိဉ္စေတ္ထ ယုတ္တိဝစနေန အရဟန္တာနံ အပ္ပဝိသနတော သစိတ္တကာစိတ္တကပက္ခေသု အကုသလနိယမောတိ စေ? န၊ ဓမ္မတာဝသေန သေက္ခာနမ္ပိ အပ္ပဝိသနတော. အစိတ္တကပက္ခေ အကုသလနိယမာဘာဝဒဿနတ္ထံ သုပန္တဿ မုခေ ပက္ခိတ္တဇလဗိန္ဒုမိဝ သုရာဗိန္ဒုအာဒယော ဥဒါဟရိတဗ္ဗာတိ. တဗ္ဗဟုလနယေန ဟိ အတ္ထေ ဂဟိတေ ပုဗ္ဗေနာပရံ အဋ္ဌကထာယ သမေတိ. ‘‘သဒ္ဓိံ ပါဠိယာ အဝိသေသတ္ထော ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒမေတ္ထ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. ယဒိ ဝတ္ထုဇာနနပက္ခေ ဝိနာ အကုသလေန မဇ္ဇပါနံ သိယာ၊ ကသ္မာ နာဠိမဇ္ဈံ နာတိက္ကမတိ အရိယာနံ ပါနကာဒိသညီနန္တိ? သီလဘေဒဝတ္ထုဝီတိက္ကမော ဝိနာပိ စိတ္တေန အရိယာနံ ဓမ္မတာဝသေနေဝ န သမ္ဘဝတီတိ စေ၊ န၊ စက္ခုပါလတ္ထေရဝတ္ထု (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.၁) အာဒိဝိရောဓတောတိ. အပိစ ဘိက္ခုနောပိ သာမဏေရဿ ဝိယ သုရာပါနံ သစိတ္တကမေဝ ကသ္မာ န ဇာတန္တိ? အပ္ပတိရူပတ္တာတိ စေ၊ သာမဏေရာနမ္ပိ အပ္ပတိရူပမေဝ. သဟဓမ္မိကာ ဧဝ ဟိ တေ. မဟာသာဝဇ္ဇတ္တာတိ စေ? သာမဏေရာနမ္ပိ တာဒိသမေဝ. သာမဏေရာနံ သစိတ္တကမေဝ ပါရာဇိကံ၊ ဣတရံ ဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထူတိ စေ? ဘိက္ခူနမ္ပိ မဇ္ဇပါနေ နတ္ထိ. ဧတ္ထ တိကပါစိတ္တိယေန န ဘဝိတဗ္ဗံ. မဇ္ဇေ အမဇ္ဇသညိဿ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ပညာပေတဗ္ဗာ သိယာ. ဘိက္ခုဿ ပါစိတ္တိယဝတ္ထု သာမဏေရာနံ ပါရာဇိကံ ဟောတိ တိရစ္ဆာနဂတသာမဏေရာနံ ဝိယာတိ စေ? အစိတ္တကမ္ပိ မဇ္ဇပါနာဒီနံ သာမဏေရာနံ ပါရာဇိကံ ပညာပေတဗ္ဗံ သိယာ. နာစိတ္တကံ ပါရာဇိကံ သမ္ဘဝတီတိ စေ? န၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇမ္ပိ ပါရာဇိကံ သမ္ဘဝတီတိ. နိကာယန္တရပက္ခေ အယမေဝ ဒေါသော. အမှာကဉှိ လောကဝဇ္ဇမေဝ မဇ္ဇပါနန္တိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ သုရာပါနမေဝ ဓမ္မတာဝသေန အရိယာ န ကရောန္တီတိ? န ကေဝလံ သုရာပါနမေဝ ဓမ္မတာဝသေန အရိယာ န ကရောန္တိ၊ ပါဏေသုပိ ကောဓဝသေန ပါဏသညိတာယ သီသစ္ဆေဒနာဒီနိ န ကရောန္တိ၊ သဒါရသညာယ ပရဒါရံ န ဝီတိက္ကမန္တိ၊ အနတ္ထဘဉ္ဇကသညာယ အတ္ထဘဉ္ဇကမုသာ န ဝဒန္တိ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသညာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ န ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာစရိယာပိ သုရာပါနေ အကုသလနိယမာဘာဝမေဝ ဝဒန္တိ၊ တသ္မာ ဧဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယ ဂဏ္ဌိပဒေ လောကဝဇ္ဇပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာဓိကာရေ ‘‘သစိတ္တကပက္ခေအကုသလန္တိ သုရာပါနာဒိသင်္ဂဟတ္ထံ၊ ဣတရထာ ယဿ အကုသလမေဝါတိ ဝဒေယျာ’’တိ လိခိတံ. ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ ပနဿ တဗ္ဗဟုလနယမေဝ၊ န ပဌမပါရာဇိကေ. ကထံ? ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒံ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ. ဧတ္ထ ဘိက္ခုဿ စ ဘိက္ခုနိယာ စ ကာယသံသဂ္ဂဘာဝေ သတိ ဘိက္ခုနီ ကာယင်္ဂမစောပယမာနာပိ စိတ္တေနေဝ အဓိဝါသေန္တီ အာပဇ္ဇတိ၊ န ဧဝံ ဘိက္ခု. ဘိက္ခု ပန စောပယမာနောဝ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေဝ ပဌမပါရာဇိကေပိ စောပနေ သတိ ဧဝ အာပဇ္ဇတိ၊ နာသတိ. ပဝေသနံ သာဒိယတီတိ ဧတ္ထ ပဝေသနသာဒိယနံ နာမ သေဝနစိတ္တဿုပ္ပါဒနန္တိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဒုတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ကိဿ ပန တွံ အယျေ ဇာနံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္န’’န္တိ ဝစနတော၊ ‘‘အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာနံ အညတရံ ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္န’’န္တိ (ပါစိ. ၆၆၆) ဝစနတော၊ အန္တေ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ခေါ အယျာယော အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိဝစနတော (ပါစိ. ၆၇၇)၊ ပရိဝါရေ ‘‘သာဓာရဏပညတ္တိ ဥဘတောပညတ္တီ’’တိ (ပရိ. ၂၀၁) ဝစနတော စ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂံ ပတွာ ဘဂဝါ သာဓာရဏာနိ သိက္ခာပဒါနိ ဘိက္ခူနံ ဥပ္ပန္နဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဆန္ဒသော မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတေနပိ ပါရာဇိကာ ဟောတိ အသံဝါသာ’’တိအာဒိနာ နယေန သဝိသေသမ္ပိ အဝိသေသမ္ပိ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ အနုက္ကမေန ပဒဘာဇနံ၊ အာပတ္တိဘေဒံ၊ တိကစ္ဆေဒံ၊ အနာပတ္တိဝါရဉ္စ အနဝသေသံ ဝတွာ ဝိတ္ထာရေသိ. သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ပန အသာဓာရဏပညတ္တိယောယေဝ ဣဓ ဝိတ္ထာရိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၆၆၆. တတ္ထ ‘‘အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာန’’န္တိ ဣဒံ ကေဝလံ သင်္ဂီတိကာရကာနံယေဝ နယတော နိက္ခိတ္တဝစနံ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဆဋ္ဌသတ္တမဋ္ဌမာနံ ပါရာဇိကာနံ အပညတ္တတ္တာ. ဘဂဝတာ ပန ဣဒံ ပညာပိတမာဒိသိက္ခာပဒမ္ပိ ဥပါဒါယ ‘‘ဆန္နံ ပါရာဇိကာန’’န္တိ ဝုတ္တံ သိယာ. ဣတော ဥဒ္ဓံ ပညတ္တာနိပိ ဥပါဒါယ ‘‘အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာန’’န္တိ ဝစနံ အပရဘာဂေ ဥပ္ပန္နန္တိ ဧကစ္စေ အာစရိယာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဣဒဉ္စ ပါရာဇိကံ ပစ္ဆာ ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ‘အဋ္ဌန္န’န္တိ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ မတေန သိဒ္ဓမေတံ ယထာပညတ္တာနုက္ကမဝသေနေဝ သင်္ဂီတာနီတိ. ‘‘အညာသိ’’န္တိ ပါဌော. အညာသီတိ န ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝါ’’တိ ဝစနတော ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကံ ယာ ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ သာပိ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကအာယေဝါတိ သိဒ္ဓံ. ကိဉ္စာပိ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနံ ပေမဝသေန ဟောတိ၊ တထာပိ သိက္ခာပဒဝီတိက္ကမစိတ္တံ ဒေါမနဿိကမေဝ ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘ဒုက္ခဝေဒန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဒုတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၆၉. ဣမံ အဓိပ္ပါယမတ္တန္တိ ‘‘စောဒေတွာ သာရေတွာ’’တိ ဧတံ. ဧတ္ထာယံ ဝိစာရဏာ – ယော ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တကဘိက္ခုနာ သမာနဒိဋ္ဌိကော လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော ဟောတိ၊ သော အဝန္ဒနီယော၊ ကမ္မာကမ္မေ ဥက္ခိတ္တကော ဝိယ န ဂဏပူရဏော၊ သဟသေယျမ္ပိ န လဘတိ၊ န တထာ ဘိက္ခုနီ. သာ ဟိ ယာဝ န သမနုဘဋ္ဌာ၊ တာဝ ဂဏပူရကာ စ ဟောတိ၊ သံဝါသဉ္စ လဘတိ. လဒ္ဓိနာနာသံဝါသိကာနုဝတ္တိကာပိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာဝ ဟောတိ. ဥက္ခိတ္တော စေ ကာလင်္ကတော၊ တဒနုဝတ္တကော ဘိက္ခု လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော ဟောတိယေဝ. တထာ ဝိဗ္ဘန္တေပိ တသ္မိံ တိတ္ထိယပက္ကန္တကေပိ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတေပီတိ ဧကေ. တေသံ မတေန ဥက္ခိတ္တကေ တထာဘူတေပိ ဘိက္ခုနီ တဒနုဝတ္တိကာ သမနုဘာသိတဗ္ဗာဝါတိ အာပဇ္ဇတိ. သမနုဘာသနကမ္မံ သံဃာယတ္တံ၊ သံဃေန သဉ္စိစ္စ ပုရိမကာပတ္တိံ အပနေတုံ န ယုတ္တံ ဝိယ ခါယတိ. ဥက္ခေပနီယကမ္မဉ္စ အာပတ္တိအဒဿနမတ္တေ၊ အပ္ပဋိကမ္မမတ္တေ၊ ကုဒိဋ္ဌိအပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနမတ္တေ စ ကရိယတိ၊ တဿ အနုဝတ္တနမတ္တေန သမနုဘာသိတွာ သာသနတော စာဝေတဗ္ဗာနီတိ န ယုတ္တန္တိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗမေဝ၊ ဣဒံ အပါရာဇိကဝတ္ထူသုပိ တပ္ပသင်္ဂတော၊ အနညဝိသယတ္တာ စ ဝိနယဿ.

တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၇၅. ‘‘လောကဿာဒသင်္ခါတဿ မိတ္တသန္ထဝဿ ဝသေန တံ ဒဿေတုံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေနာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ. တိဿိတ္ထိယောတိ တီသု ဣတ္ထီသု၊ တိဿော ဝါ ဣတ္ထိယော. တံ န သေဝေတိ တာသု န သေဝတိ. အနရိယာတိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနာ. ဗျဉ္ဇနသ္မိန္တိ အတ္တနော ဗျဉ္ဇနေ. န သေဝေတိ န သေဝတိ. န စာစရေတိ နာစရတိ. ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏောတိ ဒွီဟိပိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ. ဂမနုပ္ပါဒနန္တိ သဉ္စရိတ္တံ.

၆၇၆. ‘‘နိဝတ္ထံ ဝါ ပါရုတံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ နိဝတ္ထဿ ဝါ ပါရုတဿ ဝါ ဝတ္ထဿ ဂဟဏံ သာဒိယတီတိ အတ္ထော.

စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပါရာဇိကကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သံဃာဒိသေသကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

၁. ပဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၈၁. အာဟတကောတိ အာနီတော၊ နိယတကောတိ အဓိပ္ပါယော. အကပ္ပိယအဍ္ဍော နာမ သံဃဿ ဝါ အာရာမိကပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဝတ္ထုဿ ကာရဏာ သံဃဿ ဝါရိကဘာဝေန သယမေဝ ဝါ အဓိကရဏဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘အမှာကံ ဧသော ဒါသော၊ ဒါသီ၊ ဝါပီ၊ ခေတ္တံ၊ အာရာမော၊ အာရာမဝတ္ထု၊ ဂါဝေါ၊ ဂါဝီ၊ မဟိံသီ၊ အဇာ၊ ကုက္ကုဋာ’’တိအာဒိနာ ဝေါဟရတိ၊ အကပ္ပိယံ. ‘‘အယံ အမှာကံ အာရာမိကော အာရာမိကာ၊ အယံ ဝါပီ ဣတ္ထန္နာမေန သံဃဿ ဟတ္ထေ ဒေါဟနတ္ထာယ ဒိန္နာ. ဣတော ခေတ္တတော အာရာမတော ဥပ္ပဇ္ဇနကစတုပစ္စယာ ဣတော ဂါဝိတော မဟိံသိတော အဇာတော ဥပ္ပဇ္ဇနကဂေါရသာ ဣတ္ထန္နာမေန သံဃဿ ဒိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ဝါ အပုစ္ဆိတေ ဝါ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ကတ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ကရောန္တီ’’တိ ဝစနေန ကိရ အနေနကတံ အာရဗ္ဘ အာစိက္ခိတာ နာမ ဟောတိ. ဂီဝါတိ ကေဝလံ ဂီဝါ ဧဝ ဟောတိ၊ န ပါရာဇိကံ. ကာရာပေတွာ ဒါတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ သစေ အာဝုဓဘဏ္ဍံ ဟောတိ၊ တဿ ဓာရာ န ကာရေတဗ္ဗာ၊ အညေန ပန အာကာရေန သညာပေတဗ္ဗံ. ‘‘တိစိတ္တံ တိဝေဒန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘မာနုဿယဝသေန ကောဓုဿယဝသေနာ’’တိ တဗ္ဗဟုလနယေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဒုတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၈၃. ဘဋိပုတ္တကာနံ ကုမာရဘဋိကာနံ ဂဏာ ဘဋိပုတ္တဂဏာ. ကပ္ပန္တိ ကပ္ပိယံ. ကပ္ပဂတိကန္တိ ကပ္ပိယသဘာဝံ. ပက္ကန္တာသုပီတိ အတ္တနော ပရိသံ ဌပေတွာ ဣတရာသု ပက္ကန္တာသု. ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနန္တာ အရိယာပိ ဝုဋ္ဌာပေန္တီတိ ကတွာ ဝါ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ အာပတ္တိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတသမင်္ဂိတာဝသေန ဝါ ‘‘တိစိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ပဗ္ဗာဇနေ န ဒုက္ကဋ’’န္တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ.

ဒုတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. တတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၈၇. ဘဒ္ဒါကာပိလာနီ မဟာကဿပဿ ပုရာဏဒုတိယာ ကိရ. ဉာတီနံ ကုလံ ယသ္မိံ ဂါမကေ၊ တဒေတံ ဂါမကံ ဉာတိကုလံ၊ ကုလသန္နိဟိတံ ဂါမကံ အဂမာသီတိ အတ္ထော. ‘‘အဇံ ဂါမံ နေတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဝါ ဒွိကမ္မိကံ ကတွာ ဂါမကံ အဂမာသိ ဉာတိကုလံ အဂမာသီတိပိ ယုဇ္ဇတိ.

