၈. ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၈၀. သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗန္တိ ပကတိသာဝကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န အဂ္ဂသာဝကံ. ယထူပနိဿယယထာပုဂ္ဂလဝသေန ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကေနစိ သာဝကေန တိဿော ဝိဇ္ဇာ၊ ကေနစိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ကေနစိ ဆ အဘိညာ၊ ကေနစိ ကေဝလော နဝလောကုတ္တရဓမ္မောတိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ယထာသမ္ဘဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၃၈၂. ‘‘ယေ တေ ဘိက္ခူ သုတ္တန္တိကာ’’တိအာဒိဝစနတော ဓရမာနေပိ ဘဂဝတိ ပိဋကတ္တယပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထီတိ သိဒ္ဓံ. ဓမ္မကထိကာတိ အာဘိဓမ္မိကာ ရတိယာ အစ္ဆိဿန္တီတိအာဒိ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ နေသံ တိရစ္ဆာနကထာယ ရတိနိယောဇနံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ န တထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သုတ္တန္တိကာဒိသံသဂ္ဂတော တေသံ သုတ္တန္တိကာဒီနံ ဖာသုဝိဟာရန္တရာယံ၊ တေသမ္ပိ တိရစ္ဆာနကထာရတိယာ အဘာဝေန အနဘိရတိဝါသံ၊ တတော နေသံ သာမညာ စာဝနဉ္စ ပရိဝဇ္ဇန္တော ဧဝံ စိန္တေသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘နိမ္မိတာနံ ဓမ္မတာတိ သာဝကေဟိ နိမ္မိတာနံယေဝ၊ န ဗုဒ္ဓေဟီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘သာဓကတမံ ကရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ကရဏတ္ထေယေဝ တတိယာဝိဘတ္တီတိ အတ္ထော.

၃၈၃-၄. ယန္တိ ယေန. ‘‘ကတ္တာတိ ကတ္တာ၊ န ကတ္တာ’’တိ လိခိတံ. ‘‘ဘရိယံ ဝိယ မံ အဇ္ဈာစရတီ’’တိ ဝဒန္တိယာ ဗလဝတီ စောဒနာ. တေန ဟီတိ ဧတ္ထ ယထာ ဆုပနမတ္တေ ဝိပ္ပဋိသာရီဝတ္ထုသ္မိံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂသမ္ဘဝါ အပုစ္ဆိတွာ ဧဝ သံဃာဒိသေသံ ပညာပေသိ၊ တထေဝ ပုဗ္ဗေဝဿာ ဒုဿီလဘာဝံ ဉတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဒိ တာဝ ဘူတာယ ပဋိညာယ နာသိတာ၊ ထေရော ကာရကော ဟောတိ. အထ အဘူတာယ၊ ဘဂဝတာ ‘‘နာသေထာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဝုတ္တဉ္စ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ယဒိ တာဝ ပဋိညာယ နာသိတာ၊ ထေရော ကာရကော ဟောတီ’’တိ.

