မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁. မဟာခန္ဓကဝဏ္ဏနာ

ဗောဓိကထာဝဏ္ဏနာ

ယံ ခန္ဓကေ လီနပဒါဒိဘေဒ-ပကာသနံ ဒါနိ သုပတ္တကာလံ၊

တသ္မာ အပုဗ္ဗံ ဝိနယတ္ထမေဝ၊ ဝက္ခာမိ သင်္ခေပဂဟဏတ္ထံ.

တတ္ထ ကေနဋ္ဌေနာယံ ခန္ဓကောတိ? ခန္ဓာနံ သမူဟတ္တာ ဝိဘင်္ဂေါ ဝိယ. တေ ပန ကထန္တိ? ခန္ဓာနံ ပကာသနတော ဒီပနတော. ခန္ဓာတိ စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိဝိနယကမ္မသင်္ခါတာ၊ စာရိတ္တဝါရိတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတာ စ ပညတ္တိယော အဓိပ္ပေတာ. ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနိ ဟိ ဘဂဝတာ ပညတ္တတ္တာ ‘‘ပညတ္တိယော’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပညတ္တိယဉ္စ ခန္ဓ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ ‘‘ဒါရုက္ခန္ဓော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဥဒကက္ခန္ဓော’’တိအာဒီသု ဝိယ. တေသံ ပညတ္တိသင်္ခါတာနံ ခန္ဓာနံ ပကာသနတော ဝဏ္ဏနတော ပဗ္ဗဇ္ဇက္ခန္ဓကာဒယော ဝီသတိ ‘‘ခန္ဓကာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ အဝသာနေ ဒွေ တံသဒိသတ္တာ ဝေလာယ သဒိသတ္တာ သီလဿ ဝေလာတိ ဝစနံ ဝိယ. အပိစ ဘာဂရာသတ္ထတာပေတ္ထ ယုဇ္ဇတေ တေသံ ပညတ္တီနံ ဘာဂတော စ ရာသိတော စ ဝိဘတ္တတ္တာ. ကိံ ပနေတေသံ ခန္ဓကာနံ အနုပုဗ္ဗကာရဏန္တိ? နာယံ ပုစ္ဆာ သမ္ဘဝတိ၊ အညထာ ဝုတ္တေသုပိ တပ္ပသင်္ဂါနတိက္ကမနတော. အထ ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒါပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ သာသနပ္ပဝေသနဿ တဒတ္ထသင်္ဂဟကော မဟာခန္ဓကော ပဌမံ ဝုတ္တော. ကေနာတိ စေ? ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ. ဘဂဝတာ ပန တတ္ထ တတ္ထ ဥပ္ပန္နဝတ္ထုံ ပဋိစ္စ တထာ တထာ ဝုတ္တာနိ၊ န ဣမိနာ အနုက္ကမေန. ထေရာ ပန တံ တံ ပယောဇနံ ပဋိစ္စ သမာနဇာတိကေ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ အနုက္ကမေန သဇ္ဈာယိံသု. သေသာနံ ပယောဇနံ တတ္ထ တတ္ထေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

ခန္ဓကောဝိဒါတိ ပညတ္တိဘာဂရာသဋ္ဌေန နေသံ ခန္ဓတ္ထကောဝိဒါ၊ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပါရပ္ပတ္တာတိ အတ္ထော. တေသံ အနုတ္တာနတ္ထာနံ ပဒါနံ သံဝဏ္ဏနာ. ကသ္မာ ပနေဝံ ဝိသေသိတန္တိ? တတော သေသဘာဂါ ယုတ္တာ. မာတိကာဋ္ဌုပ္ပတ္တိဂ္ဂဟဏမ္ပေတ္ထ ပဒဘာဇနိယဂ္ဂဟဏေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယေဟိ အတ္ထာ ယေသံ ပဒဝိသေသာနံ အဋ္ဌကထာယံ ပကာသိတာ၊ တေသံ တေ ပဒဝိသေသေ ပုန ဣဓ ဝဒေယျာမ၊ ဝဏ္ဏနာယ ပရိယောသာနံ ကဒါ ဘဝေ တေ တေ အတ္ထေတိ ဝုတ္တံ၊ တံ တဿ နိဒ္ဒေသေန ယုဇ္ဇတိ. ဥတ္တာနာ စေဝ ယာ ပါဠိ၊ တဿာ သံဝဏ္ဏနာယ ကိန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ? န ဟိ အတ္ထာ ဥတ္တာနာတိ သမ္ဘဝတိ. အဓိပ္ပါယာနုသန္ဓီဟီတိအာဒိဝစနေဟိပိ တံ ဝစနံ သမ္ဘဝတီတိ စေ? န၊ အတ္ထဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ပဒဝိသေသာနံ ဂဟိတတ္တာ. တေ ဟိ အတ္ထတော အနပေတတ္ထေန၊ အဘိဓာနတ္ထေန ဝါ အတ္ထောပစာရေန ဝါ အတ္ထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သံဝဏ္ဏနာနယောတိ သံဝဏ္ဏနာ နာမ အဝုတ္တေသု ဥဟာပေါဟက္ကမနိဒဿနတော ‘‘နယော’’တိ ဝုတ္တော.

၁. ဥရုဝေလာတိ ယထာဝုတ္တဝါလိကရာသိဝသေန လဒ္ဓနာမကော ဂါမော၊ တသ္မာ သမီပတ္ထေ ဧတံ ဘုမ္မံ. တထာဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အညထာ တသ္မိံ ဝါလိကရာသိမှိ ဝိဟရတီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ ‘‘ဥရုဝေလံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ ယေန ဥရုဝေလသေနာနိဂမော’’တိအာဒိဝစနဝိရောဓော စ. အဋ္ဌကထာယံ ပန မူလကာရဏမေဝ ဒဿိတံ. တတ္ထ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ပေ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ နိဂမနဝစနံ. တံ ကိမတ္ထန္တိ စေ? ဂါမံ သန္ဓာယ ယထာဝုတ္တပဒတ္ထသမ္ဘဝဒဿနတ္ထံ. ‘‘သော ပန ဂါမော တဒုပစာရေန ဧဝံ နာမံ လဘတီ’’တိ ဝစနံ ပန အဝုတ္တသိဒ္ဓန္တိ ကတွာ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အထ ဝါ ယဿ ‘‘ဥရုဝေလာ’’တိ ယထာဝုတ္တဝါလိကရာသိဿ၊ တဿ သမီပဂါမဿပိ နာမံ. တတ္ထ အာယသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော န ဣဓ ဂါမံ သန္ဓာယ ‘‘ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတီ’’တိ အာဟ ဂေါစရဂါမပယောဇနာဘာဝတော. န ဟိ ဘဂဝါ တံ ဂါမံ ဂေါစရံ ကတွာ တဒါ တတ္ထ ဝိဟာသိ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ ဝါလိကရာသိဿ သမီပေ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ဝိဟာရံ သန္ဓာယ သော ဧဝမာဟာတိ ဒဿေတုကာမော အဋ္ဌကထာစရိယော ဧဝမာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဘဂဝတော ဂါမတော ဒူရတရေ အရညေ အဘိသမ္ဗောဓိဒီပနေန ဒုတိယုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနနိယမံ တီဟိ ပဒေဟိ အကာသိ ထေရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ပဒတ္တယဝစနပယောဇနာဘာဝတော. တတ္ထ နဒန္တာ ဂစ္ဆတီတိ နဒီ. နေလဉ္ဇလာယာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ လ-ကာရဿ ရ-ကာရံ ကတွာ ‘‘နေရဉ္ဇရာယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ကဒ္ဒမသေဝါလဝိရဟိတတ္တာ နိဒ္ဒေါသဇလာယာတိ အတ္ထော၊ နီလဇလာယာတိ တဿာ နာမမေဝ ဝါ ဧတံ.

ဗောဓိရုက္ခမူလေတိ ဧတ္ထ စ ဗောဓိ ဝုစ္စတိ အဘိသမ္ဗောဓော. သော စ အတ္ထတော ဘဂဝတော စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏံ ဟောတိ ‘‘ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ နာမ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၆၂) ပဋိသမ္ဘိဒါဝစနတော. ကိဉ္စာပိ တံ နာမကရဏဘူတံ စတုတ္ထဖလဉာဏမ္ပိ ဝတ္တုံ သမ္ဘဝတိ၊ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနံ ပန ကရဏတော တံ စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏမေဝ ဧတ္ထ ဗောဓီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝ ပါဠိယံ ‘‘တတိယဝိဇ္ဇာယ အာသဝါနံ ခယဉာဏာယာ’’တိ တဒေဝ ဒဿိတံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ၊ ‘‘ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ’’တိ စ. တတ္ထ ယသ္မာ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ သာမညတော ဝတ္တုကာမတာဓိပ္ပါယဝသေန ‘‘ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏ’’န္တိ (စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၁) ဝုတ္တံ ဣဓာဓိပ္ပေတဉာဏဿပိ တဒန္တောဂဓတ္တာ. အထ ဝါ ပါဠိယံ ဘဂဝတော အာဒိမဂ္ဂတ္တယဝစနဿ ဝုတ္တဋ္ဌာနာဘာဝါ စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏမေဝ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နံ၊ န ဘဂဝါ သောတာပန္နာဒိဘာဝံ ပတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောတိ သမယန္တရပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘စတူသူ’’တိ ဝုတ္တံ အာဒိတ္တယဿ စတုတ္ထဥပနိဿယသမ္ဘဝေန ဗောဓိပရိယာယသိဒ္ဓိတော. ‘‘ပုဂ္ဂလောပိ သေနာသနမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၉ ပစ္စယနိဒ္ဒေသ) ဝစနတော ဖလဟေတုကော ဖလဇနကော ရုက္ခော ဖလရုက္ခောတိ ဝိယ ဗောဓိဟေတုရုက္ခော ဗောဓိရုက္ခောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ ‘‘ယသ္မာ ကေဝလံ ဗောဓီတိ ရုက္ခဿပိ နာမံ၊ တသ္မာ ဗောဓီ’’တိ ပရတော ဝုတ္တံ. နိဂြောဓာဒိရုက္ခတော အဿ ဝိသေသနဝစနံ ပန တဒညဗောဓိမူလပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ. မဂ္ဂဉာဏဉှိ ကုသလမူလတ္တာ ဗောဓိ စ တံ မူလဉ္စာတိ သင်္ချံ လဘေယျ. ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ နိသီဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဒိဝသေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဘာဝံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ ဧက-သဒ္ဒေါ တဿ နိသဇ္ဇာသင်္ခါတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာနုယောဂါနုရူပဿ ပလ္လင်္ကဿ အညေန ဣရိယာပထေန အနန္တရိယဘာဝံ အထဿ အကောပိတဘာဝံ ဒဿေတိ. ဝိမုတ္တိသုခန္တိ ဧတ္ထ ဝိမုတ္တိယံ ဝါ သုခန္တိ န သမ္ဘဝတိ. ပဉ္စမဇ္ဈာနိကတ္တာ ဘဂဝတော ဖလသမာပတ္တိသင်္ခါတာ ဝိမုတ္တိ ဧဝ အနုဇင်္ဃနဋ္ဌေန နိဗ္ဗာနသုခန္တိ ဝိမုတ္တိသုခံ၊ တံ သမာပဇ္ဇနေန ပဋိသံဝေဒီ အနုဘဝန္တော နိသီဒိ. ဝေနေယျကာလာနတိက္ကမနတော တံ အပေက္ခမာနော နိသီဒိ၊ န ဝိမုတ္တိသုခသင်္ဂေန.

အထ ခေါတိ အဓိကာရန္တရာရမ္ဘေ နိပါတဒွယံ. တေန ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒယမာနော န ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ မနသာကာသိ၊ ကိန္တု တတော ဝုဋ္ဌာယာတိ ဒဿေတိ. ပဋိဝေဓဝသေနေဝ သုမနသိကတဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရဏံ ဂမ္ဘီရတ္တာ အဿာဒဇနနတော၊ န အပုဗ္ဗနယဒဿနာဓိပ္ပါယတော. ပစ္စက္ခဘူတသဗ္ဗဓမ္မတ္တာ ဘဂဝတော အသမ္မောဟတော၊ ပဋိဝိဒ္ဓဿ ဝိသယတော ဝါ မနသိကရဏံ ပန ဝိဇိတဒေသပစ္စဝေက္ခဏံ ဝိယ ရညော အပုဗ္ဗံ ပီတိံ ဇနေတိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ၊ သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော’’တိ (ဓ. ပ. ၃၇၃). ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမန္တိ အစ္စန္တသံယောဂဝသေန ဥပယောဂဝစနံ၊ တေန တဿ ဝိကပ္ပနာနတ္တတံ ဒဿေတိ. ကိဉ္စာပိ ‘‘အနုလောမပဋိလောမံ မနသာကာသီ’’တိ ဧကတောဝ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ဣမိနာ အနုက္ကမေနာတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ပဝတ္တိမတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ အဓိပ္ပေတာ ကထံ ပညာယတီတိ? ပဌမဘာဝါယ၊ ပဋိလောမမနသိကရဏံ ပန အနုလောမေ ပစ္စယာနံ၊ ပစ္စယုပ္ပန္နာနဉ္စ တထာဘာဝသာဓနတ္ထံ. ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ နိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော၊ န အညထာ၊ တသ္မာ သင်္ခါရာနံ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယော၊ တဿာ စ သင်္ခါရာ ဖလန္တိ ဒီပနတော. တထာ နိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏာယ အနုလောမမနသိကရဏံ ကာရဏနိရောဓာ ဖလနိရောဓသာဓနတ္ထံ. ဧတ္ထ စ အနုဘာဝတော နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ. န ဟိ တံ အဝိဇ္ဇာဒိနိရောဓမတ္တန္တိ. တတ္ထ ‘‘ယတော ခယံ ပစ္စယာနံ အဝေဒီ’’တိ ဝစနေန အနုလောမော နာဓိပ္ပေတောတိ သိဒ္ဓံ. မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏာယ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ ဥဘယတ္ထပိ ကိစ္စတော၊ အာရမ္မဏတော စ တဿ မဂ္ဂဿ ဝိသယတော စ တတ္ထ မဂ္ဂေါ ဒဿိတော.