၆၉၂. ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ အတိက္ကာမေန္တိယာ’’တိ ဝစနေနပိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနေ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံယေဝ ဝသေန ဥပစာရော ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော၊ ဣတရထာ ယထာ ဧတ္ထ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ ပရိက္ခေပံ ဝိယ ကတွာ ‘‘အတိက္ကာမေန္တိယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ တတ္ထာပိ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ အတိက္ကမန္တဿာ’’တိ ဝဒေယျ. ယသ္မာ ပန တတ္ထ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော ဥတ္တရိ ဧကော လေဍ္ဍုပါတော ဥပစာရောတိ အဓိပ္ပေတော၊ တသ္မာ တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံယေဝ ‘ဥပစာရ’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ ပရိက္ခေပပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနာနံ နိန္နာနာကာရဏဒီပနတ္ထံ ‘ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တဿာ’တိ ဝုတ္တံ ပါဠိဝိသေသမသလ္လက္ခေတွာဝ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ အတိက္ကမန္တဿ ဣဓ ဥပစာရော ပရိက္ခေပေါ ယထာ ဘဝေယျ၊ တံ ဥပစာရံ ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဒုတိယံ ပါဒံ အတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗမေဝ ပါဠိယာ ဝိသေသသဗ္ဘာဝတောတိ. ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တိယာတိပိ ဧကစ္စေသု ဒိဿတိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ပါဠိဝိသေသမသလ္လက္ခေတွာ’’တိ ဒုဝုတ္တံ၊ ကသ္မာ? ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနသိက္ခာပဒေပိ ကတ္ထစိ ‘‘ဥပစာရံ အတိက္ကမန္တဿာ’’တိ ပါဌော ဒိဿတီတိ၊ သော အန္ဓကဋ္ဌကထာပါဌတော ဂဟိတောတိ အာစရိယော. အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရောက္ကမနမေဝ ပါဌော ယုဇ္ဇတိ၊ န အတိက္ကမနံ. ကသ္မာ? ဗဟူသု ဌာနေသု ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာဟိ ဝိရုဇ္ဈနတော၊ ဣမသ္မိံ ဝါပိ သိက္ခာပဒေ ဝိရုဇ္ဈတိ. ကထံ? ဂဏမှာ ဩဟီယမာနာယ အရညေ အာပတ္တိ ဟောတိ၊ န ဂါမေ. အထ စ ပန နိဒဿနမ္ပိ ‘‘သိက္ခာပဒါ ဗုဒ္ဓဝရေနာ’’တိ (ပရိ. ၄၇၉) ဂါထာ ဒဿိတာ၊ တသ္မာ ဥပစာရောက္ကမနပရိယာပန္နနဒိံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ဟောတိ. ကိဉ္စ ဘိယျော ‘‘ဂစ္ဆန္တဿ စတဿော အာပတ္တိယော၊ ဌိတဿ စာပိ တတ္တကာတိအာဒီနံ (ပရိ. ၄၇၅) ပရိဝါရဂါထာနံ အဋ္ဌကထာဟိ ဥပစာရောက္ကမနမေဝ ပါဌောတိ နိဋ္ဌံ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ၊ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတွာ ကထေတဗ္ဗံ.

‘‘ပဒသာ ဂမနမေဝ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ တေနေဝ ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာတိအာဒိမာဟာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနသိက္ခာပဒါဒီသု တဒဘာဝါ ယာနေန ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ပဝိသတော၊ အဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆတော စ အာပတ္တီတိ ဒီပေတိ. တတ္ထ အသာရုပ္ပတ္တာ အာပတ္တိမောက္ခော နတ္ထီတိ ဧကေ၊ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနီဝိဟာရဘူမိ ‘‘ဂါမန္တရ’’န္တိ န ဝုစ္စတိ ဂါမန္တရပရိယာပန္နာယပိ ကပ္ပိယဘူမိတ္တာ. ‘‘ပရတော ‘သစေ ဘိက္ခုနီသု မဟာဗောဓိယင်္ဂဏံ ပဝိသန္တီသု ဧကာ ဗဟိ တိဋ္ဌတိ၊ တဿာ အာပတ္တီ’တိအာဒိဝစနတော ဘိက္ခုဝိဟာရော န ကပ္ပိယဘူမီတိ သိဒ္ဓံ၊ တသ္မာ ကဉ္စိနဂရေ ခန္ဓဓမ္မဝိဟာရော ဝိယ၊ ကာဝီရပဋ္ဋနေ သာရီဓမ္မဝိဟာရော ဝိယ စ အညောပိ သော ဝိဟာရော၊ တသ္မာ သီမဗဒ္ဓသုခတ္ထံ ဂါမန္တရဘာဝေ နိရန္တရာ အဓိဋ္ဌာနတ္ထံ ပဝိသန္တိယာ၊ နိက္ခမန္တိယာပိ ဂါမန္တရာပတ္တိ ဟောတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. စတုဂါမသာဓာရဏတ္တာတိ ဧတ္ထ ဧဝံဝိဓေ ဝိဟာရေ သီမံ ဗန္ဓန္တေဟိ စတ္တာရောပိ တေ ဂါမာ သောဓေတဗ္ဗာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သံဝိဒဟိတွာ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ မာတုဂါမေန ဝါ ထေယျသတ္ထေန ဝါ သဒ္ဓိံ တံ ဝိဟာရံ ဩက္ကမန္တိယာ စတဿော အာပတ္တိယော ဧကတောဝ ဟောန္တိ. ‘‘ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဧကေ.

ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ သံဃာဒိသေသောတိ ဧတ္ထ သစေ ဒုတိယော ပါဒုဒ္ဓါရော ကပ္ပိယဘူမိယံ ဟောတိ၊ န သံဃာဒိသေသော၊ အကပ္ပိယဘူမိယံ ဧဝ သံဃာဒိသေသော. ‘‘ဥဘယတီရေသု ဝိစရန္တိ၊ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနူပစာရဿေတ္ထ သမ္ဘဝါ’’တိ လိခိတံ၊ တံ ယုတ္တံ. သဝနူပစာရော ဟေတ္ထ နဒီပါရေ၊ ဂါမန္တရေ ဝါ အပ္ပမာဏန္တိ. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ပရတီရတော နဒိံ ဩတရိတွာ ဒဿနူပစာရတော ဒါရူနိ၊ ပဏ္ဏာနိဝါ မဂ္ဂိတွာ အာနေတိ၊ အနာပတ္တိ. တိစီဝရာနိ ပရတီရေ ဩတာပေတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဩရိမတီရမေဝ အာဂစ္ဆတိ၊ အာပတ္တီ’’တိ အတိက္ကမိတုကာမတာယ ပဝိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ. ‘‘နှာယနာဒိကိစ္စေန ပဝိဋ္ဌာနံ ကတ္ထေဝါလယသမ္ဘဝါ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဂါမန္တရေ ပမာဏန္တိ အဋ္ဌကထာယံ ပရတီရတော နဒိံ ဩတရိတွာ ဒဿနူပစာရတော ဒါရူနိ ပဏ္ဏာနိ သကဂါမတော ထောကမ္ပိ တရဏဝါရေန န ဝဋ္ဋတိ ကိရ နိက္ခမိတွာ ပဝိသိတုံ.

အဂါမကေ အရညေတိ အဂါမလက္ခဏေ အရညေတိ အတ္ထော. ဣမိနာ အာပတ္တိခေတ္တံ ဒဿိတံ. ယသ္မာ ဣဒံ အာပတ္တိခေတ္တံ၊ တသ္မာ ယာ ဘိက္ခုနုပဿယတော ဂါမဿ ဣန္ဒခီလံ အတိက္ကမတိ၊ သာ အသန္တေ ဂါမေ ဂဏမှာ ဩဟီယနာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. ဒဿနသဝနူပစာရာဘာဝေပိ ပဂေဝ ဂါမေ ဣန္ဒခီလာတိက္ကမနက္ခဏေယေဝ အာပဇ္ဇတိ. သစေ တတ္ထ ဧကာ ဘိက္ခုနီ အတ္ထိ၊ တဿာ ဒဿနသဝနူပစာရာတိက္ကမနက္ခဏေ အာပဇ္ဇတိ၊ အရညမဂ္ဂဂမနကာလေ ဧဝါယံ ဝိဓီတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ဂါမတော ပန နိက္ခမန္တီ ဣတော ပဋ္ဌာယ အာပဇ္ဇတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အဂါမကံ အရည’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အာရာဓိကာ စ ဟောန္တိ သင်္ဂါဟိကာ လဇ္ဇိနိယော၊ တာ ကောပေတွာ အညတ္ထ န ဂန္တဗ္ဗံ. ဂစ္ဆတိ စေ၊ ဂါမန္တရနဒီပါရရတ္တိဝိပ္ပဝါသဂဏမှာ ဩဟီယနာပတ္တီဟိ န မုစ္စတီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ဂဏမှာ ဩဟီယနာပတ္တိ သကိံယေဝါပဇ္ဇတိ. ဣတရာ ဂါမေ ဂါမေ ပါရေ ပါရေ အရုဏေ အရုဏေ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒီနိ အသာဓကာနိ ယထာသမ္ဘဝံ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ. ‘‘မဟာဗောဓိယင်္ဂဏန္တိအာဒိ ဧဝံ ဂါမဿ အာသန္နဋ္ဌာနေပိ ဣမံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ.

တတိယသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. စတုတ္ထသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၉၄. ပဋိဝတ္တာတိ ပဋိဝစနံ ဒေန္တိ. ကမ္မဒေါသန္တိ ‘‘အနညာယ ဂဏဿ ဆန္ဒန္တိ ဧဝမာဒီ’’တိ လိခိတံ. ကတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနဒေါသန္တိ ပေါရာဏာ. ကာရကဂဏဿာတိ ကာရကသံဃဿ. ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃံ သန္နိပါတေတွာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကာရကသံဃောပိ အယမေဝါတိ စေ? ပဌမမေဝ ကာရကသံဃံ န အာမန္တေတွာ ဗလက္ကာရေနာယံ ထုလ္လနန္ဒာ တံ ဘိက္ခုနိံ ဩသာရေသီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ကာရကဘိက္ခူနံ သမ္မုခါပိ တေသံ အနုမတိံ ပဌမံ အဂ္ဂဟေတွာ တံ ကမ္မံ န ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ၊ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓံ ဗလက္ကာရေန န ကာတဗ္ဗမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဘိက္ခုနီပိ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ကာတုံ လဘတီ’’တိ စ တတ္ထ ဝုတ္တံ.

၆၉၈. အသန္တေ ကမ္မကာရကသံဃေ ဩသာရေတိ၊ အနာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ကိတ္တာဝတာ အသန္တော နာမ ဟောတီတိ? ဣဒံ သဗ္ဗတ္ထ န ဝိစာရိတံ. ကာရကာနံ ကာလကိရိယာယာတိ ဧကေ. ဧကဿပိ အဘာဝေနာတိ ဧကေ. ဧကသ္မိံ ရဇ္ဇေတိ ဧကေ. ဧကရဋ္ဌေတိ ဧကေ. ဧကဂါမေတိ ဧကေ. ဧကသ္မိံ အာဝါသေတိ ဧကေ. ယတ္ထ သက္ကာ အပလောကေတုန္တိ ဧကေ. အန္တောအဒ္ဓယောဇနေတိ ဧကေ. တတ္ထ တသ္မိံ အာဝါသေ အသန္တေ ကာရကသံဃေ ဩသာရေတိ၊ အနာပတ္တီတိ ဣဒံ ပသံသန္တိ အာစရိယာ. ယတ္ထ သက္ကာ အပလောကေတုန္တိ သာမီစိ.

စတုတ္ထသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပဉ္စမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၀၁. ဧတံ န ဝုတ္တန္တိ ဘိက္ခုနိယာ အဝဿုတဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ဧတံ နိယမနံ န ဝုတ္တံ. တံ အဝစနံ ပါဠိယာ သမေတိ. ကတရပါဠိယာတိ? ‘‘အနဝဿုတောတိ ဇာနန္တီ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဣမာယ. ယဒိ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ အဝဿုတဘာဝေါ န ပမာဏံ၊ ကိံ ဣမာယ ပါဠိယာ ပယောဇနံ၊ ‘‘အနာပတ္တိ ဥဘော အနဝဿုတာ ဟောန္တိ၊ အနဝဿုတာ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. အတ္တနော ဟိ အနဝဿုတဘာဝေါယေဝ ပမာဏန္တိ. ဣမဿ ပန အနာပတ္တိဝါရဿ အယမတ္ထော – ဥဘော စေ အနဝဿုတာ၊ သဗ္ဗထာပိ အနာပတ္တိ. အထ ဘိက္ခုနီ အနဝဿုတာ သမာနာ အဝဿုတမ္ပိ ‘‘အနဝဿုတော’’တိ သညာယ တဿ ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ ဧဝမ္ပိ အနာပတ္တီတိ. အထ သာ အနဝဿုတာပိ အညံ အနဝဿုတံ ဝါ အဝဿုတံ ဝါ ‘‘အဝဿုတော’’တိ ဇာနာတိ၊ ဒုက္ကဋမေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ အနန္တရသိက္ခာပဒေ ‘‘ကိဿ တွံ အယျေ န ပဋိဂ္ဂဏှာသီတိ. အဝဿုတော အယျေတိ။ပေ။ နာဟံ အဝဿုတာ’’တိ.

ပဉ္စမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဆဋ္ဌသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၀၅. တေနာတိ တသ္မာ. ယသ္မာ ဥယျောဇိကာ န ဒေတိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ပဋိဂ္ဂဟော န ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဣတရိဿာ ပရိဘောဂပစ္စယာ. ‘‘အကုသလစိတ္တ’’န္တိ ဗာဟုလ္လေန ဝုတ္တံ. ‘‘ဝဋ္ဋတီတိ သညာယ ဝဒန္တိယာပိ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဆဋ္ဌသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. သတ္တမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၁၂-၄. ကမ္မဝါစတော ပုဗ္ဗေ အာပန္နာပတ္တိယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ. ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ သံဃာဒိသေသေ ပတ္တေတိ ပေါရာဏာ. တံ ‘‘အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တိယာ’’တိ ပါဠိယာ သမေတိ. ‘‘သုတွာ န ဝဒန္တီ’’တိ ဧတ္ထ သစေ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယဘယာ န ဝဒန္တိ၊ အနာပတ္တိ. ‘‘အဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညာ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အနာပတ္တိ အသမနုဘာသန္တိယာ’’တိ သံဃာဒိသေသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

သတ္တမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. အဋ္ဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၁၅. ပစ္စာကတာတိ ပရာဇိတာ. ကုလဒူသကသိက္ခာပဒဿ၊ ဣမဿ စ နိဒါနမတ္တမေဝ နာနာကရဏံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘တဿ ဝစနဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ဧဝ ဝစနီယော၊ န ကုလဒူသနနိဝါရဏတ္ထာယာ’’တိ. ဧဝံ သန္တေ ဥဘောပေတာ အာပတ္တိယော အညမညံ သဘာဂတ္ထာ၊ တသ္မာ ဣဒံ တဿ အနုပညတ္တိသဒိသံ အာပဇ္ဇတိ၊ တတော ဣဒံ နိရတ္ထကမေဝ အာပဇ္ဇတီတိ? န ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝတ္ထုဝိသေသတော၊ ကမ္မဝါစာဝိသေသတော စ ဥဘိန္နံ နာနာကရဏံ.

အဋ္ဌမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. နဝမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၂၃. ‘‘ကာယိကဝါစသိကေန သံသဂ္ဂေနာ’’တိ ပါဌသေသော.

နဝမသံဃာဒိသေသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သံဃာဒိသေသကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

၁. ပဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၃၃. ပဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနမေဝ.

၂. ဒုတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၄၀. ဝတ္ထုသမ္ပတ္တတ္တာ ဝါ န တဿာ အနာပန္နကာမတာယ ဝါ အနာဏတ္တိကတာယ ဝါ အကာလစီဝရမဒံသု. ယထာဒါနေ ဧဝ ဥပနေတဗ္ဗံ၊ န ဘာဇေတဗ္ဗံ ပုဂ္ဂလိကတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. အတ္ထတော ဟိ ဣတရမ္ပိ ယထာဒါနေ ဧဝ ဥပနေတဗ္ဗမေဝ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အယျာယ ဒမ္မီတိ ဧဝံ ပဋိလဒ္ဓန္တိ နိဿဋ္ဌပဋိလဒ္ဓံ. ယထာဒါနေတိ ဒါယကေဟိ ပရိစ္စတ္တဝိဓာနေန. ဥပနေတဗ္ဗန္တိ အကာလစီဝရဘာဝေန ဘာဇေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဣဓ ဘာဇာပိတာယ လဒ္ဓစီဝရမေဝ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ တံ ဝိနယကမ္မံ ကတွာပိ အတ္တနာ န လဘတီ’’တိ လိခိတံ. ယဒိ နိဿဋ္ဌပဋိလဒ္ဓံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ သိယာ၊ ‘‘နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဒဒေယျ၊ ဒဒေယျုံ၊ အယျာယ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တီဏိပေတာနိ ပဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ သိယုံ၊ တသ္မာ န ကေဝလံ နိဿဋ္ဌပဋိလဒ္ဓမေဝ ယထာဒါနေ ဥပနေတဗ္ဗံ၊ အညာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ လဒ္ဓကောဋ္ဌာသမ္ပိ ယထာဒါနေယေဝ ဥပနေတဗ္ဗံ.