အထ အပ္ပဋိညာယာတိ ‘‘အယျေနမှိ ဒူသိတာ’’တိ ဣမံ ပဋိညံ ဝိနာ ဧဝ တဿာ ပကတိဒုဿီလဘာဝံ သန္ဓာယ နာသိတာ၊ ထေရော အကာရကော ဟောတိ. အဘယဂိရိဝါသိနောပိ အတ္တနော သုတ္တံ ဝတွာ ‘‘တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော ကာရကော’’တိ ဝဒန္တိ၊ ကသ္မာ? ဒုက္ကဋံ မုသာဝါဒပစ္စယာ လိင်္ဂနာသနာယ အနာသေတဗ္ဗတ္တာ. ပါရာဇိကဿေဝ ဟိ လိင်္ဂနာသနာယ နာသေတဗ္ဗာ. ‘‘နာသေထာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ ပါရာဇိကာဝ ဇာတာ၊ သာ ကိံ သန္ဓာယ၊ တတော ထေရော ကာရကော အာပဇ္ဇတိ. ‘‘သကာယ ပဋိညာယ နာသေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန အပါရာဇိကာပိ အတ္တနော ဝစနေန နာသေတဗ္ဗာ ဇာတာတိ အဓိပ္ပါယော. မဟာဝိဟာရဝါသိနောပိ အတ္တနော သုတ္တံ ဝတွာ ‘‘တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော ကာရကော’’တိ စ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ? ‘‘သကာယ ပဋိညာယ နာသေထာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ ပဋိညာယ ဘူတတာ အာပဇ္ဇတိ ‘‘နာသေထာ’’တိ ဝစနတော. ဘူတာယေဝ ဟိ ပဋိညာယ နာသေတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ နာဘူတာယာတိ အဓိပ္ပါယော. ပုရိမနယေတိ ဒုက္ကဋဝါဒေ. ပုရိမော ယုတ္တိဝသေန ပဝတ္တော၊ ပစ္ဆိမော ပါဠိဝစနဝသေန ပဝတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၃၈၅-၆. ပီတိသုခေဟီတိ ဧတ္ထ ‘‘သုခေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ပီတိဂ္ဂဟဏံ တတိယဇ္ဈာနသုခံ၊ ကာယိကဉ္စ အပနေတုံ သမ္ပယုတ္တပီတိယာ ဝုတ္တံ. သစေ စုဒိတကဝသေန ကတံ အမူလကံ နာမ၊ ‘‘အနဇ္ဈာပန္နံ အကတ’’န္တိ ဝဒေယျ၊ ဣမေ ကရိဿန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘တာဒိသံ ဒိဋ္ဌသညီ ဟုတွာ စောဒေတီ’’တိ ပါဌော. ‘‘ဧတေန နယေန သုတမုတပရိသင်္ကိတာနိပိ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ ပါဌော. ‘‘စတုန္နံ အညတရေနာ’’တိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဧဝ အာဂတေ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ၊ ဣတရေသံ အညတရေနာပိ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ သံဃာဒိသေသောဝါတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ဘိက္ခုဘာဝါ ဟိ စာဝနသမတ္ထတော. ‘‘သမီပေ ဌတွာ’’တိ ဝစနတော ပရမ္မုခါ စောဒေန္တဿ၊ စောဒါပေန္တဿ ဝါ သီသံ န ဧတိ. ဒိဋ္ဌဉ္စေ သုတေန ပရိသင်္ကိတေန စောဒေတိ စောဒါပေတိ၊ သုတပရိသင်္ကိတံ ဝါ ဒိဋ္ဌာဒီဟိ စောဒိတေ ဝါ စောဒါပိတေ ဝါ သီသံ ဧတိ ဧဝ အမူလကေန စောဒိတတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော၊ တဉ္စေ စောဒေတိ ‘သုတော မယာ။ပေ။ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၇). ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော၊ တဉ္စေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော အနောကာသံ ကာရာပေတွာ စာဝနာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဩကာသံ ကာရာပေတွာ စာဝနာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉) ဣမိနာ န-သမေန္တံ ဝိယ ခါယတိ၊ ကထံ? ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော နာမ အသုဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော ဟောတိ၊ ‘‘အညတရသ္မိံ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော တဉ္စေ စောဒေတိ ‘သုတော မယာ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နောသီ’တိ၊ အာပတ္တိ ဝါစာယ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ ဝစနတော ပုရိမနယေနာပတ္တိ. ‘‘စာဝနာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝစနတော ပစ္ဆိမနယေန သံဃာဒိသေသေန အာပတ္တီတိ ဒွေ ပါဠိနယာ အညမညံ ဝိရုဒ္ဓါ ဝိယ ဒိဿန္တိ၊ န စ ဝိရုဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓါ ကထယန္တိ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ ယုတ္တိ ပရိယေသိတဗ္ဗာ. အဋ္ဌကထာစရိယာ တာဝါဟု ‘‘သမူလကေန ဝါ သညာသမူလကေန ဝါ စောဒေန္တဿ အနာပတ္တိ၊ အမူလကေန ဝါ ပန သညာအမူလကေန ဝါ စောဒေန္တဿ အာပတ္တီ’’တိ. တဿတ္ထော – ဒဿနသဝနပရိသင်္ကနမူလေန သမူလကေန ဝါ တဒဘာဝေန အမူလကေနာပိ သညာသမူလကေန ဝါ စောဒေန္တဿ အနာပတ္တိ၊ ဒဿနာဒိမူလာဘာဝေန အမူလကေန ဝါ တဗ္ဘာဝေန သမူလကေနာပိ သညာအမူလကေန ဝါ စောဒေန္တဿ အာပတ္တိ၊ တသ္မာ ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ.

ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တောတိအာဒိမှိ ဒဿနမူလေန သမူလကေနာပိ ‘‘သုတော မယာ’’တိ ဝစနတော သညာအမူလကေန ဝါ စောဒေတိ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ. တဒတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကော’’တိအာဒိ ဝါရာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလောဘိအာဒိမှိ ပန သမူလကေန၊ သညာသမူလကေန ဝါ စောဒိတတ္တာ အနာပတ္တီတိ. ဧဝမေဝံ ပန တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ တေ ဝါရာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဟိ ‘‘အဒိဋ္ဌဿ ဟောတီ’’တိအာဒိဝါရာ အမူလကေန စောဒေန္တဿ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ. ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကော’’တိအာဒိနာ သညာအမူလကေန စောဒေန္တဿ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ. အညထာ ‘‘ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ၊ ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကော’’တိအာဒိဝါရာ နိဗ္ဗိသေသာ ဘဝေယျုံ. ဣဒံ ပနေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ-ယထာ အသုဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလံ အနောကာသံ ကာရာပေတွာ စောဒေန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ အက္ကောသာဓိပ္ပါယဿ စ ဩမသဝါဒေန ဒုက္ကဋဿ၊ တထာ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိကောပိ အသုဒ္ဓံ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ အမူလကေန စောဒေတိ၊ အာပတ္တိ. သမူလကေန ဝါ စောဒေတိ၊ အနာပတ္တီတိ တံ သန္နိဋ္ဌာနံ ယထာ ‘‘အနာပတ္တိ သုဒ္ဓေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိဿ အသုဒ္ဓေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိဿာ’’တိ ဣမိနာ သံသန္ဒတိ၊ တထာ ဂဟေတဗ္ဗံ. အညထာ ယုတ္တိ ပရိယေသိတဗ္ဗာ.

သီလသမ္ပန္နောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒုဿီလဿ ဝစနံ အပ္ပမာဏံ. ဘိက္ခုနီ ဟိ ဘိက္ခုမှိ အနိဿရာ၊ တသ္မာ ဥက္ကဋ္ဌနယေ ဝိဓိံ သန္ဓာယ ထေရေန ဝုတ္တံ. ဒုတိယတ္ထေရေန ဘိက္ခုနီ အဇာနိတွာပိ စောဒေတိ၊ သိက္ခမာနာဒယော ဝါ စောဒေန္တိ၊ တေသံ သုတွာ ဘိက္ခူ ဧဝ ဝိစာရေတွာ တဿ ပဋိညာယ ကာရေန္တိ. ကော ဧတ္ထ ဒေါသောတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတိယေန တိတ္ထိယာနံ ဝစနံ သုတွာပိ ဘိက္ခူ ဧဝ ဝိစာရေန္တိ၊ တသ္မာ န ကောစိ န လဘတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗံ သမေတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. တိံသာနိ တိံသဝန္တာနိ. အနုယောဂေါတိ ပဋိဝစနံ. ဧဟိတီတိ အာဂမိဿတိ. ဒိဋ္ဌသန္တာနေနာတိ ဒိဋ္ဌနယေန၊ ဒိဋ္ဌဝိဓာနေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ပတိဋ္ဌာယာတိ ပတိဋ္ဌံ လဘိတွာ. ဌာနေတိ လဇ္ဇိဋ္ဌာနေ.