တတ္ထာဟ – ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ပဋိလောမံ မနသာကာသီ’’တိ န ယုဇ္ဇတိ၊ န ဟိ ပဋိလောမာပဒေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဘဝိတုမရဟတီတိ? ဝုစ္စတေ – န၊ တဒတ္ထဇာနနတော. အနုလောမပဋိလောမန္တိ ဟိ ဘာဝနပုံသကံ. အနုလောမတော၊ ပဋိလောမတော စ တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ မနသာကာသီတိ ဟိ တတ္ထ အတ္ထော. အညထာ နိရောဓဿ ပဋိလောမပ္ပသင်္ဂါပတ္တိယေဝါပဇ္ဇတိ. ပဋိလောမေ စ ပနေတသ္မိံ အနုက္ကမနိယမော အနုလောမေ အနုက္ကမနိယမတော သိဒ္ဓေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ပဋိလောမော နာမ အပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီ’’တိအာဒိ. ဧဝံ သန္တေ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓော ဟောတိ. ကထံ? ပဋိစ္စာတိ ဟိ ဣမိနာ ဖလဿ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေန၊ ပစ္စယာနဉ္စ ပစ္စယာယတ္တုပဂမနေန တဿ ဥပ္ပါဒါဘိမုခဘာဝဒီပနတော အသမုပ္ပါဒေါ န သမ္ဘဝတိ၊ တသ္မာ အပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဧဝံ ဥဘယပဋိက္ခေပေန ပနဿ ပဋိလောမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဧကေ. တံ အယုတ္တံ တဿ အနုလောမဘာဝနိယမနတော၊ အတ္ထာတိသယာဘာဝတော၊ တသ္မာ အပ္ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ တဿ ပဋိလောမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝ ဘဂဝတာ ပါဠိယံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နနိရောဓော ဝုတ္တော. တတ္ထ ဟိ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ’’တိ ဧဝံ ပစ္စယဿ သမုစ္ဆိန္နပစ္စယဘာဝဝသေန ပစ္စယနိရောဓံ၊ ဖလဿ ပစ္စယပဋိဂ္ဂဟာဘာဝဝသေန ပစ္စယုပ္ပန္နနိရောဓဉ္စ ဒီပေတိ. ဒုဝိဓော ပါဠိယံ နိရောဓော အတ္ထတော အနုပ္ပါဒေါ နာမ ဟောတီတိ ကတွာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေ နိဗ္ဗာနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နာနံ နိရောဓမတ္တန္တိ အာပဇ္ဇတီတိ စေ? န၊ တဿာနုဘာဝဒီပနာဓိပ္ပါယတော. ဝိဒိတဝေလာယန္တိ မနသိကတဝေလာယန္တိ အတ္ထော၊ အညထာ တတော ပုဗ္ဗေ အဝိဒိတပ္ပသင်္ဂတော.

ဈာယတောတိ ဧတ္ထ ကာမံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန ဈာယတော ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ပါတုဘဝန္တိ၊ စတုအရိယသစ္စဓမ္မာ ဝါ ပကာသန္တိ၊ တထာပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ သမထာဒိယာနိကဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဂ္ဂဟဏံ. စတုသစ္စဓမ္မဂ္ဂဟဏံ ကာမံ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒဿနာဓိကာရေန ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တထာပိ ‘‘ယော ဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ၊ သော သမုဒယံ ပဇဟတီ’’တိ လဒ္ဓိဝသေန ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၂. ‘‘ပစ္စယက္ခယဿာ’’တိ ကိစ္စပရိယာယဝသေန ဝုတ္တံ. တေန ပစ္စယနိဗ္ဗာနံ၊ တဒုပနိဿယနိဗ္ဗာနဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ ဟောတီတိ. ကာမဉ္စ တံ န ကေဝလံ ပစ္စယက္ခယမတ္တံ ကရောတိ၊ အထ ခေါ ပစ္စယုပ္ပန္နက္ခယမ္ပိ ကရောတိ. ယတော ဥဘိန္နမ္ပိ နိရောဓော ဒဿိတော၊ တထာပိ ဟေတုနိရောဓာ ဖလနိရောဓောတိ ကတွာ ‘‘ပစ္စယက္ခယဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ စတုသစ္စဂ္ဂဟဏံ ပဌမဂါထာယံ ဝုတ္တနယဝိပလ္လာသေန ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၃. သမုဒယနိရောဓသင်္ခါတော အတ္ထောတိ ဧတ္ထ သမုဒယော ကိစ္စဝသေန၊ နိရောဓော အာရမ္မဏကိရိယာယ. ဧတေန ဒွိပ္ပကာရာ နိရောဓာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ တဿ အနုဘာဝဿ ဝသေနာတိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပလ္လင်္ကာဘုဇိတဋ္ဌာနဉ္စ ‘‘ပလ္လင်္ကော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ဖလာဓိဂမဋ္ဌာနံ ‘‘ပလ္လင်္က’’န္တိ ဝုတ္တံ.

အဇပါလကထာဝဏ္ဏနာ

၄. သမ္မောဒီတိ ဟိတကာမတာယ ဘဂဝါ တေန ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. ဝေဒေဟိ အန္တန္တိ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ အန္တော နာမ. ဝေဒါနံ ဝါ အန္တံ ဂတတ္တာတိ ဧတ္ထ အရဟတ္တံ. တတ္ထ ပဌမေန ဝေဒန္တဂူ ယသ္မာ၊ တသ္မာ ဧဝ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော. ဒုတိယေန ဝေဒန္တဂူ ယသ္မာ၊ တသ္မာ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယောတိ ဧဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ကိဉ္စာပိ ဗြာဟ္မဏဿ စတုသစ္စယုတ္တံ အတ္ထတော ဝုတ္တံ၊ ဥဒါနဂါထာယံ ဝုတ္တပဋိဝေဓာဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တန’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ ပရိဟာရော.

အဇပါလကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မုစလိန္ဒကထာဝဏ္ဏနာ

၅. မုစလိန္ဒဝတ္ထုမှိ ဧတမတ္ထန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တံ ဝိဝေကန္တိ ဥပဓိဝိဝေကံ. ‘‘အဗျာပဇ္ဇံ သုခံ လောကေ’’တိ ဣမိနာ ပဌမမဂ္ဂံ ဒဿေတိ တေန သတ္တေသု မာရဏဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဗျာပါဒပ္ပဟာနသိဒ္ဓိတော. ‘‘ပါဏဘူတေသု သံယမော’’တိ ဣမိနာ ဒုတိယမဂ္ဂံ ဒဿေတိ. မဂ္ဂီ ဟိ ပုဂ္ဂလော အဝသိဋ္ဌဗျာပါဒတနုတ္တဝသေန ပါဏဘူတေသု သံယတော ဟောတိ ဝိဟိံသာဓိပ္ပါယာဘာဝတော. ဧဝံ စတ္တာရော ဟိ မဂ္ဂါ အနုက္ကမေနာပိ ဂဟိတာ ဟောန္တိ.

မုစလိန္ဒကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ရာဇာယတနကထာဝဏ္ဏနာ

၆. ရာဇာယတနံ ပါတလိ. ‘‘စတုဒ္ဒိသာ အာဂန္တွာ’’တိ ပါဌသေသော. မုခဝဋ္ဋိယံ ကိရဿ ဒိန္နာနံ စတုန္နမ္ပိ လေခါပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထိ၊ တေ ဝါဏိဇာ ဒေဝတာယ ဂါရဝဒဿနေန ဘဂဝတော ရူပကာယဒဿနေန ပသန္နတ္တာ သရဏံ အဂ္ဂဟေသုံ. ဒေဝတာယ ‘‘ဘဂဝါ ရာဇာယတနမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝစနံ သုတွာ သာဝကသံဃာဘာဝံ၊ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဓမ္မသဗ္ဘာဝဉ္စ ဇာနိံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဇာနန္တီတိ ဗုဒ္ဓါတိ သမ္ဗန္ဓော.

ရာဇာယတနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဗြဟ္မယာစနကထာဝဏ္ဏနာ

၇. အဓိဂတော ခေါ မျာယန္တိအာဒိမှိ ဓမ္မောတိ စတုသစ္စဓမ္မော၊ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသော. ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဒုရနုဗောဓော. သန္တောတိ နိဗ္ဗုတော. ပဏီတောတိ အတပ္ပကော. ဣဒံ ဒွယံ လောကုတ္တရမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အတက္ကာဝစရောတိ တက္ကေန အာကာရပရိဝိတက္ကေန ဩဂါဟိတဗ္ဗော န ဟောတိ၊ ဉာဏေနေဝ အဝစရိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ပဏ္ဍိတဝေဒနီယောတိ သမ္မာပဋိပဒံ ပဋိပန္နေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝေဒနီယော. သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒိ သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနမေဝ. တဉှိ ဖလူပစာရေန ဧကမ္ပိ သမာနံ တထာ တထာ ဝုစ္စတိ. ရာမာတိ ပဇာ. အနု အနု အစ္ဆရိယာ အနစ္ဆရိယာ. တေသံ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ သုတပုဗ္ဗာနံ၊ ဓမ္မဿ ဝါ ဂမ္ဘီရဘာဝံ အဓိဂတပုဗ္ဗာနံ. ကိဉ္စာပိ ဘဂဝတော စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ သုခပ္ပဋိပဒါ၊ တထာပိ ဗောဓိသတ္တပဋိပဒံ သန္ဓာယ ‘‘ကိစ္ဆေန မေ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပကာသိတံ ပကာသိတု’’န္တိ ဥဘယထာပိ ပါဌော. ပရေတေဟိ ယုတ္တေဟိ. ရာဂရတ္တာတိ ကာမရာဂဒိဋ္ဌိရာဂေဟိ ရတ္တာ. အတ္တနိစ္စာဒိဂါဟကာ န ဒက္ခန္တိ န ပဿိဿန္တိ.

၈. သဟံပတိ ကိရ ‘‘နဿတိ ဝတ ဘော လောကော’’တိ ဣမံ သဒ္ဒံ တထာ နိစ္ဆာရေတိ၊ ယထာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုဗြဟ္မာနော သုတွာ သန္နိပတိံသု. ပညာမယေ အက္ခိမှိ သန္တာနာနုသယိတဝသေန အပ္ပံ ပရိတ္တံ ရာဂါဒိရဇံ ဧတေသံ၊ ဧဝံသဘာဝါတိ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ. အဿဝနတာတိ အဿဝနတာယ.

သမလေဟိ သတ္ထာရေဟိ. အပါပုရေတန္တိ ဝိဝရ ဧတံ. အမတဿ ဒွါရန္တိ အရိယမဂ္ဂံ၊ စတုသစ္စဓမ္မံ ဝါ. ဝိဇ္ဇတ္တယစတုမဂ္ဂဉာဏေဟိ ပုနပ္ပုနံ ဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ. သေလေတိ သိလာမယေ. ဝိဂတရဇတ္တာ သုခဒဿနယောဂ္ဂေ ဣတော စ ဧတ္တော စ အာဂန္တွာ ယထာ ဌိတော စက္ခုမာ ပုရိသော သမန္တတော ဇနတံ ပဿေယျ. တွမ္ပိ သုမေဓ သုန္ဒရပည သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမာယ သမန္တစက္ခု. သဗ္ဗကိလေသသင်္ဂါမာနံ ဝိဇိတတ္တာ ဝိဇိတသင်္ဂါမ. ဇာတိကန္တာရာဒိနိတ္ထရဏတ္ထံ ဝေနေယျဇနသတ္ထဝါဟနသမတ္ထတာယ သတ္ထဝါဟ. ကာမစ္ဆန္ဒဣဏဿ အဘာဝတော အဏဏ.

၉. ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန စ အာသယာနုသယဉာဏေန စ. ဣမေသဉှိ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ‘‘ဗုဒ္ဓစက္ခူ’’တိ နာမံ. ဥပ္ပလိနိယန္တိ ဥပ္ပလဝနေ. ဧဝံ သေသေသုပိ. အန္တော နိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ယာနိ အန္တော နိမုဂ္ဂါနေဝ ပေါသိယန္တိ၊ တတ္ထ ယာနိ ဥဒကံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတာနိ၊ တာနိ သူရိယရံသိသမ္ဖဿံ အာဂမယမာနာနိ ဌိတာနိ အဇ္ဇ ပုပ္ဖနကာနိ. ယာနိ သမောဒကံ ဌိတာနိ၊ တာနိ သွေ ပုပ္ဖနကာနိ. ယာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ၊ တာနိ တတိယဒိဝသေ ပုပ္ဖနကာနိ. ဥဒကာ ပန အနုဂ္ဂတာနိ အညာနိပိ သရောဂဥပ္ပလာဒီနိ နာမ ဟောန္တိ. ယာနိ နေဝ ပုပ္ဖိဿန္တိ မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခာနေဝ ဘဝိဿန္တိ၊ တာနိ ပါဠိနာရုဠှာနိ၊ အာဟရိတွာ ပန ဒီပေတဗ္ဗာနိ. ဧတေဟိ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျော ပဒပရမောတိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ပစ္စဘာသီတိ ပတိ အဘာသိ.

အပါရုတာတိ ဝိဝဋာ. ပစ္ဆိမဿ ပဒဒွယဿ အယမတ္ထော. အဟဉှိ အတ္တနော ပဂုဏံ သုပ္ပဝတ္တမ္ပိ ဣမံ ပဏီတံ ဥတ္တမံ ဓမ္မံ ကာယဝါစာကိလမထသညီ ဟုတွာ နာဘာသိ.

ဗြဟ္မယာစနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဉ္စဝဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀. ဣဒါနိ ပန သဗ္ဗော ဇနော သဒ္ဓါဘာဇနံ ဥပနေတု၊ ပူရေဿာမိ နေသံ သင်္ကပ္ပန္တိ. အပ္ပရဇက္ခဇာတိကောတိ သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသတ္တာ နိက္ကိလေသဇာတိကော. အာဇာနိဿတီတိ စေ န နိဋ္ဌာနမကံသု ဓမ္မသင်္ဂါဟကာ တေ ဝိနယက္ကမညာ၊ အဟံ ဒေသေယျံ ပဋိဝိဇ္ဈိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော၊ ‘‘မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’’တိ (အ. နိ. ၈.၁၁၊ ပါရာ. ၂) ဧတ္ထ ဝိယ အဘူတပရိကပ္ပေါ ကိရေသော. လောကေ တဿ အဓိမုတ္တဘာဝဒီပနတ္ထဉှိ ဣဒံ ဝစနံ အတ္တနော တဒုပဒေသေန အဝိဒိတဘာဝဒီပနတ္ထံ. တဿ အနန္တေဝါသိကဘာဝဒီပနတ္ထန္တိ ဧဝမာဒီနိ ပနေတ္ထ ပယောဇနာနိ. ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏံ တဿ မရဏာရမ္မဏံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တေန တတော ပုဗ္ဗေ တဿ သတိ ဓမ္မဒေသနာယ ခိပ္ပံ ဇာနနဘာဝါရမ္မဏန္တိ ဒီပေတိ. ပရောပဒေသတော အဇာနိတွာ ပစ္စက္ခတော မရဏသစ္ဆိကိရိယမ္ပိ ဒဿေတိ. ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အနေကဉာဏသမောဓာနာဘာဝတော သုဝုတ္တမေတံ. စိတ္တပုဗ္ဗိကာ ဟိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ၊ အညထာ နဝသတ္တပါတုဘာဝပ္ပသင်္ဂေါ. သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဧကတော ဂဟဏေ ဝိရုဒ္ဓကာလာနံ ဧကတော ဇာနနပ္ပသင်္ဂေါ. တတော ဧကဉာဏဿ ဝိတထဘာဝပ္ပတ္တိဒေါသော၊ တသ္မာ သဗ္ဗဿ ဝိနာနေကဉာဏသမောဓာနံ အာပဇ္ဇိတဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏဝန္တတ္တာ ပန သဗ္ဗညူ ဧဝ ဘဂဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ န သဗ္ဗကာလံ ဧကတော. အာဠာရာဒီနံ မရဏာဇာနနတောတိ စေ? န၊ တဿ ဇာနနေန ပုထုဇ္ဇနဿာပိ သဗ္ဗညုတာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော. ယဒါဘာဝေန ယဒါဘာဝေါ တဗ္ဘာဝေန တဿာဘာဝပ္ပသင်္ဂေါ လောကေ သိဒ္ဓေါတိ. ‘‘ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏံ ဥဒပါဒီ’’တိ ဝစနတော တဿ မရဏဇာနနံ သိဒ္ဓန္တိ ကတွာ ဘဝံ မတေနေဝ ဘဂဝါ သဗ္ဗညူတိ သိဒ္ဓံ န ဒေဝတာရောစနတော ပုဗ္ဗေ အဇာနနတောတိ စေ? န၊ ဝိသေသံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အန္တရာ ပဇာနနတော၊ ဒေဝတာယ သဗ္ဗညုဘာဝပ္ပတ္တိဒေါသတော စ. န ဟိ သော ကဿစိ ဝစနေန အညာသီတိ.