၇၄၁. ‘‘အကာလစီဝရေ ကာလစီဝရသညာယ အနာပတ္တီ’’တိ ပန ဘာဇနပစ္စယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္တကမေဝ ဒီပေတိ၊ န ပဋိလဒ္ဓံ၊ န ယထာဒါနေ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. လေသေန ပန ဂဏှာတိ စေ၊ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗာ.

ဒုတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. တတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၄၄. သကသညာယ ဂဟိတတ္တာ ပါစိတ္တိယံ၊ ဒုက္ကဋဉ္စ ဝုတ္တံ. ဣတရထာ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗံ.

တတိယနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. စတုတ္ထနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၅၂. လေသေန ဂဟေတုကာမတာ၊ အညဿ ဝိညုဿ ဝိညာပနံ၊ ပဋိလာဘောတိ တီဏိ အင်္ဂါနိ၊ တသ္မာ ပဌမံ ဝိညတ္တံ အလဘိတွာ အညံ တတော ဦနတရမ္ပိ လဘေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယမေဝ အင်္ဂသမ္ပတ္တိတော. ဧသ နယော အညတ္ထာပိ.

စတုတ္ထနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပဉ္စမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၅၃. ‘‘တေလံ ဂေါပေတွာ သပ္ပိမ္ပိ မေ အတ္တနော ကုလဃရာ’’တိ ကိရ ပါဌော.

ပဉ္စမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဆဋ္ဌနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၅၈-၇၆၂. ပါဝါရိကဿာတိ ဒုဿဝါဏိဇကဿ. ယာယ စေတာပိတံ၊ တဿာ နိဿဂ္ဂိယံ၊ နိဿဋ္ဌပဋိလာဘော စ. ‘‘ဣတရာသံ ပန ဇာနိတွာ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တကောဋ္ဌာသံ သာဒိယန္တီနမ္ပိ န နိဿဂ္ဂိယံ၊ ကေဝလံ ယထာဒါနေ ဧဝ တာဟိပိ ဥပနေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘နိဿဋ္ဌံ ပဋိလဘိတွာပိ ယထာဒါနေ ဥပနေတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ သေသာဟိ ဂဟိတံ သုဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဧတ္ထ ဂိလာနာယပိ န မောက္ခော.

ဆဋ္ဌနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. သတ္တမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၆၄. သတ္တမေ ‘‘သယံ ယာစိတကေနာ’’တိ ကိဉ္စာပိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ. တထာပိ အညဒတ္ထိကေန အတ္တုဒ္ဒေသိကေန သညာစိကေနာတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယမတ္ထော ‘‘ဘိက္ခုနိယော တေန စ ပရိက္ခာရေန သယမ္ပိ ယာစိတွာ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိံသူ’’တိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အတ္ထေန သံသန္ဒိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗော. တဿာယမတ္ထော – တေန ပရိက္ခာရေန ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာ စ-သဒ္ဒေန သညာစိကေန စ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော ‘‘သယမ္ပိ ယာစိတွာ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာ’’တိ အာဟ. အညထာ ‘‘တေန ပရိက္ခာရေန ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာ သယမ္ပိ ယာစိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိံသူ’’တိ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ပါဠိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ.

ပဒဘာဇနေ ပန ‘‘သံယာစိကေနာတိ သယံ ယာစိတွာ’’တိ တဿေဝ ပဒဿ အဓိပ္ပါယမတ္တံ ဝုတ္တံ. သာ ဟိ ပဒဘာဇနဓမ္မတာ. ‘‘သံဃိကံ လာဘံ ပရိဏတ’’န္တိအာဒိပဒါနံ ဘာဇနေ ပန သာ ပါကဋာ. အညထာ သံယာစိကပဒေန ကော အညော အတိရေကတ္ထော သင်္ဂဟိတော သိယာ၊ သော န ဒိဿတီတိ တဒေဝ ပဒံ နိပ္ပယောဇနံ၊ ဣဒဉ္စ သိက္ခာပဒံ ပုရိမေန နိန္နာနာကရဏံ သိယာ. အတ္တနော ဟိ သန္တကံ ယထာကာမံ ကရဏီယန္တိ. ဧတ္ထ စ သံဃဿ ယာစနာယ ဝသေန ဧကတော ဟုတွာ ယာစနာယ လဒ္ဓံ သံယာစိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညထာ ဣတော ပရေန သံယာစိက-သဒ္ဒေန ဣဒံ နိဗ္ဗိသေသံ အာပဇ္ဇတီတိ ‘‘ပုဂ္ဂလိကေန သံယာစိကေနာ’’တိ ဣဒဉ္စ သိက္ခာပဒံ ဝိသုံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ဣဓေဝ တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိယာ သင်္ဂဟိတတ္တာ၊ န စ သင်္ဂဟိတာ အာပတ္တိဒွယဘာဝတော. မိဿေတွာ စေတာပိတတ္တာ ဟိ ဧကမေဝ အာပတ္တီတိ စေ? န၊ သံယာစိကပဒဿ နိပ္ပယောဇနဘာဝပ္ပသင်္ဂတော၊ ဧဝံ သံဃိကမဟာဇနိကပုဂ္ဂလိကာနိ မိဿိတွာ စေတာပနေ ဧကာပတ္တိဘာဝပ္ပသင်္ဂတော စ.

သတ္တမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. အဋ္ဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၆၉. ဂဏဿာတိ အာဘိဓမ္မိကာဒိဂဏဿ၊ ဦနစတုဝဂ္ဂဿ စ.

အဋ္ဌမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. နဝမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၇၄. သညာစိကေနာတိ ဂဏယာစနာယ လဒ္ဓေနေဝ၊ န အညေန.

နဝမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၇၉. ဒသမေ ပန ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အညဒတ္ထိကေန ပရိက္ခာရေန အညုဒ္ဒိသိကေန ပုဂ္ဂလိကေန အညံ စေတာပေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဧဝံဝိဓေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ‘‘ပုဂ္ဂလိကေန သံယာစိကေနာ’’တိ ဣမိနာ ဧကာဒသမေန ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာ ယထာက္ကမေန သမ္ဘဝတော. ကာမမေဝ စေတံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော န ဝုတ္တံ၊ အတ္ထတော ပန ဂဟေတဗ္ဗမေဝ. ဧတ္ထ ပန သံဃဂဏပုဂ္ဂလာနံ ပဝါရိတဋ္ဌာနေ၊ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဉာတကဋ္ဌာနေ စ အနာပတ္တိဆာယာ ဒိဿတိ၊ ဣဒံ သဗ္ဗံ အမှာကံ တက္ကာနုသာရဝသေနေဝ ဝုတ္တန္တိ ကတွာ န သာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိစာရေတွာ ယထာ နိစ္စလကာရဏံ ဒိသွာ ယံ ဝါ ဝိနယက္ကမကောဝိဒါ အနုဇာနန္တိ၊ တံ တဒေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အာပဒါသုပိ အညံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ စေတာပေတဗ္ဗံ၊ ဣတရံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဘိက္ခုဿ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၁. ဧကာဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၈၄. ‘‘ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဧကာဒသမေ’’တိ ဣဓ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ တိံသကကဏ္ဍံ ပတွာ ဝဂ္ဂက္ကမဿ အဝုတ္တတ္တာ. ယသ္မာ ပဝါရိတဋ္ဌာနေ ဝိညတ္တိ နာမ န ပဋိသေဓေတဗ္ဗာ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ အညာတိကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနေ ဓမ္မနိမန္တနဝသေန ဝဒေယျ ‘‘ယေနတ္ထော’’တိ ဝုတ္တာယ ‘‘စတုက္ကံသပရမံ ဝိညာပေတဗ္ဗ’’န္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညထာ ‘‘နိဒါနေန သိက္ခာပဒံ န သမေတိ၊ သိက္ခာပဒေန စ အနာပတ္တိဝါရော’’တိ စ ‘‘အကတဝိညတ္တိယာ စတုက္ကံသပရမံ ဝိညာပေတဗ္ဗ’’န္တိ စ အနိဋ္ဌံ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ စေတာပေတဗ္ဗန္တိ ဌပေတွာ သဟဓမ္မိကေ စ ဉာတကပဝါရိတေ စ အညေန ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဂုဏေန၊ ပရိတုဋ္ဌေန စ ဝဒေယျ ‘‘ယေနတ္ထော’’တိ ဝုတ္တဿ ‘‘ဝိညာပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဣဒံ ပရိစ္ဆိန္နပဝါရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနာပတ္တိ ဉာတကာနံ ပဝါရိတာနန္တိ ပန သဗ္ဗပ္ပကာရေန ပဝတ္တံ နိစ္စပဝါရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. နိစ္စပဝါရဏာ နာမ ယဒါ ယေနတ္ထော၊ တဒါ တံ ဝဒေယျာထာတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ. ‘ဟန္ဒ သီတပါဝုရဏ’န္တိ ဒေန္တာနံ ပန အတိရေကစတုက္ကံသမ္ပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အယမေဝ နယော ဒသမေပီတိ.

ဧကာဒသမနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ တိံသကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

၁. လသုဏဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမလသုဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၉၃-၇. အဟံ လသုဏေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဝါရေမီ’’တိ ပါဌသေသော. ဗဒရသာဠဝံ ကိရ ဗဒရဖလာနိ သုက္ခာပေတွာ စုဏ္ဏေတွာ ကတ္တဗ္ဗာ ခါဒနီယဝိကတိ.

ပဌမလသုဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၀၀. သံဟရာပေယျာတိ ‘‘သံဟရတိ ဝါ သံဟရာပေတိ ဝါ’’တိ ပဒဘာဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထ အာပတ္တိဘေဒေါ န ဒဿိတော၊ တထာပိ ခုရသဏ္ဍာသကတ္တရိအာဒိပရိယေသနဃံသနာဒီသု ပုဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ ယုဇ္ဇတိ၊ ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ တလဃာတကာဒိမှိ စ အာပတ္တိဘေဒေါ ပါဠိယံ န ဝုတ္တော. ယထာသမ္ဘဝံ ပန ပုဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ သမ္ဘဝတိ. ဧဝံ ဘိက္ခုဿ ဧတ္ထ စ လသုဏေ စ ဒုက္ကဋံ. ဣဒံ ကိရိယာကိရိယန္တိ ပေါရာဏာ. တတ္ထ ‘‘ကိရိယာကိရိယ’’န္တိ န ဝုတ္တံ.

ဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈၀၂-၆. တတိယစတုတ္ထသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၁၂. ပဉ္စမေ ဥဒကသုဒ္ဓိပစ္စယေ သတိပိ ဖဿသာဒိယနေ ယထာဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေ အနာပတ္တိ. တတ္ထ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗာနန္တိ ‘‘ဒွိန္နံ အင်္ဂုလာနံ သဟပဝေသနေ ဧကေကအင်္ဂုလဿ ဧကေကံ ပဗ္ဗံ ကတွာ ဒွေ ပဗ္ဗာ၊ ဧကင်္ဂုလပ္ပဝေသနေ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗာနံ ဥပရိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဟာပစ္စရိယမ္ပိ အယမေဝ နယော ဒဿိတော’’တိ လိခိတံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈၁၅. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၂၀-၈၂၂. ‘‘နဂရံ အတိဟရန္တီ’’တိ ပါဌော. ‘‘နဂရဒွါရေ အတိဟရန္တီ’’တိ ကတ္ထစိ၊ တတ္ထ ဒွါရေနာတိ အတ္ထော. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. တံ ပုဗ္ဗာပရဝိရုဒ္ဓန္တိ ‘‘ပုနပိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဝါဒံ သန္ဓာယ၊ န တတော ပုဗ္ဗေ တတ္ထ ဝုတ္တံ ဝါဒံ. ဧတ္ထ ‘‘မာတရမ္ပိ ဝိညာပေတွာတိ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ လိခိတံ၊ တံ ဒုလ္လိခိတံ၊ န ဟိ တေန ဝိရောဓံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ. ကရဏေ စေ ပါစိတ္တိယံ၊ ကာရာပနေပိ ပါစိတ္တိယေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ. အထ ကာရာပနေ ဒုက္ကဋံ၊ ကရဏေပိ ဒုက္ကဋေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ. န ဟိ ကရဏေ ဝါ ကာရာပနေ ဝါ ဝိသေသော အတ္ထိ အာပဇ္ဇနေ သတီတိ အဓိပ္ပါယော.

၈၂၃. သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော. န ဟိ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနာမာသတ္တာ ‘‘အာမကဓညံ ပန ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ကပ္ပိယေန လဒ္ဓံ ဓညံ ဘဇ္ဇိတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ဒုက္ကဋံ. အပရဏ္ဏေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ စ ‘‘အနာပတ္တိ အာဗာဓပစ္စယာတိ ဝစနတော သတ္တ ဓညာနိပိ အနာမာသာနီတိ သိဒ္ဓံ၊ တေနေဝ ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌကထာယံ ဒုက္ကဋဝတ္ထုမှိ သတ္တ ဓညာနိပိ ဂဟိတာနိ အနာမာသာနီ’’တိ စ ဝုတ္တာနိ. အာမာသာနိ ကပ္ပိယဝတ္ထူနိ စ ယဒိ ဘဝေယျုံ၊ ယထာ ဉာတကပဝါရိတေ သန္ဓာယ ‘‘အပရဏ္ဏံ ဝိညာပေတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ‘‘အနာပတ္တိ ဉာတကာနံ ပဝါရိတာနံ အညဿ အတ္ထာယ ဝိညာပေတိ၊ ဥမ္မတ္တိကာယ အာဒိကမ္မိကာယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယသ္မာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုတ္တာ စ အနာမာသတ္တာ စ မာတရမ္ပိ သတ္တဝိဓံ ဓညံ ဝိညာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ သတ္တဝိဓံ ဓညံ သန္ဓာယ ‘‘အနာပတ္တိ အာဗာဓပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ယထာ ဘိက္ခုနိယာ အာဗာဓပစ္စယာ ဝဋ္ဋတိ၊ တထာ ဘိက္ခုဿာပီတိ စ. ယထာ ဝါ ပန ဘိက္ခုနိယာ ဘဇ္ဇနာဒီနိ ကာရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ ဘိက္ခုဿာပိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘အညတရော ဗာလဘိက္ခု ကပ္ပိယံ အဇာနန္တော ဧတဒဝေါစ ‘အာမကဓညံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ. ဧတံ ဓညံ ဘဇ္ဇိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ ပစိတွာ ယာဂုခဇ္ဇကံ ဘတ္တဉ္စ ဒေထာ’တိ၊ အာဏာပကဿေဝ ဘိက္ခုဿ အာပတ္တိ၊ သဗ္ဗေသံ အနာပတ္တီ’’တိ. တသ္မာ ‘‘သံဃဝါရိကာနံ ဓညံ ကောဋ္ဋေထာ’’တိ အာရာမိကာနံ ဝတ္တုဉ္စ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဒိဝသံ ပရိဗ္ဗယံ ဂဏှထ၊ တဏ္ဍုလေ သမ္ပာဒေထ၊ တွံ ဧတ္တကေ ဂဏှ၊ တွံ ဧတ္တကေ’’တိ ဧဝမာဒီနိ ပန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ စ. ယံ ပန ‘‘အဝိညတ္တိယာ လဗ္ဘမာနံ ပန နဝကမ္မတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ‘‘ဣမံ တဠာကံ ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဝိဟာရဿ ဒေမာ’တိ ဝုတ္တေ ‘သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ နယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ သုဝုတ္တမေဝ. ‘‘နဝကမ္မတ္ထာယ ဓညံ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယံ ပန ဟေဋ္ဌာ ‘‘တတ္ထ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုံ အတ္တနော ဝါ သံဃဂဏပုဂ္ဂလစေတိယာနံ ဝါ အတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ပေ။ ဒုက္ကဋဝတ္ထုံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆတော ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ သုဝုတ္တမေဝ. ကသ္မာ? ‘‘စေတိယဿ အတ္ထာယ ဓညံ ဒါတုကာမောမှိ၊ တုမှေ ဘန္တေ တဒတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ အကပ္ပိယတ္တာ. ‘‘ဣဒံ ပန တာဒိသံ န ဟောတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗောပါယံ ဥပတိဿတ္ထေရဝါဒေါ ကိရ. ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ပနေဝမာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ နဝကမ္မတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟော န ဝါရိတော၊ သံဃဿတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿေဝ အကပ္ပိယ’’န္တိ.

သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၂၄. ပေါရာဏာ ‘‘နိဗ္ဗိဋ္ဌရာဇဘဋော’’တိ ပဌန္တိ. တဿတ္ထော ဝါရိတဘတ္တဝေတနော ရာဇဘဋောတိ. ‘‘တညေဝ ဘဋပထန္တိ တံယေဝ ဘတ္တဝေတန’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ဥမ္မုကန္တိ အလာတံ.

၈၂၆. ဧတ္ထ ဆဍ္ဍိတံ ကိရိယာ. အနောလောကနံ အကိရိယာ.

အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၃၂. ‘‘သာမိကေ အပလောကေတွာ ဆဍ္ဍေတီ’’တိ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ နတ္ထိ၊ ကတ္ထစိ အတ္ထိ၊ အတ္ထိဘာဝေါဝ သေယျော ကိရိယာကိရိယတ္တာ သိက္ခာပဒဿ. ဣဓ ခေတ္တပါလကာ၊ အာရာမာဒိဂေါပကာ စ သာမိကာ ဧဝ. ‘‘သံဃဿ ခေတ္တေ၊ အာရာမေ စ တတ္ထ ကစဝရံ န ဆဍ္ဍေတဗ္ဗန္တိ ကတိကာ စေ နတ္ထိ၊ ဘိက္ခုဿ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ သံဃပရိယာပန္နတ္တာ၊ န ဘိက္ခုနီနံ. တာသမ္ပိ ဘိက္ခုနိသံဃသန္တကေ ဝုတ္တနယေန ဝဋ္ဋတိ၊ န တတ္ထ ဘိက္ခုဿ၊ ဧဝံ သန္တေပိ သာရုပ္ပဝသေနေဝ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

နဝမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၃၃. သာဓုကီဠိတဂီတံ ဝါတိ ဧတ္ထ ပါစိဏ္ဏဂီတမ္ပိ သောတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဂီတုပသဉှိတံ ပန ဓမ္မံ သောတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဓမ္မဂီတမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဂါယာမ ဝါဒေမာတိ ဝုတ္တေ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဒုက္ကဋံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ပူဇံ ကရောမ၊ ဇာတကံ ဝါ ဝတ္ထုံ ဝါ ဒေသေမာတိ ဝုတ္တေ ‘သာဓူ’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ.

၈၃၆. ဧကပယောဂေါ နာမ ဧကဒိဝသာဝလောကနံ. တေသံယေဝါတိ ယေသံ နစ္စံ ပဿတိ. ‘‘ဘိက္ခုနီ သယမ္ပိ နစ္စိတုံ ဝါ ဂါယိတုံ ဝါ ဝါဒိတုံ ဝါ န လဘတီ’’တိအာဒိ ဣဓ သိက္ခာပဒေ နတ္ထိ. ကသ္မာ? ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စေ? သုတ္တာနုလောမမဟာပဒေသတော. ယဒိ နစ္စာဒီနိ ပဿိတုံ ဝါ သောတုံ ဝါ န လဘတိ၊ ပဂေဝ အတ္တနာ ကာတုန္တိ နယတော လဗ္ဘမာနတ္တာ ဝုတ္တံ. ဣတရထာ မဟာပဒေသာ နိရတ္ထကာ သိယုံ. ဧဝမညတ္ထာပိ နယော နေတဗ္ဗော. ‘‘သမုဋ္ဌာနမ္ပိ ဣဓ ဝုတ္တမေဝ အဂ္ဂဟေတွာ ဆသမုဋ္ဌာနဝသေန ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ လိခိတံ. တံ ‘‘အညေ နစ္စ၊ ဂါယ၊ ဝါဒေဟီ’’တိ ဝတ္တုံ န လဗ္ဘတီတိအာဒိဝစီကမ္မံ သန္ဓာယ လိခိတဉ္စေ၊ တံ သုလိခိတံ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနေ ဝါစာယ အဘာဝတော. ‘‘သယမ္ပိ နစ္စိတု’’န္တိအာဒိကာယကမ္မဉ္စေ သန္ဓာယ လိခိတံ၊ ဒုလ္လိခိတံ. ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနဉှိ ဧကန္တတော ကာယကမ္မံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဥဒ္ဓဋံ အဂ္ဂဟေတွာ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတမေဝ ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ. ဧတံ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနတ္တာတိ ဧတ္ထ ကာရဏဝစနေ သုတ္တာနုလောမမဟာပဒေသတောတိ ဧတ္ထ ပန ဥဒ္ဓဋံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ယထာလာဘဝသေန တံ လိခိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အာဟစ္စဘာသိတသိက္ခာပဒဝသေန ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဥပတိဿတ္ထေရော. ‘‘ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနဉ္စေ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ၊ အာဏာပကော မုစ္စေယျ၊ န စ မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ ‘‘ကသ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တ’’န္တိ အဋ္ဌကထာစရိယော အာဟာတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော.

၈၃၇. အာရာမေ ဌတွာတိ န ကေဝလံ ဌတွာ၊ တတော ဂန္တွာ ပန သဗ္ဗိရိယာပထေဟိပိ လဘတိ. ‘‘အာရာမေ ဌိတာတိ ပန အာရာမပရိယာပန္နာတိ အတ္ထော၊ ဣတရထာ နိသိန္နာပိ န လဘေယျာ’’တိ လိခိတံ၊ တံ သုလိခိတမေဝ.

ဒသမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

လသုဏဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အန္ဓကာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁. ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၃၉. ‘‘ဒိဝါပိ အန္ဓကာရံ အတ္ထိ၊ တပ္ပဋိသေဓနတ္ထံ ‘ရတ္တန္ဓကာရေ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ ပေါရာဏာ. သန္တိဋ္ဌေယျာတိ ဧတ္ထ ဌာနာပဒေသေန စတုဗ္ဗိဓောပိ ဣရိယာပထော သင်္ဂဟိတော၊ တသ္မာ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ တေန သဒ္ဓိံ စင်္ကမနာဒိံ ကရောန္တိယာ ပါစိတ္တိယမေဝ. ‘‘သလ္လပေယျ ဝါ’’တိ ကေဝလံ နိဒါနဝသေန ဝုတ္တံ ဝိသေသာဘာဝတော. ‘‘သလ္လပေယျဝါတိ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာ သလ္လပတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ တံ န ယုတ္တန္တိ ဧကေ. ကသ္မာ? ယသ္မာ တဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေနေဝ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. သလ္လပနေနပိ အပရမ္ပိ ဧကံ အာပဇ္ဇတီတိ နာပဇ္ဇတိ၊ ကထံ ပညာယတီတိ? အင်္ဂဝသေန. ဣမဿ ဟိ ရတ္တန္ဓကာရတာ၊ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌာနံ ဝါ သလ္လပနံ ဝါ၊ သဟာယာဘာဝေါ၊ ရဟောပေက္ခတာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ ယဒိ ဌာနပစ္စယာ ဧကာ အာပတ္တိ ဝိသုံ သိယာ၊ တဿာ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ သိယုံ. ယဒိ သလ္လပနပစ္စယာ ဧကာ၊ တဿာပိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ သိယုံ. တသ္မာ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ‘‘စတ္တာရိ ဝါ ပဉ္စ ဝါ အင်္ဂါနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ န စ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ သလ္လပနပစ္စယာ ဝိသုံ နတ္ထီတိ. အတ္ထိယေဝ၊ မာတိကာဋ္ဌကထာဝစနဉ္စ တဒတ္ထမေဝါတိ ဧကေ. ကထံ? သဟုပ္ပတ္တိတော ဒွိန္နံ အာပတ္တီနံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? သလ္လပနေ သတိ ဌာနပစ္စယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ စတုရင်္ဂိကံ၊ သလ္လပနပစ္စယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ စတုရင်္ဂိကန္တိ ဒွေ ပါစိတ္တိယာနိ သဟုပ္ပန္နာနိ ဧကတော အာပဇ္ဇန္တီတိ. ဣဒံ အယုတ္တံ ပါဠိဝိရောဓတော. ပါဠိယဉှိ ‘‘သလ္လပေယျ ဝါတိ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာ သလ္လပတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဒွေ သိယုံ၊ ‘‘အာပတ္တိ ဒွိန္နံ ပါစိတ္တိယာန’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗတာ သိယာတိ. အယံ နယော ဒုတိယာဒီသုပိ ယထာယောဂံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ ဒုတိယေနာပိ သဒ္ဓိံ ယဒိ ဘိက္ခုနိယာ ရဟောပေက္ခတာ အတ္ထိ၊ သော စေ ပုရိသော၊ န ဒုတိယော၊ ပုရိသဂဏနာယ အာပတ္တိယော. အထ ဒုတိယာ ဘိက္ခုနီ ဟောတိ၊ တဿာ စ တေန ပုရိသေန သဒ္ဓိံ ရဟောပေက္ခတာ အတ္ထိ၊ သာ စ ဘိက္ခုနီ န ဒုတိယာ ဟောတိ. ဥဘိန္နမ္ပိ အာပဇ္ဇတီတိ ဧကေ၊ ဝိစာရေတွာ ပန ဂဟေတဗ္ဗံ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ဟတ္ထပါသေ ဌာနေန ဒုက္ကဋ’’န္တိ၊ တံ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ. ‘‘ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ တိဋ္ဌတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဟိ ပါဠိ၊ ကိံဗဟုနာ. စတုတ္ထသိက္ခာပဒေ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုတိယိကဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘သန္တိဋ္ဌနာဒီသု တီဏိ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိအာဒိဝစနတော ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အင်္ဂါနိ စေတ္ထ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ.

ပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂-၃-၄. ဒုတိယတတိယစတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၄၂-၆. ဒုတိယတတိယစတုတ္ထာနိ ဥတ္တာနာနိ. သဗ္ဗတ္ထ ‘‘သလ္လပတီတိ ယံ ကိဉ္စိ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေတီ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ.

၈၅၂. စတုတ္ထေ ပနာယံ ဝိသေသော – ‘‘ဧကေနေကာ’’တိ ပဌမံ ဝုတ္တတ္တာ ဒုတိယိကံ ဝါ ဘိက္ခုနီနံ ဥယျောဇေယျ၊ ပါစိတ္တိယံ န သမ္ဘဝတီတိ စေ? သမ္ဘဝတိ. ကသ္မာ? သန္တိဋ္ဌနာဒိတ္တယမတ္တာပေက္ခတ္တာ၊ တဿ ဝစနဿာပိ ဝါ အညာယပိ ရဟောပေက္ခနဿာဒသမ္ဘဝေ သတိ ဥဘိန္နံ ဧကတ္ထသမ္ဘဝတော စ သာဓိတမေတံ. ‘‘ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ သန္တိဋ္ဌတိ ဝါ သလ္လပတိ ဝါ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ ‘‘နိကဏ္ဏိကံ ဝါ ဇပ္ပေတီ’’တိ န ဝုတ္တံ? ဟတ္ထပါသာတိက္ကမေ အသမ္ဘဝတော. တဿ တတိယဿ ပဒဿ ပစ္ဆိန္နတ္တာ သမ္ဘဝန္တမ္ပိ ‘‘ဒုတိယိကံ ဝါ ဥယျောဇေတီ’’တိ န ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အတ္ထတော ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ သန္တိဋ္ဌတိ ဝါ သလ္လပတိ ဝါ ဒုတိယိကံ ဝါ ဥယျောဇေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသ နယော ယက္ခေန ဝါတိအာဒီသုပိ. တတ္ထ ‘‘ဟတ္ထပါသေ’’တိ ဝါ ‘‘ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ’’တိ ဝါ န ဝုတ္တံ ဥဘယတ္ထ ဒုက္ကဋတ္တာ. အနာပတ္တိဝါရေပိ အသမ္ဘဝတော ‘‘နိကဏ္ဏိကံ ဝါ ဇပ္ပေတီ’’တိ န ဝုတ္တန္တိ စေ? သမ္ဘဝတိ သတိ ကရဏီယေ နိကဏ္ဏိကံ ဝါ ဇပ္ပေတီတိ သမ္ဘဝတော. အထ ကသ္မာ ဧဝံ န ဝုတ္တန္တိ စေ? အနဝဇ္ဇကထာယံ နိကဏ္ဏိကဇပ္ပနေ ပယောဇနာဘာဝါ၊ ဓမ္မကထာယမ္ပိ ဥဒါယိံ အာရဗ္ဘ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ စ.

ဒုတိယတတိယစတုတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၅၆. ‘‘ကုလံ နာမ စတ္တာရိ ကုလာနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တိတ္ထိယာရာမေ ကပ္ပတိ တဿ ကုလဝေါဟာရာဘာဝတောတိ ဧကေ. တိတ္ထိယာနံ ခတ္တိယာဒိပရိယာပန္နတ္တာ န ကပ္ပတီတိ ဧကေ. တဿ ကပ္ပိယဘူမိတ္တာ န ယုတ္တန္တိ စေ? န၊ ယထာဝုတ္တခတ္တိယာဒီနံ သမ္ဘဝတော. တထာပိ ဂေါစရကုလံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. ‘‘ဥပစာရော ဒွါဒသဟတ္ထော’’တိ လိခိတံ.

ပဉ္စမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၆၀. ‘‘နိသီဒန္တိယာ ဧကာ၊ နိပဇ္ဇန္တိယာ ဧကာ’’တိ အဝတွာ ‘‘နိသီဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. န ဟိ ဂမနပစ္စယာ ဧသာ အာပတ္တီတိ? န၊ ပရိယောသာနာဓိပ္ပါယဝသေန ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘နိသီဒိတွာ နိပဇ္ဇန္တိယာ ဒွေ’’တိ ဝစနေနပိ ဂမနံ ဣဓ နာဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿိတံ ဟောတိ၊ တထာ ‘‘နိပဇ္ဇိတွာ နိသီဒန္တိယာ ဒွေ’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘တသ္မိံ အဘိနိပဇ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ဒွိန္နံ ပါစိတ္တိယာန’’န္တိ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ စေ? အနိသီဒိတွာပိ နိပဇ္ဇနသမ္ဘဝတော. နိပဇ္ဇနတ္ထာယ နိသီဒိတွာ နိပဇ္ဇန္တိယာ နိပဇ္ဇနကပယောဂတ္တာ ဧကာ အာပတ္တီတိ ကေစိ.

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၆၇. အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ဓုဝပညတ္တေ’’တိ န ဝုတ္တံ ‘‘သန္ထရိတွာ ဝါ သန္ထရာပေတွာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဣဓ ဆဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေန ပကတိယာ ပညတ္တေ အဘိနိသီဒတိ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇတိ ဝါ၊ ပါစိတ္တိယမေဝ. အညတ္ထ ဓုဝပညတ္တံ. ဣဓ ဝုတ္တနယေန သန္ထရိတွာ ဝါ သန္ထရာပေတွာ ဝါ အဘိနိသီဒတိ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇတိ ဝါ၊ ပါစိတ္တိယမေဝ. ဥဘယတ္ထာပိ ပဉ္စမေ ဝုတ္တနယေန အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမေယျ၊ ပါစိတ္တိယမေဝ၊ အနာပတ္တိဝါရေ မာတိကာယံ ဝုတ္တကာလတော အညကာလဿ အပရာမဋ္ဌတ္တာတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. အပိစ အတ္ထာပတ္တိကာလေ အာပဇ္ဇတိ၊ နော ဝိကာလေတိအာဒိတ္တိကေ၊ အတ္ထာပတ္တိ ရတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ နော ဒိဝါတိအာဒိတ္တိကေ စ အဋ္ဌကထာယံ ဣဓ ပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမသိက္ခာပဒေဟိ သင်္ဂဟိတာပတ္တီနံ အပရာမဋ္ဌတ္တာ ယထာသမ္ဘဝံ တိဝိဓကာလေ တိဝိဓမေတံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ မဟာပဒေသနယာနုလောမတော.

သတ္တမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. အဋ္ဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၆၉. အဋ္ဌမေ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ သမ္ဘဝတိ.