ဂါဟန္တိ ‘‘အဟံ စောဒေဿာမီ’’တိ အတ္တာဒါနဂ္ဂဟဏံ. စေတနာတိ အတ္တာဒါနဂ္ဂဟဏစေတနာ. ဝေါဟာရောတိ ဣတော၊ ဧတ္တော စ ဉတွာ ပကာသနံ. ပဏ္ဏတ္တီတိ နာမပညတ္တိ. ယာ ဝစီဃောသာရမ္မဏဿ သောတဒွါရပ္ပဝတ္တဝိညာဏသန္တာနဿ အနန္တရံ ဥပ္ပန္နေန ဥပလဒ္ဓပုဗ္ဗသင်္ကေတေန မနောဒွါရဝိညာဏေန ဝိညာယတိ၊ ယဿာ ဝိညာတတ္တာ တဒတ္ထော ပရမတ္ထော ဝါ အပရမတ္ထော ဝါ တတိယဝါရံ ဥပ္ပန္နေန မနောဝိညာဏေန ဝိညာယတီတိ နာမာဒီဟိ ဆဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ ပါဠိယာ ပကာသိတာ၊ သာ ‘‘ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိအာဒိနာ ဆဓာ အာစရိယေဟိ ဒဿိတာ. တဗ္ဘာဂိယဘာဝေါ အတဗ္ဘာဂိယဘာဝေါ စ နိပ္ဖန္နဓမ္မဿေဝ ယုဇ္ဇတိ၊ န ပညတ္တိယာ အဓိကရဏီယဝတ္ထုတ္တာ၊ အဓိကရဏေ ပဝတ္တတ္တာ စ အဓိကရဏော မဉ္စဋ္ဌေ မဉ္စောပစာရော ဝိယာတိ စ. ‘‘ပရိယာယေနာတိ အမူလကာ နာမပညတ္တိ နတ္ထိ. ပရိယာယမတ္တံ၊ သဘာဝတော နတ္ထိ. အဘိဓာနမတ္တမေဝ၊ အဘိဓေယျံ နတ္ထီ’’တိ စ လိခိတံ. ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံ ဧဝ သိက္ခာပဒေ. န သဗ္ဗတ္ထာတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီသု. ကသ္မာ? န ဟီတိအာဒိ. ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီနမတ္ထိတာ ဝိယ အမူလကံ အဓိကရဏံ နတ္ထီတိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တသမထေဟီတိ ‘‘ယံ အဓိကိစ္စ သမထာ ဝတ္တန္တီ’’တိ ဝုတ္တသမထေဟီတိ အဓိပ္ပါယော. အပိစ သဘာဝတော နတ္ထီတိ အပ္ပဋိလဒ္ဓသဘာဝတ္တာ ဝုတ္တံ. အနုပ္ပန္နံ ဝိယ ဝိညာဏာဒိ. န ဟိ ဝိဝါဒါဒီနံ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏဋ္ဌောတိ ပဏ္ဏတ္တိံ အဓိကိစ္စ သမထာ န ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ န တဿာ အဓိကရဏီယတာတိ န ဝိဝါဒါဒီနံ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏဋ္ဌောတိ အဓိပ္ပါယော. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ပါရာဇိကာပတ္တိ အမူလိကာ စေ၊

ပဏ္ဏတ္တိမတ္တာ ဖလမဂ္ဂဓမ္မာ၊

စတုတ္ထပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတာ၊

ပဏ္ဏတ္တိမတ္တာဝ သိယုံ တထေဝ.

‘‘တတော ဒွိဓာ မဂ္ဂဖလာဒိဓမ္မာ၊

သိယုံ တထာတီတမနာဂတဉ္စ၊

ပဏ္ဏတ္တိဆက္ကံ န သိယာ တတော ဝါ၊

ပရိယာယတော သမ္မုတိဝါဒမာဟာ’’တိ.

အနုဝဒန္တီတိ အက္ကောသန္တိ. ကိစ္စယတာတိ ကရဏီယတာ. တံ ကတမန္တိ စေ? အပလောကနကမ္မန္တိအာဒိ. ကိစ္စန္တိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကစိတ္တံ ကိရ အဓိပ္ပေတံ.

၃၈၇. သုတာဒီနံ အဘာဝေန အမူလကတ္တန္တိ ဧတ္ထ ယော ဒိသွာပိ ‘‘ဒိဋ္ဌောသိ မယာ’’တိ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော အတ္တနော ဒိဋ္ဌနိယာမေနေဝ ‘‘သုတောသိ မယာ’’တိ ဝဒတိ. တဿ တသ္မိံ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိတ္တာ အာပတ္တိ၊ ဣဓ ပန ယော ပုဗ္ဗေ သုတွာ အနာပတ္တိ၊ ပစ္ဆာ တံ ဝိဿရိတွာ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ ဧဝ သမာနော ဝဒတိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဇေဋ္ဌဗ္ဗတိကော ကာကေကပ္ပဋိဝတ္တာ. ယဒဂ္ဂေနာတိ ယာဝတာ၊ ယဒါ ဝါ. နော ကပ္ပေတီတိအာဒိ ဝေမတိကာဘာဝဒီပနတ္ထမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. တေန ဝေမတိကောဝ နဿရတိ သမ္မုဋ္ဌော နာမာတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တံ န ယုတ္တံ တဒနန္တရဘာဝတော၊ တသ္မာ ဒုတိယတ္ထေရဝါဒေါ ပစ္ဆာ ဝုတ္တော.

၃၈၉. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု. ဩကာသကမ္မန္တိ ဩကာသကရဏံ. ‘‘ဩကာသေန ကမ္မံ ဩကာသကမ္မ’’န္တိ လိခိတံ. အသူရိယံ ပဿတိ ကညာတိ ဧတ္ထ ယထာ ကညာ သူရိယံ န ပဿတီတိ ဘဝတိ၊ ဧဝံ ‘‘အနောကာသံ ကာရေတွာ’’တိ ဝုတ္တေ ဩကာသံ န ကာရေတွာတိ ဟောတိ.

ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.