အပိစ ကိမိဒံ တတ္ထ ဇာနနံ နာမ တဒါရမ္မဏဉာဏုပ္ပတ္တီတိ စေ? န၊ လောကေ သဗ္ဗညုနော အစ္စန္တာဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. သာဓိကာ ဟိ မယာ ဧကဉာဏက္ခဏေ သဗ္ဗံ ဉာဏံ၊ တဒညေသဉ္စ တဒညာဏာနုပ္ပတ္တိ. အပိစ သဗ္ဗညုနော သဗ္ဗဓမ္မဝိသယေ ဉာဏပစ္စုပဋ္ဌာနသိဒ္ဓိ တဿ ဉာဏဿ အတ္တနာဝ အတ္တနော အဝိသယောတိ စေ? န၊ ဟေတုနိဒဿနာနုပ္ပတ္တိတော. အပိစ ‘‘ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏံ ဥဒပါဒီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသဝစနံ အတ္ထိ. ယေန ဒေဝတာရောစနုတ္တရကာလမေဝ ဘဂဝတော ဉာဏံ ဥဒပါဒီတိ ပညာယတိ. န ဟိ ဝစနပုဗ္ဗာပရိယဘာဝမတ္တေန တဒတ္ထပုဗ္ဗာပရိယတာ ဟောတိ၊ တသ္မာ အယုတ္တမေတံ. အဘိဒေါသကာလံကတောတိ ပဌမယာမေ ကာလံကတော. ‘‘မဇ္ဈိမယာမေ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ဥဘယတ္ထပိ မဟာဇာနိယော. သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ၊ ဧကဒိဝသဗ္ဘန္တရေ စ ပတ္တဗ္ဗမဂ္ဂဖလတော ပရိဟီနတ္တာ မဟတီ ဇာနိ အဿာတိ မဟာဇာနိ. တေသု ဟိ ဒွီသု အာဠာရော အာကိဉ္စညာယတနဘဝေ နိဗ္ဗတ္တော၊ ဥဒကော ဘဝဂ္ဂေ၊ တသ္မာ နေသံ ဓမ္မဒေသနာယ အက္ခဏေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ဧဝံ စိန္တေသိ၊ န ဣတော မနုဿလောကတော စုတိဘာဝံ သန္ဓာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဗုဒ္ဓဝေနေယျတဉ္စ သန္ဓာယာတိ နော တက္ကော၊ အညထာ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါတိ အာစရိယော.

ဗောဓိသတ္တဿ ဇာတကာလေ သုပိနပဋိဂ္ဂါဟကာ စေဝ လက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကာ စ အဋ္ဌ ဗြာဟ္မဏာ. တေသု တယော ဒွိဓာ ဗျာကရိံသု ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တော ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တိ၊ ပဗ္ဗဇန္တော ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ပဉ္စ ဗြာဟ္မဏာ ‘‘အဂါရေ န တိဋ္ဌတိ၊ ဗုဒ္ဓေါဝ ဟောတီ’’တိ ဧကံသဗျာကရဏာဝ အဟေသုံ. တေသု ပုရိမာ တယော ယထာမန္တပါရံ ဂတာ. ဣမေ ပန မန္တပါရံ အတိက္ကမန္တာ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ပုညမဟတ္တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပုရေတရမေဝ ပဗ္ဗဇိံသု. ဣမေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ’’တိ. ‘‘တေသံ ပုတ္တာ’’တိပိ ဝဒန္တိ၊ တံ အဋ္ဌကထာယံ ပဋိက္ခိတ္တံ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ ‘‘ဗဟူပကာရာ ခေါ မေ’’တိ စိန္တေသိ. ကိံ ဥပကာရကာနံ ဧဝ ဧသ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဣတရေသံ န ဒေသေတီတိ? နော န ဒေသေတိ. ဥပကာရာနုဿရဏမတ္တကေနေဝ ဝုတ္တန္တိ အဋ္ဌကထာနယော. အတ္တနော ကတညုကတဝေဒိဘာဝပ္ပကာသနတ္ထံ၊ ကတညုတာဒိပသံသနတ္ထံ၊ ပရေသဉ္စ ကတညုဘာဝါဒိနိယောဇနတ္ထံ၊ ခိပ္ပဇာနနပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ.

၁၁. အန္တရာ စ ဂယံ အန္တရာ စ ဗောဓိန္တိ ဂယာယ စ ဗောဓိယာ စ မဇ္ဈေ တိဂါဝုတန္တရေ ဌာနေ. ဗောဓိမဏ္ဍတော ဟိ ဂယာ တီဏိ ဂါဝုတာနိ. ဗာရာဏသိနဂရံ အဋ္ဌာရသ ယောဇနာနိ. ဥပကော ပန ဗောဓိမဏ္ဍဿ စ ဂယာယ စ အန္တရေ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ. အန္တရာ-သဒ္ဒေန ပန ယုတ္တတ္တာ ဥပယောဂဝစနံ ကတံ. ဤဒိသေသု စ ဌာနေသု အက္ခရစိန္တကာ ဧကမေဝ အန္တရာသဒ္ဒံ ပယုဇ္ဇန္တိ၊ သော ဒုတိယပဒေပိ ယောဇေတဗ္ဗော. အယောဇိယမာနေ ပန ဥပယောဂဝစနံ န ပါပုဏာတိ. ဣဓ ပန ယောဇေတွာဝ ဝုတ္တောတိ.

သဗ္ဗာဘိဘူတိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မံ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော. တဏှက္ခယေတိ နိဗ္ဗာနေ. ဝိမုတ္တောတိ အာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော. နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလောတိ မယှံ ပဋိပုဂ္ဂလော နာမ နတ္ထိ၊ အသဒိသောတိ အတ္ထော၊ မမ သဗ္ဗညုဘာဝေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ လောကေ ဌာတုံ အသမတ္ထတာယ မမ ပစ္စတ္ထိကပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထီတိ အတ္ထော. အာဟဉ္ဆံ အမတဒုန္ဒုဘိန္တိ ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘာယ အမတဘေရိံ ပဟရိဿာမီတိ ဂစ္ဆာမိ.

အရဟသိ အနန္တဇိနော ဘဝိတုံ ယုတ္တော တွန္တိ အတ္ထော. ဣဒမ္ပိ အတ္တနော သတ္ထုနာမံ. ဟုပေယျာသီတိ အာဝုသော ဧဝမ္ပိ နာမ ဘဝေယျ. ပက္ကာမီတိ ဝင်္ကဟာရဇနပဒံ နာမ အဂမာသိ. ဘဂဝါပိ ‘‘တတ္ထ တဿ မိဂလုဒ္ဒကဿ ဓီတုယာ စာပါယ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ပုန အာဂန္တွာ အနာဂါမီ အယံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ တေန သဒ္ဓိံ အာလပိ. သော စ တထေဝါဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အနာဂါမီ ဟုတွာ အနုက္ကမေန ကာလံ ကတွာ အဝိဟေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

၁၂. သဏ္ဌပေသုန္တိ ကတိကံ အကံသု. ပဓာနဝိဗ္ဘန္တောတိ ပဓာနတော ဘဋ္ဌော ပရိဟီနော. ‘‘အဘိဇာနာထ နု ဘာသိတမေတ’’န္တိ၊ ‘‘ဝါစံ ဘာသိတမေဝ’’န္တိ စ ဧဝရူပံ ကဉ္စိ ဝစနဘေဒံ အကာသီတိ အဓိပ္ပါယော. ဘဂဝန္တံ သုဿူသိံသူတိ ဘဂဝတော ဝစနံ သောတုကာမာ အဟေသုံ. အညာတိ အညာယ၊ ဇာနိတုန္တိ အတ္ထော.

၁၃. အထ ကိမတ္ထံ အာမန္တေသီတိ? တတောပိ သုဋ္ဌုတရံ ပဋိဇာနနတ္ထံ၊ ဓမ္မဿ အဘိဘာရိယဒုလ္လဘဘာဝဒီပနတ္ထံ၊ အက္ခရဝိက္ခေပနိဝါရဏတ္ထဉ္စ. တတ္ထ ဒွေမေတိ အန္တဒွယဝစနံ အညေသမ္ပိ တဒန္တောဂဓဘာဝတော. အပိစ ယောဇနာဝသေန. တဏှာအဝိဇ္ဇာတိ ဟိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ သီသဘူတာ ဒွေ ကိလေသာ. တေ စ သမထဝိပဿနာနံ ပဋိပက္ခဘူတတ္တာ အန္တာ နာမ. တေသု တဏှာဝသေန ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂံ ဘဇန္တော သမထံ ပရိဟာပေတိ ဗာလော၊ တထာ အဝိဇ္ဇာဝသေန အတ္တကိလမထာနုယောဂံ ဘဇန္တော ဂစ္ဆန္တော ဝိပဿနန္တိ န သက္ကာ ဥဘော ဒွေ အန္တေ အပ္ပဟာယ အမတံ အဓိဂန္တုန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ. အပိစ လီနုဒ္ဓစ္စပဟာနဒဿနမေတံ. လီနော ဟိ နိက္ခိတ္တဝီရိယာရမ္ဘော ကာမသုခဉ္စ ဘဇတိ၊ ဣတရော အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယော အတ္တကိလမထံ. ဥဘောပိ တေ ဝီရိယသမတာယ ပဋိပက္ခတ္တာ အန္တာ နာမ. အပိစ တိဿော သာသနေ ပဋိပဒါ ဝုတ္တာ အာဂါဠှာ၊ နိဇ္ဈာမာ၊ မဇ္ဈိမာ စ. တတ္ထ အာဂါဠှာ ‘‘ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ၊ နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော’’တိ ဧဝမာဒိကာ. နိဇ္ဈာမာ ‘‘အစေလကော ဟောတိ၊ မုတ္တာစာရော’’တိ ဧဝမာဒိကာ၊ မဇ္ဈိမာ ‘‘အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ ဧဝမာဒိကာ. တတ္ထ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ အာဂါဠှာ နာမ ပဋိပဒါ ဟောတိ သဗ္ဗာကုသလမူလတ္တာ. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ နိဇ္ဈာမာ နာမ အတ္တဇ္ဈာပနတော. ဥဘောပေတေ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ပဋိပက္ခဘူတတ္တာ အန္တာ နာမ၊ တသ္မာ ဣမေဝ သန္ဓာယ ဒွေမေတိ. ကိမတ္ထံ ဘဂဝါ ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိ ပဗ္ဗဇိတေ ဧဝ အဓိကရောတိ၊ န ဂဟဋ္ဌေတိ? ပဗ္ဗဇိတာနံ တဒဓိမုတ္တတ္တာ၊ သုခပရိဝဇ္ဇနသမတ္ထတာယ၊ တဒဓိကတတ္တာ စ ပဗ္ဗဇိတာ ဧတ္ထ အဓိကတာ၊ န ဂဟဋ္ဌာ. ယဒိ ဧဝံ ကိမတ္ထံ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမာဟ၊ နနု တေ ပကတိယာပိ ကာမပရိစ္စာဂံ ကတွာ တံ နိဿရဏတ္ထံ ပဗ္ဗဇိတာတိ? န၊ တေသံ အန္တဒွယနိဿိတတ္တာ. တေ ဟိ ဣဓ လောကေ ကာမေန ဝိသုဒ္ဓိမိစ္ဆန္တိ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ တဿေဝ တပဿ ဖလေန ပေစ္စ ဒိဗ္ဗေ ကာမေ အာသီသမာနာ ဒဠှတရံ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အန္တတ္ထော ပန ဣဓ ကုစ္ဆိတဋ္ဌေန ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘အန္တမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇီဝိကာနံ၊ ယဒိဒံ ပိဏ္ဍောလျ’’န္တိအာဒီသု (ဣတိဝု. ၉၁၊ သံ. နိ. ၃.၈၀) ဝိယ.

ယော စာယံ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါတိ ဧတ္ထ ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမော အဓိပ္ပေတော၊ ဒုတိယော ကိလေသကာမော. တံသမ္ပယုတ္တသုခမေတ္ထ ကာမသုခံ နာမ. တေန ဝိပါကသုခဿ နိရဝဇ္ဇဘာဝံ ဒီပေတီတိ. အလ္လီယနံ နာမ တဒဘိနန္ဒနာ. အနုယောဂေါ နာမ ဘဝန္တရေ တဒနုယောဂပတ္ထနာ. ဟာနဘာဂိယကရတ္တာ ကုသလပက္ခဿ၊ ဟီနပုဂ္ဂလဘာဝိတတ္တာ၊ ဟီနဓာတုပဘဝတ္တာ စ လာမကဋ္ဌေန ဟီနော. ဂါမနိဝါသိသတ္တဓမ္မတ္တာ ဂမ္မော. ပုထုဇ္ဇနသာဓာရဏတ္တာ ပေါထုဇ္ဇနိကော. အနရိယောတိ အရိယာနံ အနဓိပ္ပေတတ္တာ၊ အရိယဓမ္မပဋိပက္ခတ္တာ၊ အနရိယကရတ္တာ၊ အနရိယဓမ္မတ္တာ၊ အနရိယာစိဏ္ဏတ္တာ စ ဝေဒိတဗ္ဗော. အနတ္ထသင်္ခါတသံသာရဘယာဝဟတ္တာ၊ အနတ္ထဖလနိဗ္ဗတ္တကတ္တာ စ အနတ္ထသံဟိတော. အတ္တနော ကေဝလံ ခေဒူပဂမော အတ္တကိလမထော နာမ. သော ဒိဋ္ဌိဂတပုဗ္ဗကတ္တတပါနုက္ကမကိရိယာဝိသေသံ နိဿာယ ပဝတ္တတိ၊ တဿ ဒိဋ္ဌိဝသေန အနုယောဂေါ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ နာမ. အတ္တဝိယောဂဝိတ္တာပရိဿမတ္တာ၊ အနုပါယပဝတ္တတ္တာ သမ္ပဇ္ဇမာနော မိဂယောနိဂေါယောနိကုက္ကုရယောနိသူကရယောနီသု ပါတာယတိ. ဝိပစ္စမာနော နရကံ နေတီတိ အနတ္ထသံဟိတော. ဧတေ တွာတိ ဧတေ တု. တထာဂတေနာတိ အတ္တာနံ အဝိတထာဂမနံ အာဝိ ကရောတိ၊ တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘န မယာ ပရိဝိတက္ကိတမတ္တေန ဝိတက္ကိတာ၊ ကိန္တု မယာ တထာဂတေနေဝ သတာ အဘိသမ္ဗောဓိဉာဏေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. စက္ခုကရဏီတိအာဒီဟိ ပန တမေဝ ပဋိပဒံ ထောမေတိ. ဘေသဇ္ဇံ အာတုရဿ ဝိယ ‘‘စက္ခုကရဏီ’’တိ ဣမိနာ ဉာဏစက္ခုဝိသောဓနံ ဝုတ္တံ. ဉာဏကရဏီတိ ဣမိနာ အန္ဓကာရဝိဓမနံ ဝုတ္တံ. ဥပသမာယာတိ ကိလေသပရိဠာဟပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ဝုတ္တာ. အဘိညာယာတိ သစ္စပဋိဝေဓနံ ဝုတ္တံ. သမ္ဗောဓာယာတိ သစ္စပဋိဝိဇ္ဈနံ ဝုတ္တံ. နိဗ္ဗာနာယာတိ သောပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာတိ ဧဝံ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတွာ ကထေတဗ္ဗံ.

၁၄. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ အညတ္ထ ဝိယ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ အကထေတွာ ပဌမမေဝ အသေဝိတဗ္ဗမန္တဒွယံ ဝတွာ မဇ္ဈိမပဋိပဒံ ဒေသေသီတိ? အတ္တာဒိမိစ္ဆာဘိမာနနိဝါရဏတ္ထံ၊ ကုမ္မဂ္ဂပဋိပတ္တိနိဝါရဏတ္ထဉ္စ အန္တဒွယဝဇ္ဇနံ ဝတွာ အတ္တနော ဝိသေသာဓိဂမဒီပနနယေန အဗာဟုလ္လိကာဒိဘာဝဒဿနတ္ထံ၊ တေသဉ္စ မဇ္ဈိမပဋိပဒါဒီပနေန တတ္ထ အနုယောဇနတ္ထံ ပစ္ဆာ သမ္မာပဋိပဒံ ဒေသေသိ၊ တတော တဿ မဇ္ဈိမပဋိပဒါသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဝိသယဒဿနတ္ထံ စတုသစ္စဓမ္မံ သင်္ခေပဝိတ္ထာရဝသေန ဒေသေတုကာမော ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိမာဟ၊ အယမေတ္ထ အနုသန္ဓိ. ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ သုတ္တာနုသန္ဓိပကအာသနတ္ထံ အယမနုက္ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာဝုတ္တံ ပဋိပဒံ သုတွာ ကိရ ကောဏ္ဍညော အာဟ ‘‘ကထံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တပဋိပဒါယ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ. အယဉှိ ပဋိပဒါ ကိလေသာနံ အနုပ္ပတ္တိယာ သတိ သမ္ဘဝတိ၊ န အညထာ. ကိလေသာနဉ္စ ယဒိ လောဘတော ဥပ္ပတ္တိ ခုပ္ပိပါသာနံ ဝိယ၊ တဒါသေဝနာယ အနုပ္ပတ္တိ သိယာ၊ တဒဝတ္ထုဿ ဝါ တေသံ ဥပ္ပတ္တိ. တဒဝတ္ထုဝိပရီတကာယကိလမထာသေဝနာယ အနုပ္ပတ္တိ သိယာ. ဥဘောပေတာ ဘဂဝတာ ‘အန္တာ’တိ ဝုတ္တာ၊ တသ္မာ ကထံ ပနေတိဿာယ သမ္မာပဋိပဒါယ ဥပ္ပတ္တိ သမ္ဘဝေယျာ’’တိ. ဘဂဝါ အာဟ အနုပါယာသေဝနတော. ကထန္တိ စေ? –

‘‘သံသာရမူလတော ဉာဏံ၊ တဉ္စ ဉာဏာ ပဟိယျတိ၊

ဇီဝိတေ သတိ တံ ဟောတိ၊ တဉ္စ ဇီဝိတသာဓနေ.

‘‘တသ္မာ ဉာဏာယ မေဓာဝီ၊ ရက္ခေ ဇီဝိတမတ္တနော၊

ဉာဏသာဓနဘူတဉ္စ၊ သီလဉ္စ ပရိပါလယေ.

‘‘ဇီဝိတဉ္စ ယထာ လောကေ၊ ဘိန္နေ ကာယေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

တထေဝ ဘိန္နသီလဿ၊ နတ္ထိ ဉာဏဿ သမ္ဘဝေါ.

‘‘တသ္မာ အာယုဉ္စ သီလဉ္စ၊ ဉာဏတ္ထံ ရက္ခတာ သတာ၊

သေဝိတဗ္ဗာ န ကာမာပိ၊ နာပိ ကာယဝိနာသနာ.

‘‘ကာမေသု ဂေဓမုပဂမ္မ ဟိနော ဂမ္မဉ္စ၊

အစ္စုဒ္ဓနော ကိလမထံ ဂမုပေတိ မူဠှော၊

ယော မဇ္ဈိမံ ပဋိပဒံ ပရမံ ဥပေတိ၊

သော ခိပ္ပမေဝ လဘတေ ပရမံ ဝိမောက္ခ’’န္တိ.

သုတွာ တဒေတံ သုဂတဿ ဝါကျံ၊

ပညံ မုနီ သော သုတဇံ လဘိတွာ၊

စိန္တာမယံ ဉာဏ ပဝေသမာနော၊

ဥစ္ဆိန္ဒယံ ပဉှမိမံ အပုစ္ဆိ.

‘‘နိဗ္ဗေဓပဒဋ္ဌာနံ ပဟာယ ဃောရံ၊

တပံ ကထမိဝါတိ သော တွံ၊

ဗြူဟိ တဒေဝ ဟောတိ ဘိက္ခု စရ၊

ဝိရာဂမုပယာတိ စ ဒုက္ခသစ္စဿ၊

ဒဿနေနေဝ ဒုက္ခာနုဘဝနာ၊

တမှိ ဒေါသဿ ပစ္စယော’’တိ.

သုတွာဝ ကောဏ္ဍညော မုနိဝစနံ၊

ဝုဋ္ဌာယ ဟဋ္ဌော သဟသာ အဝေါစ၊

‘‘ဥဒါဟရ တွံ ဘဂဝါ မမေတံ၊

ဘိက္ခု ယထာ ပဿတိ ဒုက္ခသစ္စ’’န္တိ.

စိန္တာမယိဿ ပညာပရိပုဏ္ဏာ ဘာဝနာမယိပညာသမ္ပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာ ဣမေဟိ ဣတိ ဘဂဝါ သုတ္တမိဒမာဟာတိ ကိရ. ကသ္မာ ဘဂဝါ ကောဏ္ဍညဿ ပုရိမမေဝ သစ္စဒေသနံ အဝဍ္ဎေတွာ အတ္တနော အဓိဂတက္ကမမာဟာတိ? နာဟံ ကဿစိ အာဂမံ ဒေသေမိ၊ အပိစ ခေါ သယမေဝ ဧဝမဓိဂတောမှီတိ ဒဿနတ္ထံ. တတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသူ’’တိ ဣမိနာ ဣဒံ အတ္ထဒွယံ ဒဿေတိ၊ န မယာ အာဠာရတော၊ ဥဒကတော ဝါ အယံ ဓမ္မော သုတော၊ ကိန္တု ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသွေဝ ဉာဏံ မေ ဥဒပါဒီတိ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ အာနုဘာဝံ ပကာသေတိ. အပိစ ယသ္မာ ဧဝံ ပဋိပန္နော ဝိနာပိ ပရောပဒေသေန အရိယသစ္စာနိ ပဿတိ၊ တသ္မာ ကထံ တုမှေဝ မမာပဒေသေန န ပဿထာတိ.

၁၅. စက္ခုန္တိအာဒီနိ ပဉ္စ ပဒါနိ ဉာဏဝေဝစနာနေဝ. ဉာဏဉှိ သစ္စာနံ အာလောစနတော စက္ခုဘူတတ္ထဇာနနတော ဉာဏံ. ပကာရေဟိ ဇာနနတော ပညာ. ကိလေသဝိဒါရဏတော၊ ဝိဇ္ဇနတော စ ဝိဇ္ဇာ. သစ္စစ္ဆာဒကတမဝိနာသနတော၊ တေသံ ဂတိကောဋိပကာသနတော အာလောကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပဌမေန ပရိဝဋ္ဋေန သစ္စာနံ အညမညံ အသင်္ကရတော ဌပနပညံ ဒဿေတိ၊ ဒုတိယေန တေသံ ကတ္တဗ္ဗာကာရပရိစ္ဆိန္ဒနပညံ၊ တတိယေန သစ္စေသု ဉာဏကိစ္စသန္နိဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ.

၁၆. ယာဝကီဝဉ္စာတိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ယာဝဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဣတိ စိတ္တမနော’’တိအာဒိ ဝိယ. ရာဂါဒီဟိ အကုပ္ပတာယ အကုပ္ပါ ဝိမုတ္တိ. ဝေယျာကရဏန္တိ ဓမ္မဒေသနာ. သာ ဟိ ဓမ္မာနံ ဗျာကရဏတော ပကာသနတော ‘‘ဝေယျာကရဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဝိရဇံ ဝီတမလန္တိ ဧတ္ထ ဝိရဇံ ဝိသမဟေတုဝါဒဝိဂမတော. ဝီတမလံ အဟေတုကဝါဒဝိဂမတော. ဝိရဇံ သဿတဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနတော. ဝီတမလံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနတော. ဝိရဇံ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနတော. ဝီတမလံ အနုသယပ္ပဟာနတော. ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဓမ္မမတ္တဒဿနံ၊ န တတ္ထ သတ္တော ဝါ ဇီဝေါ ဝါ ကာရကော ဝါ ဝေဒကော ဝါတိ၊ တေနေဝါဟ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗန္တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ. ဣဒဉှိ တဿ ဓမ္မစက္ခုဿ ဥပ္ပတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တဉှိ နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စဝသေန ဧဝ သင်္ခတံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

၁၇. ဓမ္မစက္ကန္တိ ဧတ္ထ ဒေသနာဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ၊ ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ လဗ္ဘတေဝ. ဧတ္ထ ကိမတ္ထံ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေသုန္တိ? နာနာဒိဋ္ဌိဂတန္ဓကာရဝိဓမနတော လဒ္ဓါလောကတ္တာ၊ အပါယဘယသမတိက္ကမနတော အဿာသံ ပတ္တတ္တာ၊ ဒေဝကာယဝိမာနဒဿနတော ပီတိပါမောဇ္ဇစလိတတ္တာ စာတိ ဧဝမာဒီနေတ္ထ ကာရဏာနိ ဝဒန္တိ. ပထဝိကမ္ပနမဟာသဒ္ဒပါတုဘာဝေါ စ ဓမ္မတာဝသေနေဝ ဟောတီတိ ဧကေ. ဒေဝတာနံ ကီဠိတုကာမတာယ ပထဝိကမ္ပော. ဗဟုနော ဒေဝသံဃဿ သန္နိပါတတော၊ ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာဇာလဝိသဇ္ဇနတော စာတိ ဧကစ္စေ.

၁၈. ပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒါဝိသေသန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ တဿ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါပဋိလာဘနိမိတ္တဝစနပရိယောသာနဒဿနော. တဒဝသာနော ဟိ တဿ ဘိက္ခုဘာဝေါ. သွာက္ခာတောတိအာဒိ ‘‘ဧဟီ’’တိ အာမန္တနာယ ပယောဇနဒဿနဝစနံ. ‘‘ဧဟိဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ ‘‘သွာက္ခာတော ဓမ္မော စရ။ပေ။ ကိရိယာယာ’’တိ စ အဝေါစာတိ ပဒသမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ စရ ဗြဟ္မစရိယန္တိ အဝသိဋ္ဌံ မဂ္ဂတ္တယဗြဟ္မစရိယံ သမဓိဂစ္ဆ. ကိမတ္ထံ? သမ္မာဒုက္ခဿန္တကိရိယာယာတိ အတ္ထော. ‘‘ဧဟိဘိက္ခူ’’တိ ဣမိနာ ဘဂဝတော ဝစနေန နိပ္ဖန္နတ္တာ ကာရဏူပစာရေန ‘‘ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ’’တိ ဝုတ္တာ. သာဝ တဿာယသ္မတော ယာဝဇီဝံ ဥပသမ္ပဒါ အဟောသီတိ အတ္ထော. တေန တဿာ ဥပသမ္ပဒါယ သိက္ခာပစ္စက္ခာတာဒိနာ ဝိစ္ဆေဒါ ဝါ တဒညာယ ဥပသမ္ပဒါယ ကိစ္စံ ဝါ နတ္ထီတိ ဣဒမတ္ထဒွယံ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿေတိ. အဋ္ဌန္နမ္ပိ ဥပသမ္ပဒါနံ ဧဟိဘိက္ခုဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏပဉှဗျာကရဏဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါနံ စတုန္နံ အညတရာယ ဥပသမ္ပန္နဿ အန္တရာ ဝိစ္ဆေဒေါ ဝါ တဒညူပသမ္ပဒါယ ကိစ္စံ ဝါ နတ္ထိ၊ ဣတရဿတ္ထီတိ. နိကာယန္တရိကာ ပနာဟု ‘‘ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ နိယာမောက္ကန္တိသင်္ခါတာယ ဥပသမ္ပဒါယ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မုပသမ္ပဒဉ္စ ဒသဝဂ္ဂပဉ္စဝဂ္ဂကရဏီယဝသေန ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဒသဝိဓောပသမ္ပဒါ’’တိ. ကာ ပနေတ္ထ အတ္ထတော ဥပသမ္ပဒါ နာမာတိ? တဒဓိဂတကိရိယာဝသေန နိဗ္ဗတ္တိယာ အသေက္ခာ တဒဓိဝါသနစေတနာယ ပရိဘာဝိတပဉ္စက္ခန္ဓိကာ အဇ္ဈတ္တသန္တတိ. ကာ ပနေတ္ထ ပရိဘာဝနာ နာမ? တဗ္ဗိပက္ခဓမ္မဇ္ဈာစာရဝိရုဒ္ဓဘာဝေါ၊ တဿ ပတ္တိယာ တာယ ပရိဘာဝနာယ ဝသေန ကတ္ထစိ ‘‘သမန္နာဂတော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ ‘‘လောဘေန သမန္နာဂတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘဗ္ဗော စတ္တာရိ သတိပဋ္ဌာနာနိ ဘာဝေတု’’န္တိအာဒိ. ဧတ္ထာဟု နိကာယန္တရိကာ ‘‘ယထာဝုတ္တာယ ဥပသမ္ပဒါယ ပတ္တိသင်္ခါတော စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နော ဓမ္မော အတ္ထိ၊ တဿ သန္တတိဝသေန ပုဗ္ဗာပရိယံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ယာဝ အဝိစ္ဆေဒေါ၊ တာဝ ဥပသမ္ပန္နောတိ၊ အညထာ တတော ဓမ္မန္တရုပ္ပတ္တိက္ခဏေ တဿ ဥပသမ္ပန္နဿ အနုပသမ္ပန္နဘာဝပ္ပသင်္ဂေါ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘သုတ္တံ အာဟရထာ’’တိ. တေ စေ ဝဒေယျုံ ‘‘ယော တေသံ ဒသန္နံ အသေက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဥပါဒါယ ပဋိလာဘသမန္နာဂမော အရိယော ဟောတိ ဝိပ္ပဟီနောတိ ဧဝမာဒီနိ နော သုတ္တာနီ’’တိ. ဧဝံ သတိ အသန္တဓမ္မေဟိ၊ ပရသတ္တေဟိ စ သမန္နာဂမဒေါသပ္ပသင်္ဂေါ နေသံ ပါပုဏာတိ. ကိံကာရဏံ? သုတ္တသမ္ဘဝတော. ယထာဟ – ‘‘ရာဇာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စက္ကဝတ္တီ သတ္တဟိ ရတနေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၉၉-၂၀၀ အတ္ထတော သမာနံ) ဝိတ္ထာရော. ဝသိဘာဝေါ တတ္ထ သမန္နာဂတသဒ္ဒေန ဝုတ္တော. တဿဟိတေသု ရတနေသု ဝသိဘာဝေါ ကာမစာရော အတ္ထီတိ စေ? ဧတ္ထ ဝသိဘာဝေါ သမန္နာဂမသဒ္ဒေန ဝုတ္တော၊ အညတ္ထ ပတ္တိသင်္ခါတော၊ တံ ဓမ္မန္တရန္တိ. ကိမေတ္ထ ဝိသေသကာရဏံ? နတ္ထိ စ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တလက္ခဏာဝ ဥပသမ္ပဒါ. အယမေဝ နယော ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီသုပိ နေတဗ္ဗော.

၁၉. ကိဉ္စာပိ ဝပ္ပတ္ထေရဿ ပါဋိပဒဒိဝသေ။ပေ။ အဿဇိတ္ထေရဿ စတုတ္ထိယန္တိ ဧဝံ နာနာဒိဝသေသု ပါဋေက္ကံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ တထာပိ ဩဝါဒသာမညေန ဝပ္ပဘဒ္ဒိယာနံ၊ မဟာနာမအဿဇီနဉ္စေတ္ထ ဧကတော ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၂၀. ‘‘ရူပံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနတ္တာ’’တိ ကိမတ္ထံ အာဒိတောဝ အနတ္တလက္ခဏံ ဒီပေတီတိ? တေသံ ပုထုဇ္ဇနကာလေပိ ဣတရလက္ခဏဒွယဿ ပါကဋတ္တာ. တေ ဟိ မနာပါနံ ကာမာနံ အနိစ္စတာဒဿနေန သံဝိဂ္ဂါ ပဗ္ဗဇိံသူတိ အနိစ္စလက္ခဏံ တာဝ နေသံ ဧကဒေသေန ပါကဋံ၊ ပဗ္ဗဇိတာနဉ္စ အတ္တကိလမထာနုယောဂတော ကာယိကဒုက္ခံ၊ တဉ္စ မာနသဿ ပစ္စယောတိ မာနသိကဒုက္ခဉ္စ ပါကဋံ၊ တသ္မာ တဒုဘယံ ဝဇ္ဇိတွာ အနတ္တလက္ခဏမေဝ ဒီပေတုံ အာရဘိ. တဉ္စ ဒီပေန္တော ဒုက္ခလက္ခဏေနေဝ ဒီပေတုံ ‘‘ရူပဉ္စ ဟိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္တာ အဘဝိဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ကိမတ္ထန္တိ? အနိစ္စလက္ခဏတောပိ တေသံ ဒုက္ခလက္ခဏဿ သုဋ္ဌုတရံ ပါကဋတ္တာ. တေသဉှိ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တတ္တာ၊ တပ္ပရာယဏဘာဝတော စ ဒုက္ခလက္ခဏံ သုဋ္ဌု ပါကဋံ၊ တသ္မာ တေန တာဝ သုဋ္ဌု ပါကဋေန အနတ္တလက္ခဏံ ဒီပေတွာ ပုန တဒေဝ တဒုဘယေနာပိ ဒီပေတုံ ‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ ဝက္ခတိ. ကလ္လံ နူတိ ယုတ္တံ နု. ဧတံ မမာတိ တဏှာဂ္ဂါဟော. ဧသောဟမသ္မီတိ မာနဂ္ဂါဟော. ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော. တဏှာဂ္ဂါဟော စေတ္ထ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတဝသေန၊ မာနဂ္ဂါဟော နဝဝိဓမာနဝသေန၊ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပဉ္စဝဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ

၂၅. ယေန သမယေန ဘဂဝါ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ပဉ္စမိယံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သတ္တမိယံ နာဠကတ္ထေရဿ နာဠကပဋိပဒံ အာစိက္ခိတွာ ဘဒ္ဒပဒပုဏ္ဏမာယံ ယသဿ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပက္ကဘာဝံ ဉတွာ တံ ဥဒိက္ခန္တော ဗာရာဏသိယံ ဝိဟာသိ၊ တေန သမယေန ယသော နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. တဿ ကိရ ဥပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ တဿ ကုလဿ ကိတ္တိသဒ္ဒသင်္ခါတော၊ ပရိဇနသင်္ခါတော ဝါ ယသော ဝိသေသတော ပဝဍ္ဎတိ. တေန တဿ မာတာပိတရော ဧဝံ နာမမကံသု. ‘‘သုခုမာလော’’တိအာဒိ ကိမတ္ထံ အာယသ္မတာ ဥပါလိတ္ထေရေန ဝုတ္တန္တိ? ပစ္ဆိမဇနဿ နေက္ခမ္မေ သမုဿာဟနဇနနတ္ထံ. ဧဝံ ဥတ္တမဘောဂသမပ္ပိတာနမ္ပိ ဥတ္တမေသု ဘောဂေသု အပ္ပမတ္တကေနာပိ အသုဘနိမိတ္တေန ဝိတဇ္ဇေတွာ ကာလာကာလံ အဂဏေတွာ ဝိဝေကာဘိရတိယာ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ တိဏံ ဝိယ ပဟာယ ဂေဟတော နိက္ခမနာ အဟောသိ၊ ကဿ ပနညဿ န သိယာတိ အဓိပ္ပါယော. သမင်္ဂီဘူတဿာတိ တေဟိ ဧကတ္တံ ဥပဂတဿ၊ အဝိဝိတ္တဿာတိ အတ္ထော. နိဒ္ဒါ ဩက္ကမီတိ မနာပေသုပိ ဝိသယေသု ပဝတ္တိံ နိဝါရေတွာ တဿ စိတ္တံ အတိက္ကမိတွာ အဘိဘဝိတွာ အတ္တနော ဝသံ ဥပနေသီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗရတ္တိယော စာတိ တယောပိ ယာမေ. တေန ပရိဇနဿ ဝိကာရဒဿနေ ကာရဏံ ဒဿေတိ. ရတ္တိ-သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ ကာလေ သူရိယာဘာဝေ၊ ယာမေ စ ပဝတ္တတီတိ ဝိညေယျော. ယာမေဝိဓ ဝိညေယျော တိစီဝရဝိပ္ပဝါသေ စ. ကစ္ဆေတိ ကစ္ဆပဿေ. ကဏ္ဌေတိ ကဏ္ဌဿ ဟေဋ္ဌာ. မုဒိင်္ဂဿ ဟိ ဥပရိ ကဏ္ဌံ ဌပေတွာ သယန္တိယာ ကဏ္ဌေ မုဒိင်္ဂံ အဒ္ဒသာတိ အတ္ထော. အာဠမ္ဗရန္တိ ပဏဝံ. ဥဘတောမုခဿ တနုကာ ဒီဃာ. ဝိတ္ထိန္နသမတလဿ ဝါဒိတဿ ဧတံ အဓိဝစနံ. ဝိပ္ပလပန္တိယောတိ သုပိနဒဿနာဒိဝသေန အသမ္ဗန္ဓပလာပံ ဝိပ္ပလပန္တိယော. သုသာနံ မညေတိ သုသာနံ ဝိယ အဒ္ဒသ သကံ ပရိဇနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အာဒီနဝေါတိ အသုဘဘာဝေါ. နိဗ္ဗိဒါယ စိတ္တံ သဏ္ဌာတီတိ ဝိမုစ္စိတုကာမတာသင်္ခါတာယ ဥက္ကဏ္ဌာယ စိတ္တံ နမီတိ အတ္ထော. ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣမာဟိ ဣတ္ထီဟိ သဟ နာဟံ ဘဝိဿာမီ’’တိ အတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ. ဒွေ ကိရ အာကာရာ တဿ ပမာဒသုတ္တပရိဇနဒဿနေ ပါကဋာ ဇာတာ ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝေါ၊ အသုဘာကာရဿ အတိဩဠာရိကဘာဝေါ စ. ဧဝံ သတိ ဩဠာရိကတရေ စ အသုဘာကာရေ ကိလေသဝသေနာယံ သဗ္ဗောပိ လောကော ဧတ္ထ ပီဠိတော မုစ္ဆိတော. အဟော ကိလေသာ ဗလဝတရာတိ ဟိ ပဿတော ပဿတော တဿ ဒွေပိ တေ အာကာရာ ပါကဋာ ဇာတာ၊ ယေနေဝမဝေါစာတိ.

‘‘သုဝဏ္ဏပါဒုကာယော အာရောဟိတွာ’’တိ ဧတေနဿ နိဿင်္ဂတာယ ဝိဿဋ္ဌဂမနံ ဒီပေတိ. သော ဟိ ဗလဝသံဝေဂါဘိတုန္နဟဒယတ္တာ ပရိဇနဿ ပဗောဓေ သတိပိ အတ္တနော ဂမနနိဝါရဏသမတ္ထဘာဝံ အသဟမာနော အတ္တာနံ တက္ကေန္တော ဝိဿဋ္ဌော အဂမာသိ. အမနုဿာတိ ဒေဝတာ. တာ ဟိ မနုဿေဟိ သုဂတိပဋိဝေဓဉာဏသဏ္ဌာနာဒိဂုဏသာမညေန ‘‘အမနုဿာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. န ဟိ အသမာနဇာတိကာ တိရစ္ဆာနာဒယော ‘‘အဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဝါ ‘‘အဝသလာ’’တိ ဝါ ဝုစ္စန္တိ၊ ကိန္တု ဇာတိသဘာဂတာယ ဧဝ ဝသလာဒယော ‘‘အဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ ဧဝံ မနုဿေဟိ ကေနစိ အာကာရေန သဘာဂတာယ ဒေဝတာ ‘‘အမနုဿာ’’တိ ဝုတ္တာ. အညထာ မနုဿာ န ဟောန္တီတိ တိရစ္ဆာနဂတာပိ ‘‘အမနုဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ ဘဝေယျုံ.

၂၆. ဝနဂဟနံ ဒိသွာ ‘‘သုမုတ္တောဟံ နဂရတော’’တိ ပမုဒိတတ္တာ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ ဥဒါနေသိ. ဣဒံ ခေါ ယသာတိ ဘဂဝါ နိဗ္ဗာနံ သန္ဓာယာဟ. တဉှိ တဏှာဒိကိလေသေဟိ အနုပဒ္ဒုတံ၊ အနုပသဋ္ဌတဉ္စ ဒဿနမတ္တေနာပိ အဿာဒဇနနတော. ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ ယေန တံ နိဗ္ဗာနံ ဣဓ နိသိန္နမတ္တောဝ တွံ အဓိဂမိဿသီတိ အဓိပ္ပါယော. ကိရာတိ အဿဒ္ဓေယျအဗျတ္တိပရိဟာသေသု နိပါတော၊ ဣဓ အဗျတ္တိယံ. သုဝဏ္ဏပါဒုကာယော ဩရောဟိတွာတိ စ သုဝဏ္ဏပါဒုကာဟိ ဩတရိတွာ. နိဿက္ကတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ပစ္စတ္တဝစနံ. တဿ နိသိန္နမတ္တဿေဝ အညံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ အကတွာ အနာမန္တေတွာ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ. သုပရိပက္ကိန္ဒြိယတ္တာ၊ ပဋိဝေဓက္ခဏာနတိက္ကမနတ္ထံ အနုပဒ္ဒုတာနုပသဋ္ဌတာနံ ပါပကဓမ္မဒေသနာဘိမုခစိတ္တတ္တာ၊ သေဋ္ဌိဿ ဂဟပတိနော အစိရာဂမနဒဿနတော စ. ကိမတ္ထံ ဘဂဝါ တဿ သုဋ္ဌုတရံ သံဝိဂ္ဂဟဒယဿ ဘဝတော မုစ္စိတုကာမဿ ဘဝါဘဝူပါယာနိသံသကထံ ပဌမမေဝ ကထေသီတိ? သဗ္ဗဘဝါဒီနဝဒဿနတ္ထံ. သော ဟိ မနုဿလောကဿေဝ ဥပဒ္ဒုတဥပသဋ္ဌဘာဝံ အဒ္ဒသ၊ န သဂ္ဂါနန္တိ ကဒါစိ သဂ္ဂလောကံ သုခတော မညေယျ. တတ္ထ သုခသညေန နိဗ္ဗာနာဘိမုခံ စိတ္တံ ပေသေယျာတိ သဂ္ဂါနမ္ပိ အာဒီနဝံ ဒဿေတုကာမတာယ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ အာရဘိ. ဧတ္ထ ဒါနံ၊ ဒါနာနိသံသံ၊ သီလာနိသံသဉ္စ ကထေန္တော ဒါနသီလကထံ ကထေတိ နာမ. သဂ္ဂဝဏ္ဏံ ကထေန္တော သဂ္ဂကထံ ကထေတိ နာမ. တတ္ထ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမာနံ အနိစ္စတံ၊ အပသာဒတံ၊ မဟာဒီနဝတဉ္စ ကထေန္တော ကာမာနံ အာဒီနဝံ၊ ဩကာရံ၊ သံကိလေသဉ္စ ပကာသေတိ. နေက္ခမ္မေ တဒဘာဝတော စ တံနိဿရဏတော စ တဗ္ဗိပရီတံ အာနိသံသံ ကထေန္တော နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေတိ နာမ. တတ္ထ ဩကာရန္တိ အဝကာရံ လာမကဘာဝံ. သံကိလေသန္တိ သံကိလိဿနံ ဗာဓနံ ဥပတာပနံ ဝါတိ အတ္ထော. ကလ္လစိတ္တံ ပညိန္ဒြိယဿ အာနုဘာဝေန၊ ဒိဋ္ဌိယောဂဝိစိကိစ္ဆာယောဂါနံ ပညိန္ဒြိယေန ဝိဟတတ္တာ. မုဒုစိတ္တံ သတိန္ဒြိယသမာယောဂေန၊ ဝိဟိံသာသာရမ္ဘာဒိကိလေသပဝေသံ နိဝါရေတွာ စိတ္တမုဒုတာဒိကုသလဓမ္မပ္ပဝေသနံ ကရောန္တံ သဟဇာတံ စိတ္တံ မုဒုံ ကရောတိ. သမာဓိန္ဒြိယဿ အာနုဘာဝေန ဝိနီဝရဏစိတ္တံ. တဉှိ ဝိသေသတော နီဝရဏဝိပက္ခဘူတန္တိ. ဝီရိယိန္ဒြိယဝသေန ဥဒဂ္ဂစိတ္တံ. တဉှိ ထိနမိဒ္ဓသင်္ခါတလီနဘာဝဝိပက္ခန္တိ. သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အာနုဘာဝေန ပသန္နစိတ္တံ တဿ ပသာဒလက္ခဏတ္တာ. သာမုက္ကံသိကာတိ ဧတံ ဝိသယဝသေန ဒေသနံ ဥပါလိတ္ထေရော ပကာသေတိ. သစ္စာနိ ဟိ သာမုက္ကံသိကဒေသနာယ ဝိသယာနိ. အညထာ ဒုက္ခာဒီနိ သာမုက္ကံသိကာ ဓမ္မဒေသနာတိ အာပဇ္ဇတိ တဿ ဝိဘာဝနေ သစ္စာနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ.

၂၇. စတုဒ္ဒိသာတိ စတူသု ဒိသာသု. အဘိသင်္ခရေသီတိ အဘိသင်္ခရိ. ကိမတ္ထန္တိ စေ? ဥဘိန္နံ ပဋိလဘိတဗ္ဗဝိသေသန္တရာယနိသေဓနတ္ထံ. ယဒိ သော ပုတ္တံ ပဿေယျ၊ ပုတ္တဿပိ ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော အရဟတ္တုပ္ပတ္တိ၊ သေဋ္ဌိဿပိ ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘော န သိယာ. ဒိဋ္ဌသစ္စောပိ ‘‘ဒေဟိ တေ မာတုယာ ဇီဝိတ’’န္တိ ဝဒန္တော ကိမညံ န ကရေယျ. ယသောပိ တံ ဝစနံ သုတွာ အရဟာပိ သမာနော သယံ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥလ္လောကေန္တော ကိမညာယ သဏ္ဌဟေယျ.

၂၈. ဥဘောဟိပိ ပတ္တဗ္ဗဝိသေသကောဋိယာ ပတ္တတ္တာ ဘဂဝါ ပုန တံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေသိ. ပုဗ္ဗေ အဂါရိကဘူတောတိ တဿ သောတာပန္နကာလံ သန္ဓာယာဟ. သောတာပန္နော ဟိ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသနာရဟတ္တာ အဂါရိယဘူတော နာမ ဟောတိ အပဗ္ဗဇိတော. သမ္ပတိ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော အဂါရမဇ္ဈဝသနဿ အဘဗ္ဗတ္တာ ‘‘အဂါရိကော’’တိ န ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ယဿ ဒိဋ္ဌောတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ယေန ဒိဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိကဘူတော’’တိ ဝစနေန လဒ္ဓနယတ္တာ ပစ္ဆာ ဂဟပတိ ဂိဟိဝေသဓာရိမေဝ ယသံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယသေန ကုလပုတ္တေန ပစ္ဆာသမဏေနာ’’တိ. တတ္ထ စရ ဗြဟ္မစရိယန္တိ အာဘိသမာစာရိကသီလံ ဗြဟ္မစရိယံ စရ ပရိပူရေဟိ တာဝ၊ ယာဝ သမ္မာဒုက္ခဿန္တကိရိယာ၊ ယာဝ စုတိစိတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. လိင်္ဂဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာယာတိ ပေါရာဏာ၊ တဉ္စ ယုတ္တံ. လိင်္ဂမတ္တဉှိ သန္ဓာယ သော အာယသ္မာ ‘‘လဘေယျာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ အာဟ.

ကိမတ္ထံ ဘဂဝါ ယသဿ မာတု၊ ပဇာပတိယာ စ ဘတ္တကိစ္စံ အကတွာဝ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ? ယသဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သောကသလ္လသမပ္ပိတတ္တာ ဒါနဉ္စ သောမနဿိကစိတ္တေန န ဒဒေယျုံ၊ သတ္ထရိ စ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာ ဟုတွာ မဂ္ဂပဋိဝေဓမ္ပိ န လဘေယျုန္တိ ဘဂဝါ ပဌမံ တာဝ တာ ဝိဂတသောကသလ္လဟဒယာယော ကတွာ ပုန ဘတ္တကိစ္စံ အကာသိ.

၃၀. သေဋ္ဌာနုသေဋ္ဌီနန္တိ အနုက္ကမသေဋ္ဌီနန္တိ ပေါရာဏာ. ‘‘သေဋ္ဌိနော စာနုသေဋ္ဌိနော စ ယာနိ ကုလာနိ၊ တာနိ သေဋ္ဌာနုသေဋ္ဌာနိ ကုလာနိ၊ တေသံ သေဋ္ဌာနုသေဋ္ဌီနံ ကုလာန’’န္တိ လိခိတံ. ဓမ္မဝိနယောတိ သာသနဗြဟ္မစရိယံ ပါဝစနန္တိ ဣဓ အတ္ထတော ဧကံ. အထ ဝါ ဓမ္မေန ဝိနယော၊ န ဒဏ္ဍသတ္ထေဟီတိ ဓမ္မဝိနယော၊ ဓမ္မာယ ဝိနယော၊ န ဟိံသတ္ထန္တိ ဝါ ဓမ္မတော ဝိနယော၊ နာဓမ္မတောတိ ဝါ ဓမ္မော ဝိနယော၊ နာဓမ္မောတိ ဝါ ဓမ္မာနံ ဝိနယော၊ န အညေသန္တိ ဝါ ဓမ္မကာယတ္တာ၊ ဓမ္မသာမိတ္တာ ဝါ ဓမ္မော ဘဂဝါ၊ တဿ ဓမ္မဿ ဝိနယော၊ န တက္ကိကာနန္တိ ဝါ ဓမ္မဝိနယော. သမာနာဓိကရဏဝသေန ဝါ ဓမ္မဝိနယော နီလုပ္ပလံ ဝိယ၊ ဓမ္မော စ ဝိနယော စာတိ ဓမ္မဝိနယော ဖလာဖလံ ဝိယ နပုံသကမိတိ ပုလ္လိင်္ဂါပဒေသတော အဿ လိင်္ဂဘာဝေါ သိဒ္ဓေါ၊ ယဿ ဝါ ဓမ္မော ဝိနယော၊ သော ဓမ္မဝိနယော သေတပဋော ပုရိသော ဝိယ၊ ဓမ္မေန ယုတ္တော ဝါ ဝိနယော ဓမ္မဝိနယော အဿရထော ဝိယာတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၃၄. ‘‘ခဏ္ဍသီမံ နေတွာ’’တိ ဘဏ္ဍုကမ္မာရောစနပဋိဟရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေန ‘‘သဘိက္ခုကေ ဝိဟာရေ အညမ္ပိ ဧတဿ ကေသေ ဆိန္ဒာ’’တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ. ပဗ္ဗာဇေတွာတိ ဣမဿ အဓိပ္ပါယပကာသနတ္ထံ ‘‘ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ဧဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥပဇ္ဈာယော စေ ကေသမဿုဩရောပနာဒီနိ အကတွာ ပဗ္ဗဇတ္ထံ သရဏာနိ ဒေတိ၊ န ရုဟတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတိ၊ ရုဟတိ ဥပသမ္ပဒါ. အပ္ပတ္တစီဝရာနံ ဥပသမ္ပဒါသိဒ္ဓိဒဿနတော၊ ကမ္မဝိပတ္တိယာ အဘာဝတော စေတံ ယုဇ္ဇတေဝါတိ ဧကေ. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘သလိင်္ဂဿေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ဝိလိင်္ဂဿာပိ စေတရာ၊

အပေတပုဗ္ဗဝေသဿ၊ တံ ဒွယံ ဣတိ စာပရေ’’တိ.

ဘိက္ခုနာ ဟိ သဟတ္ထေန ဝါ အာဏတ္တိယာ ဝါ ဒိန္နမေဝ ကာသာဝံ ဝဋ္ဋတိ၊ အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတီတိ ပန သန္တေသွေဝ ကာသာဝေသု၊ နာသန္တေသု အသမ္ဘဝတောတိ တေသံ အဓိပ္ပါယော. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော. ပဌမံ။ပေ။အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒန္တိ ဧတ္ထ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ဒိန္နေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒံ အနုဇာနာမိ ကေဝလေဟီတိ အဓိပ္ပါယဒဿနတော –

အာဒိန္နပုဗ္ဗလိင်္ဂဿ၊ နဂ္ဂဿာပိ ဒွယံ ဘဝေ၊

နေတရဿာတိ နော ခန္တိ၊ သဗ္ဗပါဌာနုလောမတောတိ. –

အာစရိယော. အာစရိယေန အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ရုဟတီတိ ဝဒန္တီ’’တိ လိခိတံ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေပိ တထေဝ လိခိတံ. ဥရာဒီနိ ဌာနာနိ နာမ. သံဝုတာဒီနိ ကရဏာနိ နာမ. ‘‘အနုနာသိကန္တံ ကတွာ ဧကသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဒါနကာလေ အန္တရာ အဋ္ဌတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒါနေပိ ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဧဝ ဝိစ္ဆေဒေါ၊ အညတြ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ. အနုနာသိကန္တေ ဒိယျမာနေ ခလိတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ မကာရေန မိဿီဘူတေ ခေတ္တေ ဩတိဏ္ဏတ္တာ ဝဋ္ဋတီတိ ဥပတိဿတ္ထေရော. မိဿံ ကတွာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဝစနကာလေ ပန အနုနာသိကဋ္ဌာနေ ဝိစ္ဆေဒံ အကတွာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. ‘‘ဧဝံ ကမ္မဝါစာယမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥဘတောသုဒ္ဓိယာဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ မဟာထေရော ပတိတဒန္တာဒိကာရဏတာယ အစတုရဿံ ကတွာ ဝဒတိ၊ ဗျတ္တသာမဏေရော သမီပေ ဌိတော ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ ဗျတ္တံ ဝဒါပေတိ. မဟာထေရေန အဝုတ္တံ ဝဒါပေတီတိ န ဝဋ္ဋတိ. ကမ္မဝါစာယ ဣတရော ဘိက္ခု စေ ဝဒတိ၊ ဝဋ္ဋတီတိ. သံဃော ဟိ ကမ္မံ ကရောတိ၊ န ပုဂ္ဂလောတိ. န နာနာသီမပဝတ္တကမ္မဝါစာသာမညနယေန ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗတ္တာ. အထ ထေရေန စတုရဿံ ဝုတ္တံ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တံ သာမဏေရော သယံ ဝတွာ ဝဒါပေတိ၊ ဥဘတောသုဒ္ဓိ ဧဝ ဟောတိ ထေရေန ဝုတ္တဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ. ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တော အသာဓာရဏေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တော နိဗ္ဗာနံ၊ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တော သေက္ခဓမ္မံ၊ အသေက္ခဓမ္မဉ္စ သရဏံ ဂစ္ဆတီတိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. အညထာ သရဏတ္တယသင်္ကရဒေါသော. သဗ္ဗမဿ ကပ္ပိယာကပ္ပိယန္တိ ဒသသိက္ခာပဒဝိနိမုတ္တံ ပရာမာသာပရာမာသာဒိ. ‘‘အာဘိသမာစာရိကေသု ဝိနေတဗ္ဗော’’တိ ဝစနတော သေခိယဥပဇ္ဈာယဝတ္တာဒိအာဘိသမာစာရိကသီလမနေန ပူရေတဗ္ဗံ. တတ္ထ စာရိတ္တဿ အကရဏေ ဝါရိတ္တဿ ကရဏေ ဒဏ္ဍကမ္မာရဟော ဟောတီတိ ဒီပေတိ.

ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယမာရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅. ‘‘တေန ဟေတုနာ’’တိ ဝစနတော ပါဠိယံ ‘‘ယောနိသောမနသိကာရာသမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ ဟေတွတ္ထေ နိဿက္ကဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒုတိယမာရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥရုဝေလပါဋိဟာရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇-၈. ဝသေယျာမာတိ ‘‘တွဉ္စ အဟဉ္စ ဝသေယျာမာ’’တိ ပိယဝစနေန တဿ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ဝုတ္တံ ကိရ. တေဇသာ တေဇန္တိ အာနုဘာဝေန အာနုဘာဝံ. တေဇောဓာတုယာ ဝါ တေဇောဓာတုံ. ဥဘိန္နံ သဇောတိဘူတာနန္တိ အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ ဘာဝသတ္တမီအတ္ထေ ဝါ. အဂျာဂါရမေဝ အာဒိတ္တံ၊ န တတ္ထ ဝသနကော သတ္တဇာတိကော. အစိန္တေယျော ဟိ ဣဒ္ဓိဝိသယော. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ အဂျာဂါရမ္ပိ အနာဒိတ္တံ နာဓိဋ္ဌာသီတိ? အတ္တနော ဒုက္ခုပ္ပါဒါဘာဝဿ အနတိဝိမှာဒိဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. ကိမတ္ထံ ပရသန္တကံ မဟာသမ္ဘာရပဝတ္တံ တံ ဝိနာသေတီတိ? ပုန ယထာပေါရာဏံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန ကတ္တုကာမတာဓိပ္ပါယတော. ပရိယာဒိန္နောတိ ခယံ နီတော. တေဇသာ တေဇန္တိ အာနုဘာဝေန အာနုဘာဝံ. အဂျာဂါရဿ ပရိတ္တတ္တာ ဣတရော အတ္ထော န သမ္ဘဝတိ. အယမတ္ထော ‘‘မက္ခံ အသဟမာနော’’တိ ဣမိနာ အတိဝိယ သမေတိ. ဣဒ္ဓါနုဘာဝမက္ခနဉှိ တတ္ထ မက္ခော နာမ. ပတ္တေနာတိ ပဒုမပတ္တေနာတိပိ ပေါရာဏာ. ပဒုမိနိသဏ္ဍေ ဌိတော ဟိ ဘဂဝါ တတ္ထ အဟောသီတိ တေသံ မတိ.

၃၉. ဒိန္နန္တိ အနုမတိန္တိ အတ္ထော. အဘီတော နိဗ္ဘယော. ကသ္မာ? ယတော သော မဂ္ဂေန ဘယမတီတော. ‘‘သုမနမနသောတိ သုန္ဒရစိတ္တသင်္ခါတမနော. သုမနော ဧဝ ဝါ’’တိ လိခိတံ. တေဇောဝါတိ အဂ္ဂိ ဝိယ. ဓာတုကုသလောတိ တေဇောဓာတုမှိ ကုသလော. ‘‘ဗျဝဟိတာ စေ’’တိ သဒ္ဒလက္ခဏတ္တာ စ ဥပသဂ္ဂေါ. တေဇောဓာတုသမာပတ္တီသု ကုသလော ဣစ္စေဝတ္ထော. ဥဒိစ္ဆရေတိ ဥလ္လောကေသုံ. ‘‘သံပရိဝါရေသု’’န္တိ စ လိခိတံ. ဣတိ ဧဝံ ဘဏန္တီတိ အတ္ထော. ဟတာတိ သမာတိ အတ္ထော၊ ကာဠကာဝ ဟောန္တီတိ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ဤသကမ္ပိ ဗျာပါရံ အကတွာ ဥပသမာနုရူပံ တိဋ္ဌန္တိ. ယေ စ အနေကဝဏ္ဏာ အစ္စိယော ဟောန္တီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘နီလာ အထ လောဟိတိကာ’’တိအာဒိမာဟ.

၄၀. စတုဒ္ဒိသာတိ စတူသု ဒိသာသု.

၄၄. ပံသုကူလံ ဥပ္ပန္နန္တိ ပရိယေသမာနဿ ပဋိလာဘဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ. စိတ္တဝိစိတ္တပါဋိဟီရဒဿနတ္ထာယ စ သာ ပရိယေသနာ. သာ အယံ သာယံ. တာ ဣမာ တယိမာ. ဒွေ ဧကတော ဂဟေတွာ ဝဒတိ. အာယာမိ အဟံ အာယမဟံ. ဧတန္တိ ဧတဿ. ယထာ မယန္တိ ယသ္မာ မယံ.

၅၀-၅၁. ဥဒကဝါဟကောတိ ဥဒကောဃော. ဥဒကသောတောတိ ပေါရာဏာ. ‘‘ယာယ တွ’’န္တိ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာပဋိပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. စိရပဋိကာတိ စိရပဘုတိ၊ နာဂဒမနတော ပဋ္ဌာယ စိရပဋိကာ. ‘‘စိရပဋိသင်္ခါ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ကေသမိဿန္တိအာဒိမှိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဗန္ဓိတွာ ပက္ခိတ္တတ္တာ ကေသာဒယောဝ ကေသမိဿာတိ ပေါရာဏာ. ခါရိကာဇမိဿန္တိ ဧတ္ထ ခါရီ ဝုစ္စတိ တာပသပရိက္ခာရော. ဇဋိလေ ပါဟေသီတိ ဒွေ တယော တာပသေ ပါဟေသိ. ‘‘သောဠသာတိရေကအဍ္ဎဥဍ္ဎာနိ ပါဋိဟာရိယသဟဿာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၅၄. အဂ္ဂိဟုတ္တေ ကတပရိစယတ္တာ ဘဂဝါ တေသံ အာဒိတ္တပရိယာယ-မဘာသိ (သံ. နိ. ၄.၂၈). တတ္ထ ဧကစ္စံ အာရမ္မဏဝသေန အာဒိတ္တံ စက္ခာဒိ ရာဂဂ္ဂိနာ၊ ဧကစ္စံ သမ္ပယောဂဝသေန စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဝေဒယိတာဒိကေနေဝ၊ ဧကစ္စံ အဘိဘူတတ္ထေန စက္ခာဒိ ဧဝ ဇာတိအာဒိနာ၊ ဧကစ္စံ ပစ္စယတ္ထေန၊ တဒေဝ သောကာဒိနာတိ ယထာသမ္ဘဝမေတ္ထ အာဒိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဒုက္ခလက္ခဏမေဝေကံ ပါကဋံ၊ တဒနုသာရေန ပန ဣတရံ လက္ခဏဒွယမ္ပိ တေဟိ ဒိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဒုက္ခာကာရဿ ဣတရာကာရဒီပနတော. သန္တသုခတဏှာဘိနိဝိဋ္ဌတ္တာ ပနေသံ ဒုက္ခလက္ခဏပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဒေသနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဥရုဝေလပါဋိဟာရိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမကထာဝဏ္ဏနာ

၅၅-၇. ဝတ္ထုကာမဘူတာ ဣတ္ထိယော ကာမိတ္ထိယော. ဒုတိယာဒယော အဿာသကာ. ယသ္မာ အနုပ္ပန္နေ ဧဝ ဘဂဝတိ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ လောကေ ပဌမမေဝ ဝဿသဟဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဗြဟ္မာနော စ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ဝေဒေသု သဟဿတ္တယမတ္တံ ဗုဒ္ဓပဋိသံယုတ္တံ ပရိယတ္တိံ ပက္ခိပိတွာ ဝါစေန္တိ၊ ဘဂဝတော ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ စ ဗုဒ္ဓကထာ လက္ခဏညူဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဥပ္ပါဒိတာ၊ ပတ္ထဋာ လောကေ၊ တသ္မာ ယုဇ္ဇန္တိ၊ န အညထာ. ‘‘တမဒ္ဒသ ဗိမ္ဗိသာရော၊ ပါသာဒသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတော’’တိအာဒိဂါထာဟိ ဗောဓိသတ္တကာလေ ဧဝ အဘိသိတ္တတာ ဗိမ္ဗိသာရဿ သိဒ္ဓါ.

၅၈. ဣဓာဝုသော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဧကာရက္ခော စတုရာပဿေနော ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော သမဝယသဋ္ဌေသနော အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော သုဝိမုတ္တစိတ္တော သုဝိမုတ္တပညောတိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၈၊ ၃၆၀၊ အ. နိ. ၁၀.၁၉) ဒသ အရိယဝါသာ နာမ. ရူပါရူပသမာပတ္တိယော အဋ္ဌ နိရောဓသမာပတ္တိ မဟာကရုဏာသမာပတ္တီတိပိ ပေါရာဏာ. တတ္ထ နီဝရဏာ ပဉ္စင်္ဂါ စ. ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဆဠင်္ဂါ. သတာရက္ခေန ဧကာရက္ခာ. သင်္ခါယ ဧကံ ပဋိသေဝတိ၊ အဓိဝါသေတိ၊ ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သင်္ခါယ ဧကံ ဝိနောဒေတီတိ အယံ စတုရာပဿေနော. ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနံ ပုထုပစ္စေကသစ္စာနိ စတ္တာရိ ပဟီနာနိ၊ ဧဝံ ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော. ကာမေသနာ ဘဝေသနာ ပဟီနာ ဟောတိ၊ ဗြဟ္မစရိယေသနာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ၊ ဧဝံ သမဝယသဋ္ဌေသနော. ကာမဗျာပါဒဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပေါ ပဟီနော ဟောတိ၊ ဧဝံ အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ၊ သုခဿ စ ပဟာနာ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ဧဝံ သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဟောတိ. ရာဂေါ ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော။ပေ။ အနုပ္ပါဒဓမ္မောတိ ပဇာနာတိ၊ ဒေါသော၊ မောဟော အနုပ္ပါဒဓမ္မောတိ ပဇာနာတိ၊ ဧဝံ သုဝိမုတ္တပညောတိ.

‘‘ဌာနာဌာနံ ဝိပါကဉ္စ၊ ဉာဏံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိံ၊

အနေကဓာတုယော လောကံ၊ အဓိမုတ္တိဉ္စ ပါဏိနံ.

‘‘ဇာနာတိ ဣန္ဒြိယာနဉ္စ၊ ပရောပရိယတံ မုနိ၊

ဈာနာဒိသံကိလေသာဒိ-ဉာဏံ ဝိဇ္ဇတ္တယံ တထာ’’တိ. –

ဣမာနိ ဒသ ဗလာနိ. အသေက္ခင်္ဂါနိ နာမ အသေက္ခာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ အသေက္ခဝိမုတ္တိ အသေက္ခဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနန္တိ. တတ္ထ ဒသမံ အသေက္ခံ. ဧတေဟိ ဒသဟိ စုပေတော ပါရမီဟီတိ ပေါရာဏာ.

ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ

၆၀. ကိံ ကာဟသီတိ ကိံ ကာဟတိ. ‘‘ကိံ ကရောတိ၊ ကိံ ကရောသီ’’တိ ဝါ ဗျဉ္ဇနံ ဗဟုံ ဝတွာတိ အတ္ထော. ပဋိပါဒေန္တောတိ နိဂမေန္တော. ‘‘ပစ္စဗျထာ၊ ပစ္စဗျထ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. ကပ္ပနဟုတေဟီတိ ဧတ္ထ ဒသကာနံ သတံ သဟဿံ၊ သဟဿာနံ သတံ သတသဟဿံ၊ သတသဟဿာနံ သတံ ကောဋိ၊ ကောဋိသတသဟဿာနံ သတံ ပကောဋိ၊ ပကောဋိသတသဟဿာနံ သတံ ကောဋိပကောဋိ၊ ကောဋိပကောဋိသတသဟဿာနံ သတံ နဟုတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကပ္ပနဟုတေဟီတိ ဧဝမနုသာရတော အဗ္ဘတီတံ နာမာတိ ခန္ဓကဘာဏကာနံ ပါဌောတိ.

၆၃. ‘‘ကုလစ္ဆေဒါယာ’’တိ ပါဌော၊ ကုလုပစ္ဆေဒါယာတိ အတ္ထော. မနုဿာ ‘‘ဓမ္မေန ကိရ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ နယန္တိ၊ နာဓမ္မေနာ’’တိ န ပုန စောဒေသုန္တိ ဧဝံ ပါဌသေသေန သမ္ဗန္ဓော ကာတဗ္ဗော.

ဧတ္တာဝတာ ထေရော နိဒါနံ နိဋ္ဌပေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟောန္တိ စေတ္ထ –

‘‘ယံ ဓမ္မသေနာပတိ ဧတ္ထ မူလ-

ဂန္ထဿ သိဒ္ဓိက္ကမဒဿနေန၊

နိဒါနနိဋ္ဌာနမကံသု ဓမ္မ-

သင်္ဂါဟကာ တေ ဝိနယက္ကမညူ.

‘‘နိဒါနလီနတ္ထပဒါနမေဝ၊

နိဒါနိဋ္ဌာနမိဒံ ဝိဒိတွာ၊

ဣတော ပရံ စေ ဝိနယတ္ထယုတ္တ-

ပဒါနိ ဝီမံသနမေဝ ဉေယျ’’န္တိ.

သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပဇ္ဈာယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၆၄. ဗုဒ္ဓုပဇ္ဈာယကာနံ ဣတရေသံ ဧဟိဘိက္ခူနံ နိဝါသနပါရုပနကပ္ပတော နေသံ ဝိသုံ ဝိသုံ သဒိသတ္တာ ‘‘ဒုန္နိဝတ္ထာ ဒုပ္ပါရုတာ အနာကပ္ပသမ္ပန္နာ’’တိ ဝုတ္တာ. န ကေဝလဉ္စ ဣတ္ထမ္ဘူတာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တိ၊ အပိစ မနုဿာနံ ဘုဉ္ဇမာနာနံ ဥပရီတိအာဒိ. မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ ပိပါသာသဟနတော၊ ဣတရေသံ အာကပ္ပသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နတ္တာ စ.

၆၅. ကေန ကော ဥပဇ္ဈာယော ဂဟေတဗ္ဗောတိ? ‘‘တဒါ သော ယဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗာဇိတော၊ ဧတရဟိ ယဿ သန္တိကေ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော ဟောတိ. ဥပဇ္ဈာယေန စ သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆနံ သန္ဓာယာ’’တိ ကေဟိစိ လိခိတံ. တံ တေ ဧဝံ ဇာနန္တိ ‘‘ဥပဇ္ဈာယေန ‘သာဟူ’တိအာဒိနာ သမ္ပဋိစ္ဆိတေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ‘သာဓု သုဋ္ဌု သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’တိ ဝစနံ ကေဝလံ ဘိက္ခူဟိ အာစိဏ္ဏမေဝ၊ န ကတ္ထစိ ဒိဿတိ၊ တသ္မာ ဝိနာပိ တေန ဥပဇ္ဈာယော ဂဟိတောဝ ဟောတီ’’တိ. တတ္ထ သာဟူတိ သာဓူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လဟူတိ လဟု၊ တွံ မမ န ဘာရိယောသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဩပါယိကန္တိ ဥပါယပဋိသံယုတ္တံ၊ ဣမိနာ ဥပါယေန တွံ မေ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘာရော ဇာတောသီတိ အတ္ထော. ပတိရူပန္တိ အနုရူပံ တေ ဥပဇ္ဈာယဂ္ဂဟဏန္တိ အတ္ထော.

၆၆. တာဒိသမေဝ မုခဓောဝနောဒကံ ဥတုမှိ ဧကသဘာဂေတိ. ဣတော ပဋ္ဌာယာတိ ‘‘န ဥပဇ္ဈာယဿ ဘဏမာနဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တန-ကာရတော ပဋ္ဌာယ. တေန ‘‘နာတိဒူရေ ဂန္တဗ္ဗံ၊ နာစ္စာသန္နေ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တန-ကာရေန အနာပတ္တီတိ ဒီပေတီတိ ဧကေ. သစိတ္တကာ အယံ အာပတ္တိ၊ ဥဒါဟု အစိတ္တကာတိ? အနာဒရိယပစ္စယတ္တာ သစိတ္တကာ. အနာဒရိယပစ္စယတာ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? အနာဒရိယပစ္စယေဟိ သင်္ဂဟိတန္တိ. ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ သေခိယာနံ ဂဏပရိစ္ဆေဒါကရဏဉှိ ခန္ဓကပရိယာပန္နာပတ္တိယာ သင်္ဂဏှနတ္ထံ. ဣဒံ ပန လက္ခဏံ စာရိတ္တေယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ န ဝါရိတ္တေ အကပ္ပိယမံသခါဒနာဒိအာပတ္တီနံ အစိတ္တကတ္တာ. ခန္ဓကဝါရိတ္တာနံ တေဟိ သင်္ဂဟော၊ သေခိယဝါရိတ္တေယေဝ အစိတ္တကေဟိ သူပေါဒနဝိညတ္တိပစ္စယာဒီဟီတိ အာစရိယော. ယတ္ထ ယတ္ထ န-ကာရေန ပဋိသေဓော ကရီယတိ၊ ကိံ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋာပတ္တီတိ? အာမ. ယတ္ထ အဋ္ဌကထာယ နယော န ဒဿိတော၊ တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ. ပရတော ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ပန ကာဠဝဏ္ဏကတာ ဝါ သုဓာဗဒ္ဓါ ဝါ ဟောတိ နိရဇမတ္တိကာ၊ တထာရူပါယ ဘူမိယာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒိနာ နယေန နယော ဒဿိတော.

ဧတ္ထာဟ – ယသ္မာ ပါဠိယံယေဝ ‘‘သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ အနဘိရတိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ၊ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ. ၆၆) ဘဂဝတော ဝစနဝသေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယော ယုတ္တောတိ ဒဿေတုံ ‘‘နာတိဒူရေ နာစ္စာသန္နေ’’တိ ဧတ္ထ ကော ဘဂဝတော ဝစနလေသောတိ? ဝုစ္စတေ – ‘‘ပဌမတရံ အာဂန္တွာ အာသနံ ပညာပေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တိ ဒေသနိယမနတော. ဥပဇ္ဈာယေန အနုမတံယေဝ ပဌမဂမနန္တိ စေ? န၊ အသိဒ္ဓတ္တာ၊ သိဒ္ဓေပိ ယထာဝုတ္တနယသိဒ္ဓိတော စ. န ဟိ ဝါရိတ္တဿ အနုမတိ အနာပတ္တိကရာ ဟောတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ကောဋ္ဌကန္တိ ဒွါရကောဋ္ဌကံ. န နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ န နိဒဟိတဗ္ဗံ ဝါ.

ဥပဇ္ဈာယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နသမ္မာဝတ္တနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၆၈. အဓိမတ္တံ ဂေဟဿိတပေမံ န ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဂေဟဿိတပေမံ န အကုသလမိစ္စေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ခီဏာသဝါနမ္ပိ သာဓာရဏတ္တာ ဣမဿ လက္ခဏဿ. န ခီဏာသဝါနံ အသမ္မာဝတ္တနာဘာဝတောတိ စေ? န၊ တေသံ န ပဏာမေတဗ္ဗံ တံသမန္နာဂမနသိဒ္ဓိတော၊ တသ္မာ ‘‘မမေသ ဘာရော’’တိ မမတ္တကရဏံ တတ္ထ ပေမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကော ဝတ္တသမ္ပန္နော။ပေ။ တေသံ အနာပတ္တီ’တိ ဧတ္ထ ဝိယ သစေ ဧကော ဝတ္တသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ‘ဘန္တေ၊ တုမှေ အပ္ပေါဿုက္ကာ ဟောထ၊ အဟံ တုမှာကံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ၊ အန္တေဝါသိကံ ဝါ ဂိလာနံ ဝါ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ၊ ဩဝဒိတဗ္ဗံ ဩဝဒိဿာမိ၊ ဣတိ ကရဏီယေသု ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇိဿာမီ’တိ ဝဒတိ၊ တေ ဧဝါသဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော ‘ဘန္တေ၊ တုမှေဝ ကေဝလံ အပ္ပေါဿုက္ကာ ဟောထာ’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝတ္တံ ဝါ န သာဒိယန္တိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

နသမ္မာဝတ္တနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၇၃. ‘‘ပူတိမုတ္တန္တိ မုတ္တံ ပူတိကာယော ဝိယာ’’တိ ဝတွာပိ ‘‘ပူတိဘာဝေန မုတ္တံ ပဋိနိဿဋ္ဌံ ဘေသဇ္ဇံ ပူတိမုတ္တဘေသဇ္ဇ’’န္တိ လိခိတံ. သဗ္ဗတ္ထ ဣတ္ထန္နာမောတိ ဧကောဝ န-ကာရော ဟောတိ.

ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာစရိယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၇၆. ‘‘အာယသ္မတော နိဿာယ ဝစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အာယသ္မတော ဩဝါဒံ နိဿာယ ဝသာမီ’’တိ ပါဌသေသဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိဿာယာတိ ဝါ နိဿယာ၊ နိဿယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာယသ္မတောတိ ဝါ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ.

အာစရိယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာဝဏ္ဏနာ

၈၃. ဒိသံ ဂတောတိ တတ္ထ ဓုရနိက္ခိတ္တဝါသော ဟုတွာ တိရောဂါမံ ဂတော. ယတ္ထ နိဿယော လဗ္ဘတိ၊ တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထာပိ ဥပဇ္ဈာယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ‘‘ကတိပါဟေန ဂမိဿာမီ’’တိ ဂမနေ စေသ ဥဿာဟော ရက္ခတိ. မာ ဣဓ ပဋိက္ကမီတိ မာ ဣဓ ဂစ္ဆ. သဘာဂါ နာမ ဥပဇ္ဈာယဿ သိဿာ. တတ္ထ နိဿယံ ဂဟေတွာ. ယဒိ ဧဝံ ကော ဝိသေသောတိ စေ? တေန ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ခမေယျာ’’တိ. ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဥပဇ္ဈာယေန ပရိစ္စတ္တတ္တာ ဥပဇ္ဈာယသမောဓာနံ နိရတ္ထကန္တိ အတ္ထော. သစေ ဥပဇ္ဈာယော စိရေန အနုဂ္ဂဟေတုကာမော ဟောတိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ ဥပဇ္ဈာယောဝ နိဿယော. ဥပဇ္ဈာယော စေ အလဇ္ဇီ ဟောတိ၊ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန အနေကက္ခတ္တုံ ဝါရေတွာ အဝိရမန္တံ ဥပဇ္ဈာယံ ပဟာယ ဝိနာပိ နိဿယပဏာမနေန အညဿ သန္တိကေ နိဿယံ ဂဟေတွာ ဝသိတဗ္ဗံ. ဥပဇ္ဈာယဿ စေ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ၊ ဧကဒိဝသမ္ပိ န ရက္ခတိ. ပက္ခပဏ္ဍကော စေ ဟောတိ၊ နိဿယဇာတိကော စေ ‘‘ဥပဇ္ဈာယဿ သုက္ကပက္ခံ အာဂမေဟီ’’တိ ဝဒတိ၊ သယမေဝ ဝါ အာဂမေတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ဥပဇ္ဈာယော စေ ဥက္ခေပနိယကမ္မကတော ဟောတိ၊ နာနာသံဝါသကဘူမိယံ ဌိတတ္တာ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. သမ္မာဝတ္တန္တံ ပန ပဿိတွာ ကမ္မပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ အာဂမေတုံ လဘတိ. မာနတ္တာစာရီ စေ ဟောတိ၊ အဗ္ဘာနံ အာဂမေတဗ္ဗံ. ဒီဃံ စေ ပရိဝါသံ စရတိ၊ အညဿ သန္တိကေ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော၊ ဥပဇ္ဈာယသမောဓာနံ အပ္ပမာဏံ. ပရိဝါသမာနတ္တစာရိနာ ဟိ န နိဿယော ဒါတဗ္ဗော. ယံ ပန ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနမ္ပိ သာဒိယန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိအာဒိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၇၅)၊ တံ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ သာဓေတိ ဧဝ. ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘သစေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာ ကုလပုတ္တာ ‘တုမှေ၊ ဘန္တေ၊ ဝိနယကမ္မမတ္တံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဝတ္တံ ကရောန္တိယေဝ၊ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆန္တိယေဝ၊ တံ ဝါရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အနာပတ္တီ’’တိ. တံ ဝတ္တသာဒိယနပစ္စယာ ဒုက္ကဋာဘာဝမတ္တဒီပနတ္ထံ၊ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ သာပေက္ခတံ ဝါ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ တေ စေ ဥပဇ္ဈာယေန ဝါရိတာနုရူပမေဝ ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊ နိဿယော တေသံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ.

ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ နိဝတ္တတီတိ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ဒိသာပက္ကန္တော နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ အန္တေဝါသိကေ အနိက္ခိတ္တဓုရေပိ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အနတိက္ကမ္မ လေဍ္ဍုပါတဒွယဗ္ဘန္တရေ တိရောဝိဟာရေပိ ပရိက္ခိတ္တေ၊ အပရိက္ခိတ္တေ ဝါ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ. အပရိက္ခိတ္တေယေဝါတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော၊ ဧတ္ထ ပန အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော ဝိမုတ္တေ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ဝိဟာရောတိ စေတ္ထ ‘‘တာဒိသဿ ဝိဟာရဿ အန္တေ ဌိတာ ဧကာ ကုဋိကာ အဓိပ္ပေတာတိ ဥပတိဿတ္ထေရော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘သစေ ဥဘောပိ အာစရိယန္တေဝါသိကာ ကေနစိ။ပေ။ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ ဣမိနာ သာမညတော ဝုတ္တေန အဋ္ဌကထာဝစနေန ဓမ္မသိရိတ္ထေရဝါဒေါ သမေတိ. အပရိက္ခိတ္တေ ဝါတိ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တော ပရိက္ခိတ္တော ဝါ ဟောတိ အပရိက္ခိတ္တော ဝါ. ‘‘ဗဟိသီမ’’န္တိ စ ဝုတ္တတ္တာ အန္တောဝိဟာရသီမာယံ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာပိ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓတ္တာ ပန ဥပတိဿတ္ထေရဝါဒေါ န သမေတိ. ဧကာဝါသေ ဟိ ပရိက္ခိတ္တေ ဝါ အပရိက္ခိတ္တေ ဝါ အန္တမသော အန္တောတိယောဇနေပိ ဝသတော နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. သော စ ဥပစာရသီမာယ ပရိစ္ဆိန္နော၊ သာ စ ဥပစာရသီမာ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပေန အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေန ပရိစ္ဆိန္နော ဧကာဝါသော.

ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ ဧကာဝါသဝိမတိယံ သီမာယ အနုညာတတ္တာတိ စေ? န၊ စီဝရက္ခန္ဓကဋ္ဌကထာယ ဝိစာရိတတ္တာ. ယထာဟ ‘‘သီမဋ္ဌကသံဃော ဘာဇေတွာ ဂဏှာတူ’’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၇၉). ကတရသီမာယ ဘာဇေတဗ္ဗံ? မဟာသိဝတ္ထေရော ကိရာဟ ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာယာ’’တိ. တတော နံ အာဟံသု ‘‘အဝိပ္ပဝါသသီမာ နာမ တိယောဇနာပိ ဟောတိ၊ ဧဝံ သန္တေ တိယောဇနေ ဌိတာ လာဘံ ဂဏှိဿန္တိ၊ တိယောဇနေ ဌတွာ အာဂန္တုကဝတ္တံ ပူရေတွာ အာရာမံ ပဝိသိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ၊ ဂမိကော တိယောဇနံ ဂန္တွာ သေနာသနံ အာပုစ္ဆိဿတိ၊ နိဿယပဋိပ္ပန္နဿ တိယောဇနာတိက္ကမေ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘိဿတိ၊ ပါရိဝါသိကေန တိယောဇနံ အတိက္ကမိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ၊ ဘိက္ခုနိယာ တိယောဇနေ ဌတွာ အာရာမပ္ပဝေသနာ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာ ဘဝိဿတိ၊ သဗ္ဗမေတံ ဥပစာရသီမာပရိစ္ဆေဒဝသေန ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. တသ္မာ အန္တောဥပစာရသီမာယ လေဍ္ဍုပါတဒွယံ အတိက္ကမိတွာပိ ဝသတော နိဿယော တိယောဇနာတိက္ကမေ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ သိဒ္ဓံ. ကာမဉ္စေတ္ထ ဥပစာရသီမာယ တိယောဇနပ္ပမာဏာယ၊ အတိရေကာယ ဝါ ယထာဝုတ္တဒေါသပ္ပသင်္ဂေါ သိယာတိ. သာ ဟိ အာဝါသေသု ဝဍ္ဎန္တေသု ဝဍ္ဎတိ၊ ပရိဟာယန္တေသု ပရိဟာယတီတိ ဝုတ္တတ္တာ၊ တသ္မာ တာဒိသဿ ဝိဟာရဿ အန္တေ ဌိတာ ဧကာ ကုဋိ ဝိဟာရောတိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. သာပိ တဿေဝ ဝိဟာရဿ ကုဋိကာဝ ဟောတီတိ ကတွာ သော အာဝါသော ဟောတိ. နာနာဝါသော ဧဝ စေ အဓိပ္ပေတော၊ ‘‘အန္တေ ဌိတာ ကုဋိကာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အဗ္ဘန္တရေ ပန အပရိက္ခိတ္တေ နာနာဝါသေ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ယွာယံ ‘‘နော တက္ကော’’တိ ဝုတ္တော၊ သော တာဒိသေ နာနာဝါသေ သေနာသနဂ္ဂါဟဿ အပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနယေန ဝုတ္တော. သေနာသနဂ္ဂါဟော ဟိ ‘‘ဂဟဏေန ဂဟဏံ အာလယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ လက္ခဏတ္တာ ဣတရတ္ထ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. တတြာယံ ပါဠိ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဥပနန္ဒော သကျပုတ္တော ဧကော ဒွီသု အာဝါသေသု ဝဿံ ဝသိ။ပေ။ ဒေထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မောဃပုရိသဿ ဧကာဓိပ္ပါယ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၆၄). အဋ္ဌကထာယဉ္စဿ ဧဝံ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒဉ္စ နာနာလာဘေဟိ နာနူပစာရေဟိ ဧကသီမဝိဟာရေဟိ ကထိတံ၊ နာနာသီမဝိဟာရေ ပန သေနာသနဂ္ဂါဟော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၆၄). အပရိက္ခိတ္တာ နာနာဝါသာ ဧကူပစာရသင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. ပရိက္ခိတ္တဉ္စ ဧကူပစာရံ အပရိက္ခိတ္တသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ဧတ္တာဝတာ လေဍ္ဍုပါတဒွယဗ္ဘန္တရေ အပရိက္ခိတ္တေ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသတော နိဿယော ပန န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ၊ ပရိက္ခိတ္တေ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ ဧဝါတိ အယမတ္ထော သာဓိတောတိ. ဧတ္ထာဟ – ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာဝ သတောပိ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ဝုတ္တဉှိ နိဿဂ္ဂိယဋ္ဌကထာယံ ‘‘သစေ ဂစ္ဆန္တာနံယေဝ အသမ္ပတ္တေသု ဒဟရေသု အရုဏံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ စီဝရံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ နိဿယော ပန န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၉၅)? ဝုစ္စတေ – တံ ဥပဇ္ဈာယေန သမာဂမေ သဥဿာဟတာယ ဝုတ္တံ. ဣဓ ဓုဝဝါသံ သန္ဓာယ၊ တသ္မာ အညမညံ န ဝိလောမေန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘ဒွေ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမ္မာတိ ဣဒံ ဒေဝသိကံ အာရောစေတွာ ဝသနဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ တေသံ မတိမတ္တမေဝါတိ မမ တက္ကော. ဒေဝသိကံ အာရောစေတွာ ဝတ္ထဗ္ဗန္တိ ဟိ နေဝ ပါဠိယံ န အဋ္ဌကထာယံ ဒိဿတိ၊ တဉ္စ ပန အပကတညူဟိ အာစိဏ္ဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗပဉ္စကကထာဝဏ္ဏနာ

၈၄. န အသေက္ခေန သီလက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ ‘‘အတ္တာနမေဝ ပဌမံ၊ ပတိရူပေ နိဝေသယေ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၅၈) ဝစနဝသေန ဝုတ္တံ၊ န အာပတ္တိအင်္ဂဝသေန. နီလသမာယောဂတော နီလံ ဝိယ ဝုတ္တံ ‘‘အသေက္ခေန ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေနာ’’တိ. အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော နာမ အာပဇ္ဇိတွာ အဝုဋ္ဌိတော.

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗပဉ္စကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၈၆. ယော သော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ဒွေ အတ္ထဝိကပ္ပါ – တဿ ပသူရဿ ဘိက္ခုဘာဝံ သန္ဓာယ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော၊ သော ဘိက္ခု တံယေဝ တိတ္ထာယတနံ သင်္ကမီတိ အယမေကော အတ္ထော. ဧဝံ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ပုန ဂိဟိဝေသေန အာဂတော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော၊ သော အာဂတော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ အယမေကော အတ္ထော. တံ အညတိတ္ထိယပက္ကန္တကံ ဌပေတွာ ‘‘ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော’’တိ ဧတ္ထ န ဂိဟိဝေသဓာရဏောဝ ပုဗ္ဗသဒ္ဒေန ဝုတ္တော၊ ကိန္တု တသ္မိံ အတ္တနော ယထာသမာဒိန္နတိတ္ထိယဝေသေ ဌိတောပိ. ဒိဋ္ဌိဝသေန အတိတ္ထိယဘူတတ္တာ အတိတ္ထိယပုဗ္ဗော၊ သော ပနာဂတော ဝိဗ္ဘန္တော အာဂစ္ဆတိ၊ တဿ ပရိဝါသဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ. ကိံ ဣမဿ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဿ ဘိက္ခုဝေသံ ဂဟေတွာ သရဏဂမနေန သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇာ ဇာတာ၊ န ဇာတာတိ? ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ ဇာတာ၊ ‘‘ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညောပိ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ အာကင်္ခတိ ဥပသမ္ပဒံ၊ တဿ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၈၆) ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈတိ. အထ န ဇာတာ၊ ပရိဝါသကမ္မဝါစာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အပရာမသနံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ. တတ္ထ မဟာဝိဟာရဝါသိနော ‘‘သာမဏေရဿေဝ သတော ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ. ဣတရေ တထာ န ဝဒန္တိ. တေ ဟိ ‘‘ဧဝံ အာရာဓကော ခေါ ဘိက္ခဝေ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော အာဂတော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’တိ (မဟာဝ. ၈၇) သုတ္တပဒံ ပရိဟရိတဗ္ဗံ၊ ပုရေ စ ပစ္ဆာ စ ‘အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော’တိ ဝစနသာမညတော န သာမဏေရော ဇာတောတိ စေ၊ ယဒိ ဧဝံ အပဗ္ဗာဇေတွာဝ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗောတိ အာပဇ္ဇတိ. တတော စ သဗ္ဗပဌမံ ဝုတ္တသုတ္တံ ဝိရုဇ္ဈတိ. ‘တိတ္ထာယတနံ သင်္ကန္တော’တိ ပါဌောပိ န သုန္ဒရံ. ပါဏာတိပါတာဒီသု အညတရံ သစေ ဘိန္ဒတိ၊ စတ္တာရော မာသေ ပရိပုဏ္ဏေပိ ပုန ပရိပူရေတဗ္ဗံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဝုတ္တမ္ပိ တဿ သံဝရံ ဘိက္ခုကရဏတ္ထာယ အနုညာတတ္တာ သီလေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. သရဏာနိ သစေ ဘိဇ္ဇန္တိ သာမဏေရဿေဝ.

အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.